CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI Tổ chức phi chính phủ (Non-Governmental Organizations), gọi tắt là NGO là một loại hình tổ chức mang tính xã hội, tồn tại hàng trăm năm trên thế giới dưới nhiều dạng khác nhau với nguồn gốc xa xưa là những nhóm nhỏ làm từ thiện, với tiêu chí hoạt động là cứu trợ nhân đạo nạn nhân của chiến tranh, thiên tai và nghèo đói. Cho tới nay trên thế giới vẫn có nhiều quan điểm khác nhau trong định nghĩa và phân loại các NGO. Sự ra đời và lịch sử phát triển của các NGO trên thế giới Khái niệm “phi chính phủ” chính thức được Liên Hợp Quốc sử dụng lần đầu tiên sau Chiến tranh thế giới thứ hai để nói về các tổ chức tư nhân giúp hàn gắn những vết thương chiến tranh – hàng triệu người không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi và tỷ lệ thất nghiệp cao [139].
Trong những ngày đầu, các INGO hoạt động chủ yếu trong phạm vi bối cảnh sự thừa nhận của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, hiện nay phạm vi hoạt động của các tổ chức phi chính phủ đã được mở rộng rất nhiều đến các khu vực, tham gia vào các hoạt động vì lợi ích chung của xã hội. Từ Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC) của Liên Hợp Quốc cho đến các tổ chức quốc gia, khu vực cũng như các tổ chức quốc tế đều tham gia các hoạt động tư vấn [177], [160]. Sự gia tăng của các NGO trong các nước công nghiệp hóa hoặc không công nghiệp hóa cũng được thống kê trong các tài liệu và báo cáo.
Số lượng các INGO tế đã đăng ký tại các quốc gia OECD tăng từ 1. Tính đến 2012, Liên Hợp Quốc ghi nhận có khoảng 40.000 tổ chức NGO quốc tế, và hàng triệu tổ chức hoạt động ở các quốc gia [139, tr. Các lĩnh vực hoạt động của các NGO bao gồm: nhân quyền, phát triển, môi trường, phụ nữ, thanh thiếu niên, phong trào hòa bình, giảm nghèo, viện trợ quốc tế, cứu trợ người tị nạn, khuyết tật, chống tham nhũng, công bằng xã hội, phúc lợi xã hội, quyền lợi người tiêu dùng. Khối lượng viện trợ của NGO cho các nước đang phát triển ngày càng tăng cùng với sự gia tăng về lĩnh vực hợp tác của các tổ chức này.
Bên cạnh đó, hoạt động của các NGO đã chuyển theo hướng giảm viện trợ nhân đạo và tăng 14 viện trợ phát triển bền vững. Các NGO ngày càng đóng vai trò đáng kể trong đời sống kinh tế - xã hội, giáo dục, y tế, môi trường, nhân đạo. tại nhiều quốc gia; tham gia sâu vào nhiều lĩnh vực như xoá đói, giảm nghèo, hỗ trợ phụ nữ, cứu trợ trẻ em, kế hoạch hoá gia đình, nhân đạo, bảo vệ môi trường, cung cấp dịch vụ, giám sát, đánh giá nhu cầu, ủng hộ, đào tạo, giáo dục, điều phối, tài trợ, đánh giá chính sách, chiến dịch, kiến nghị, đề xuất chính sách [159]. Vai trò và đóng góp của các NGO trong phát triển cộng đồng Nhiều nghiên cứu trên thế giới tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa các tổ chức phi chính phủ và hoạt động cộng đồng.
Theo quan điểm của Park, Sang - pil (2002), lập luận rằng 4 tiêu chí thực tế của các NGO cần được đáp ứng lý tưởng: (1) Sự tham gia của cộng đồng có cấu trúc khác với NGO (2) Các tổ chức NGO mang tính phổ quát, mở cửa cho bất kỳ ai, bất kể trình độ, giới tính, tôn giáo. (3) Tình nguyện viên hoạt động trong các NGO được phân biệt với tổ chức phi lợi nhuận như bệnh viện hoặc trường học. (4) Lợi ích công của các NGO khác biệt với các tổ chức kinh doanh Trong một nghiên cứu của mình, Kingo J. Mchombu [162], chỉ ra rằng đối với các dự án phát triển cộng đồng các hoạt động của NGO bao gồm các hoạt động như: (1) các cuộc họp/tham vấn cộng đồng trong đó người hỗ trợ giúp các thành viên cộng đồng thảo luận dựa trên các nội dung phát triển ưu tiên của cộng đồng và trên các thông tin phù hợp (phù hợp với nhu cầu của từng người); (2) tiêu điểm cuộc họp nhóm, các nhóm được tập hợp riêng đến để bàn luận về các vấn đề như phụ nữ, trẻ em, nông dân, thương nhân … và những nội dung mà họ tin rằng sẽ cứu giúp họ và các thành viên của cộng đồng đến quản lý các vấn đề; (3) phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia: Trong đó người hỗ trợ thông tin sử dụng đối thoại (thảo luận thay vì phỏng vấn cứng nhắc) để tìm hiểu về cuộc sống của cộng đồng.
Thông qua quá trình này, cộng đồng học về bản thân, đặt ra các ưu tiên và đưa ra một kế hoạch hành động về cách đáp ứng các vấn đề của nó; (4) lắng nghe khảo sát. Nghiên cứu của Omfonmwan S.I (2009) khẳng định NGO có vai trò rất lớn trong phát triển cộng đồng ở các nước châu Phi. Ở Negeria tổ chức nâng cao năng lực thoát 15 nghèo (LAPO) được thành lập năm 1986. Một chương trình được thực hiện đó là trao quyền kinh tế xã hội cho phụ nữ thông qua việc cho vay tín dụng nhỏ, đào tạo, các dự án mang lại nguồn thu nhập nhỏ - nhà máy chế biến sắn, cơ sở sản xuất xà phòng, tiệm bánh nướng…Tính đến tháng 4 năm 2006, LAPO đã trao quyền cho tổng cộng 1.483 phụ nữ trên khắp Nigeria, trong các lĩnh vực lãnh đạo và xây dựng năng lực.
Những nỗ lực này nhằm vào tháo gỡ những rào cản, sự bất công, phân biệt đối xử đối với phụ nữ. Những người tham gia hiệp hội khách hàng LAPO, họ đã hát những bài hát ca ngợi về vai trò của các tổ chức phi chính phủ đặc biệt tới LAPO [173]. Ở Mozambique vào giữa những năm 1980, các NGO được mời tham gia để giúp đáp ứng nhu cầu của người nghèo. Năm 1987, chính phủ nới lỏng chính sách xã hội và chấp nhận khoản vay từ Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) kèm theo điều chỉnh cấu trúc nhằm cắt giảm chi tiêu công.
Các NGO tại Mozambique có nhiều hoạt động trên các khía cạnh phát triển cộng đồng như: Vận động cộng đồng; Nhận thức về môi trường, sức khỏe và sự sáng tạo trong việc vệ sinh môi trường; Thúc đẩy quyền trẻ em; Thúc đẩy giáo dục sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản và chống lại lao động trẻ em và buôn bán người; Giáo dục nhận thức cho hoạt động sáng tạo; Trao quyền kinh tế; Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn; Cứu nạn và phục hồi nạn nhân tai nạn; Dịch vụ đào tạo nâng cao năng lực [173]. Trong một nghiên cứu đánh giá về vai trò các NGO, Tek Nath Dhaka chỉ ra rằng các NGO trong phát triển cộng đồng có nhiều vai trò khác nhau, trong đó tác giả nhấn mạnh một số vai trò quan trọng gồm: cải thiện sinh kế của người dân, nâng cao vai trò giới, nâng cao thể chế [146]. Cải thiện sinh kế của người dân Các NGO nghiên cứu trực tiếp và tham gia vào các chức năng khác nhau thông qua các nhóm người cụ thể như nhóm phụ nữ và các nhóm bản địa khác nhau để cung cấp dịch vụ cho họ. Vì các NGO có nhiều cơ sở chấp thuận hơn nên họ có thể nói rõ hơn các vấn đề địa phương và thúc đẩy mọi người tham gia.
Sự tham gia như một chiến lược liên quan đến mục tiêu những người hưởng lợi trong các hoạt động của dự án. Cụ thể, như ở Nepal việc huy động nguồn lực thông qua lĩnh vực NGO đã tăng lên đáng kể trong những năm 1990. Tổng khối lượng tài nguyên được chuyển qua lĩnh 16 vực này là 7 triệu NPR (đơn vị tiền tệ của Nepal) năm 1990, tăng lên 1. Trong tổng số này ít nhất 85% được chuyển qua nguồn vốn nước ngoài và chỉ 15% từ các tổ chức chính [146, Tr.
Nâng cao vai trò giới Một vài nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt động của các NGO làm thay đổi bối cảnh của các tổ chức cơ sở đặc biệt là phụ nữ, giải quyết tiếng nói của họ. Tổng cộng có 400 phụ nữ từ 20 nhóm phụ nữ ở Markhu và 143 phụ nữ từ 11 nhóm ở Hekuli được thành lập để làm việc với người dân địa phương. Các nhóm này huy động người dân địa phương, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và các nguồn lực địa phương. Nỗ lực này mở rộng không gian cho nhiều cơ hội để đưa các cộng đồng nghèo vào các chức năng kinh tế xã hội.
Cách tiếp cận nhóm như vậy thừa nhận vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình và trong xã hội, tạo điều kiện cho họ tiếp cận với các nguồn lực và từ đó góp phần cải thiện sinh kế. Điều này có ảnh hưởng tích cực đến sự tham gia của cộng đồng và nâng cao tiếng nói và giải quyết nhu cầu của phụ nữ. Từ quan điểm về giới, các NGO góp phần nâng cao vị thế chung của phụ nữ; giúp đỡ để thực hiện quyền kinh tế và nâng cao vai trò mới ở một mức độ nào đó [146]. Nâng cao thể chế Các NGO có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực thể chế của họ trong việc vận động chính sách và tổ chức thành các chương trình hành động cụ thể thực tế Điều này dẫn các NGO trở thành lựa chọn tốt hơn cho việc chuyển đổi kinh tế xã hội, đặc biệt là cải thiện sinh kế của người dân.
Năng lực thể chế phụ thuộc vào cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực được đào tạo và được thúc đẩy tốt, một hệ thống quản lý tốt có thể phát triển tốt các chương trình và thực hiện chúng hiệu quả [146]. Nhiều công trình nghiên cứu nghiên cứu hoạt động vận động chính sách trong phát triển cộng đồng của các NGO. Hai tác giả Nicola Banks và David Hulme (2012) cho rằng một trong những quan hệ NGO – chính phủ có thể được nâng cao bằng cách thúc đẩy trách nhiệm và quyền tự chủ cho các tổ chức cộng đồng địa phương. Chính phủ có vai trò và trách nhiệm trong việc thúc đẩy sự thay đổi và phát triển xã hội.
Bên cạnh đó, quan hệ giữa chính phủ và các tổ chức phi chính phủ thay đổi đáng kể từ quốc gia này sang quốc gia và khu vực khác [138].
