Chương 1 VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO VÀ YÊU CẦU PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO Ở TỈNH TUYÊN QUANG 1. Giáo dục và đào tạo - nhân tố quan trọng để thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Giáo dục và đào tạo là một trong những vấn đề được Đảng và Nhà nước ta quan tâm. Người có công lao to lớn, đặt nền móng cho giáo dục nước ta là Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vị vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Người dành rất nhiều sự quan tâm , chăm lo đến giáo dục và đào tạo, mở mang dân trí, coi đó là một điều kiện tất yếu cho một nước độc lập, tự do, tự chủ.
Người đã căn dặn: Muốn xây dựng xã hội chủ nghĩa cần phải có con người xã hội chủ nghĩa. Để có được những con người ấy không thể bằng con đường nào khác ngoài con đường là phải thông qua giáo dục và đào tạo. Và công việc này là không thể xem thường mà phải tiến hành thường xuyên liên tục bởi: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”. Thấy rõ được vai trò của tri thức, của trí tuệ đối với sự phát triển của quốc gia, dân tộc, ngay trong ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà (9/1945) Hồ Chí Minh đã nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay: “… Trong những năm học tới đây, các em hãy cố gắng siêng năng học tập, ngoan ngoãn nghe thầy, yêu bạn.
Sau 80 năm trời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên toàn cầu. Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong, chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không chính là nhờ một 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phần lớn vào công học tập của các em” [29, tr. Cũng chính từ việc sớm nhận thức được vai trò quan trọng của giáo dục và đào tạo đối với sự hưng thịnh của đất nước, ngay khi trở thành người đứng đầu chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương phải xóa nạn mù chữ, và phải thực hiện “bình dân học vụ”, vì lúc này hầu như dân ta không biết chữ, do vậy phải phấn đấu để mở mang tri thức phổ thông cho đồng bào, bởi Người coi nạn dốt cũng là một thứ giặc, đây là thứ giặc nội xâm nên rất nguy hiểm, đó là kẻ thù của dân tộc ta.
Do đó tư tưởng chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là xây dựng một nền giáo dục phục vụ sự nghiệp nâng cao dân trí trên cơ sở nhận thức sâu sắc tính chất nham hiểm và khắc phục hậu quả tai hại lâu dài của chính sách ngu dân mà chủ nghĩa thực dân để lại, để làm cho dân tộc Việt Nam trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu dân tộc, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập. Trong tình hình đó, nền giáo dục của nước Việt Nam độc lập ra đời phải là một nền giáo dục nhân dân, một nền giáo dục phục vụ nâng cao dân trí, để làm cho cả dân tộc thành một dân tộc thông thái, một dân tộc văn minh. Với tinh thần đó, quy mô giáo dục được mở rộng hơn cho toàn thể nhân dân. Nền giáo dục đó được coi là nền giáo dục mới, một sản phẩm vô giá của cuộc Cách mạng tháng Tám.
Tiếp tục kế thừa những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, từ những năm 70 của thế kỷ XX đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách để phát triển giáo dục và đào tạo. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã khẳng định: phát triển giáo dục và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu; Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương khóa VII đã có nghị quyết về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo; Đến hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Đảng ta đã khẳng định một lần nữa vai trò của giáo dục và đào tạo là: muốn tiến hành 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nghiệp hóa, hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo. Bước vào thế kỷ XXI với một thách thức lớn của thời đại đó là cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang bùng nổ mạnh mẽ với những tiến bộ kỳ diệu của khoa học, công nghệ và bối cảnh giao lưu quốc tế hóa đời sống kinh tế thế giới, đã mở ra những cơ hội thuận lợi cho tất cả các nước nhất là các nước chậm phát triển, có thể khắc phục sự yếu kém về trình độ khoa học kỹ thuật của mình, để vươn lên mạnh mẽ, sánh vai với các cường quốc năm châu nếu không muốn lỡ “chuyến tầu tốc hành” đi vào thế kỷ XXI này, để mãi mãi chịu tụt lùi phía sau với cuộc sống nghèo nàn, lạc hậu, với hiểm họa bị áp bức bóc lột của các thế lực lớn mạnh cả về kinh tế lẫn chính trị. Câu trả lời chỉ có thể có được khi nền giáo dục nước ta phát triển với mục đích đào tạo ra đội ngũ những tri thức cho chủ nghĩa xã hội, mang trong mình đầy tài năng và nhiệt huyết phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Vậy thì trước hết giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu “nâng cao dân trí, đào tạo đội ngũ lao động có trình độ học vấn tiểu học, trung học và đội ngũ cán bộ đông đảo phục vụ các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng” [7, tr. Tiếp đó, giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu của mục tiêu chiến lược trong việc đào tạo nguồn nhân lực là: “ Xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý trí kiên cường xây dựng và bảo vệ tổ quốc; thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của nhân dân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tính tổ chức và kỷ luật, có sức khỏe” [7, tr. Để thấy rõ vai trò quyết định của nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần đặt nó trong quan hệ so sánh với các 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguồn lực khác, để qua đó thấy được mức độ chi phối của nó đến sự thành, bại của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, điều này được thể hiện ở một số điểm sau: Trong tư liệu sản xuất, công cụ lao động là yếu tố luôn luôn vận động và biến đổi, nó trực tiếp truyền dẫn sự tác động của con người vào đối tượng lao động và nhờ nó mà con người có thể “nối dài” cánh tay của mình để tác động vào giới tự nhiên. Tư liệu lao động phản ánh trình độ phát triển của sản xuất xã hội, nó là cơ sở quyết định sự phát triển của sản xuất, là thước đo khả năng trinh phục tự nhiên của con người.
Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất, giữ vai trò quyết định trong lực lượng sản xuất lại chính là con người. Về điều này Ph. Ăngghen đã từng nhấn mạnh: Muốn nâng nền sản xuất lên thì một mình tư liệu lao động, dù là tư liệu cơ giới hay bất kỳ tư liệu nào khác, cũng không đủ mà còn cần có những con người có năng lực tương xứng sử dụng những tư liệu đó. Sở dĩ như vậy là vì, thứ nhất, nếu không có con người trí lực thì dù tư liệu lao động có sức mạnh đến đâu và đối tượng lao động có phong phú, hiện đại như thế nào đi chăng nữa thì cũng không có tác dụng và quá trình sản xuất sẽ không được thực hiện.
Thứ hai, trừ đối tượng lao động có sẵn trong tự nhiên, còn lại tất cả những yếu tố khác trong lực lượng sản xuất từ công cụ lao động, phương tiện vận chuyển… đều do con người tạo ra. Thứ ba, mọi sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất xét đến cùng đều do con người tạo nên… Tất cả những yếu tố đó đã làm cho lực lượng sản xuất không ngừng vận động biến đổi và phát triển. - Dưới góc độ công nghệ, con người cũng là thành tố giữ vai trò chi phối, quyết định đến kết cấu, sự vận hành và hiệu quả của công nghệ. Bởi để có một sản phẩm đảm bảo chất lượng, được thị trường chấp nhận, thì việc có thiết bị máy móc tốt chưa đủ, mà còn phải có những con người có tay nghề phù hợp, nắm được bí quyết công nghệ, có bộ máy quản lý năng động, đủ sức 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức sản xuất có hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu của thị trường… Điều này đòi hỏi phải có được quan điểm toàn diện, đồng bộ trong việc đánh giá vai trò của của từng yếu tố, đồng thời cần đặc biệt quan tâm yếu tố con người trong xây dựng và phát triển khoa học công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Nếu xem xét dưới góc độ nguồn lực, trong quan hệ với các nguồn lực khác, nguồn lực con người cũng tỏ rõ vai trò quyết định của mình. Điều này thể hiện ở chỗ các nguồn lực khác như : vốn, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý… bản thân nó chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng, và nó chỉ có thể phát huy được tác dụng, trở thành nguồn lực quan trọng và cấp thiết của sự phát triển khi nó nằm trong tay những người có năng lực khoa học thực sự, biết sử dụng chúng đúng mục đích và có hiệu quả cao.