Nghiên cứu vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày bảo tàng dân tộc học tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày bảo tàng từ thực tiễn bảo tàng dân tộc học việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết,

• Tác giả: Lý Thế Ngọc Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Duy Thiệu
• Trường học: Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày bảo tàng - từ thực tiễn Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, QUAN ĐIỂM VÀ CÁCH TIẾP CẬN CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu về trưng bày bảo tàng - Các nghiên cứu về lý luận trưng bày nói chung
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY THƯỜNG XUYÊN
• 2.1. Xây dựng trưng bày từ thông tin cộng đồng chia sẻ
• 2.2. Cộng đồng trực tiếp tư vấn và chỉnh lý nội dung trưng bày
• 2.3. Cộng đồng cùng thực hiện trưng bày - Vấn kiến trúc
• 2.4. Mô hình hóa vai trò của cộng đồng trong trưng bày thường xuyên tại bảo tàng
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY NHẤT THÁI
• 3.1. Quan điểm thực hiện trưng bày nhất thái tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
• 3.2. Quá trình phát triển các dự án trưng bày nhất thái
• 3.3. Cộng đồng giới thiệu di sản văn hóa phi vật thể tại bảo tàng
• 3.4. Bảo tàng hỗ trợ cộng đồng chủ động thực hiện các dự án trưng bày
• 3.5. Mô hình hóa vai trò của cộng đồng trong trưng bày nhất thái
• 3.6. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY BẢO TÀNG
• 4.1. Đánh giá vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
• 4.2. Mặt sàn kinh nghiệm Quốc tế. Nhìn nhận sự tham gia của cộng đồng tại mặt sàn Bảo tàng ở Việt Nam
• 4.3. Giải pháp đề xuất nhằm nâng cao vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày
• 4.4. Tiểu kết Chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về trưng bày bảo tàng đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong bối cảnh phát triển xã hội hiện đại. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc trưng bày bảo tàng dân tộc học không chỉ đơn thuần là việc giới thiệu di sản văn hóa mà còn là một phương tiện để cộng đồng tham gia vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Theo quan điểm của nhiều chuyên gia, vai trò của cộng đồng trong hoạt động này là rất lớn, vì họ không chỉ là người tiêu thụ mà còn là những người tạo ra nội dung và ý nghĩa cho các hiện vật được trưng bày. Việc trưng bày cần phải phản ánh đúng nhu cầu và mong muốn của cộng đồng, từ đó tạo ra sự kết nối giữa bảo tàng và xã hội. Điều này cũng đồng nghĩa với việc bảo tàng cần phải thay đổi cách tiếp cận, từ việc chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ hiện vật sang một không gian tương tác, nơi mà cộng đồng có thể tham gia và thể hiện bản sắc văn hóa của mình.

1.1. Tình hình nghiên cứu về trưng bày bảo tàng

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nội dung và hình thức của các trưng bày bảo tàng. Việc tham gia của cộng đồng không chỉ giúp bảo tàng hiểu rõ hơn về nhu cầu của người dân mà còn tạo ra một không gian sống động, nơi mà các giá trị văn hóa được truyền tải một cách chân thực và sinh động. Nghiên cứu của các chuyên gia cho thấy rằng, khi cộng đồng tham gia vào quá trình trưng bày, họ không chỉ mang đến những câu chuyện, kinh nghiệm mà còn góp phần làm phong phú thêm nội dung trưng bày. Điều này không chỉ giúp bảo tàng thu hút khách tham quan mà còn tạo ra một môi trường học hỏi và giao lưu văn hóa giữa các thế hệ.

II. Vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày

Vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày bảo tàng là một chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Cộng đồng không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là những người tham gia tích cực vào quá trình tạo dựng nội dung trưng bày. Sự tham gia này có thể diễn ra qua nhiều hình thức khác nhau, từ việc cung cấp thông tin, chia sẻ kinh nghiệm cho đến việc tham gia trực tiếp vào các hoạt động trưng bày. Theo một nghiên cứu gần đây, việc cộng đồng tham gia vào hoạt động trưng bày không chỉ giúp bảo tàng nâng cao chất lượng nội dung mà còn tạo ra sự kết nối mạnh mẽ giữa bảo tàng và xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà nhu cầu tìm hiểu và khám phá văn hóa ngày càng tăng cao.

2.1. Sự tham gia của cộng đồng trong trưng bày

Sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động trưng bày có thể được thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau. Một trong những hình thức phổ biến là tổ chức các sự kiện, hội thảo, nơi mà cộng đồng có thể chia sẻ ý kiến, kinh nghiệm và câu chuyện của mình. Điều này không chỉ giúp bảo tàng thu thập được nhiều thông tin quý giá mà còn tạo ra một không gian giao lưu văn hóa phong phú. Hơn nữa, việc cộng đồng tham gia vào quá trình trưng bày cũng giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và di sản của chính họ, từ đó khuyến khích họ bảo tồn và phát huy những giá trị này trong cuộc sống hàng ngày.

III. Giải pháp nâng cao vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày

Để nâng cao vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày bảo tàng, cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường sự kết nối giữa bảo tàng và cộng đồng thông qua các chương trình hợp tác, tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật. Bảo tàng cũng cần tạo ra các không gian mở, nơi mà cộng đồng có thể tự do thể hiện bản sắc văn hóa của mình. Ngoài ra, việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cộng đồng trong việc tham gia vào các hoạt động trưng bày cũng là một yếu tố quan trọng. Điều này không chỉ giúp cộng đồng tự tin hơn trong việc thể hiện bản thân mà còn góp phần làm phong phú thêm nội dung trưng bày.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa bảo tàng và cộng đồng

Tăng cường hợp tác giữa bảo tàng và cộng đồng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao vai trò của cộng đồng trong hoạt động trưng bày. Bảo tàng có thể tổ chức các chương trình hợp tác với các tổ chức xã hội, trường học, và các nhóm cộng đồng để tạo ra những hoạt động phong phú và đa dạng. Việc này không chỉ giúp bảo tàng thu hút được nhiều đối tượng tham gia mà còn tạo ra một môi trường học hỏi và giao lưu văn hóa. Hơn nữa, sự hợp tác này cũng giúp bảo tàng hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của cộng đồng, từ đó điều chỉnh nội dung và hình thức trưng bày cho phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà VN HÓA, TH THAO VÀ DU LÊCH Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HÌC VN HÓA HÀ NàI LÝ THÊ NGÌC DUNG VAI TRÒ CĂA CàNG ĐÒNG TRONG HO¾T ĐàNG TR¯NG BÀY BÀO TÀNG (Từ thăc tiÅn BÁo tàng Dân tác hÍc ViÇt Nam) LUÂN ÁN TI¾N SĨ QUÀN LÝ VN HOÁ HÀ NàI - 2023 Bà VN HÓA, TH THAO VÀ DU LÊCH Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HÌC VN HÓA HÀ NàI LÝ THÊ NGÌC DUNG VAI TRÒ CĂA CàNG ĐÒNG TRONG HO¾T ĐàNG TR¯NG BÀY BÀO TÀNG (Từ thăc tiÅn BÁo tàng Dân tác hÍc ViÇt Nam) Chuyên ngành: QuÁn lý vn hoá Mã sá: 9229042 LUÂN ÁN TI¾N SĨ QUÀN LÝ VN HOÁ Ng°ái h°ßng d¿n khoa hãc: PGS. NguyÅn Duy ThiÇu HÀ NàI - 2023 LäI CAM ĐOAN Tác giÁ xin cam đoan đây là công trình nghiên cću đác lÁp cąa bÁn thân tác giÁ. Các kÁt quÁ nghiên cću và kÁt luÁn trong LuÁn án là trung thực, ch°a đ°āc bÁo vá mát hãc vá hay nghiên cću nào. Viác tham khÁo các tài liáu, kÁt quÁ nghiên cću tr°ßc đÃu đ°āc trích d¿n và ghi nguãn theo quy đánh.

Tác giÁ LuÃn án Lý ThË NgÍc Dung 1 MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN MĂC LĂC. 2 DANH MĂC CHĀ CÁI VIÀT TÂT. 4 Ch°¢ng 1: TäNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĆU, QUAN ĐIÄM VÀ CÁCH TIÀP CÀN CĄA LUÀN ÁN .1 Tång quan tình hình nghiên cću. Khái quát và BÁo tàng Dân tác hãc Viát Nam.41 TiÅu kÁt Ch°¢ng 1 .45 Ch°¢ng 2: VAI TRÒ CĄA CàNG ĐâNG TRONG HO¾T ĐàNG TR¯NG BÀY TH¯àNG XUYÊN.

Xây dựng tr°ng bày từ thông tin cáng đãng chia sẻ. Cáng đãng trực tiÁp t° vÃn và chßnh lý nái dung tr°ng bày. Cáng đãng cùng thực hián tr°ng bày <V°án kiÁn trúc=. Mô hình hoá vai trò cąa cáng đãng trong tr°ng bày th°áng xuyên t¿i bÁo tàng.73 TiÅu kÁt ch°¢ng 2 .74 Ch°¢ng 3: VAI TRÒ CĄA CàNG ĐâNG TRONG HO¾T ĐàNG TR¯NG BÀY NHÂT THàI.

Quan điÅm thực hián tr°ng bày nhÃt thái t¿i BÁo tàng Dân tác hãc Viát Nam. Quá trình phát triÅn các dự án tr°ng bày nhÃt thái. Cáng đãng gißi thiáu di sÁn vn hoá phi vÁt thÅ t¿i bÁo tàng. BÁo tàng hß trā cáng đãng chą đáng thực hián các dự án tr°ng bày.

Mô hình hoá vai trò cąa cáng đãng trong tr°ng bày nhÃt thái .98 TiÅu kÁt ch°¢ng 3 .98 Ch°¢ng 4: GIÀI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CĄA CàNG ĐâNG TRONG HO¾T ĐàNG TR¯NG BÀY BÀO TÀNG. Đánh giá vai trò cąa cáng đãng trong ho¿t đông tr°ng bày t¿i BÁo tàng Dân tác hãc Viát Nam. Mát sá kinh nghiám Quác tÁ. Nhìn nhÁn sự tham gia cąa cáng đãng t¿i mát sá BÁo tàng ã Viát Nam.

GiÁi pháp đà xuÃt nhằm nâng cao vai trò cąa cáng đãng trong ho¿t đáng tr°ng bày .133 TiÅu kÁt Ch°¢ng 4 .149 DANH MĂC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CĆU CĄA TÁC GIÀ Đà CÔNG Bà LIÊN QUAN ĐÀN Đ TÀI LUÀN ÁN.151 TÀI LIàU THAM KHÀO .160 2 DANH MĀC BÀNG, S¡ ĐÒ BÁng sá 01: So sánh cách thÅ hián thông tin giāa tr°ng bày truyÃn tháng và tr°ng bày có sự tham gia cąa cáng đãng .1: Chćc nng quÁn lý cąa bÁo tàng .2: Các mćc đá tham gia cąa cáng đãng trong ho¿t đáng tr°ng bày.1: Các ho¿t đáng trình dißn vn nghá dân gian và nghà thą công truyÃn tháng t¿i bÁo tàng Dân tác hãc Viát Nam. Tång sá phiÁu phát ra và thu và trong các sự kián lựa chãn nghiên cću đánh giá cÁm nhÁn khách tham quan. Tång sá phiÁu phát ra và thu và trong các sự kián lựa chãn nghiên cću đánh giá cÁm nhÁn cáng đãng/chą thÅ vn hoá. So sánh nái dung quÁn lý chung, ho¿t đáng tr°ng bày và sự tham gia cąa cáng đãng t¿i các bÁo tàng .1: Mô hình bÁo tàng hãc truyÃn tháng và bÁo tàng hãc mßi .1: Mô hình hoá các giai đo¿n trao quyÃn cho cáng đãng.

Mô hình thÅ hián sự chuyÅn dách vai trò, nhiám vă cąa cán bá cán bá bÁo tàng trong ho¿t đáng tr°ng bày có cáng đãng tham gia .3: Mô hình khung phân tích luÁn án .1: Thć bÁc cąa chú thích (bài viÁt) trong tr°ng bày .1: Các giai đo¿n đánh giá tr°ng bày. Mô hình tr°ng bày dựa vào cáng đãng. Các vÃn đà chính cąa bÁo tàng khi phát triÅn các dự án có sự tham gia cąa cáng đãng. 136 3 DANH MĀC CHĀ CÁI VI¾T TÄT Chā vi¿t tÅt Chā vi¿t đÅy đă BQL Ban QuÁn lý DTHVN Dân tác hãc Viát Nam DSVH Di sÁn vn hoá ICOM Hái đãng Quác tÁ BÁo tàng GS Giáo s° KHXHVN Khoa hãc xã hái Viát Nam NCS Nghiên cću sinh PGS Phó Giáo s° PVT Phi vÁt thÅ P/v Phßng vÃn Tr.

Trang TS TiÁn sĩ Th.S Th¿c sĩ TK ThÁ kß UNESCO Tå chćc Giáo dăc, Khoa hãc và Vn hoá Liên hāp quác VT VÁt thÅ VHTT Vn hoá thông tin 4 Mæ ĐÄU 1. Lý do chÍn đÁ tài BÁo tãn và phát triÅn dựa vào cáng đãng đang là xu thÁ thÁ gißi và chính là giÁi pháp khai thác bÃn vāng giá trá di sÁn. Mái cáng đãng đÁn bÁo tàng đÅ thực hián tr°ng bày di sÁn vn hoá (vÁt thÅ và phi vÁt thÅ) là cách bÁo tàng đã đ¿i dián cho nguyán vãng cąa ng°ái dân, không chß trong viác bÁo tãn nhāng hián vÁt có ý nghĩa đặc biát vßi cáng đãng, mà còn trong viác bÁo vá và tr°ng bày nhāng yÁu tá mang giá trá bÁn sÃc mà cho tßi nay v¿n bá bß qua hoặc gißi thiáu ch°a đÅy đą, thÁm chí có nguy c¢ biÁn mÃt. Mát xu thÁ cąa BÁo tàng hãc trên ThÁ gißi đã và đang đ°āc chuyÅn đåi lÃy cáng đãng làm đái tác trong các ch°¢ng trình và ho¿t đáng cąa hã bãi bÁo tàng vì con ng°ái và do chính con ng°ái t¿o ra.

Tuy nhiên, sự tham gia phă thuác vào quan điÅm cąa bÁo tàng, điÃu này đòi hßi thái gian và nguãn lực đÅ phát triÅn các dự án hāp tác: phát triÅn đãng thuÁn giāa các bên liên quan; đÁm bÁo quy đánh và khuyÁn khích phù hāp cho sự tham gia cąa cáng đãng và xây dựng nng lực tå chćc t¿i chính đáa ph°¢ng n¢i cáng đãng sinh sáng. Vào nm 1972, cuác hãp <Hái nghá bàn tròn Santiago t¿i Chile= (The Round Table of Santiago de Chile) đã quy tă các nhà BÁo tàng hãc từ Trung và Nam Mỹ, đ¿i dián cąa UNESCO và ICOM, sau đó kÁt quÁ đ°āc UNESCO công bá nm 1973, đ°a ra khuyÁn nghá rằng các bÁo tàng có trách nhiám giÁi quyÁt các nhu cÅu cąa cáng đãng hã phÁn ánh. PhÁi có sự thay đåi mô hình từ mát bÁo tàng tÁp trung vào các giá trá truyÃn tháng và quyÃn sã hāu, bÁo tãn và giÁi thích, đÁn mát n¢i mà nhu cÅu cąa cáng đãng đ°āc đặt ã cát lõi. Các c¢ quan quÁn lý, nhà nghiên cću, cán bá bÁo tàng và tình nguyán viên đang trn trã đÅ tìm ra giÁi pháp đÅ các bÁo tàng có thÅ phÁn ćng vßi <c¢n lác thay đåi trong xã hái và trách nhiám cąa bÁo tàng đÅ thu hút công chúng vào nhāng vÃn đà đ°¢ng đ¿i=.

NhÁn thÃy rằng, cáng đãng có giá trá quý báu đái vßi danh tiÁng cąa mát bÁo tàng, là nguãn cung cÃp đà tài vô tÁn cho các ho¿t đáng tr°ng bày cąa bÁo tàng - vì cáng đãng đóng vai trò là nhāng ng°ái nÃm giā lách sÿ và nÃm giā ký ćc. ĐÅ tiÁp tăc gìn giā, bÁo tãn và phát huy các giá trá di sÁn vn hóa mát cách bÃn vāng, chúng ta cÅn tng c°áng hāp tác vßi cáng đãng vì khi xoáy vào hiÅu biÁt cąa mßi cá nhân tćc là bÁo tàng đã trung hoà đ°āc nhāng hiÅu biÁt khác nhau giāa các nÃn vn hoá, lách sÿ hay bÁn sÃc dân tác và khuyÁn khích đái tho¿i giāa các dân tác trên ThÁ gißi. T¿i BÁo tàng DTHVN, từ khi có ý t°ãng xây dựng bÁo tàng đã xác đánh sć mánh và xu h°ßng ho¿t đáng đó là <Bảo tàng vì cộng đồng=; bÁo tàng dành sự lựa chãn hián vÁt và gißi thiáu các nhāng câu chuyán đằng sau hián vÁt cho chą thÅ vn hoá. Vì vÁy, song song vßi ho¿t đáng tr°ng bày th°áng xuyên, bÁo tàng còn khuyÁn khích và t¿o điÃu kián cho chą thÅ vn hoá trực tiÁp thực hành và gißi thiáu di sÁn vn hoá phi vÁt thÅ đÁn vßi công chúng ngay chính t¿i không gian bÁo tàng.

Đó là dành không gian cho cáng đãng tự mình 5 nói và vn hoá cąa chính mình; mái chą thÅ vn hoá đÁn bÁo tàng và bằng nhāng kinh nghiám dân gian dựng nên ngôi nhà mang đặc tr°ng vn hoá cąa hã; công chúng đ°āc th°ãng thćc ch°¢ng trình nghá thuÁt hay trÁi nghiám các kỹ thuÁt thą công truyÃn tháng t¿i bÁo tàng qua sự thÅ hián và h°ßng d¿n cąa chính chą thÅ vn hoá. Theo quan niám cąa BÁo tàng hãc hián đ¿i, các ho¿t đáng trình dißn di sÁn vn hoá t¿i bÁo tàng, truyÃn tri thćc dân gian t¿i bÁo tàng hay trÁi nghiám vn hoá gÃn vßi cáng đãng t¿i bÁo tàng thì đÃu là nhāng d¿ng thćc cąa <tr°ng bày đặc biát – tr°ng bày di sÁn vn hoá phi vÁt thÅ= [42,Tr. Nhu cÅu th°ãng thćc, tìm hiÅu và trÁi nghiám vn hoá cąa công chúng ngày càng phát triÅn; chą thÅ vn hoá muán thÅ hián mình vßi nhāng giá trá đích thực còn khách tham quan muán tìm hiÅu di sÁn vn hoá mát cách khách quan theo cÁm nhÁn cąa riêng hã. Vßi nhāng nhìn nhÁn trên đây, luÁn án nghiên cću <Vai trò của cộng đồng trong hoạt động tr°ng bày bảo tàng - từ thực tiễn Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam= lựa chãn nghiên cću tr°áng hāp và tÁp trung vào mát khía c¿nh că thÅ là làm thÁ nào các bÁo tàng có thÅ hß trā tích cực viác trao truyÃn và tham gia cąa cáng đãng trong các ho¿t đáng bÁo tàng nói chung và tr°ng bày nói riêng.

Chãn h°ßng tiÁp cÁn mßi là đà cao lực l°āng sáng t¿o, sã hāu và kÁ thừa di sÁn trong môi tr°áng bÁo tàng. Māc tiêu và nhiÇm vā nghiên cąu 2. Mục tiêu nghiên cứu LuÁn án xem xét vai trò cąa cáng đãng tham gia trong ho¿t đáng tr°ng bày t¿i bÁo tàng, nghiên cću sự khác biát giāa các cÃp đá tham gia cąa cáng đãng trong các dự án tr°ng bày bÁo tàng. Phân tích thuÁn lāi và khó khn trong ho¿t đáng tr°ng bày có sự tham gia cąa cáng đãng t¿i BÁo tàng DTHVN, từ đó khẳng đánh tính °u viát cąa hình thćc này.

Đà nhÁn thćc, đánh giá mát trong các quan niám và cách thćc ho¿t đáng bÁo tàng còn ch°a phå biÁn ã n°ßc ta. Thông qua đó, nêu các kinh nghiám có thÅ áp dăng ráng rãi h¢n và ph°¢ng thćc ho¿t đáng này ã các bÁo tàng có chćc nng t°¢ng ćng.