Chương 1: Những vấn đề lý luận về ưu đãi đầu tư đối với các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tập trung Chương 2: Thực trạng pháp luật về ưu đãi đầu tư đối với các khu công nghiệp tập trung từ thực tiễn thành phố Hà Nội Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về ưu đãi đầu tư đối với các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tập trung ở thành phố Hà Nội 7 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ƢU ĐÃI ĐẦU TƢ VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ƢU ĐÃI ĐẦU TƢ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TẬP TRUNG 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại khu công nghiệp 1. Khái niệm khu công nghiệp Khu công nghiệp là khu vực có tính chất độc lập, tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất công nghiệp.Tuy nhiên, tùy điều kiện từng nước mà khu công nghiệp có những nội dung hoạt động kinh tế khác nhau. Do vậy, ở các nước khác nhau có những quan niệm khác nhau về khu công nghiệp và mô hình phát triển khu công nghiệp khác nhau.
Khái niệm về khu công nghiệp được quy định trong Khoản 11, Điều 3, Luật Đầu tư năm 2014 thì: “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp. Theo điều 2, Nghị định 82/2018/NĐ-CP quy định về khu công nghiệp, khu kinh tế cũng đưa ra khái niệm khu công nghiệp như sau: “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định tại Nghị định này. Khu công nghiệp gồm nhiều loại hình khác nhau, bao gồm: Khu chế xuất, khu công nghiệp hỗ trợ, khu công nghiệp sinh thái (sau đây gọi chung là Khu công nghiệp, trừ trường hợp có quy định riêng đối với từng loại hình). Với khái niệm như vậy, khu công nghiệp của Việt Nam được hiểu là khu công nghiệp tập trung, không có dân cư sinh sống nhằm giải quyết tốt hơn vấn đề hạ tầng và ô nhiễm môi trường, có phân biệt với các vùng công nghiệp (bao gồm nhiều khu công nghiệp), với các khu kinh tế (có bộ máy 8 quản lý hành chính độc lập).
Theo quan niệm của Việt Nam, các khu chế xuất (chuyên sản xuất hàng hóa xuất khẩu và dịch vụ cho sản xuất hàng hóa xuất khẩu), khu công nghệ cao (tập trung các doanh nghiệp có công nghệ cao hoặc doanh nghiệp dịch vụ cho các doanh nghiệp có công nghệ cao) chỉ là hình thái đặc thù của khu công nghiệp. Khu công nghiệp có thể được thành lập bởi cơ quan nhà nước ở Trung ương (theo quyết định của thủ tướng Chính phủ) hoặc các khu công nghiệp, cụm công nghiệp do chính quyền địa phương (UBND tỉnh) thành lập. Trong phạm vi Luận văn này, tác giả chỉ đề cập tới vấn đề ưu đãi đầu tư của các khu công nghiệp được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Đặc điểm của khu công nghiệp Các khu công nghiệp tập trung có những đặc điểm chủ yếu sau đây: Thứ nhất, về tính chất hoạt động: khu công nghiệp tập trung là nơi tập trung các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và các doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ mà không có dân cư (gọi chung là doanh nghiệp khu công nghiệp).
khu công nghiệp tập trung được thành lập theo quy hoạch và có ranh giới riêng tách biệt với các khu vực lân cận khác. Thứ hai, về cơ sở hạ tầng kỹ thuật.Các khu công nghiệp đều xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động SXKD như đường xá; hệ thốngđiện, nước, điện thoại. đạt các tiêu chuẩn quy định phục vụ trực tiếp cho hoạt động của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Thứ ba, về tổ chức quản lý: Các khu công nghiệp thường được đặt dưới sự quản lý của một cơ quan quản lý nhà nước chuyên biệt.
Ở Việt Nam, hầu hết các khu công nghiệp đều thành lập hệ thống Ban quản lý khu công nghiệp cấp tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương để trực tiếp thực hiện các chức năng quản lý Nhà nước đối với hoạt động SXKD trong khu công nghiệp. Ngoài ra tham gia vào quản lý tại các khu công nghiệp còn có nhiều cơ quan 9 quản lý nhà nước như: Bộ kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng. Phân loại khu công nghiệp Có nhiều cách phân loại khu công nghiệp, nhưng tác giả đồng ý với các cách phân loại như sau: (1) Phân loại khu công nghiệp theo tính chất ngành nghề: gồm 4 loại Khu công nghiệp chuyên ngành: được hình thành từ các xí nghiệp công nghiệp cùng một ngành hoặc một số ít ngành công nghiệp khác nhau nhưng cùng sản xuất ra một số loại sản phẩm, chủ yếu hình thành từ các ngành chủ đạo như hoá chất-hoá dầu, điện tử-tin học, vật liệu xây dựng, chế tạo và lắp ráp cơ khí (gang thép Thái Nguyên, hoá chất Việt trì, lọc dầu Dung Quất). Khu công nghiệp đa ngành: gồm nhiều xí nghiệp thuộc nhiều ngành công nghiệp khác nhau.
khu công nghiệp đa ngành cho phép thoả mãn được yêu cầu về lãnh thổ cho sản xuất công nghiệp, song trong quy hoạch xây dựng cần lưu ý vấn đề môi trường nhằm hạn chế tác động ảnh hưởng xấu giữa các xí nghiệp khác nhau, tiết kiệm đầu tư hạ tầng. Khu công nghiệp sinh thái: là mô hình mang tính cộng sinh công nghiệp. Các ngành công nghiệp được lựa chọn sao cho các nhà máy có mối liên hệ với nhau, hỗ trợ và tương tác với nhau tạo nên môi trường sạch và bền vững. Với mô hình này thì phế liệu của nhà máy này có thể làm nguyên liệu cho nhà máy kia, hoặc sản phẩm của nhà máy này sẽ là nguyên liệu, vật tư của nhà máy kia.
Khu công nghiệp hỗn hợp: là khu công nghiệp có đầy đủ các yếu tố của khu công nghiệp đa ngành, trong đó chia ra các khu chuyên ngành, khu có yêu cầu công nghệ cao, có tổ chức dịch vụ như vui chơi, giải trí, bệnh viện, trường học… đảm bảo đời sống của người laođộng trong khu công nghiệp và dân nhập cư. 10 (2) Phân loại theo quy mô diện tích phân làm các loại khu công nghiệp nhỏ, trung bình, lớn và rất lớn. Theo tiêu chí này phụ thuộc quan điểm của từng nước về kích cỡ khu công nghiệp, chủ yếu để nhằm phân biệt xếp hạng khu công nghiệp. (3) Phân loại theo đặc điểm quản lý thì có các loại: Khu công nghiệp tập trung: Có thể là đa ngành, chuyên ngành, có quy mô diện tích khác nhau, được hình thành với các điều kiện khác nhau.
Khu chế xuất: Khu chế xuất là khu chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện các dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu. Khu công nghiệp cao: Là khu tập trung các doanh nghiệp công nghiệp kỹ thuật cao và các đơn vị hoạt động phục vụ cho phát triển công nghệ cao bao gồm nghiên cứu, triển khai khoa học, công nghệ, đào tạo và các dịch vụ liên quan. Cụm công nghiệp: Cụm công nghiệp là tên gọi chung cho các cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thực chất là khu công nghiệp tập trung nhưng có quy mô nhỏ do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập (hoặc phân cấp quyết định thành lập) theo quy hoạch phát triển công nghiệp trên địa bàn để bố trí các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề truyền thống trong diện di dời khỏi nội thành, nội thị hoặc các khu dân cư tập trung, và thu hút các dự án đầu tư mới với quy mô vừa và nhỏ. Đặc điểm các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp và vài trò điều chỉnh pháp luật đối với các khu công nghiệp 1.
Đặc điểm các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tập trung Khu công nghiệp là khu vực tập trung các hoạt động sản xuất công nghiệp nên hình thức đầu tư của các nhà đầu tư khi đầu tư vào khu công nghiệp thường là thành lập các doanh nghiệpsản xuất. Mặt khác, khu công nghiệp là địa bàn thu hút đầu tư không chỉ trong nước mà chủ yếu là nguồn 11 đầu tư nước ngoài nên xét theo quan hệ sở hữu vốn doanh nghiệp có thể phân biệt các doanh nghiệp trong khu công nghiệp thành hai nhóm là các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (Doanh nghiệp nước ngoài và tổ chức có vốn đầu tư nước ngoài). Ở Việt Nam, các khu công nghiệp là khu vực tập trung thu hút rất nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thành lập theo hình thức có thể là công ty 100% vốn nước ngoài hoặc công ty liên doanh với liên doanh Việt Nam. Như vậy, xét về nguồn vốn thì ở các khu công nghiệp của Việt Nam đang tồn tại ba nhóm doanh nghiệp: Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài; Doanh nghiệp liên doanh giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài; Doanh nghiệp trong nước.
Dù khác biệt về nguồn vốn đầu tư nhưng khi đầu tư vào khu công nghiệp các doanh nghiệp này đều được quản lý theo một quy chế chung, hưởng các tiện ích và điều kiện chung. Những điều kiện này tạo ra sự khác biệt nhất định so với các doanh nghiệp ngoài địa bàn khu công nghiệp, cụ thể: Khác biệt giữa các doanh nghiệp trong khu công nghiệp và doanh nghiệp ngoài khu công nghiệp: (1) Về cơ cấu ngành: Trong khu công nghiệp có cả các ngành truyền thống mà trong nước có lợi thế so sánh và cả các ngành công nghiệp mới như điện tử, công nghệ thông tin, công nghệ lắp ráp… Tuy nhiên, so với các doanh nghiệp ngoài khu công nghiệp, doanh nghiệp trong các khu công nghiệp thường có phạm vi hoạt động hẹp hơn. Nguyên nhân do mỗi khu công nghiệp thường chuyên biệt về sản xuất trong một số lĩnh vực riêng được ghi nhận trong điều lệ khu công nghiệp đó. Việc quy hoạch chuyên biệt một hoặc một số điềukiện cụ thể nhằm đảm bảo sự đáp ứng thống nhất về điều kiện hạ tầng, kiểm soát, quản lý chất thải, bảo vệ môi trường và công tác quản lý… 12 (2) Về điều kiện cơ sở vật chất: Các doanh nghiệp trong khu công nghiệp sử dụng chung kết cấu hạ tầng như hệ thống cung cấp điện, nước; chung hệ thống xử lý nước thải, khí thải và các loại chất thải khác; chung giá thành sử dụng cơ sở hạ tầng và các dịch vụ liên quan.
