Luận văn thạc sĩ ussh vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ ở hà nội hiện nay nghiên cứu trường hợp tại phường trung liệt quận đống đa hà nội

Nghiên cứu vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ tại Hà Nội, phường Trung Liệt, quận Đống Đa, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng hiện nay.

• Tác giả: Phạm Thị Kim Xuyến
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Kim Hoa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai Trò Giới Trong Gia Đình Buôn Bán Nhỏ Ở Hà Nội Hiện Nay (Nghiên Cứu Trường Hợp Tại Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ GIỚI TRONG THỰC HIỆN CÁC CHỨC NĂNG GIA ĐÌNH
• 2.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu và các gia đình buôn bán nhỏ
• 2.1.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm của các gia đình buôn bán nhỏ được nghiên cứu
• 2.2. Vai trò giới trong chức năng kinh tế của gia đình
• 2.2.1. Trong hoạt động buôn bán
• 2.2.2. Trong hoạt động phục vụ buôn bán
• 2.2.3. Hiệu quả hoạt động buôn bán
• 2.3. Vai trò giới trong chức năng tái sản xuất con người
• 2.3.1. Quyết định số con và thời gian sinh con
• 2.3.2. Quyết định biện pháp kế hoạch hoá gia đình
• 2.4. Vai trò giới trong chức năng chăm sóc, giáo dục của gia đình
• 2.4.1. Trong hoạt động chăm sóc gia đình
• 2.4.2. Trong hoạt động giáo dục con cái
• 2.5. Vai trò giới trong chức năng tình cảm, tinh thần của gia đình
• 2.5.1. Tăng cường mối quan hệ tình cảm trong gia đình
• 2.5.2. Kiểm soát, điều hoà mối quan hệ trong gia đình
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
• BẢNG HỎI VỀ VAI TRÒ GIỚI TRONG GIA ĐÌNH BUÔN BÁN NHỎ
• HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN SÂU CÁ NHÂN TẠI GIA ĐÌNH
• HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN SÂU CÁN BỘ PHỤ NỮ

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ ở Hà Nội

Gia đình buôn bán nhỏ tại Hà Nội, đặc biệt là ở phường Trung Liệt, đang trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế gia đình. Vai trò giới trong các gia đình này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế mà còn tác động đến các chức năng khác như giáo dục và chăm sóc con cái. Nghiên cứu này nhằm làm rõ vai trò của cả nam và nữ trong các hoạt động buôn bán, từ đó hiểu rõ hơn về sự phân công lao động trong gia đình.

1.1. Khái niệm vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ

Vai trò giới được hiểu là những trách nhiệm và nghĩa vụ mà nam và nữ đảm nhận trong gia đình. Trong bối cảnh gia đình buôn bán nhỏ, vai trò này có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố như loại hình kinh doanh, quy mô và sự tham gia của các thành viên trong gia đình.

1.2. Đặc điểm của gia đình buôn bán nhỏ tại phường Trung Liệt

Gia đình buôn bán nhỏ ở phường Trung Liệt thường có đặc điểm là sự tham gia tích cực của cả nam và nữ trong hoạt động kinh doanh. Họ không chỉ là người tiêu thụ mà còn là người sản xuất, tạo ra thu nhập cho gia đình. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong vai trò truyền thống của nam và nữ.

II. Vấn đề và thách thức trong vai trò giới ở gia đình buôn bán nhỏ

Mặc dù vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ đang dần được công nhận, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề như sự phân công lao động không công bằng, áp lực từ xã hội và gia đình có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cả nam và nữ trong hoạt động kinh doanh.

2.1. Sự phân công lao động không công bằng

Trong nhiều gia đình, phụ nữ thường phải đảm nhận nhiều công việc hơn nam giới, từ việc buôn bán đến chăm sóc con cái. Điều này dẫn đến sự quá tải và ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của họ.

2.2. Áp lực xã hội và gia đình

Phụ nữ trong gia đình buôn bán nhỏ thường phải đối mặt với áp lực từ cả gia đình và xã hội. Họ không chỉ phải hoàn thành công việc kinh doanh mà còn phải duy trì các mối quan hệ gia đình, điều này có thể dẫn đến xung đột và căng thẳng.

III. Phương pháp nghiên cứu vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu về vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn sâu, quan sát và phân tích tài liệu. Mục tiêu là để có cái nhìn toàn diện về vai trò của nam và nữ trong các hoạt động kinh tế.

3.1. Phương pháp phỏng vấn sâu

Phỏng vấn sâu được thực hiện với các thành viên trong gia đình để thu thập thông tin chi tiết về vai trò của họ trong hoạt động buôn bán. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về quan điểm và trải nghiệm của từng cá nhân.

3.2. Phương pháp quan sát

Quan sát trực tiếp các hoạt động buôn bán hàng ngày của gia đình giúp thu thập thông tin thực tế về cách thức hoạt động và sự phân công lao động giữa nam và nữ.

IV. Kết quả nghiên cứu về vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ

Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò của phụ nữ trong gia đình buôn bán nhỏ không chỉ giới hạn ở việc chăm sóc con cái mà còn mở rộng sang các hoạt động kinh tế. Nam giới cũng tham gia tích cực vào các công việc gia đình, tuy nhiên, sự phân công lao động vẫn còn tồn tại.

4.1. Vai trò của phụ nữ trong hoạt động buôn bán

Phụ nữ thường là người trực tiếp tham gia vào các hoạt động buôn bán, từ việc lựa chọn hàng hóa đến giao dịch với khách hàng. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển kinh doanh của gia đình.

4.2. Vai trò của nam giới trong gia đình buôn bán nhỏ

Nam giới thường đảm nhận vai trò quyết định trong các vấn đề tài chính và chiến lược kinh doanh. Họ cũng tham gia vào các công việc buôn bán nhưng thường ít hơn so với phụ nữ.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ ở Hà Nội đang dần được công nhận và phát triển. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ để nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội.

5.1. Khuyến nghị chính sách

Cần có các chính sách hỗ trợ phụ nữ trong gia đình buôn bán nhỏ, bao gồm đào tạo kỹ năng kinh doanh và hỗ trợ tài chính. Điều này sẽ giúp họ nâng cao vị thế và giảm thiểu xung đột trong gia đình.

5.2. Tương lai của vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ

Với sự phát triển của kinh tế thị trường, vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ sẽ tiếp tục thay đổi. Cần có sự quan tâm và nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về những biến đổi này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng tại Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1986, nền kinh tế nước ta đã có bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong tiến trình này, khu vực kinh tế hộ gia đình từng bước được phục hồi, thừa nhận và khẳng định vai trò là một trong những thành phần kinh tế năng động. Tại địa bàn phường Trung Liệt, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội – một khu vực đô thị hóa có mật độ dân cư cao với diện tích 75,5 ha, khoảng 5.200 hộ dân và hơn 28.000 nhân khẩu – hoạt động kinh doanh buôn bán nhỏ phát triển hết sức mạnh mẽ. Toàn phường có gần 750 hộ kinh doanh cá thể, riêng chợ Thái Hà đã quy tụ gần 300 hộ đăng ký kinh doanh thường xuyên, đóng góp cho ngân sách địa phương hơn 7 tỷ đồng tiền thuế ngoài quốc doanh mỗi năm.

Tuy nhiên, sự biến đổi nhanh chóng của kinh tế thị trường cũng đặt thiết chế gia đình buôn bán nhỏ trước những thách thức xã hội to lớn, đặc biệt là sự biến đổi vai trò giới giữa vợ và chồng trong việc thực hiện các chức năng gia đình. Đề tài luận văn thạc sĩ xã hội học của tác giả Phạm Thị Kim Xuyến với tiêu đề "Vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ ở Hà Nội hiện nay" được thực hiện nhằm nhận diện thực trạng phân công lao động theo giới, đo lường sự tham gia và quyền ra quyết định của nam giới và phụ nữ trong các hoạt động kinh tế, tái sản xuất, chăm sóc giáo dục con cái và đời sống tình cảm.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại phường Trung Liệt, quận Đống Đa, Hà Nội trong mốc thời gian năm 2007. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc bổ sung nguồn tư liệu thực nghiệm quý giá về loại hình gia đình hạt nhân chiếm tới 82,1% tổng số hộ khảo sát tại đô thị, đồng thời cung cấp các cứ liệu xã hội học chuẩn xác giúp các cấp chính quyền và tổ chức đoàn thể hoàn thiện chính sách thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực kinh tế phi chính thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp liên ngành của ba tiếp cận lý thuyết xã hội học kinh điển nhằm phân tích sâu sắc hành vi và mối quan hệ giới trong gia đình buôn bán nhỏ:

Thứ nhất là Lý thuyết vai trò (Role Theory) bắt nguồn từ trường phái tương tác biểu trưng của George Herbert Mead. Lý thuyết này chỉ rõ mỗi vị trí xã hội luôn gắn liền với một tập hợp các mẫu hành vi và kỳ vọng chuẩn mực. Trong gia đình buôn bán nhỏ, người phụ nữ thường đồng thời nắm giữ địa vị người vợ, người mẹ và người lao động kinh doanh, dẫn đến hiện tượng căng thẳng vai trò hoặc xung đột vai trò khi các nghĩa vụ cạnh tranh trực tiếp về mặt thời gian và sức lực.

Thứ hai là Lý thuyết lựa chọn hợp lý (Rational Choice Theory). Lý thuyết này giả định các cá nhân luôn hành động có mục đích nhằm tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu chi phí trong bối cảnh các nguồn lực như vốn, thời gian và năng lực cá nhân bị khan hiếm. Người vợ và người chồng trong hộ kinh doanh luôn cân nhắc sự đánh đổi giữa việc tự mình ra quyết định hay cùng bàn bạc để vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế, vừa bảo vệ sự êm ấm, hạn chế xung đột hôn nhân.

Thứ ba là Lý thuyết phân công lao động xã hội của Emile Durkheim và Friedrich Engels. Durkheim nhấn mạnh sự chuyên môn hóa tạo nên sự gắn kết hữu cơ, trong đó phân công lao động theo giới phân bổ chức năng công cụ tạo thu nhập cho nam giới và chức năng biểu cảm chăm sóc cho phụ nữ. Nghiên cứu sử dụng hệ thống 5 khái niệm then chốt gồm: vai trò, giới, vai trò giới, gia đình buôn bán nhỏ và bốn chức năng cơ bản của gia đình (chức năng kinh tế, tái sản xuất con người, giáo dục chăm sóc và tinh thần tình cảm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp định lượng và phương pháp định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và giá trị khoa học của các kết luận:

Về phương pháp định lượng, tác giả tiến hành điều tra chọn mẫu với dung lượng 151 bảng hỏi đối với các chủ hộ hoặc đại diện hộ gia đình buôn bán nhỏ có hộ khẩu thường trú tại phường Trung Liệt, quận Đống Đa, Hà Nội trong năm 2007. Mẫu khảo sát được phân tầng theo ba nhóm tuổi của người buôn bán gồm nhóm 18-34 tuổi, nhóm 35-49 tuổi và nhóm từ 50 tuổi trở lên nhằm kiểm soát biến số về mức sinh và chu kỳ đời sống gia đình. Tiêu chí phân nhóm thứ hai dựa trên địa điểm kinh doanh, bao gồm 53,6% hộ thuê cửa hàng, 44,4% hộ kinh doanh tại nhà và 2,0% hộ buôn bán tại vỉa hè.

Về phương pháp định tính, nghiên cứu thực hiện 10 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân có cấu trúc, bao gồm 1 cuộc phỏng vấn với cán bộ lãnh đạo Hội Phụ nữ phường Trung Liệt và 9 cuộc phỏng vấn sâu chia đều cho đại diện 3 nhóm gia đình (tiến hành phỏng vấn riêng biệt cả vợ và chồng để đối chứng thông tin). Ngoài ra, phương pháp quan sát thực địa về điều kiện nhà ở, địa điểm cửa hàng và phân tích tài liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội địa phương cũng được khai thác triệt để.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp này là vì sự đan xen giữa số liệu thống kê mô tả và các trích dẫn định tính giúp kiểm định chính xác ba giả thuyết nghiên cứu, vừa lượng hóa được tỷ lệ phân công lao động, vừa giải mã được những rào cản tâm lý và định kiến giới ẩn sâu trong nhận thức của các đối tượng khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm đã đem lại những phát hiện quan trọng, phản ánh diện mạo thực tế của quan hệ giới trong các gia đình buôn bán nhỏ tại Hà Nội:

Thứ nhất, phụ nữ là lực lượng lao động chủ chốt trực tiếp tạo ra dòng tiền cho gia đình. Số liệu định lượng chỉ ra rằng tỷ lệ người vợ trực tiếp thực hiện công việc đi nhập hàng chiếm 70,2%, trong khi người chồng chỉ chiếm 11,3%. Đối với công việc trực tiếp đứng bán hàng hàng ngày, người vợ đảm nhận tới 59,6%, trong khi người chồng chỉ tham gia 6,0%. Đáng chú ý, 61,6% người vợ là người trực tiếp quản lý và nắm giữ tiền vốn kinh doanh của gia đình, so với con số 4,0% khiêm tốn ở người chồng.

Thứ hai, mô hình cùng bàn bạc và ra quyết định chung chiếm ưu thế tuyệt đối trong các quyết sách kinh tế chiến lược. Đối với quyết định lựa chọn ngành hàng buôn bán, có 60,3% gia đình do cả hai vợ chồng cùng thống nhất. Đối với quyết định đầu tư vốn lớn và mở rộng quy mô phát triển, tỷ lệ cả hai vợ chồng cùng tham gia quyết định lên tới 79,5%, trong khi người chồng tự quyết định chỉ chiếm 11,9% và người vợ tự quyết định chiếm 3,3%.

Thứ ba, sự bất bình đẳng rõ rệt vẫn tồn tại sâu sắc trong quyền sở hữu tài sản pháp lý và vị thế danh nghĩa. Mặc dù đóng góp lao động vượt trội, người vợ đứng tên chủ quyền sở hữu nhà ở chỉ đạt 6,6%, trong khi người chồng đứng tên chiếm tới 56,3% và cả hai vợ chồng cùng đứng tên chiếm 22,5%. Sự chênh lệch này gắn liền với quyền làm chủ hộ: 72,8% gia đình có chủ hộ là nam giới, trong khi người vợ làm chủ hộ chỉ chiếm 20,5%.

Thứ tư, hiệu quả kinh tế của các hộ buôn bán nhỏ đạt mức ấn tượng so với mặt bằng chung của cư dân thành thị. Thu nhập bình quân đầu người hàng tháng của các hộ khảo sát đạt khoảng 2.000.000 đồng/người/tháng, cao gấp hơn 2,4 lần so với mức thu nhập bình quân 815.000 đồng/người/tháng của dân cư thành thị năm 2004 theo báo cáo mức sống hộ gia đình của Tổng cục Thống kê. Tổng thu nhập trung bình của cả hộ đạt xấp xỉ 7,2 triệu đồng/tháng và có tới 80,8% số gia đình tích lũy được tiền tiết kiệm định kỳ.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích dữ liệu qua các biểu đồ tương quan, bức tranh về sự tương tác giới trở nên vô cùng sinh động. Biểu đồ tương quan theo nhóm tuổi của phụ nữ cho thấy: ở nhóm tuổi trẻ dưới 34 tuổi, người vợ tham gia trực tiếp vào các khâu lao động kỹ thuật và giao dịch bán hàng với tỷ lệ cao nhất để khẳng định vị trí kinh tế. Ngược lại, ở nhóm phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, tỷ lệ tham gia lao động chân tay giảm dần nhưng tỷ lệ cùng chồng ra các quyết định kinh doanh lớn lại tăng vọt, minh chứng cho việc vị thế của người phụ nữ được củng cố theo thời gian hôn nhân. Bảng tương quan thời gian kết hôn với quyền sở hữu nhà cũng chỉ ra rằng: tỷ lệ đồng sở hữu nhà đất tăng dần từ 12,5% ở các cặp vợ chồng kết hôn dưới 5 năm lên 19,6% ở nhóm 6-10 năm và đạt 25,8% ở nhóm kết hôn trên 10 năm.

Nguyên nhân cốt lõi của sự mâu thuẫn giữa đóng góp thực tế và vị thế danh nghĩa bắt nguồn từ sự xã hội hóa vai trò giới truyền thống. Nhiều phụ nữ dù nắm giữ toàn bộ hoạt động buôn bán vẫn giữ định kiến rằng chồng phải gánh vác giang sơn, phụ nữ chỉ là phụ thôi, xem việc để chồng đứng tên chủ hộ và đứng tên nhà đất là điều hiển nhiên để giữ gìn hòa khí.

So sánh với các nghiên cứu nông thôn của tác giả Đào Thế Tuấn và Lê Ngọc Văn, nghiên cứu này cho thấy phụ nữ buôn bán nhỏ ở đô thị có quyền lực kinh tế thực tế và mức độ tham gia vào các quyết định lớn cao hơn hẳn, dù họ vẫn phải gánh chịu gánh nặng kép khi vừa làm kinh tế vừa gánh vác hầu hết công việc nội trợ, chăm sóc con cái trong gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm thúc đẩy bình đẳng giới thực chất trong các gia đình buôn bán nhỏ:

Thứ nhất, tăng cường nguồn vốn tín dụng ưu đãi và đơn giản hóa thủ tục vay vốn cho phụ nữ tiểu thương. Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp cùng Hội Phụ nữ phường Trung Liệt cần thiết lập các gói vay vi mô với hạn mức tăng thêm 30% trong giai đoạn 2008-2010, ưu tiên các hộ do phụ nữ làm chủ kinh doanh hoặc kinh doanh tại các địa điểm thuê mướn có chi phí cao trên 2,5 triệu đồng mỗi tháng.

Thứ hai, nâng cao nhận thức pháp luật và thúc đẩy việc đứng tên chung tài sản nhà đất. Ủy ban nhân dân quận Đống Đa và các phường trực thuộc cần đẩy mạnh phổ biến Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Bình đẳng giới thông qua các buổi sinh hoạt tổ dân phố định kỳ hàng quý, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả hai vợ chồng từ mức 22,5% hiện nay lên trên 50% trong vòng 3 năm tới.

Thứ ba, phát triển mạng lưới dịch vụ xã hội hỗ trợ giảm tải gánh nặng việc nhà cho phụ nữ. Chính quyền địa phương cần khuyến khích các hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân mở rộng các mô hình cung ứng thực phẩm sạch sơ chế, trường mầm non và nhà trẻ ngoài giờ chất lượng cao tại các khu dân cư buôn bán tập trung, phấn đấu cắt giảm từ 1,5 đến 2 giờ lao động việc nhà không lương mỗi ngày cho 100% phụ nữ làm nghề kinh doanh nhỏ.

Thứ tư, mở các lớp bồi dưỡng kỹ năng quản trị kinh doanh và kỹ năng sống cho các cặp vợ chồng tiểu thương. Trung tâm Khuyến công phối hợp cùng các đoàn thể tổ chức tối thiểu 12 lớp đào tạo mỗi năm về hạch toán dòng tiền, kỹ năng đàm phán thương mại và nghệ thuật chia sẻ trách nhiệm gia đình, thu hút ít nhất 300 lượt học viên tham gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu và thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý nhà nước về bình đẳng giới và an sinh xã hội. Luận văn cung cấp bộ dữ liệu thực chứng gồm 151 mẫu khảo sát chi tiết về kinh tế hộ đô thị, giúp các nhà quản lý có cơ sở thực tiễn để xây dựng các chính sách an sinh, bảo hiểm xã hội tự nguyện và chiến lược quốc gia về bình đẳng giới sát hợp với khu vực kinh tế phi chính thức.

Nhóm 2: Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp từ cơ sở đến trung ương. Tài liệu là cẩm nang thực hành đắc lực giúp cán bộ hội nắm bắt tâm lý, nhận diện những khó khăn đặc thù của hơn 700 hộ kinh doanh cá thể tại địa bàn đô thị, từ đó thiết kế các phong trào thi đua, câu lạc bộ gia đình hạnh phúc và chương trình hỗ trợ vốn vay phù hợp.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Xã hội học, Giới và Phát triển, Kinh tế gia đình. Luận văn cung cấp một khung phân tích lý thuyết mẫu mực kết hợp giữa Durkheim, Mead và lý thuyết lựa chọn hợp lý, đi kèm 10 biên bản phỏng vấn sâu chất lượng cao làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tương tự.

Nhóm 4: Các cá nhân, chủ hộ kinh doanh và các cặp vợ chồng tiểu thương tại các đô thị. Giúp người đọc nhận diện rõ nét các xung đột vai trò thường gặp, học hỏi phương thức chia sẻ gánh nặng việc nhà và kỹ năng bàn bạc đồng thuận trong 79,5% các quyết định đầu tư kinh tế để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và gìn giữ tổ ấm gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Phụ nữ trong gia đình buôn bán nhỏ đóng góp thế nào vào kinh tế gia đình? Phụ nữ đóng vai trò là lực lượng trực tiếp và trụ cột trong hoạt động kinh doanh. Số liệu chỉ ra người vợ đảm nhận 70,2% việc nhập hàng, 59,6% việc trực tiếp bán hàng và 61,6% việc quản lý tiền vốn, góp phần tạo nên mức thu nhập trung bình xấp xỉ 7,2 triệu đồng mỗi tháng cho hộ gia đình.

Quyền ra quyết định kinh tế trong các gia đình buôn bán nhỏ thuộc về ai? Quyền ra quyết định kinh tế mang tính hợp tác và đồng thuận cao giữa hai giới. Có tới 60,3% gia đình do hai vợ chồng cùng bàn bạc chọn ngành hàng và 79,5% cùng quyết định đầu tư phát triển vốn lớn, giúp tối đa hóa lợi ích kinh tế và duy trì hòa khí hôn nhân.

Tại sao phụ nữ đóng góp kinh tế lớn nhưng tỷ lệ đứng tên sở hữu nhà đất lại rất thấp? Hiện tượng này bắt nguồn từ quán tính của định kiến truyền thống và tập quán thừa kế đất đai ưu tiên nam giới. Người chồng đứng tên sở hữu nhà chiếm 56,3% trong khi người vợ chỉ chiếm 6,6%. Tuy nhiên, sau 10 năm kết hôn, tỷ lệ đồng sở hữu tăng lên 25,8% nhờ sự khẳng định vị thế của người vợ.

Nhóm tuổi của người phụ nữ ảnh hưởng như thế nào đến việc thực hiện vai trò kinh doanh? Phụ nữ ở nhóm tuổi dưới 34 tuổi tập trung phần lớn thời gian cho việc trực tiếp nhập hàng và bán hàng để tạo dựng kinh tế. Khi bước sang độ tuổi từ 35 trở lên, họ giảm bớt lao động trực tiếp và gia tăng mạnh quyền cùng chồng quyết định các kế hoạch đầu tư lớn.

Địa điểm kinh doanh tác động thế nào đến đời sống của gia đình buôn bán nhỏ? Có 53,6% hộ phải đi thuê cửa hàng với chi phí trung bình khoảng 2,5 triệu đồng mỗi tháng, chịu áp lực kinh tế cao hơn nhóm 44,4% hộ kinh doanh tại nhà. Việc kinh doanh xa nhà cũng làm giảm đáng kể số bữa ăn chung của 100% các thành viên trong gia đình.

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ xã hội học của tác giả Phạm Thị Kim Xuyến đã đúc kết các luận điểm và đóng góp học thuật cốt lõi sau:

• Khẳng định người phụ nữ là lực lượng lao động trực tiếp chủ chốt trong kinh tế hộ buôn bán nhỏ với 70,2% tỷ lệ nhập hàng và 61,6% tỷ lệ nắm giữ vốn kinh doanh.
• Chứng minh xu hướng dân chủ hóa trong gia đình đô thị hiện đại với 79,5% quyết định đầu tư vốn lớn được thực hiện dựa trên sự đồng thuận của cả hai vợ chồng.
• Nhận diện rõ nét khoảng cách giới về quyền tài sản pháp lý khi nam giới chiếm tới 72,8% vai trò chủ hộ và 56,3% quyền sở hữu nhà ở đơn phương.
• Vận dụng thành công các lý thuyết xã hội học hiện đại để lý giải cơ chế lựa chọn hợp lý và sự chuyển đổi vai trò giới theo độ tuổi và thời gian kết hôn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp thực tiễn từ mở rộng hạn mức tín dụng 30% đến phát triển dịch vụ công ích nhằm giảm tải gánh nặng kép cho phụ nữ tiểu thương.

Về định hướng tiếp theo trong lộ trình 5 năm tới, các cơ quan quản lý đô thị cần đẩy mạnh số hóa cơ sở dữ liệu kinh tế hộ và nhân rộng các mô hình hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp kinh doanh bền vững. Việc tham khảo toàn văn luận văn sẽ mang lại những góc nhìn sâu sắc, đa chiều cho mọi độc giả quan tâm đến vấn đề giới, gia đình và sự phát triển của kinh tế đô thị Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu về phân công lao động theo giới và lao động của phụ nữ. Tác giả Đào Thế Tuấn trong nghiên cứu có tên “Phụ nữ trong kinh tế hộ nông dân” ( 1992) cũng đã khẳng định vai trò to lớn của phụ nữ trong sản xuất và tái sản xuất. Tác giả cho rằng cần thay đổi kiểu phân công lao động theo giới hiện tại để giảm gánh nặng công việc và nâng cao địa vị xã hội cho phụ nữ. Tác giả Lê Thị Quý với đề tài “ Vai trò của phụ nữ trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” ( 1994) đã cho thấy cƣờng độ lao đông quá cao của phụ nữ dƣới tác động của cơn lốc kinh tế thị trƣờng để mƣu sinh và những mặt trái của thực trạng ấy.

Đề tài “Phân công lao động theo giới trong gia đình nông dân” ( 1997) của tác giả Lê Ngọc Văn đã chỉ ra mô hình phân công lao động theo giới ở khu vực nông thôn trong thời kỳ kinh tế thị trƣờng. Với xu thế nam giới đƣợc khuyến khích chuyển sang các hoạt động tạo thu nhập tiền mặt, phụ nữ gắn với công việc tái sản xuất và sản xuất các sản phẩm tiêu dùng của gia đình. Sự phân công lao động ấy tạo ra sự bất lợi cho phụ nữ trong việc nâng cao học vấn, sức khoẻ và vị thế xã hội của họ. - 19 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LuËn v¨n Th¹c sü X· héi häc Với tên đề tài: “ Gia đình phụ nữ nghèo: Phân công lao động và mối quan hệ giữa các thành viên” ( 1997), tác giả Ngô Thị Ngọc Anh đã khảo sát 500 phụ nữ nghèo thành thị và chứng minh rằng họ là những ngƣời trụ cột trong việc nuôi sống gia đình và các công việc nội trợ, chăm sóc và nuôi dạy con cái.

Tác giả Vũ Tuấn Huy và Deborah S. Carr với nghiên cứu “ Phân công lao động nội trợ trong gia đình” ( 2000) đã khẳng định sự bất bình đẳng trong phân công lao động nội trợ- phụ nữ đẩm nhận là chủ yếu. Nghiên cứu của Đặng Thị Hoa về “ Vị thế của người phụ nữ H’Mông trong gia đình và trong xã hội” (2001) đã đề cập đến sự bất bình đẳng giữa đóng góp lao động và vị thế xã hội thấp kém của phụ nữ H’Mông. Nguyễn Linh Khiếu với công trình nghiên cứu có nhan đề “ Khía cạnh quan hệ giới trong gia đình nông thôn miền núi” ( 2002) đã phác thảo những nét cơ bản về phân công lao động theo giới của một số dân tộc thiểu số ở Miền Bắc và sự bất bình đẳng giới trong gia đình của họ.

Nghiên cứu của Lê Thị Quý về “ Vấn đề giới trong các dân tộc ít người ở Sơn La, lai Châu hiện nay” ( 2004) đã đề cập khá rõ nét về mối quan hệ giới của các dân tộc ít ngƣời thông qua phân công lao động theo giới. Tác giả Lê Tiêu La và Nguyễn Đình Tấn với công trình nghiên cứu: “ Phân công và hợp tác lao động theo giới trong phát triển hộ gia đình và cộng đồng ngư dân ven biển Việt Nam hiện nay- Thực trạng và xu hướng biến đổi” đã chỉ ra mô hình phân công lao động theo giới ở cộng đồng ven biển trong đánh bắt, chế biến, nuôi trồng thuỷ sản, sản xuất nông nghiệp, nội trợ,v.v… Gia đình học (2007) của tác giả Đặng Cảnh Khanh, Lê Thị Quý. Các tác giả đã chỉ ra 4 chức năng chính của gia đình là : 1) Xã hội hoá, chăm sóc và giáo dục con cái; 2) Chức năng kinh tế; 3) Chức năng tái sản xuất ra con ngƣời và xã hội; 4) Chức năng tình cảm. Các tác giả cho rằng đây là những chức năng cơ bản nhất mà gia đình đã thực hiện mà không thể thiếu đƣợc trong - 20 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LuËn v¨n Th¹c sü X· héi häc sự vận động của xã hội.

Trong giai đoạn hiện nay, các chức năng của gia đình đang bị biến đổi, nảy sinh nhiều vấn đề, cả tích cực và tiêu cực, vì vậy chức năng gia đình vẫn đang là điểm nóng của những cuộc tranh luận khoa học hiện nay Liên hệ với vấn đề nghiên cứu mà luận văn này sẽ triển khai, hy vọng sẽ góp thêm vào những kiến thức rộng lớn về gia đình Việt Nam một số hình ảnh về nhóm gia đình kinh doanh nhỏ ở thành phố Hà Nội, nhóm gia đình này sẽ ngày càng đông đảo thêm trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội. Những nghiên cứu liên quan trực tiếp đến vai trò giới trong các gia đình buôn bán nhỏ còn rất ít. Trong khi đó loại hình gia đình này đang có xu hƣớng phát triển, mở rộng trong tƣơng lai. Vì vậy, việc chọn đề tài này là chúng tôi muốn tìm hiểu vai trò giới trong gia đình buôn bán nhỏ để có thể góp phần vào việc mô tả bức tranh chung về gia đình Việt Nam nói chung và nghiên cứu về giới nói riêng.

Luận văn này kế thừa các nghiên cứu trƣớc và tìm tòi cái mới về một loại hình gia đình còn chƣa đƣợc nghiên cứu nhiều. Khái niệm then chốt: 1.1 Khái niệm Vai trò Theo quan điểm xã hội học, vai trò là “các mẫu hành vi tƣơng ứng với địa vị cụ thể” [10, 192]. Mỗi địa vị bao gồm các quyền lợi và nghĩa vụ khác nhau, những ai nắm địa vị thƣờng đƣợc nghĩ là phải có vai trò hành xử theo những cách phù hợp với địa vị đó. Vai trò có mối quan hệ quan hệ trong khi tổ chức hành vi của chúng ta đối với một số ngƣời khác.

Vai trò của bố mẹ đƣợc định nghĩa là theo lý tƣởng là tinh thần trách nhiệm với con cái, và cũng nhƣ vậy, vai trò của con cái đƣợc định nghĩa là nghĩa vụ với bố mẹ. Vì cá nhân nắm giữ nhiều địa vị trong cùng một thời điểm, vì thế họ phải thực hiện nhiều vai trò cùng một lúc, và do một địa vị có thể có nhiều vai trò, - 21 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LuËn v¨n Th¹c sü X· héi häc nên ngƣời ta thƣờng có nhiều vai trò hơn địa vị của ngƣời đó. Ví dụ, xem xét ngƣời phụ nữ trong gia đình: ngƣời phụ nữ này có địa vị là “ngƣời vợ”, và tƣơng ứng với địa vị này là tập hợp hành vi đối của vai trò vợ chồng; trách nhiệm trong việc chăm sóc việc nhà nên thực hiện vai trò nội trợ; cô ta còn có địa vị là “ngƣời mẹ”, kèm theo nó là tập hợp hành vi của vai trò chăm sóc con cái, giáo dục con cái. Do con ngƣời có nhiều địa vị, phải thể hiện nhiều vai trò cùng lúc nên nhiều khi họ thể hiện những vai trò khác hẳn nhau và có thể mâu thuẫn nhau trong cùng một lúc.

Ví nhƣ một ngƣời vừa cho con ăn, vừa phải trả lời điện thoại: cô ta thực hiện vai trò làm mẹ đối với đứa con trong cùng lúc đó thể hiện vai trò làm chủ gia đình để trả lời khách, nếu làm tốt vai trò làm mẹ (cho con ăn) thì việc trả lời khách sẽ không đƣợc thuận tiện và ngƣợc lại. Các nhà xã hội học sử dụng khái niệm xung đột vai trò để ám chỉ sự xung khắc giữa các vai trò tƣơng ứng với hai địa vị trở lên. Trong cuộc sống, ai cũng đã từng trải qua xung đột vai trò khi nhận thấy bản thân không thể thực hiện tất cả các vai trò tƣơng ứng với các địa vị mà chúng ta nắm giữ ở một thời điểm bất kỳ nào đó. Ngay ở một địa vị riêng lẻ cũng có trƣờng hợp tạo cho cá nhân cảm giác không thể thực hiện hết các vai trò của nó, vì ở địa vị này, các vai trò cạnh tranh với nhau để giành đƣợc sự ƣu tiên.

Khái niệm căng thẳng vai trò ám chỉ sự xung khắc giữa các vai trò tƣơng ứng với một địa vị riêng lẻ. Ví dụ, địa vị ngƣời mẹ mong muốn duy trì mối quan hệ thân thiết với con nhƣ một ngƣời bạn, không có khoảng cách để con cái dễ dàng tâm sự, trao đổi ý kiến với mình; nhƣng cùng lúc là trách nhiệm của ngƣời mẹ là phải duy trì một quan hệ có kỷ luật với con cái do đó họ lại phải tạo ra một khoảng cách với con mình. Các cá nhân thƣờng phải tìm cách để giải quyết trong các trƣờng hợp căng thẳng vai trò hay xung đột vai trò. Một trong những cách đó là ƣu tiên vai trò này quan trọng hơn các vai trò khác, hoặc cách ly các vai trò khác; thậm chí có cách giải quyết là từ bỏ những vai trò ít quan trọng đối với họ.

- 22 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LuËn v¨n Th¹c sü X· héi häc Xung đột vai trò và căng thẳng vai trò thƣờng phát sinh trong xã hội công nghiệp. Đời sống xã hội trong các xã hội hiện đại đều phức tạp và tạo ra nhiều vấn đề, chúng ta thƣờng đảm nhận cùng một lúc nhiều địa vị và thực hiện nhiều vai trò nhƣng chúng ta không thể rời bỏ tất cả địa vị và vai trò vì địa vị và vai trò là phƣơng tiện qua đó các mối quan hệ đƣợc tổ chức và rõ ràng hoá sao cho tƣơng tác xã hội có thể xúc tiến theo cách tƣơng đối hiệu quả.2 Khái niệm giới Giới là khái niệm dùng để chỉ những đặc điểm và sự khác nhau về mặt xã hội giữa phụ nữ và nam giới. Giới: Do quá trình xã hội hoá mà có.  Đứa trẻ thƣờng học hỏi, bắt chƣớc những ngƣời cùng giới tính với nó  Ở gia đình: thƣờng có cách ứng xử đối với con trai và con gái cũng nhƣ hƣớng dẫn cho trẻ em trai và trẻ em gái khác nhau theo những giá trị, chuẩn mực cụ thể của xã hội.

 Ở nhà trƣờng: cũng có cách ứng xử với nhau đối với hai giới dựa theo những giá trị, chuẩn mực của xã hội.  Ở xã hội: cũng có những cách ứng xử khác nhau giành cho mỗi giới Vì thế, con trai và con gái luôn phải điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với suy nghĩ và sự mong đợi của mọi ngời về tính nam hay tính nữ đã đƣợc chấp nhận phù hợp với khuôn mẫu xã hội đó. Giới mang tính đa dạng và khác nhau giữa các nền văn hoá. Trong các nền văn hoá có những giá trị, chuẩn mực khác nhau.

Vì thế, các đặc trng xã hội của phụ nữ và nam giới ở những nền văn hoá khác nhau có thể khác nhau. - 23 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.