Luận án tiến sĩ vai trò của khoa học và công nghệ hiện đại đối với việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc việt nam trong giai đoạn hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của khoa học và công nghệ hiện đại trong việc bảo tồn và phát huy giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều Oanh
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS
• Đề tài: Vai Trò Của Khoa Học Và Công Nghệ Trong Việc Phát Huy Giá Trị Đạo Đức Truyền Thống Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Khoa Học và Công Nghệ Đạo Đức Việt

Nền văn hiến lâu đời của dân tộc Việt Nam được xây dựng dựa trên những giá trị đạo đức truyền thống. Những giá trị này không chỉ là đặc trưng văn hóa mà còn là nguồn sức mạnh nội tại giúp dân tộc vượt qua khó khăn. Việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống trở thành nhu cầu tất yếu. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và xã hội phát triển, việc xây dựng nền tảng đạo đức lành mạnh trên cơ sở kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc là vô cùng quan trọng. Thời đại ngày nay là thời đại của khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng tạo ra những thay đổi sâu sắc đến quan niệm sống. Do đó, cần phải nhận thức đúng mức vai trò của khoa học và công nghệ, kiểm soát và sử dụng nó một cách hiệu quả. Từ thực tế trên, cần phải huy động mọi yếu tố tích cực, đặc biệt là những yếu tố tác động tích cực mà khoa học và công nghệ mang lại để giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống.

1.1. Giá Trị Văn Hóa Việt Nam Nền Tảng Đạo Đức

Nền văn hóa lâu đời của Việt Nam được xây dựng trên những giá trị văn hóa Việt Nam tốt đẹp, đặc biệt là đạo đức truyền thống. Những giá trị như lòng yêu nước, nhân ái, thủy chung, hiếu thảo, cần cù lao động đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Chính những giá trị này tạo nên bản sắc văn hóa riêng biệt của dân tộc Việt Nam, là nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển. Theo Nguyễn Thị Kiều Oanh, những giá trị này cần được gìn giữ và phát huy trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Tác Động Của Công Nghệ Đến Đạo Đức Xã Hội

Sự phát triển của công nghệ mang lại nhiều tiện ích cho cuộc sống, nhưng cũng đặt ra những thách thức đối với đạo đức xã hội. Các giá trị ảo, lối sống thực dụng có thể xâm nhập, làm xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống. Do đó, cần có những giải pháp để hạn chế những tác động tiêu cực của công nghệ. Cần giáo dục về đạo đức, lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ, đồng thời tăng cường kiểm soát thông tin trên mạng xã hội.

II. Thách Thức Khoa Học Công Nghệ và Suy Thoái Đạo Đức

Bên cạnh những kết quả tích cực, sự phát triển của khoa học và công nghệ đang bị không ít cá nhân, cộng đồng lợi dụng để phục vụ lợi ích riêng, đi ngược lại với các giá trị đạo đức truyền thống. Điều này trở thành một lo ngại lớn khi hiện tượng suy thoái đạo đức, đề cao công nghệ hiện đại, chạy theo lối sống hiện đại mà coi nhẹ các giá trị đạo đức truyền thống ngày càng trở thành xu hướng phổ biến. Cần làm rõ hơn vai trò của khoa học và công nghệ đối với việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống trên cả mặt lý luận và thực tiễn để có những giải pháp nâng cao hơn nữa vai trò của khoa học và công nghệ trong quá trình này.

2.1. Ứng Dụng Khoa Học Tiêu Cực Ảnh Hưởng Đạo Đức

Ứng dụng khoa học tiêu cực có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với đạo đức xã hội. Việc sử dụng công nghệ để xâm phạm quyền riêng tư, lan truyền thông tin sai lệch, hoặc tạo ra những sản phẩm độc hại không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đi ngược lại các giá trị đạo đức truyền thống. Cần có những quy định chặt chẽ để kiểm soát và ngăn chặn các hành vi này.

2.2. Kinh Tế Việt Nam Lợi Ích và Đánh Mất Giá Trị

Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, việc quá chú trọng đến lợi nhuận mà xem nhẹ các giá trị đạo đức có thể dẫn đến những hệ lụy tiêu cực. Các hành vi gian lận thương mại, sản xuất hàng giả, trốn thuế không chỉ gây thiệt hại cho nền kinh tế Việt Nam mà còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng, xói mòn các giá trị đạo đức kinh doanh.

III. Cách Phát Huy Giá Trị Ứng Dụng Khoa Học và Công Nghệ

Để phát huy giá trị đạo đức truyền thống, cần khai thác những yếu tố tích cực mà khoa học và công nghệ mang lại. Ngày nay, vai trò của khoa học và công nghệ đối với việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống ngày càng rõ khi nó góp phần làm cho nhận thức của con người về các giá trị đạo đức truyền thống đúng đắn hơn, cung cấp công cụ, phương tiện hành động hiệu quả hơn để hiện thực hóa lý tưởng đạo đức và đấu tranh, cải tạo những phong tục lạc hậu, những chuẩn mực giá trị đạo đức không còn phù hợp.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Giáo Dục Khoa Học Đạo Đức

Cần tăng cường giáo dục về khoa học và đạo đức trong nhà trường và xã hội. Giáo dục không chỉ trang bị kiến thức khoa học mà còn phải bồi dưỡng đạo đức, lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ. Cần giúp họ hiểu rõ về vai trò của khoa học và công nghệ trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

3.2. Truyền Thông Lan Tỏa Giá Trị Văn Hóa Dân Tộc

Sử dụng công nghệ để phát huy giá trị văn hóa dân tộc trên các phương tiện truyền thông. Tạo ra những sản phẩm văn hóa số hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu của giới trẻ, đồng thời lan tỏa những giá trị đạo đức truyền thống. Cần khai thác sức mạnh của mạng xã hội để kết nối cộng đồng, chia sẻ những câu chuyện đẹp về lòng nhân ái, tinh thần tương thân tương ái.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Vai Trò Khoa Học Đạo Đức Truyền Thống

Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao vai trò của khoa học và công nghệ đối với việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp và cộng đồng. Cần xây dựng một môi trường xã hội lành mạnh, nơi khoa học và công nghệ được sử dụng vì lợi ích chung của cộng đồng, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, giàu mạnh và đậm đà bản sắc dân tộc.

4.1. Chính Sách Ưu Tiên Phát Triển Khoa Học Xã Hội

Nhà nước cần có chính sách ưu tiên phát triển khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là các nghiên cứu về văn hóa dân tộc, đạo đức xã hội. Cần đầu tư nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa nghệ thuật phát triển.

4.2. Hợp Tác Quốc Tế Học Hỏi Kinh Nghiệm Phát Triển

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, khoa học và công nghệ. Học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đồng thời tiếp thu những thành tựu khoa học và công nghệ để phục vụ sự phát triển của đất nước.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Khoa Học Về Đạo Đức Việt

Các nghiên cứu về đạo đức Việt Nam cần được đẩy mạnh, đặc biệt là các nghiên cứu liên ngành có sự tham gia của các nhà khoa học trong lĩnh vực khoa học xã hội, công nghệ, và văn hóa. Các kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề đạo đức đặt ra trong xã hội hiện đại. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, các nhà quản lý, và các tổ chức xã hội để đảm bảo các nghiên cứu có tính ứng dụng cao.

5.1. Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Ứng Dụng Công Nghệ Số

Sử dụng công nghệ số để bảo tồn di sản văn hóa, số hóa các hiện vật lịch sử, xây dựng các bảo tàng ảo, giúp mọi người dễ dàng tiếp cận với văn hóa dân tộc. Cần có những dự án số hóa quy mô lớn, đồng thời khuyến khích các tổ chức và cá nhân tham gia vào quá trình này.

5.2. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Kết Hợp Khoa Học và Văn Hóa

Phát triển du lịch văn hóa cần kết hợp giữa khoa học và văn hóa, tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, đồng thời giới thiệu những giá trị văn hóa Việt Nam đến với du khách trong và ngoài nước. Cần xây dựng các tour du lịch khám phá các di tích lịch sử, làng nghề truyền thống, lễ hội văn hóa, đồng thời chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và cộng đồng địa phương.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Đạo Đức và Khoa Học Việt

Tương lai của nền văn hóa Việt Nam phụ thuộc vào khả năng kết hợp hài hòa giữa khoa học và công nghệ với các giá trị đạo đức truyền thống. Cần xây dựng một xã hội phát triển bền vững, nơi khoa học được sử dụng để phục vụ con người, đồng thời bảo vệ môi trường và văn hóa dân tộc. Thế hệ trẻ cần được giáo dục để trở thành những công dân toàn cầu, đồng thời giữ gìn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam.

6.1. Giáo Dục Thế Hệ Trẻ Truyền Thống và Hiện Đại

Giáo dục thế hệ trẻ về cả truyền thống và hiện đại, giúp họ hiểu rõ về giá trị của cả hai. Cần tạo ra những chương trình giáo dục sáng tạo, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh, sinh viên phát triển toàn diện cả về trí tuệ, thể chất và đạo đức.

6.2. Hội Nhập Quốc Tế Giữ Vững Bản Sắc Văn Hóa Việt Nam

Trong quá trình hội nhập quốc tế, cần giữ vững bản sắc văn hóa Việt Nam, không để bị hòa tan. Cần tích cực quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới, đồng thời học hỏi những tinh hoa văn hóa của nhân loại. Cần có những chính sách bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung luận án được kết cấu thành 4 chương, 11 tiết.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu lý luận chung về khoa học và công nghệ hiện đại, về giá trị đạo đức truyền thống 1. Nghiên cứu về khoa học và công nghệ hiện đại Đây là đề tài được bàn tới nhiều trong các công trình nghiên cứu cả ở trong và ngoài nước. Trong các công trình nghiên cứu, các tác giả đã tập trung làm rõ các vấn đề như khái niệm về khoa học, công nghệ, cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đặc điểm, bản chất cũng như những tác động của nó đến các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trên cả phương diện tích cực và tiêu cực.

Có thể kể tới một số công trình tiêu biểu sau đây: Các nhà nghiên cứu phương Tây đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về khoa học và công nghệ trong cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Đặc biệt, trong số đó có không ít công trình nhấn mạnh những tác động mang tính hai chiều của nó đến con người và xã hội hiện đại. Alvin Toffler, nhà tương lai học người Mỹ với bộ ba tác phẩm: "Cú sốc tương lai" [113], "Thăng trầm quyền lực" [114], "Làn sóng thứ ba" [115]. Tác giả đã tái hiện, phân tích một cách thẳng thắn, sâu sắc hiện thực với những thay đổi đến mức kỳ lạ, làm đảo lộn lối sống, cách nghĩ của con người hiện đại mà tiến bộ khoa học, công nghệ được xem là nhân tố quyết định hàng đầu.

Công trình giúp tác giả có cái nhìn sinh động nhưng cũng hết sức sâu sắc về sự tác động của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại tới đời sống xã hội loài người trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Daisaku Ikeđa (Nhật Bản) và Aurelio Peccei (Italia), trong tác phẩm "Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI" [15] góp phần đánh thức con người trước những thực trạng nguy hiểm do khoa học - công nghệ mang lại như nguy cơ chiến tranh hủy diệt, tốc độ gia tăng dân số, sự cạn kiệt tài nguyên. Từ đó, đòi hỏi con người cần phải thay đổi quan niệm và cách xử lý của mình trước những vấn đề lớn của thời đại. Những thông tin cùng những phân tích của tác giả 6 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong công trình này giúp tác giả luận án có thêm những căn cứ để khẳng định những tác động tiêu cực của khoa học và công nghệ hiện đại mang lại, mà nguyên nhân căn bản nhất chính là từ nhận thức thiển cận của con người trong quá trình sử dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại.

Jams Goldsmith trong tác phẩm ""Cạm bẫy” phát triển: Cơ hội và thách thức" [33], Đỗ Đức Định dịch là sự trăn trở của một nhà khoa học khi nhân loại trải qua những năm cuối cùng của thập kỷ 90 để chuẩn bị bước vào thế kỷ XXI. Tác phẩm cung cấp nhiều tài liệu góp phần đưa chúng ta đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi: Dường như các quốc gia đang mải chú ý đến phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật mà ít quan tâm đến môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và văn hóa? Cuốn sách giúp tác giả hiểu rõ hơn về hệ quả của việc lạm dụng khoa học và công nghệ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ các mục tiêu văn hóa, xã hội và môi trường tự nhiên.Kuhn với tác phẩm "Cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học" [67], đã phân tích cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học, cấu trúc các cộng đồng khoa học và sự phát triển của khoa học. Đồng thời, phân chia sự phát triển của các khoa học thành các giai đoạn tương đối ổn định mà tác giả gọi là khoa học thông thường, nhưng chúng luôn bị ngắt quãng bởi các thời kỳ được gọi là cách mạng khoa học. Mỗi một cuộc mạng khoa học lại đem đến những thay đổi lớn trong tư duy khoa học cũng như sự phát triển của hệ thống khoa học.

Qua công trình này giúp tác giả luận án hiểu rõ hơn cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học, đặc biệt là cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Thomas Friedman với những tác phẩm nổi tiếng như: "Thế giới phẳng" [30], "Nóng, phẳng, chật" [31] cho chúng ta cách nhìn mới về thế giới hiện đại. Mỗi tác phẩm đều thể hiện góc nhìn khác nhau về xã hội hiện đại nhưng qua đó tác giả đã chỉ ra những thách thức không chỉ đối với nước Mỹ mà với cả thế giới hiện đại cũng như trong tương lai phải đối mặt, đó là vấn đề khủng hoảng năng lượng và môi trường. Theo ông, những vấn đề trên đều là hệ quả của quá trình toàn cầu hóa, mà đồng hành với nó là những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại đang được con người lạm dụng quá mức vì mục tiêu tăng trưởng.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] công trình trên giúp tác giả luận án thấy rõ hơn sự cần thiết phải có sự cân đối giữa mục tiêu tăng trưởng với mục tiêu tiến bộ xã hội mà trong đó yếu tố văn hóa, đạo đức - nền tảng tinh thần của xã hội không thể không được tính đến.

Nhà nghiên cứu Hoàng Đình Phu trong cuốn "Khoa học và công nghệ với các giá trị văn hóa" [90], tác giả coi “khoa học là hệ thống các kiến thức về quy luật tự nhiên, xã hội và tư duy dựa trên những phương pháp được xác định để thu nhận kiến thức” [90, tr. Còn “công nghệ là sự ứng dụng của khoa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong hoạt động của con người” [90, tr. Theo tác giả, khoa học và công nghệ ngày càng có ý nghĩa to lớn về kinh tế, xã hội nhưng mặt khác, tác giả cũng nhấn mạnh việc áp dụng lệch lạc những thành tựu khoa học và công nghệ cũng đã gây ra những tác hại khôn lường đối với tự nhiên và xã hội. Tình hình đó đặt ra nhiều vấn đề hết sức nghiêm túc về vai trò của khoa học và công nghệ trong xã hội, về vai trò của lương tri con người và các thể chế xã hội trong việc áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ.

Về mối quan hệ của khoa học và công nghệ với đạo đức, tác giả khai thác ở ba nội dung cơ bản: Khoa học và công nghệ góp phần mở rộng phạm vi các lĩnh vực đạo đức trong xã hội; làm xuất hiện các vấn đề đạo đức mới, các giá trị đạo đức mới và góp phần vào việc xác định các chuẩn mực đạo đức mới, các giá trị đạo đức mới. Do đối tượng nghiên cứu quy định nên công trình tập trung vào mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ với đạo đức nói chung, không bàn sâu đến các giá trị đạo đức truyền thống, song đây là tài liệu tham khảo rất hữu ích trong quá trình nghiên cứu của tác giả luận án. Tác giả Phạm Thị Ngọc Trầm trong cuốn "Khoa học, công nghệ với nhận thức, biến đổi thế giới và con người: Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn" [116] đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của khoa học, từ đó thấy được “cái cốt lõi của khoa học – đó là hệ thống tri thức chân thực về tự nhiên, xã hội và tư duy” [116; tr. Đối với thuật ngữ “công nghệ”, tác giả cũng khẳng định, khó có một cách trả lời nào bao hàm đầy đủ và chính xác, mà phụ thuộc vào quan điểm, cách tiếp cận mà người ta có những cách giải đáp khác nhau.

Tác giả cũng đưa ra khái niệm “công nghệ theo nghĩa chung nhất có thể coi đó là tập hợp tất cả những sự hiểu biết của 8 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] con người vào việc biến đổi, cải tạo thế giới nhằm đáp ứng nhu cầu sống của con người, sự tồn tại và phát triển của xã hội. Công nghệ trong sản xuất là một tập hợp các phương tiện vật chất, các phương pháp, các quy tắc, các kỹ năng được con người sử dụng để tác động vào đối tượng lao động nhằm tạo ra một sản phẩm nào đó cần thiết cho xã hội” [116; tr. Công trình giúp tác giả tham khảo thêm những cách tiếp cận khác nhau về thuật ngữ “khoa học” và “công nghệ”. Ở một góc độ khác, trong công trình "Quan hệ giữa cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại với con người hiện nay" [107], tác giả Nguyễn Thái Sơn đưa ra khái niệm khoa học, công nghệ và cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, chỉ ra những tác động của nó đến con người hiện đại và đặt ra những yêu cầu mới đối với con người.

Công trình giúp tác giả luận án hiểu rõ hơn về thuật ngữ khoa học, công nghệ và tính từ “hiện đại” trong cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại để từ đó xây dựng quan niệm riêng về thuật ngữ “khoa học và công nghệ hiện đại”. Tác giả Đỗ Minh Hợp với công trình "Diện mạo triết học phương Tây hiện đại" [51], khi tái hiện diện mạo của triết học phương Tây hiện đại, tác giả đã làm rõ bối cảnh mà trên đó triết học hiện đại được hình thành, đó chính là thời đại mà khoa học và công nghệ phát triển bao phủ khắp toàn cầu. Tác giả cũng tập trung làm rõ khái niệm khoa học. Theo tác giả, quan niệm phổ biến nhất về hiện tượng này gắn liền với cái gọi là mô hình “ba góc” về khoa học.

Trong khuôn khổ mô hình này, người ta tách biệt ba phương diện chủ yếu của khoa học, đó là: khoa học như là một loại hoạt động đặc biệt, khoa học như là tổng thể những tri thức, và khoa học như là một thiết chế xã hội gắn với các tổ chức giữ một vị trí độc lập trong cơ cấu xã hội và phục vụ việc hoàn thành các chức năng xã hội tương ứng. Công trình giúp tác giả luận án nhìn nhận khoa học từ nhiều góc độ tiếp cận phong phú hơn. Cuốn sách "Hiện đại hóa xã hội một số vấn đề lý luận và thực tiễn" [42] của tác giả Lương Việt Hải đề cập đến cách mạng khoa học - kỹ thuật với tư cách là tiền đề, động lực của hiện đại hóa. Thuật ngữ “cách mạng khoa học - kỹ thuật” được hiểu trước hết là sự hòa lẫn, kết hợp thành một quá trình duy nhất 9 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.