Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của chính quyền trong xây dựng nông thôn mới Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng của chính quyền địa phương trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Nghi Lộc tỉnh Nghệ An Chương 4: Giải pháp đẩy mạnh vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Nghi Lộc 4 z Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Vấn đề xây dựng nông thôn mới đƣợc một số nhà nghiên cứu khoa học xã hội và các nhà hoạt động chính trị quan tâm dƣới nhiều góc độ khác nhau. Nhiều công trình đã góp phần giải đáp những đòi hỏi bức thiết của thực tế đối với nông nghiệp, nông thôn nói chung và xây dựng nông thôn mới nói riêng.
Có hàng loạt công trình nghiên cứu, giới thiệu kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, nông thôn của nƣớc ngoài: Tác phẩn Benedict J.tria kerrkvliet, Jamesscott Nguyễn Ngọc, Đỗ Đức Định, năm 2000. Một số vấn đề về nông nghiệp, nông dân nông thôn ở các nước và Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Hà Nội. Trong công trình này, các tác giả đã nghiên cứu về vai trò, đặc điểm của nông dân, thiết chế nông thôn ở một số nƣớc trên thế giới và những kết quả bƣớc đầu trong nghiên cứu làng truyền thống ở Việt Nam.
Những điểm đáng chú ý của công trình này có giá trị tham khảo cho việc giải quyết những vấn đề của chính sách phát triển nông thôn nƣớc ta hiện nay nhƣ, tƣơng lai của các trang trại nhỏ; nông dân với khoa học; hệ tƣ tƣởng của nông dân ở thế giới thứ ba; các hình thức sở hữu đất đai; những mô hình tiến hoá nông thôn ở các nƣớc nông nghiệp trồng lúa. Đặc biệt lƣu ý là những kết quả nghiên cứu của công trình về làng truyền thống ở Việt Nam; quan hệ làng xóm - Nhà nƣớc ở Việt Nam trong quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế. Tác phẩm: Nguyễn Thế Nhã và Hoàng Văn Hoan, 1995. Vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp của Thái Lan.
Hà Nội: Nhà xuất bản Nông nghiệp. Trong công trình này các tác giả đã đi sâu phân tích quá trình 5 z hoạch định và chỉ đạo thực hiện chính sách nông nghiệp của Thái Lan từng thời kỳ. Trong đó một số nội dung đƣợc các tác giả đề cập có giá trị tham khảo rất tốt cho Việt Nam nhƣ chính sách phát triển các hợp tác xã nông nghiệp, chính sách xuất khẩu nông sản, chính sách tín dụng và đặc biệt là những chính sách liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế của ngành nông nghiệp.Những công trình liên quan đến chính sách nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở nƣớc ta có khối lƣợng rất đồ sộ, cách thức tiếp cận cũng rất đa dạng. Công trình: Phạm Xuân Nam, 1997.
Phát triển nông thôn. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học xã hội là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn. Trong công trình này, tác giả đã phân tích khá sâu sắc một số nội dung về phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nƣớc ta nhƣ dân số, lao động, việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế; vấn đề sử dụng và quản lý nguồn lực tài nguyên thiên nhiên; vấn đề phân tầng xã hội và xoá đói giảm nghèo Trong lúc phân tích những thành tựu, yếu kém và thách thức đặt ra trong phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta, các tác giả đã chỉ ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống chính sách và cách thức chỉ đạo của Nhà nƣớc trong quá trình vận động của nông thôn. Về mô hình nông nghiệp, nông thôn trong lịch sử dân tộc là vấn đề rất đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm.
Đây cũng là vấn đề không thể thiếu vắng khi xác định mô hình nông thôn mới hiện nay. Công trình nghiên cứu Nguyễn Văn Bích và Chu Tiến Quang, 1996. Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia đã luận giải nhiều nội dung liên quan đến chủ đề nghiên cứu nhƣ khái niệm về chính sách, các nội dung của chính sách kinh tế và quá trình thay đổi chính sách nông nghiệp Việt Nam trong 10 năm đổi mới và những tác động của chúng.
6 z Điểm chung nhất của các nghiên cứu này là sau khi phân tích thực tiễn giải quyết vấn đề quản lý Nhà nƣớc nói chung và việc xây dựng chỉ đạo chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nƣớc ngoài, các tác giả đều cố gắng gợi mở, nêu lên những kinh nghiệm để có thể vận dụng cho giải quyết những vấn đề thực tiễn của Việt Nam. Những công trình trên đã cung cấp những luận cứ, luận chứng, những dữ liệu rất quan trọng cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn và giải quyết vấn đề nông dân trong thời kỳ mới ở nƣớc ta. Tuy nhiên, các công trình ấy không đi sâu nghiên cứu vai trò của chính quyền trong xây dựng nông nghiệp, nông thôn. Ngoài ra, một số công trình đã đề cập khá sâu các quan điểm, giải pháp về xây dựng nông thôn mới tại một số địa phƣơng nhƣ: Phan Đình Hà, 2011.
Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trƣờng Đại học nông nghiệp Hà Nội. Luận văn đã tổng quan đƣợc những vấn đề lý luận về nông thôn mới; hệ thống hóa đƣợc những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và của Đảng, Nhà nƣớc ta về xây dựng nông thôn mới; đúc kết đƣợc khái niệm và những tiêu chí đánh giá, những yếu tố ảnh hƣởng đến việc thực hiện xây dựng nông thôn mới ở huyện Thanh Chƣơng và đề xuất đƣợc một số giải pháp khá cụ thể để nâng cao giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, đề tài luận văn của tác giả Phan Đình Hà mới chỉ nêu đƣợc những vấn đề chung và đƣa ra các giải pháp chung chung trong xây dựng nông thôn mới, chƣa đề cập sâu phân tích và nhấn mạnh vai trò của hệ thống chính trị, trong đó tập trung nhấn mạnh vai trò của Nhà nƣớc trong triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới.
Cùng quan tâm nghiên cứu về đề tài về xây dựng nông thôn mới, Trần Lê, 2011. Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới ở huyện Vũ Quang, 7 z Hà Tĩnh. Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học lâm nghiệp Việt Nam đã làm sáng tỏ thêm nhiều vấn đề lý luận về xây dựng nông thôn mới; phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, nhân tố ảnh hƣởng để đƣa ra các giải pháp để thúc đẩy việc xây dựng nông thôn mới tại huyện Vũ Quang. Tuy nhiên đề tài cũng chỉ đƣa ra các giải pháp chung chung, không đi sâu vào nghiên cứu vao trò của Chính quyền địa phƣơng trong xây dựng nông thôn mới.
Đi sâu nghiên cứu và đƣa ra những quan điểm, giải pháp để xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trƣờng cũng đã có nhiều công trình nhƣ tác giả Phạm Khắc Dũng, 2012. Giải pháp xây dựng và phát triển nông thôn mới của huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học kinh tế và quản trị kinh doanh; Vũ Thị Hoàng Anh, 2011. Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Nông Cống.
Luận văn tiến sỹ, Đại học Thái Nguyên. Các công trình nói chung đã tổng quan đƣợc những vấn đề lý luận về nông thôn mới; hệ thống hóa đƣợc những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và của Đảng, Nhà nƣớc ta về xây dựng nông thôn mới; đúc kết đƣợc khái niệm và những tiêu chí đánh giá, những yếu tố ảnh hƣởng đến việc thực hiện xây dựng nông thôn mới ở các địa phƣơng; phân tích đánh giá sâu đặc điểm tình hình của các xã miền núi, điều kiện kinh tế khó khăn. Đặc biệt là công trình đã đi sâu nghiên cứu khá kỹ vai trò của nông dân trong xây dựng nông thôn mới và đề xuất đƣợc một số giải pháp khá cụ thể để nâng cao giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới. Công trình đề cập khá sâu đến vai trò của nông dân nhƣng cũng chƣa đề cập đến vai trò của chính quyền địa phƣơng trong thực hiện xây dựng nông thôn mới.
Chung quy lại, nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, đề cập và có nhiều công trình, đề tài công bố có giá trị cả về lý luận và ứng dụng trong thực tiễn. Tuy nhiên, trong các tác phẩm, đề 8 z tài, mỗi tác giả thƣờng chỉ đề cập đến một khía cạnh nào đó trong việc xây dựng xây dựng nông thôn mới và thƣờng đề cập ở dạng chung nhất hoặc trong một địa phƣơng cụ thể; chƣa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về vai trò của chính quyền địa phƣơng trong xây dựng nông thôn mới. Đây là một khiếm khuyết mà bản thân nhận thấy cần phải có sự nghiên cứu cụ thể hơn để góp phần khắc phục đƣợc những khó khăn tồn tại trong quản lý nhà nƣớc đối với chính quyền địa phƣơng trong xây dựng nông thôn mới. Trong đề tài, một số nội dung có liên quan đến nghiên cứu đã đƣợc công bố sẽ đƣợc tham khảo có tính kế thừa và chọn lọc, nhất là những vấn đề về lý luận đối với xây dựng nông thôn mới.
Trên cơ sở đó, đề tài sẽ đề cập sâu hơn đến một số vấn đề về vai trò của chính quyền địa phƣơng; phân tích thực trạng triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao đƣợc vai trò của chính quyền địa phƣơng trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.1 Lý luận về nông thôn 1.1 Khái niệm Khác với vấn đề đô thị, nông thôn là một hiện tƣợng xuất hiện đồng thời với sự ra đời của đất nƣớc. Các chặng đƣờng lịch sử đã chứng kiến những biến đổi cũng nhƣ các cuộc cách mạng lịch sử liên quan, xuất phát từ nông thôn.