Luận văn thạc sĩ hus vai trò của xã hội dân sự trong thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu tại thành phố quy nhơn tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus vai trò của xã hội dân sự trong thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu tại thành phố quy nhơn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Xuân Hải
• Người hướng dẫn: TS. Bạch Tân Sinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Vai trò của xã hội dân sự trong thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Đóng góp của đề tài
• 0.3.1. Đóng góp của đề tài về mặt khoa học
• 0.4. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.5. Đối tượng nghiên cứu
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6.1. Phạm vi thời gian
• 0.6.2. Phạm vi không gian
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TỔ CHỨC XÃ HỘI DÂN SỰ
• 1.1. Tổng quan về BĐKH
• 1.2. Một số khái niệm liên quan đến BĐKH
• 1.2.1. Thời tiết
• 1.2.2. Khí hậu
• 1.2.3. Biến đổi khí hậu (BĐKH)
• 1.2.4. Kịch bản Biến đổi khí hậu
• 1.3. Đánh giá tác động của BĐKH
• 1.4. Ứng phó với biến đổi khí hậu
• 1.5. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam, những nguyên nhân, biểu hiện và tác động
• 1.6. Tổng quan về Xã hội dân sự
• 1.6.1. Khái niệm XHDS và các cách hiểu khác nhau
• 1.6.2. Bản chất của Xã hội dân sự
• 1.6.3. Vai trò của XHDS trên thế giới
• 1.7. Tổng quan nghiên cứu
• 1.7.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.7.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.8. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.9. Nội dung, địa điểm và phương pháp
• 1.9.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.9.2. Địa điểm nghiên cứu, điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và định hướng phát triển
• 1.9.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.9.2.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.9.2.3. Điều kiện kinh tế-xã hội
• 1.9.2.4. Định hướng phát triển kinh tế-xã hội thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định đến năm 2020
• 1.9.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN VÀ VAI TRÒ CỦA XÃ HỘI DÂN SỰ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Hiện trạng phát triển của XHDS ở Việt Nam
• 2.2. Quan hệ Chính phủ–Xã hội Dân Sự ở Việt Nam
• 2.3. Các khuôn khổ pháp lý đối với Xã hội Dân sự ở Việt Nam
• 2.4. Đặc trưng của XHDS ở Việt Nam
• 2.5. Nhận thức về một số mặt mạnh, mặt hạn chế, cơ hội và thách thức của xã hội dân sự tại Việt Nam
• 2.6. Vai trò của xã hội dân sự và phương hướng thúc đẩy sự phát triển của xã hội dân sự ở Việt Nam
• 2.7. Vai trò của xã hội dân sự trong việc tham gia vào các hoạt động thích ứng và giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA XHDS TRONG VIỆC XÂY DỰNG VÀ TRIỂN KHAI KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG THÍCH ỨNG VÀ GIẢM NHẸ BĐKH TẠI THÀNH PHỐ QUY NHƠN
• 3.1. Thực trạng BĐKH và tính dễ bị tổn thương tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
• 3.2. Các đặc trưng khí hậu, khí tượng. Kịch bản về BĐKH của thành phố Quy Nhơn
• 3.3. Tình trạng dễ bị tổn thương ở thành phố Quy Nhơn
• 3.3.1. Bão, áp thấp nhiệt đới
• 3.3.2. Nhiệt độ tăng, hạn hán, thiếu nước
• 3.4. Khả năng thích ứng của thành phố Quy Nhơn
• 3.4.1. Thể chế, chính sách hỗ trợ thích ứng với BĐKH
• 3.4.2. Cơ sở hạ tầng/thiết bị phòng chống giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với BĐKH
• 3.4.3. Năng lực và phân bổ nguồn lực ứng phó với BĐKH
• 3.5. Vai trò của xã hội dân sự trong xây dựng và triển khai Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH ở thành phố Quy Nhơn
• 3.5.1. Cấu trúc của XHDS tại thành phố Quy Nhơn
• 3.5.2. Vai trò chính của XHDS ở thành phố Quy Nhơn
• 3.5.3. Đánh giá thực tiễn vai trò của XHDS tham gia ứng phó với BĐKH tại thành phố Quy Nhơn
• 3.5.4. XHDS tham gia vào quá trình lập kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH
• 3.5.5. Mục tiêu cụ thể
• 3.5.6. XHDS tham gia vào quy trình lập kế hoạch ứng phó với BĐKH
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA XHDS TRONG THÍCH ỨNG VÀ GIẢM NHẸ BĐKH TẠI THÀNH PHỐ QUY NHƠN
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của xã hội dân sự trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững của các thành phố, đặc biệt là Quy Nhơn. Xã hội dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động ứng phó với biến đổi khí hậu. Các tổ chức xã hội dân sự không chỉ là cầu nối giữa chính quyền và cộng đồng mà còn là những người tiên phong trong việc triển khai các giải pháp thích ứng và giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

1.1. Định nghĩa và vai trò của xã hội dân sự trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Xã hội dân sự được hiểu là tập hợp các tổ chức và cá nhân hoạt động độc lập với nhà nước nhằm thúc đẩy các vấn đề xã hội. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xã hội dân sự có vai trò quan trọng trong việc vận động chính sách, nâng cao nhận thức cộng đồng và triển khai các chương trình ứng phó.

1.2. Tình hình biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn và tác động đến cộng đồng

Quy Nhơn là một trong những thành phố ven biển chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Tình trạng nước biển dâng, bão lũ ngày càng gia tăng đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Các tổ chức xã hội dân sự đã và đang nỗ lực hỗ trợ cộng đồng trong việc thích ứng với những thay đổi này.

II. Những thách thức mà xã hội dân sự đối mặt trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Mặc dù có vai trò quan trọng, nhưng xã hội dân sự tại Quy Nhơn cũng gặp nhiều thách thức trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phân tán trong hoạt động và sự thiếu hụt thông tin chính xác đã làm giảm hiệu quả của các hoạt động này.

2.1. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ từ chính quyền

Nhiều tổ chức xã hội dân sự tại Quy Nhơn gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực tài chính và nhân lực. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu.

2.2. Sự phân tán trong hoạt động và thiếu thông tin

Các tổ chức xã hội dân sự thường hoạt động độc lập, dẫn đến sự phân tán trong các nỗ lực ứng phó. Hơn nữa, việc thiếu thông tin chính xác về tình hình biến đổi khí hậu cũng làm giảm khả năng lập kế hoạch và triển khai các giải pháp hiệu quả.

III. Phương pháp và giải pháp chính của xã hội dân sự trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Để nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi khí hậu, các tổ chức xã hội dân sự tại Quy Nhơn đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp sáng tạo. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng cường khả năng thích ứng mà còn góp phần giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

3.1. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục và nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu là một trong những giải pháp quan trọng. Các tổ chức xã hội dân sự đã tổ chức nhiều chương trình đào tạo, hội thảo nhằm cung cấp thông tin và kỹ năng cho cộng đồng.

3.2. Hợp tác với các tổ chức quốc tế và chính phủ

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và chính phủ giúp các tổ chức xã hội dân sự tại Quy Nhơn có thêm nguồn lực và kinh nghiệm trong việc triển khai các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu. Sự hỗ trợ này cũng giúp tăng cường khả năng tiếp cận thông tin và công nghệ mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò của xã hội dân sự

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng xã hội dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn. Các tổ chức này đã thực hiện nhiều dự án thành công, từ việc trồng rừng ngập mặn đến việc tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.1. Các dự án thành công trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Một số dự án nổi bật như trồng rừng ngập mặn tại các khu vực ven biển đã giúp giảm thiểu tác động của bão lũ và bảo vệ môi trường sống cho cộng đồng. Những dự án này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá tác động của các hoạt động xã hội dân sự

Các hoạt động của xã hội dân sự đã góp phần nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng trước biến đổi khí hậu. Nghiên cứu cho thấy rằng sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động này đã giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của xã hội dân sự trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn

Tương lai của xã hội dân sự trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn phụ thuộc vào khả năng huy động nguồn lực, sự hỗ trợ từ chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Việc phát huy vai trò của xã hội dân sự sẽ là yếu tố quyết định trong việc xây dựng một Quy Nhơn bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của xã hội dân sự

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền để tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội dân sự hoạt động hiệu quả hơn. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức này với cộng đồng và các bên liên quan khác cũng rất quan trọng.

5.2. Tầm nhìn cho tương lai bền vững tại Quy Nhơn

Tương lai bền vững cho Quy Nhơn sẽ được xây dựng dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, xã hội dân sự và cộng đồng. Việc ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là trách nhiệm của một tổ chức hay cá nhân mà là của toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức nghiêm trọng đối với các đô thị ven biển Việt Nam, nơi nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,7°C và mực nước biển dâng thêm 20cm trong 50 năm qua. Thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định là một tâm điểm dễ bị tổn thương với tổng diện tích tự nhiên 285,49 km² và đường bờ biển dài 42 km. Thành phố có 10 trên tổng số 21 xã, phường nằm sát mép biển, thường xuyên chịu tác động trực tiếp của triều cường, bão lũ và hiện tượng xói lở bờ biển nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ vai trò thực tế, cơ chế phối hợp và mức độ đóng góp của các tổ chức xã hội dân sự trong công tác quản trị rủi ro khí hậu đô thị. Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá năng lực của các hội đoàn quần chúng, tổ chức nghề nghiệp và mạng lưới phi chính phủ trong quá trình xây dựng, triển khai Kế hoạch hành động thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn.

Phạm vi nghiên cứu không gian bao trùm toàn bộ 16 phường nội thị và 5 xã ngoại thành, với chuỗi dữ liệu khí tượng thủy văn được thu thập liên tục từ năm 2002 đến năm 2014. Thời gian triển khai khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu diễn ra từ ngày 1 tháng 2 năm 2012 đến ngày 31 tháng 12 năm 2014. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc định hình mô hình quản trị thích ứng đa bên, giúp bảo vệ an toàn sinh kế cho 282.100 cư dân đô thị có mật độ dân số lên tới 988 người/km², gấp gần 4 lần mức bình quân chung của cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên sự kết hợp giữa khung phân tích xã hội dân sự của Liên minh Thế giới về Sự tham gia của Công dân (CIVICUS) và khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC). Khung lý thuyết của CIVICUS xác định xã hội dân sự là đấu trường nằm ngoài phạm vi Gia đình, Nhà nước và Thị trường, nơi công dân liên kết tự nguyện để thúc đẩy các lợi ích chung dựa trên 5 nguyên tắc cốt lõi: tính tự nguyện, phi lợi nhuận, tự quản, tuân thủ pháp luật và giám sát phản biện chính sách.

Khung đánh giá của IPCC định nghĩa tính dễ bị tổn thương qua 3 nhân tố cấu thành: mức độ phơi bày trước hiểm họa, độ nhạy cảm của hệ thống kinh tế - sinh thái và năng lực thích ứng của cộng đồng. Nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt gồm: Thích ứng biến đổi khí hậu (Climate Change Adaptation), Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (Mitigation), Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability), Lồng ghép chính sách thích ứng (Climate Mainstreaming) và Kiến thức bản địa (Indigenous Knowledge). Các khái niệm này được tích hợp vào mô hình phân tích chu trình chính sách công 8 bước nhằm đánh giá mức độ tham gia của cộng đồng từ khâu xác định hiểm họa đến giám sát đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm số liệu thống kê thứ cấp từ Niên giám thống kê tỉnh Bình Định giai đoạn 2000 - 2014, kết hợp dữ liệu khí tượng thủy văn của 2 dự án quốc tế: Mạng lưới các thành phố Châu Á có khả năng chống chịu với Biến đổi Khí hậu (ACCCRN do Quỹ Rockefeller tài trợ) và Dự án Truyền thông rủi ro biến đổi khí hậu (do IDRC Canada tài trợ).

Cỡ mẫu nghiên cứu định tính bao gồm 31 cuộc phỏng vấn sâu độc lập và 4 phiên thảo luận nhóm tập trung. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích kết hợp phân tầng ngẫu nhiên theo giới tính với tỷ lệ cân bằng 50% nam và 50% nữ, tiến hành liên tục cho đến khi đạt ngưỡng bão hòa thông tin. Mẫu khảo sát được chia thành 2 cấp độ:

• Cấp thành phố gồm 10 đại diện: Cán bộ Văn phòng Điều phối Biến đổi Khí hậu (CCCO), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Chữ thập đỏ, Hội Cựu chiến binh, Liên hiệp Thanh niên và 2 chuyên gia từ các tổ chức phi chính phủ quốc tế.
• Cấp cơ sở gồm 21 đại diện (11 nữ và 10 nam) thuộc 16 phường nội thị và 5 xã ven biển xung yếu như Nhơn Lý, Nhơn Hội, Nhơn Châu, Nhơn Hải và Phước Mỹ.

Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn sâu không cấu trúc kết hợp phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) là nhằm khai thác toàn diện các khía cạnh thể chế phức tạp, đánh giá đúng năng lực thực thi của từng tổ chức và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao thông qua việc đối chiếu với quan sát hiện trường thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ 3 phát hiện khoa học quan trọng về thực trạng và vai trò của xã hội dân sự tại địa bàn nghiên cứu:

Thứ nhất, tính dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn mang tính đặc thù cao do địa hình chuyển tiếp dốc và ngắn. Các vùng trũng thấp ven đầm Thị Nại có cao độ nền dưới 2m thường xuyên bị ngập lụt cục bộ. Theo kịch bản biến đổi khí hậu trung bình B2, nhiệt độ trung bình tại thành phố có xu hướng tăng từ 1,5°C đến 2,0°C và lượng mưa cực đoan trong mùa lũ tăng từ 5% đến 10%, đe dọa trực tiếp dải đầm phá nuôi trồng thủy sản dài 41 km và hệ sinh thái ven bờ dài 55,6 km.

Thứ hai, các tổ chức xã hội dân sự đóng vai trò trụ cột trong việc kết nối mạng lưới cộng đồng và triển khai các giải pháp thích ứng dựa vào hệ sinh thái. Các đoàn thể như Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ đã trực tiếp huy động hàng ngàn lượt đoàn viên tham gia trồng và bảo vệ rừng ngập mặn tại đầm Thị Nại, làm sạch bờ biển và xử lý các loài sinh vật ngoại lai gây hại. 100% các cuộc phỏng vấn sâu khẳng định các đoàn thể cơ sở là lực lượng nòng cốt trong việc truyền tải thông tin cảnh báo thiên tai sớm đến các hộ gia đình ngư dân nghèo.

Thứ ba, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh chóng đang tạo áp lực lớn lên tài nguyên môi trường. Trong giai đoạn 2005 - 2013, tỷ trọng ngành nông lâm thủy sản trong cơ cấu kinh tế thành phố giảm mạnh từ 8,9% xuống còn 3%, trong khi ngành công nghiệp và xây dựng tăng từ 46,7% lên 52%, ngành dịch vụ duy trì mức 45%. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng dòng chảy mặt và nguy cơ ngập lụt, đòi hỏi các tổ chức khoa học kỹ thuật phải can thiệp phản biện quy hoạch đô thị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi giúp các tổ chức xã hội dân sự tại Quy Nhơn phát huy hiệu quả là việc tận dụng tốt khuôn khổ Nghị định Dân chủ ở cơ sở (sửa đổi năm 2005) và cơ chế phối hợp liên ngành của Văn phòng Điều phối Biến đổi Khí hậu (CCCO). So với mô hình ở các đô thị khác trong khu vực, mô hình tại Quy Nhơn thể hiện tính chủ động cao nhờ sự hỗ trợ kỹ thuật lâu dài từ các dự án quốc tế như ACCCRN và IDRC, tạo điều kiện cho các hội đoàn địa phương nâng cao năng lực quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng (CBDRM).

Các dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan thông qua:

• Sơ đồ quy trình lập Kế hoạch hành động thích ứng khí hậu 8 bước lồng ghép sự tham gia của người dân.
• Bảng ma trận phân tích SWOT làm rõ ưu thế về mạng lưới hội viên sâu rộng của 15 lực lượng xã hội nhưng chỉ ra hạn chế về nguồn kinh phí tự chủ và kỹ năng phân tích mô hình khí hậu chuyên sâu.
• Biểu đồ biến động cơ cấu kinh tế và bản đồ phân vùng ngập lụt ứng với kịch bản phát thải trung bình B2 các mốc năm 2020, 2030, 2040 và 2050.

Kết quả thảo luận khẳng định, sự tham gia của xã hội dân sự không chỉ mang tính hỗ trợ thuần túy mà là một cấu phần bắt buộc để bảo đảm tính khả thi và bền vững của mọi chính sách khí hậu tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy tối đa tiềm năng của xã hội dân sự trong công tác ứng phó biến đổi khí hậu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động chiến lược:

1. Thể chế hóa cơ chế phối hợp và tham vấn chính sách: Ủy ban Nhân dân thành phố Quy Nhơn cùng các Sở, Ban, Ngành liên quan cần ban hành quy chế phối hợp chính thức với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh trước quý II/2016. Quy định bắt buộc 100% các dự án quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch hạ tầng đô thị phải trải qua quy trình tham vấn cộng đồng và phản biện xã hội từ các tổ chức chuyên môn.

2. Nâng cao năng lực kỹ thuật và quản trị dự án: Giai đoạn 2016 - 2018, Văn phòng CCCO phối hợp cùng các tổ chức phi chính phủ quốc tế tổ chức 15 khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng đánh giá tổn thương, lập bản đồ hiểm họa và quản lý rủi ro thiên tai cho khoảng 200 cán bộ lãnh đạo các hội đoàn cấp phường, xã. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ cơ sở làm chủ công cụ đánh giá có sự tham gia của người dân lên trên 80%.

3. Đa dạng hóa nguồn tài chính và nhân rộng mô hình sinh kế thích ứng: Xây dựng Quỹ Sáng kiến Thích ứng Khí hậu Đô thị với sự đóng góp từ ngân sách thành phố, nguồn tài trợ quốc tế và doanh nghiệp tư nhân. Giai đoạn 2016 - 2020, giao cho Hội Nông dân và Hội Phụ nữ quản lý nguồn vốn ủy thác để nhân rộng 50 ha diện tích rừng ngập mặn đầm Thị Nại, phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững thích ứng với độ mặn thay đổi.

4. Hiện đại hóa hệ thống truyền thông rủi ro khí hậu: Giai đoạn 2016 - 2017, Thành đoàn Quy Nhơn phối hợp với Hội Chữ thập đỏ thiết lập mạng lưới tình nguyện viên ứng cứu nhanh và hệ thống thông tin cảnh báo sớm qua nền tảng số, bảo đảm thông tin thiên tai tiếp cận 100% hộ dân tại 10 xã, phường ven biển trước các đợt bão lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Lãnh đạo Ủy ban Nhân dân các cấp, cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Văn phòng Biến đổi Khí hậu có thể sử dụng tài liệu như một cẩm nang hướng dẫn phương pháp lồng ghép yếu tố khí hậu vào Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội (SEDP).

2. Các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế (VNGOs, INGOs): Các chuyên gia phát triển và điều phối viên dự án có thể tham khảo mô hình liên kết mạng lưới thực tế tại Quy Nhơn để thiết kế các đề xuất tài trợ, chương trình nâng cao năng lực chống chịu đô thị tại khu vực duyên hải miền Trung.

3. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Các nhà khoa học thuộc chuyên ngành Biến đổi Khí hậu, Quản lý Môi trường, Xã hội học và Phát triển Bền vững có thể khai thác khung lý thuyết CIVICUS - IPCC kết hợp dữ liệu 31 cuộc phỏng vấn sâu làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.

4. Lãnh đạo các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể quần chúng: Ban chấp hành Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân, Hội Chữ thập đỏ các cấp có thể áp dụng trực tiếp các phương pháp truyền thông rủi ro, quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng và mô hình sinh kế xanh vào kế hoạch hoạt động thường niên.

Câu hỏi thường gặp

Xã hội dân sự tại Việt Nam có cấu trúc và đặc trưng pháp lý như thế nào? Xã hội dân sự tại Việt Nam bao gồm 4 nhóm chính: các tổ chức chính trị - xã hội thuộc Mặt trận Tổ quốc, các hội nghề nghiệp và liên hiệp hội khoa học kỹ thuật, các tổ chức phi chính phủ phi lợi nhuận (VNGOs) và các nhóm cộng đồng tự quản. Các tổ chức này hoạt động hợp hiến, hợp pháp, đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước và Nhân dân trong việc hỗ trợ cung cấp dịch vụ công và phản biện xã hội.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan đe dọa nghiêm trọng nhất đến khu vực nào của Quy Nhơn? Khu vực chịu rủi ro cao nhất là 10 xã, phường ven biển và vùng trũng ven đầm Thị Nại với tổng chiều dài dải ven bờ hơn 41 km. Các hiện tượng ngập lụt do triều cường, sạt lở bờ biển và hạn hán kéo dài tại các xã đảo như Nhơn Châu, Nhơn Lý gây tổn thất nặng nề cho hạ tầng và sinh kế nuôi trồng thủy sản của người dân.

Mạng lưới ACCCRN đã mang lại những đóng góp cụ thể gì cho thành phố Quy Nhơn? Dự án ACCCRN đã hỗ trợ xây dựng Kế hoạch Hành động Nâng cao Khả năng Chống chịu Khí hậu cho thành phố, tài trợ các dự án phục hồi rừng ngập mặn và thành lập Văn phòng Điều phối Biến đổi Khí hậu (CCCO). Dự án đã tạo diễn đàn kết nối các nhà khoa học, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội dân sự cùng tham gia giải quyết thách thức khí hậu.

Kiến thức bản địa được lồng ghép vào kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu theo cách nào? Kiến thức bản địa được khai thác thông qua các buổi tham vấn cộng đồng và phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (PRA). Kinh nghiệm dân gian của ngư dân lâu năm về quy luật gió bão, kỹ thuật giằng chống nhà cửa an toàn và kinh nghiệm lựa chọn giống cây ngập mặn bản địa được tích hợp trực tiếp vào các phương án phòng chống thiên tai cấp phường, xã.

Hạn chế lớn nhất của các tổ chức xã hội dân sự địa phương khi tham gia ứng phó khí hậu là gì? Hạn chế lớn nhất là sự phụ thuộc vào nguồn tài chính tài trợ từ bên ngoài và thiếu hụt đội ngũ chuyên gia có năng lực chuyên sâu về mô hình hóa biến đổi khí hậu. Đa số các hội đoàn cơ sở vẫn thiên về các hoạt động cứu trợ, khắc phục hậu quả sau thiên tai hơn là chủ động xây dựng các dự án thích ứng mang tính chiến lược dài hạn.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò của xã hội dân sự trong quản trị khí hậu đô thị, kết hợp hài hòa khung phân tích của CIVICUS và IPCC.
2. Đánh giá chi tiết tính dễ bị tổn thương tại thành phố Quy Nhơn dựa trên chuỗi số liệu quan trắc khí tượng thủy văn 2002 - 2014 và kịch bản phát thải trung bình B2.
3. Khẳng định vai trò không thể thay thế của các tổ chức xã hội dân sự trong việc nâng cao năng lực chống chịu cho 282.100 cư dân thông qua truyền thông rủi ro và phục hồi hệ sinh thái ven biển.
4. Đóng góp khung giải pháp hành động 4 nhóm giải pháp có lộ trình rõ ràng giai đoạn 2016 - 2020, gắn liền với phân định trách nhiệm cụ thể của chính quyền và các hội đoàn.
5. Thiết lập mô hình mẫu về sự gắn kết giữa Nhà nước, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng trong việc lồng ghép mục tiêu thích ứng khí hậu vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là cung cấp bức tranh thực chứng rõ nét về năng lực quản trị rủi ro khí hậu cấp địa phương, mở ra hướng đi mới trong việc phân cấp và xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường. Các cấp chính quyền, tổ chức phát triển và cộng đồng khoa học hãy cùng chung tay tài trợ, nhân rộng các mô hình thích ứng dựa vào cộng đồng, hướng tới mục tiêu xây dựng thành phố Quy Nhơn trở thành đô thị biển xanh, an toàn và phát triển bền vững trước biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TỔ CHỨC XÃ HỘI DÂN SỰ 1. Tổng quan về BĐKH 1. Một số khái niệm liên quan đến BĐKH 1. Thời ti t Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: Nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa, (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011).

h h u Khí hậu thường được định nghĩa là trung bình theo thời gian của thời tiết (thường là 30 năm). Bi n đổi kh h u (BĐ H) BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống khí hậu hoặc do tác động thường xuyên của con người, đặc biệt tăng hiệu ứng nhà kính làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển (IPCC, 2007). ịch bản Bi n đổi kh h u Kịch bản BĐKH là bức tranh toàn cảnh của khí hậu trong tương lai dựa trên một tập hợp các mối quan hệ khí hậu, được xây dựng để sử dụng trong nghiên cứu những hậu quả của BĐKH do con người gây ra và thường được dùng như là đầu vào cho các quy mô đánh giá tác động (IPCC, 2007).

Đánh giá tác động của BĐ H Đánh giá tác động do BĐKH là nghiên cứu xác định các ảnh hưởng của BĐKH lên môi trường và các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài các ảnh hưởng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bất lợi còn có thể có các ảnh hưởng có lợi. Đánh giá tác động của BĐKH là cơ sở để đề xuất các giải pháp thích ứng với BĐKH (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011). Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu thường được thực hiện cho hai bối cảnh hiện tại và tương lai theo các kịch bản biến đổi khí hậu và các kịch bản phát triển kinh tế xã hội.

Kết quả đánh giá tác động cần được cập nhật thường xuyên khi có thay đổi về kịch bản BĐKH hoặc khi có điều chỉnh định hướng phát triển của ngành/địa phương. Thông thường, đánh giá tổng thể cho toàn địa bàn trước, trên cơ sở kết quả nhận được sẽ tiến hành các đánh giá chuyên sâu và cần có sự tham gia của các bên liên quan, nhất là cộng đồng địa phương. Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH. Vì các giải pháp thích ứng làm giảm nhẹ tác động của BĐKH, đánh giá các giải pháp thích ứng trở thành một bước công việc của đánh giá tác động do BĐKH.

Tác động của BĐKH vì vậy có thể phân ra làm hai loại: các tác động khi không có các giải pháp thích ứng và tác động khi có các giải pháp thích ứng. T nh dễ bị tổn thương do BĐ H IPCC trong nhiều năm qua đã nghiên cứu và phát triển các định nghĩa về tính dễ bị tổn thương đối với BĐKH và NBD. Ban đầu tính dễ bị tổn thương được xác định là mức độ không có khả năng đối phó với những hậu quả của BĐKH và NBD (IPCC, 1992). Tiếp theo, Báo cáo đánh giá lần thứ 2 (IPCC, 1996) đã xác định tính dễ bị tổn thương là mức độ mà BĐKH có thể gây tổn hại hay bất lợi cho hệ thống; khi đó tính dễ bị tổn thương không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy của hệ thống mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới.

Định nghĩa này bao gồm sự lộ diện, tính nhạy, khả năng phục hồi của hệ thống để chống lại các mối nguy hiểm do ảnh hưởng của BĐKH. Đánh giá tổn thương do BĐ H Là đánh giá mức độ dễ bị ảnh hưởng BĐKH đối với các cộng đồng hoặc hoạt động kinh tế - xã hội. Mức độ ảnh hưởng của một khu vực, nhóm đối tượng không chỉ phụ thuộc vào bản chất của BĐKH mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của khu vực/đối tượng/ngành đó có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất hoặc có khả năng thích ứng kém nhất với tác động của BĐKH. Kết quả đánh giá tổn thương có thể được thể 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện trên các bản đồ tổn thương chỉ ra các vùng sinh thái và dân cư có khả năng bị tổn thương cao do BĐKH xảy ra.

Tác động của BĐKH là sự thay đổi các điều kiện môi trường và kinh tế xã hội trong tương lai giữa hai trạng thái: có biến đổi khí hậu và không có biến đổi khí hậu. Các điều kiện môi trường, kinh tế xã hội khi không có biến đổi khí hậu gọi là các điều kiện nền. Đánh giá tác động do BĐKH vì vậy là nghiên cứu xác định các ảnh hưởng do BĐKH mang lại so với điều kiện nền. Cần chú ý rằng ngoài các ảnh hưởng bất lợi có thể có các ảnh hưởng có lợi.

Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH vì các giải pháp thích ứng sẽ làm giảm nhẹ tác động của BĐKH. Tác động của BĐKH do đó có thể phân ra làm hai loại: các tác động khi không có các giải pháp thích ứng và tác động khi có các giải pháp thích ứng. Ứng phó với bi n đổi kh h u Ứng phó với BĐKH là các hoạt động của con người nhằm thích ứng và giảm nhẹ BĐKH. Như vậy ứng phó với BĐKH gồm hai hợp phần chính là thích ứng với BĐKH và giảm nhẹ BĐKH (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011).

Th ch ứng (Adaptation) với BĐKH là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc KT- XH đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thương do dao động và BĐKH hiện hữu hoặc tiềm tàng và tận dụng các cơ hội do nó mang lại (Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường, 2011). Biện pháp th ch ứng/th ch nghi với BĐ H (Adaptation measures) là những hành động cụ thể thực hiện tại một địa điểm cụ thể ở một thời điểm cụ thể để giảm thiểu các tác động của biến đổi khí hậu đang xảy ra hoặc có thể xảy ra. Ví dụ như cải thiện các tiêu chuẩn xây dựng của nhà chống bão để giảm thiểu sự tàn phá của bão trong những khu vực dự báo bão sẽ tăng về cường độ 1. i n thức bản địa Kiến thức và cách làm của người dân địa phương, người sống lâu năm hoặc dân bản địa trong một khu vực cụ thể nào đó.

Ví dụ, hiểu biết về các loại cây mọc dại tại 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] địa phương có thể ăn được, hay các cách xây dựng nhà ở hoặc nơi trú ẩn có thể thích ứng được với các hiểm họa khí hậu tại địa phương 1. ước biển d ng Nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão,. Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. ng gh p v n đề bi n đổi kh h u vào các k hoạch phát triển Lồng ghép các vấn đề BĐKH được định nghĩa là “ đưa các mục tiêu thích ứng và giảm nhẹ BĐKH vào tất cả các bước của quá trình hoạch định chính sách của tất cả các ngành”.

Như vậy lồng ghép BĐKH vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH là một phương pháp tiếp cận nhằm đạt được biện pháp ứng phó với BĐKH thông qua sự tích hợp các chính sách và biện pháp này trong các kế hoạch phát triển KT-XH các cấp nhằm đảm bảo ổn định trong các hoạt động đầu tư và giảm tính dễ bị tổn thương của các lĩnh vực KT-XH do tác động của BĐKH. Lồng ghép vấn đề BĐKH do đó có thể đảm bảo rằng các chương trình phát triển chính sách không làm tăng rủi ro trước những thay đổi về khí hậu ở hiện tại và tương lai. p k hoạch Lập kế hoạch bao gồm việc tìm ra các giải pháp cho một tình huống không mong muốn bằng cách xác định các kết quả mà có thể giải quyết các vấn đề và đápứng nhu cầu đã được xác định một cách tốt nhất, đồng thời xác định các hoạtđộng và nguồn lực cần thiết để đạt được các kết quả đó. Đây là nền tảng chocông tác quản lý đem lại kết quả tốt và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Lập kế hoạch có thể được xem là một quá trình lựa chọn các mô hình hoạt độngkhác nhau, sau đó sắp xếp ưu tiên các bước cần thực hiện để làm thay đổi một vấn đề cụ thể để trở nên tốt hơn. Thông thường, thời gian và nguồn lực (bao gồm vật lực, nhân lực và tài chính) là có hạn. Hai hạn chế này có tác động trực tiếp đến khả năng của một tổ chức để cải thiện hoặc giải quyết một hoàn cảnh khó khăn. Đó là lý 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] do tại sao việc lập kế hoạch là vô cùng quan trọng, đặc biệt là đối với các tổ chức nhỏ với nguồn lực hạn chế.

p k hoạch hành động Lập kế hoạch hành động là một quy trình xác định xem làm thế nào để có thể đạt được các mục tiêu đã nêu trong kế hoạch chiến lược khi triển khai thực hiện. Kế hoạch hành động được xây dựng thông qua một loạt các bước (chi tiết ở Phần 3), xác định hoặc làm rõ hơn mục tiêu ở mỗi cấp độ, kết nối với các mục tiêu của kế hoạch chiến lược. Sau đó, các mục tiêu này được nhóm lại và sắp xếp vào “kế hoạch”, “chương trình” và “dự án”. Kế hoạch hành động thường cho giai đoạn ngắn hạn (từ vài tháng đến 3 năm).

Biến đổi khí hậu ở Việt Nam, những nguyên nhân, biểu biện và tác động 1. Tóm lược về Bi n đổi kh h u ở Việt am Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỉ 21.