Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học theo góc trong dạy học hóa học Chương 2. Áp dụng PPDH theo góc với sự hỗ trợ của CNTT trong dạy học phần sự điện li - chƣơng trình hóa học lớp 11 nâng cao THPT Chương 3. Thực nghiệm sƣ phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO GÓC TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 1.
Xu hƣớng đổi mới PPDH 1. Đổi mới PPDH trên thế giới [1], [20] “Giáo dục” từ chữ La tinh “paidagos” có nghĩa là dắt dẫn ai qua đường. Điều đó có nghĩa bóng là sự đào tạo, bồi dưỡng các thế hệ kế tục nhau để duy trì sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Giáo dục được kỳ vọng là đòn bẩy để phát triển đất nước bền vững (Education for Sustainable Development - ESD).
Trên thế giới hiện nay, việc đổi mới PPDH đang được tiến hành theo một số phương hướng như: tích cực hoá quá trình dạy học, cá thể hoá việc dạy học, dạy học hướng vào người học, dạy học ứng dụng CNTT. Việc tích hợp kiến thức chuyên ngành vào phương pháp tư duy có thể được thấy rõ trong năm mục tiêu học tập then chốt được nêu ra bởi UNESCO, giúp làm rõ các mục tiêu dạy học của ESD. Năm mục tiêu đó là: (1) học để biết, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của những kiến thức hàm chứa nội dung ý nghĩa và chính xác; (2) học để làm, tập trung vào tầm quan trọng của việc ứng dụng, sự xác đáng và những kỹ năng; (3) học để sống cùng nhau, trong đó thừa nhận tầm quan trọng của động lực xã hội tích cực; (4) học cách tồn tại, tập trung vào tầm quan trọng của trách nhiệm, phát triển cá nhân, siêu nhận thức; (5) học cách thay đổi bản thân và xã hội, tập trung vào sự thay đổi nhận thức như là phương tiện cam kết quan trọng. Ở Singapo hiện nay, mặc dù đang ở nhóm nước dẫn đầu về thành tích giáo dục đang có khẩu hiệu đổi mới dạy học theo hướng dạy ít, học nhiều.
Ở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhật Bản, Hàn Quốc giáo dục đã xây dựng được một lực lượng lao động trình độ cao, tạo ra sự phát triển thần kỳ của đất nước họ. [20] Ngày nay, sự phát triển của CNTT mang lại những cơ hội và thách thức to lớn cho quá trình hội nhập, toàn cầu hóa, trong đó đổi mới PPDH được coi là trọng tâm của đổi mới giáo dục và hướng dạy học phân hóa rất được quan tâm, bắt đầu từ học thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner năm 1983. Đổi mới PPDH ở Việt Nam [9], [14], [24] Giáo dục phải phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của một đất nước. Khi mục tiêu kinh tế xã hội đã thay đổi thì mục tiêu giáo dục tất yếu cũng phải thay đổi.
Trong nền kinh tế trí thức của thế kỉ 21, nền giáo dục phải đào tạo ra những con người có trí tuệ phát triển, giầu tính sáng tạo và tính nhân văn. Nghị quyết 4 khóa 7, nghị quyết 2 khóa 8 của hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam đã đề cập rất cụ thể về vấn đề đổi mới PPDH. Có thể nói đây là một cuộc cách mạng học đường lớn nhất từ trước đến nay. Cuộc cách mạng trong PPDH diễn ra theo ba xu hướng: Tích cực hóa hoạt động nhận thức, cá biệt hóa quá trình hoạt động và công nghệ hóa qui trình dạy học nhằm không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục – đào tạo nói chung, dạy học nói riêng.
Muốn vậy, nhiệm vụ trước hết là cần đổi mới cách dạy, cách học theo hướng hiện đại hóa về nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học. Từ Nghị quyết trung ương 4 khóa VII (1993) đến Luật giáo dục 2005 đã định hướng đổi mới PPDH: - Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, sinh viên. - Bồi dưỡng phương pháp tự học. - Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Rèn kỹ năng hoạt động hợp tác theo nhóm. - Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS. Ngay sau cách mạng tháng 8/1945 cùng với việc xây dựng một nền giáo dục mới, mục tiêu và nguyên lý giáo dục Việt Nam đã được xây dựng. Nội dung căn bản của mục tiêu giáo dục là xác định đào tạo con người phát triển toàn diện.
Mục tiêu này được khẳng định trong điều 2 của Luật giáo dục (2005). Nguyên lý giáo dục cũng được khẳng định trong điều 3 của Luật giáo dục là hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý ”học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội” (Luật giáo dục 2005) [24]. Chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010, tại mục 5.2 ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục. Chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển được năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của HS, sinh viên trong quá trình học tâp,…” 1.
Đổi mới PPDH ở trường THPT [6], [10], [13], [18] Những đường lối và quan điểm chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và THPT nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản, đặc biệt trong các văn bản sau đây: - CT30/1998/CT-TTg về chủ trương phân ban. - Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chỉ thị 14/2001/CT-TTg về thực hiện nghị quyết 40. - Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010.
- Luật Giáo dục (sửa đổi năm 2005). Luật giáo dục cũng đưa ra những quy định về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục phổ thông cho từng cấp học. Về phương pháp giáo dục phổ thông, điều 28 luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tư học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” (Luật giáo dục 2005). Kết luận của bộ trưởng bộ GD&ĐT tại hội thảo “chỉ đạo, quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường phổ thông” tổ chức tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, ngày 03/01/2009 đã khẳng định: Phải tạo động lực đổi mới PPDH cho GV, hoạt động đổi mới PPDH chỉ có thể thành công khi GV có động lực hành động và chuyển hóa được từ ý chí trở thành tình cảm và tinh thần trách nhiệm đối với HS, đối với nghề dạy học.
Về chỉ đạo, cần thực hiện tốt một số công tác sau đây: - Phải có sự hướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục về phương hướng và những việc cần làm để đổi mới PPDH. Hướng dẫn về đổi mới PPDH phải thông suốt từ các cơ quan thuộc Bộ GD&ĐT đến các Sở, Phòng GD&ĐT, cán bộ quản lý các trường học và từng GV, không để GV phải "đơn độc" trong việc đổi mới PPDH. - Hoạt động đổi mới PPDH của GV phải có sự hỗ trợ thường xuyên của đồng nghiệp thông qua dự giờ thăm lớp và cùng rút kinh nghiệm. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Trong quá trình chỉ đạo đổi mới PPDH, cần nghiên cứu để tổ chức hợp lý việc lấy ý kiến của HS về PPDH của thầy cô giáo với tinh thần xây dựng.
- Quá trình thực hiện đổi mới PPDH phải là quá trình hoạt động tự giác của bản thân GV và là phù hợp yêu cầu của cơ quan quản lý giáo dục. - Cần tổ chức phong trào thi đua và có chính sách khen thưởng nhằm động viên kịp thời đối với các đơn vị, cá nhân tích cực và đạt hiệu quả trong hoạt động đổi mới PPDH ở các trường, tổ chức nhân rộng các điển hình tập thể, cá nhân tiên tiến trong phong trào đổi mới PPDH. Mục tiêu giáo dục, nguyên lý giáo dục và những quy định về nội dung, PPDH đã được khẳng định trong luật giáo dục trên đây là những định hướng cơ sở quan trong cho việc xây dựng chương trình dạy học, xác định các mục đích, nội dung và phương pháp và tổ chức dạy học. Những định hướng này phù hợp với những quan điểm hiện đại và tiến bộ về giáo dục trong phạm vi quốc tế, trong đó có mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện nhân cách cũng như định hướng gắn giáo dục với thực tiễn cuộc sống, gắn lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ, hứng thú học học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của HS.
Những định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện mới đối với đội ngũ lao động mới. Dạy học theo góc [15], [16], [17], [25] 1. Dạy học phân hóa Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại người học theo năng lực nhận thức mà ở đây là PPDH phù hợp với từng đối tượng người học trên cơ sở am hiểu từng cá thể, GV tiếp cận người học ở tâm lí, năng khiếu, về mơ ước trong cuộc,… Có thể nói trong PPDH phân hóa GV phải “tìm để dạy học và hiểu để giáo dục”. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm cơ bản của dạy học phân hóa là: - Phát hiện và bù đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học tập.
- Biến niềm đam mê trong cuộc sống thành động lực trong học tập. - Dạy học phân hóa là con đường ngắn nhất để đạt mục đích của dạy học đồng loạt. Các hình thức của dạy học phân hóa: - Phân hóa theo hứng thú: căn cứ vào đặc điểm hứng thú học tập của HS để tổ chức cho người học tìm hiểu khám phá nhận thức. - Phân hóa theo sự nhận thức: Lấy sự phân biệt nhịp độ làm căn cứ phân hóa.
Nhịp độ được tính bằng lượng thời gian chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác, từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác.