Ước Lượng và Dự Báo Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ Của CTCP Gạch Ngói Và Xây Lắp Hưng Nguyên

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp tmu ƣớc lƣợng và dự báo cầu về sản phẩm gạch lỗ của ctcp gạch ngói và xây lắp, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Hương
• Trường học: Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Ước Lượng và Dự Báo Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ Tại CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TÓM LƯỢC
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan
• Xác lập và tuyên bố đề tài nghiên cứu
• Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu khóa luận tốt nghiệp
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẦU, ƯỚC LƯỢNG VÀ DỰ BÁO CẦU
• 1.1. Một số lý luận cơ bản về cầu
• 1.1.1. Cầu và luật cầu
• 1.1.2. Hàm cầu và đường cầu
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu
• 1.1.4. Độ co giãn của cầu hàng hóa
• 1.2. Ước lượng cầu
• 1.2.1. Các phương pháp ước lượng cầu
• 1.2.2. Các bước ước lượng cầu
• 1.3. Sự cần thiết của dự báo cầu
• 1.4. Các phương pháp dự báo cầu
• 1.5. Các bước dự báo cầu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CẦU SẢN PHẨM GẠCH LỖ CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN GẠCH NGÓI VÀ XÂY LẮP HƯNG NGUYÊN TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 2012 - 2015
• 2.1. Tổng quan về công ty cổ phần gạch gói và xây lắp Hưng Nguyên
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của công ty
• 2.1.3. Ngành nghề kinh doanh
• 2.1.4. Khái quát về hoạt động kinh doanh của công ty
• 2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu sản phẩm gạch lỗ của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên
• 2.2.1. Nhóm các nhân tố chủ quan
• 2.2.2. Nhóm các nhân tố khách quan
• 2.3. Thực trạng cầu mặt hàng gạch lỗ của công ty cổ phần gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên giai đoạn 2012 - 2015
• 2.3.1. Thực trạng cầu sản phẩm gạch lỗ trên địa bàn miền Bắc qua dữ liệu thứ cấp
• 2.3.2. Thực trạng về cầu sản phẩm gạch lỗ của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc qua phân tích phiếu điều tra
• 2.3.3. Thực trạng về cầu sản phẩm gạch lỗ của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc qua ước lượng hàm cầu
• 2.4. Dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ của công ty cổ phần gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc đến năm 2020
• 2.4.1. Dự báo cầu theo phương pháp chuỗi thời gian
• 2.4.2. Dự báo cầu dựa trên hàm hồi quy theo biến thời gian
• 2.5. Đánh giá chung về ước lượng và dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc
• 2.5.1. Một số kết quả đạt được
• 2.5.2. Một số hạn chế
• 2.5.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY TIÊU THỤ MẶT HÀNG GẠCH LỖ CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN GẠCH NGÓI VÀ XÂY LẮP HƯNG NGUYÊN TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN BẮC ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Quan điểm, định hướng phát triển kinh doanh của công ty đến năm 2020
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác ước lượng cầu
• 3.2.1. Nâng cao hiệu quả công tác ước lượng và dự báo cầu
• 3.2.2. Giải pháp đối với sản phẩm
• 3.2.3. Phát triển và mở rộng kênh phân phối
• 3.2.4. Tăng cường quảng cáo, quảng bá cho sản phẩm của công ty
• 3.3. Một số kiến nghị, đề xuất
• 3.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ước Lượng Và Dự Báo Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ

Hoạt động ước lượng và dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ tại CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên là một phần quan trọng trong chiến lược kinh doanh. Việc này không chỉ giúp công ty xác định nhu cầu thị trường mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất và phân phối. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, việc nắm bắt và phân tích cầu sản phẩm là rất cần thiết để duy trì và phát triển vị thế cạnh tranh.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Việc Dự Báo Cầu Sản Phẩm

Dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ giúp công ty nắm bắt xu hướng tiêu dùng và điều chỉnh sản xuất kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường gạch lỗ đang có sự cạnh tranh gay gắt.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ

Nhiều yếu tố như giá cả, thu nhập của người tiêu dùng, và xu hướng xây dựng ảnh hưởng đến cầu sản phẩm gạch lỗ. Việc phân tích các yếu tố này giúp công ty có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Dự Báo Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ

Dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ không chỉ đơn thuần là việc thu thập dữ liệu mà còn là một quá trình phức tạp. Các thách thức như sự biến động của thị trường, thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng và sự cạnh tranh từ các đối thủ khác là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Sự Biến Động Của Thị Trường Gạch Lỗ

Thị trường gạch lỗ đang trải qua nhiều biến động do sự thay đổi trong nhu cầu xây dựng. Việc nắm bắt kịp thời những biến động này là rất quan trọng để điều chỉnh chiến lược kinh doanh.

2.2. Tác Động Của Các Đối Thủ Cạnh Tranh

Sự gia tăng số lượng doanh nghiệp trong ngành gạch lỗ tạo ra áp lực cạnh tranh lớn. Công ty cần có những chiến lược phù hợp để duy trì thị phần và phát triển bền vững.

III. Phương Pháp Ước Lượng Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ Hiệu Quả

Để ước lượng cầu sản phẩm gạch lỗ, CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng mô hình kinh tế lượng và phân tích dữ liệu sẽ giúp công ty có được những dự báo chính xác hơn.

3.1. Mô Hình Kinh Tế Lượng Trong Dự Báo Cầu

Mô hình kinh tế lượng giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến cầu sản phẩm gạch lỗ. Việc áp dụng mô hình này sẽ cung cấp những thông tin giá trị cho công ty.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Sơ Cấp Và Thứ Cấp

Công ty cần thu thập và phân tích cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để có cái nhìn toàn diện về thị trường. Điều này sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong dự báo cầu.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn Kinh Doanh

Kết quả từ việc ước lượng và dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ sẽ được áp dụng vào thực tiễn kinh doanh của CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên. Việc này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Tối Ưu Hóa Quy Trình Sản Xuất

Dựa trên dự báo cầu, công ty có thể điều chỉnh quy trình sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường một cách hiệu quả nhất.

4.2. Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Doanh

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp công ty nâng cao hiệu quả kinh doanh, từ đó đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Dự Báo Cầu Sản Phẩm Gạch Lỗ

Dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ tại CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên là một công cụ quan trọng trong việc hoạch định chiến lược kinh doanh. Tương lai của công ty phụ thuộc vào khả năng nắm bắt và dự đoán chính xác nhu cầu thị trường.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Dự Báo Cầu

Dự báo cầu không chỉ giúp công ty tồn tại mà còn phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt hiện nay.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

CTCP Gạch Ngói Hưng Nguyên cần tiếp tục cải tiến phương pháp dự báo cầu để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ phát triển ổn định, đời sống và thu nhập của người dân từng bước được cải thiện. Sự gia tăng mức sống kéo theo nhu cầu xây dựng các công trình hạ tầng, bệnh viện, trường học, khu đô thị và nhà ở dân dụng tăng trưởng mạnh mẽ. Trong hệ thống vật liệu xây dựng, gạch ngói là một trong tám nhóm vật tư thiết yếu, chiếm tỷ trọng kết cấu và giá trị lớn trong mọi công trình kiến trúc. Tuy nhiên, sự gia nhập thị trường của nhiều đơn vị sản xuất trong và ngoài nước tạo nên áp lực cạnh tranh gay gắt. Đối với doanh nghiệp sản xuất vật liệu, nếu xác định sai nhu cầu thị trường, việc hoạch định chiến lược kinh doanh và phân bổ nguồn lực sản xuất sẽ kém hiệu quả, dễ dẫn đến tình trạng ứ đọng vốn hoặc thiếu hụt nguồn cung.

Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên là đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng hoạt động trên địa bàn tỉnh Nghệ An và mở rộng cung ứng cho toàn bộ thị trường miền Bắc. Dù sở hữu mạng lưới tiêu thụ rộng, công ty phải đối mặt trực tiếp với các đối thủ cùng phân khúc như Công ty Cổ phần Vật liệu Xây dựng Trung Thành cũng như các cơ sở sản xuất tư nhân nhỏ lẻ tại địa phương. Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc lượng hóa nhu cầu thị trường để chủ động điều phối kế hoạch sản xuất và dự trữ hàng hóa, tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Ước lượng và dự báo cầu sản phẩm gạch lỗ của công ty cổ phần gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc đến năm 2020”.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể theo hai nhóm nhiệm vụ:

1. Mục tiêu lý luận: Hệ thống hóa các khái niệm, quy luật kinh tế học vi mô liên quan đến cầu, luật cầu, hàm cầu, độ co giãn của cầu; làm rõ cơ sở lý thuyết về các phương pháp ước lượng và dự báo cầu hàng hóa làm tiền đề ứng dụng mô hình kinh tế lượng vào phân tích thực tiễn.
2. Mục tiêu thực tiễn: Đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và tình hình tiêu thụ sản phẩm gạch lỗ của công ty giai đoạn 2012 – 2015; phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cầu thông qua việc xử lý số liệu sơ cấp và thứ cấp; ứng dụng mô hình kinh tế lượng để ước lượng hàm cầu và dự báo sản lượng tiêu thụ gạch lỗ của công ty trên thị trường miền Bắc giai đoạn 2016 – 2020; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả dự báo và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Cầu, các nhân tố ảnh hưởng đến cầu cùng công tác ước lượng và dự báo cầu đối với mặt hàng gạch lỗ của Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thị trường miền Bắc, nơi tập trung 32 trên tổng số 68 đại lý độc quyền của công ty.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp và số liệu chuỗi thời gian phục vụ phân tích được thu thập trong giai đoạn 2012 – 2015 (chia theo 16 quý); giai đoạn dự báo sản lượng được xác định từ năm 2016 đến năm 2020.
• Phạm vi nội dung: Khóa luận tập trung nghiên cứu quy luật vận động của cầu sản phẩm gạch lỗ, lượng hóa tác động của các biến số kinh tế vĩ mô và vi mô, không đi sâu vào toàn bộ các danh mục sản phẩm khác của công ty.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng kinh tế học vi mô và kinh tế học quản lý, kế thừa từ các giáo trình chuẩn mực của Ngô Đình Giao (2003, 2008), Phan Thế Công (2014) và Vũ Kim Dũng (2003). Tác giả phân định bản chất giữa khái niệm "nhu cầu" (mong muốn chủ quan vô hạn của con người) và "cầu" (nhu cầu có khả năng thanh toán gắn liền với mức giá và khoảng thời gian xác định). Luật cầu được giải thích thông qua hiệu ứng thay thế và hiệu ứng thu nhập. Mô hình hàm cầu tổng quát được xác lập dưới dạng phương trình tuyến tính đa biến:

$$Q = a + b \cdot P + c \cdot I + d \cdot P_R + e \cdot N$$

Trong đó xem xét các biến số: giá bán bản thân sản phẩm ($P$), thu nhập người tiêu dùng ($I$, phân tích thông qua đường Engel), giá sản phẩm có liên quan ($P_R$, phân tách thành hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung), quy mô thị trường ($N$), cùng các biến ngoại sinh như thị hiếu ($T$), kỳ vọng ($E$), chính sách vĩ mô và tính mùa vụ. Độ nhạy cảm của người tiêu dùng được đo lường qua hệ thống công thức: độ co giãn của cầu theo giá ($E_P$), độ co giãn theo thu nhập ($E_I$), và độ co giãn theo giá chéo ($E_{PR}$).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp song song phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thiết kế và triển khai phát 200 phiếu điều tra trực tiếp tới đối tượng khách hàng cá nhân và đơn vị tiêu dùng đã từng mua và sử dụng sản phẩm gạch lỗ của công ty trên địa bàn các tỉnh miền Bắc.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán, báo cáo doanh thu, chi phí, lợi nhuận và số liệu sản lượng bán hàng theo quý từ Phòng Kế toán và Phòng Kế hoạch – Kinh doanh của công ty giai đoạn 2012 – 2015; kết hợp dữ liệu thống kê từ các tài liệu xuất bản, báo chí chuyên ngành và đơn giá tham chiếu của đối thủ cạnh tranh.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS để thống kê mô tả, phân tích tần số và tính điểm trung bình thang đo đối với dữ liệu khảo sát 200 phiếu sơ cấp. Ứng dụng phần mềm EViews để thực hiện hồi quy đa biến bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS), kiểm định ý nghĩa thống kê của các tham số ($t$-statistic, $P\text{-value}$), đánh giá độ phù hợp của mô hình ($F$-statistic, $R^2$), tính toán hệ số co giãn và thiết lập phương trình dự báo theo chuỗi thời gian tuyến tính: $\hat{Q}_t = a + b \cdot t$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số lý luận cơ bản về cầu, ước lượng và dự báo cầu

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ cơ sở lý luận kinh tế học làm cơ sở cho nghiên cứu thực nghiệm. Tác giả phân tích rõ luật cầu với mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa giá và lượng cầu, biểu diễn đường cầu dốc xuống từ trái sang phải, đồng thời giải thích quy tắc cộng ngang các đường cầu cá nhân để thiết lập đường cầu thị trường. Chương này phân tích chi tiết cơ chế tác động của các nhân tố dịch chuyển đường cầu:

• Biến động thu nhập ($I$) tác động tới lượng cầu thông qua tính chất hàng hóa thông thường, hàng cao cấp hoặc hàng cấp thấp (biểu diễn qua đường Engel).
• Tác động của giá hàng hóa thay thế làm đường cầu dịch chuyển sang phải và hàng hóa bổ sung làm đường cầu dịch chuyển sang trái.
• Các nhân tố phi giá cả khác như quy mô dân số, thị hiếu, tâm lý kỳ vọng giá tương lai, chính sách thuế và yếu tố thời tiết/mùa vụ trong ngành xây dựng.

Phần lý thuyết lượng hóa đi sâu vào các công thức tính hệ số co giãn ($E_P, E_I, E_{PR}$) và phân loại mức độ co giãn. Tác giả định nghĩa ước lượng cầu là quá trình lượng hóa các mối quan hệ giữa cầu và các nhân tố ảnh hưởng dựa trên dữ liệu thực tế và lý thuyết kinh tế. Quy trình ước lượng gồm 3 bước: (1) Xác định dạng hàm cầu hãng định giá; (2) Thu thập dữ liệu thực nghiệm; (3) Chạy mô hình hồi quy kinh tế lượng. Đối với công tác dự báo, tác giả nhấn mạnh vai trò phục vụ hoạch định chiến lược kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa dự trữ, đồng thời trình bày hai nhóm kỹ thuật: dự báo định lượng theo chuỗi thời gian ($Q = a + b \cdot t$) và dự báo định tính thông qua lấy ý kiến ban điều hành hoặc chuyên gia.

Chương 2: Thực trạng về cầu sản phẩm gạch lỗ của Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc giai đoạn 2012 - 2015

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và lượng hóa nhu cầu sản phẩm của công ty:

• Tổng quan doanh nghiệp: Tiền thân là xí nghiệp gạch ngói thành lập ngày 19/05/1973 (theo Chỉ thị 500/CT-TT thuộc Công ty Xây dựng số 1 Nghệ An), chuyển đổi sang hình thức công ty cổ phần theo Quyết định số 1369 QĐ-UB ngày 15/04/2004 của UBND tỉnh Nghệ An. Trụ sở chính đặt tại Km số 6, Quốc lộ 46, xã Hưng Đạo, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An; cơ sở 2 tại xã Nam Giang, huyện Nam Đàn. Vốn điều lệ ban đầu là 1,050 tỷ đồng, đến năm 2015 đạt 3,041 tỷ đồng; quy mô lao động gồm 161 công nhân viên. Sản phẩm chính gồm gạch lỗ Tuynel ABC, gạch đặc EG Tuynel ABC, gạch chống nóng, gạch lá dừa, gạch lát và ngói lợp các loại.
• Kết quả sản xuất kinh doanh: Doanh thu công ty tăng trưởng đều qua các năm: năm 2012 đạt 147,882 tỷ đồng; năm 2013 đạt 154,531 tỷ đồng (tăng 4,5%); năm 2014 đạt 174,055 tỷ đồng (tăng 12,63%); năm 2015 đạt 202,500 tỷ đồng (tăng 16,34%). Lượng tiêu thụ gạch lỗ tại miền Bắc tăng từ 19.910 triệu viên (2012) lên 20.677 triệu viên (2015), tương ứng mức tăng 3,85% (tăng 767 triệu viên). Hệ thống phân phối tại miền Bắc chiếm 32/68 đại lý trên toàn quốc.
• Phân tích dữ liệu khảo sát 200 khách hàng (SPSS): Điểm đánh giá bình quân theo thang đo 4 mức (1: Rất tốt; 2: Tốt; 3: Bình thường; 4: Không tốt) ghi nhận: Chất lượng sản phẩm đạt 1,70; Thương hiệu đạt 1,89; Dịch vụ chăm sóc khách hàng đạt 1,99. Có 149/200 người khảo sát xác định giá bán là yếu tố đầu tiên chi phối quyết định mua; 151/200 người lựa chọn tái mua nhờ dịch vụ chăm sóc khách hàng của công ty.
• Kết quả ước lượng hàm cầu bằng EViews: Dựa trên dữ liệu 16 quý giai đoạn 2012 – 2015, hàm hồi quy OLS được xác lập:

$$\hat{Q} = 37154,66 - 18506,55 \cdot P + 2008,026 \cdot P_R + 0,85705 \cdot I$$

Kiểm định mức ý nghĩa thống kê cho thấy các giá trị $P\text{-value}$ lần lượt là: hệ số chặn $a$ (0,0492), hệ số giá $P$ (0,0448), hệ số giá thay thế $P_R$ (0,0096), hệ số thu nhập $I$ (0,0000); $P\text{-value}$ chung của hàm hồi quy bằng 0,000000 (đều nhỏ hơn 5%). Tính toán độ co giãn tại thời điểm Quý IV/2015 cho kết quả:

• Độ co giãn theo giá: $E_P = -0,0000077$ ($|E_P| < 1$, cầu kém co giãn theo giá).
• Độ co giãn theo giá chéo: $E_{PR} = 0,0000085 > 0$ (sản phẩm gạch Trung Thành là hàng hóa thay thế).
• Độ co giãn theo thu nhập: $E_I = 0,00079 < 1$ (gạch lỗ là hàng hóa thông thường, thiết yếu).

• Dự báo cầu theo chuỗi thời gian: Hàm xu thế thời gian theo quý được ước lượng là $\hat{Q}_t = 4956,2 + 15,33676 \cdot t$ với hệ số xác định $R^2 = 0,933262$, p-value của các tham số đều đạt 0,0000. Lượng tiêu thụ gạch lỗ dự báo tăng bình quân khoảng 15,337 triệu viên mỗi năm, lần lượt đạt: năm 2016 là 35.875,108 triệu viên; năm 2017 là 35.890,444 triệu viên; năm 2018 là 35.905,781 triệu viên; năm 2019 là 35.921,118 triệu viên; năm 2020 đạt 35.936,455 triệu viên.
• Đánh giá tồn tại: Công ty chưa có bộ phận chuyên trách về nghiên cứu và dự báo thị trường; giá bán gạch lỗ tuy thấp hơn gạch Trung Thành nhưng vẫn cao hơn một số cơ sở thủ công nhỏ lẻ; thiếu website giới thiệu sản phẩm khiến người mua buộc phải đến trực tiếp đại lý; hoạt động quảng cáo chưa được chú trọng.

Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy tiêu thụ mặt hàng gạch lỗ của Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc đến năm 2020

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và kết quả dự báo, Chương 3 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp cụ thể:

• Định hướng phát triển: Quy hoạch khu đất HN1 tại xã Hưng Đạo vào quy hoạch tổng thể của tỉnh Nghệ An đến năm 2050; chủ động tìm kiếm đối tác liên kết tài chính để chuẩn bị chuyển đổi mô hình kinh doanh sau năm 2025; duy trì sản xuất gạch ngói bằng công nghệ lò nung Tuynel gắn liền với đổi mới kỹ thuật.
• Nâng cao hiệu quả ước lượng và dự báo cầu: Đưa phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) và mô hình chuỗi thời gian vào áp dụng thường xuyên tại phòng kinh doanh; xây dựng hệ thống thông tin quản lý và cơ sở dữ liệu số hóa theo dõi doanh số, khách hàng và biến động giá đối thủ; trang bị máy tính và phần mềm chuyên dụng; tiến hành điều tra thăm dò thị hiếu định kỳ.
• Giải pháp về sản phẩm và phân phối: Nâng cao chất lượng gạch bằng cách chuẩn hóa nguồn đất sét và phụ gia; phát triển mẫu mã phù hợp thị hiếu tiêu dùng; kiện toàn mạng lưới 32 đại lý hiện có ở miền Bắc; đa dạng hóa các phương thức bán hàng (bán buôn, bán lẻ, bán theo hợp đồng dự án, giao hàng kỳ hạn); áp dụng chính sách vận chuyển miễn phí cho đơn hàng lớn.
• Xúc tiến hỗn hợp và cạnh tranh giá: Tăng ngân sách quảng cáo cho sản phẩm gạch lỗ; xây dựng website doanh nghiệp và truyền thông qua internet; áp dụng chính sách chiết khấu linh hoạt theo năng lực tiêu thụ của từng đại lý; ký hợp đồng mua nguyên liệu đầu vào dài hạn nhằm giữ giá thành ổn định trước các đối thủ Vĩnh Thạch (Nghệ An) hay Cầu Họ (Hà Tĩnh).
• Kiến nghị vĩ mô: Đề xuất cơ quan quản lý Nhà nước hoàn thiện hệ thống thông tin thống kê thị trường vật liệu xây dựng; cung cấp kịp thời các định hướng quy hoạch đô thị; ban hành các rào cản kỹ thuật hợp pháp phù hợp quy định WTO nhằm bảo vệ ngành sản xuất gạch ngói nội địa.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa chi tiết các chỉ tiêu tài chính, sản lượng và thông số mô hình kinh tế lượng từ nguồn dữ liệu của doanh nghiệp:

Chỉ tiêu / Năm	2012	2013	2014	2015
Tổng doanh thu (Tỷ đồng)	147,882	154,531	174,055	202,500
Sản lượng tiêu thụ gạch lỗ miền Bắc (Triệu viên)	19.910	20.240	20.526	20.677

Kết quả dự báo sản lượng tiêu thụ gạch lỗ giai đoạn 2016 – 2020 bằng phương pháp hồi quy chuỗi thời gian:

Năm dự báo	2016	2017	2018	2019	2020
Sản lượng dự báo (Triệu viên)	35.875,108	35.890,444	35.905,781	35.921,118	35.936,455

Các đóng góp chính của công trình bao gồm:

1. Đóng góp về mặt lượng hóa thực nghiệm: Xác lập thành công mô hình hàm cầu đa biến có ý nghĩa thống kê cao ($P\text{-value} = 0,000000 < 0,05$), chứng minh được lượng tiêu thụ gạch lỗ tỷ lệ nghịch với giá bán ($b = -18506,55$), tỷ lệ thuận với giá gạch Trung Thành ($c = 2008,026$) và thu nhập bình quân dân cư miền Bắc ($d = 0,85705$).
2. Làm rõ bản chất kinh tế của sản phẩm: Các hệ số co giãn tính toán được ($|E_P| < 1$, $E_{PR} > 0$, $0 < E_I < 1$) cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định gạch lỗ Hưng Nguyên là mặt hàng thiết yếu, kém co giãn theo giá và có tính thay thế trực tiếp đối với sản phẩm của Công ty Cổ phần Vật liệu Xây dựng Trung Thành.
3. Đóng góp so với các công trình nghiên cứu trước: Khắc phục nhược điểm của các nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu của Juliano 2006 bỏ qua tính thời vụ; Cristine Lim 2002 và Hoàng Thị Mai Anh 2010 không sử dụng phần mềm kinh tế lượng EViews/SPSS; Hoàng Sỹ Vinh 2014 thiếu kiến nghị Nhà nước). Đây là công trình đầu tiên tại Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên ứng dụng đồng bộ cả SPSS và EViews để lượng hóa hàm cầu và dự báo sản lượng cho thị trường miền Bắc, thay thế phương pháp lập kế hoạch cảm tính trước đây.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn nghiên cứu được tác giả thừa nhận trong văn bản:

• Đề tài mới chỉ tập trung phân tích, lượng hóa biến số cầu đối với một sản phẩm đơn lẻ là gạch lỗ, chưa thực hiện phân tích và mô hình hóa dự báo chỉ tiêu doanh thu tổng thể của doanh nghiệp trên toàn bộ các danh mục sản phẩm.
• Nghiên cứu chưa đi sâu giải quyết bài toán tối ưu hóa chi phí các yếu tố đầu vào (đất sét, phụ gia, than đốt, chi phí vận hành lò nung Tuynel) nhằm phục vụ mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
• Mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở 200 quan sát tại khu vực miền Bắc; việc thu thập dữ liệu chi tiết về đơn giá và thị phần của các cơ sở sản xuất tư nhân nhỏ lẻ trên từng địa bàn huyện/xã còn gặp rào cản về tính minh bạch thông tin.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả xác định gồm:

1. Nghiên cứu đề tài: "Phân tích và dự báo doanh thu sản phẩm gạch lỗ của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên trên địa bàn miền Bắc".
2. Nghiên cứu đề tài: "Sử dụng đầu vào để tối đa hóa lợi nhuận của CTCP gạch ngói và xây lắp Hưng Nguyên".

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành: Phù hợp với sinh viên các ngành Kinh tế học, Kinh tế quản lý, Quản trị kinh doanh và Kinh tế lượng ứng dụng tại các trường đại học khối kinh tế (Đại học Thương Mại, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Vinh...) làm tài liệu mẫu về quy trình kết hợp phần mềm SPSS và EViews trong phân tích kinh tế thực chứng.
• Người làm đề tài tương tự: Là tài liệu tham khảo tốt về phương pháp thiết kế phiếu điều tra khách hàng cá nhân (Phụ lục 4), kỹ thuật chuyển đổi chuỗi dữ liệu 16 quý (Phụ lục 2, Phụ lục 3), cách tính toán độ co giãn kinh tế vi mô tại một thời điểm quý và phương pháp kiểm định độ phù hợp mô hình OLS.
• Doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng: Cung cấp khung phương pháp luận giúp các nhà quản trị kinh doanh thuộc các nhà máy gạch Tuynel khu vực Bắc Trung Bộ và miền Bắc lượng hóa nhu cầu thị trường, nhận diện mức độ ảnh hưởng của giá đối thủ cạnh tranh để xây dựng chính sách giá và kế hoạch tồn kho hợp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình hàm cầu thực nghiệm của sản phẩm gạch lỗ Hưng Nguyên được xác định như thế nào và có ý nghĩa thống kê ra sao?
Mô hình hàm cầu ước lượng được thiết lập dưới dạng:

$$\hat{Q} = 37154,66 - 18506,55 \cdot P + 2008,026 \cdot P_R + 0,85705 \cdot I$$

Trong đó $Q$ là lượng cầu gạch lỗ (triệu viên), $P$ là giá gạch lỗ Hưng Nguyên (nghìn đồng/viên), $P_R$ là giá gạch lỗ Trung Thành (nghìn đồng/viên), $I$ là thu nhập bình quân dân cư miền Bắc. Giá trị $P\text{-value}$ của tất cả các hệ số ước lượng đều nhỏ hơn mức ý nghĩa 5% ($P\text{-value}$ lần lượt là 0,0492; 0,0448; 0,0096; 0,0000; mô hình chung có $P\text{-value} = 0,000000$), khẳng định các biến số đều có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95%.

2. Độ co giãn của cầu sản phẩm gạch lỗ Hưng Nguyên phản ánh điều gì về đặc tính hàng hóa?
Tại thời điểm Quý IV/2015, kết quả tính toán ghi nhận độ co giãn theo giá là $E_P = -0,0000077$ ($|E_P| < 1$), chứng tỏ cầu gạch lỗ kém co giãn theo giá (khi giá tăng, lượng cầu giảm rất ít). Độ co giãn theo giá chéo $E_{PR} = 0,0000085 > 0$ chứng minh gạch lỗ Trung Thành là hàng hóa thay thế trực tiếp. Độ co giãn theo thu nhập $E_I = 0,00079 < 1$ xác nhận đây là hàng hóa thông thường, thiết yếu trong hoạt động xây dựng.

3. Khảo sát 200 khách hàng trên địa bàn miền Bắc cho thấy những số liệu thực tế nào?
Kết quả xử lý bằng phần mềm SPSS cho thấy có 149/200 khách hàng xác định giá cả là nhân tố tiên quyết khi ra quyết định mua hàng; 151/200 khách hàng tái mua nhờ chính sách chăm sóc khách hàng. Đánh giá bình quân của người tiêu dùng theo thang điểm từ 1 (Rất tốt) đến 4 (Không tốt) lần lượt là: Chất lượng sản phẩm đạt mức hài lòng cao nhất với điểm trung bình 1,70; Thương hiệu công ty đạt 1,89; Dịch vụ chăm sóc khách hàng đạt 1,99.

4. Kết quả dự báo sản lượng tiêu thụ gạch lỗ giai đoạn 2016 – 2020 đưa ra cảnh báo gì cho doanh nghiệp?
Dựa trên mô hình xu thế thời gian $\hat{Q}_t = 4956,2 + 15,33676 \cdot t$ ($R^2 = 0,933262$), sản lượng gạch lỗ dự báo tăng đều từ 35.875,108 triệu viên (2016) lên 35.936,455 triệu viên (2020). Tốc độ tăng trưởng dự báo chỉ đạt khoảng hơn 15 triệu viên/năm. Tác giả chỉ ra rằng mức tăng này là khá khiêm tốn so với tốc độ bùng nổ của thị trường xây dựng miền Bắc, cảnh báo doanh nghiệp có nguy cơ tụt hậu thị phần nếu không chủ động xúc tiến thương mại và mở rộng mạng lưới phân phối.

5. Doanh nghiệp gặp phải những hạn chế nội tại nào trong công tác quản trị và xúc tiến tiêu thụ?
Công ty chưa thành lập bộ phận nghiên cứu thị trường chuyên trách, các dự báo trước đây chủ yếu dựa vào nhận định cảm tính định tính. Doanh nghiệp chưa có trang thông tin điện tử (website) riêng khiến khách hàng gặp khó khăn khi tìm hiểu thông tin và buộc phải đến trực tiếp đại lý. Ngoài ra, giá bán của công ty vẫn cao hơn một số cơ sở sản xuất tư nhân nhỏ lẻ tại các địa phương lân cận.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế vi mô và ứng dụng thành công phương pháp định lượng OLS cùng chuỗi thời gian để lượng hóa hàm cầu sản phẩm gạch lỗ của Công ty Cổ phần Gạch ngói và Xây lắp Hưng Nguyên trên thị trường miền Bắc. Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác về các hệ số co giãn, phân tích thực trạng kinh doanh giai đoạn 2012 – 2015 và đưa ra dự báo sản lượng cụ thể cho giai đoạn 2016 – 2020. Các phát hiện định lượng này là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp ban lãnh đạo công ty chủ động điều phối kế hoạch sản xuất, hoàn thiện chính sách giá và tổ chức hệ thống phân phối nhằm củng cố vị thế cạnh tranh trong ngành vật liệu xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẦU, ƯỚC LƯỢNG VÀ DỰ BÁO CẦU 1. Một số lý luận cơ bản về cầu 1. Cầu và luật cầu  Cầu Ngô Đình Giao (2008, tr.33) “Cầu là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua có khả năng và sẵn sang mua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định, với các điều kiện khác là không đổi” Phan Thế Công (2014, tr.50) “Cầu (D) là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua muốn mua và có khả năng mua tại các mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định, các yếu tố khác không đổi” Từ khái niệm trên, ta có thể thấy khi đề cập đến cầu ta cần hiểu rõ vào hai yếu tố là khả năng mua và sự sẵn sàng mua hàng hóa hay dịch vụ đó.

Khả năng mua tức là khả năng tài chính của người tiêu dùng. Nếu người tiêu dùng rất muốn mua hàng hóa, dịch vụ tuy nhiên không đủ khả năng tài chính thì không thể tạo thành cầu. Và ngược lại, sẵn sàng mua cũng thế. Sự sẵn sàng mua của người tiêu dùng thể hiện ở việc người đó có sẵn sàng chi tiền hay không.

Cầu khác với nhu cầu. Nhu cầu là những mong muốn và nguyện vọng vô hạn của con người. Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán, tức là nhu cầu được đảm bảo bằng một số lượng tiền tệ để có thể mua được số hàng hóa.  Luật cầu Ngô Đình Giao (2003, Tr.38) “Luật cầu thể hiện mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa giá và lượng cầu, cụ thể là “số lượng hàng hóa hay dịch vụ được cầu trong khoảng thời gian đã cho tăng lên khi giá của hàng hóa hay dịch vụ giảm xuống hoặc ngược lại (các yếu tố khác không đổi)” Phan Thế Công (2014, Tr.51) “ Luật cầu là số lượng hàng hóa được cầu trong khoảng thời gian đã cho tăng lên khi giá của hàng hóa đó giảm xuống và ngược lại, giả định các yếu tố khác không thay đổi: P tăng thì QD giảm” Luật cầu được giải thích rõ qua hiệu ứng thay thế và hiệu ứng thu nhập.

Giá cả cao dẫn đến lượng cầu giảm bởi vì mỗi hàng hóa đều có thể được thay thế bởi hàng hóa khác. Khi giá hàng hóa này tăng lên, người tiêu dùng sẽ tìm mua sản phẩm thay thế để sử dụng. Đó là hiệu ứng thay thế. Còn hiệu ứng thu nhập tức là khi giá cả thay đổi làm cho thu nhập thực tế thay đổi.

Khi thu nhập thực tế thay đổi cũng làm cho lượng cầu về hàng hóa thay đổi theo. Giá cả giảm làm cho thu nhập thực tế tăng và làm cho cầu về hàng hóa tăng và ngược lại (đối với hàng hóa thông thường). 7 Luan van “Lượng cầu là hàng hóa và dịch vụ mà người mua sẵn sàng hoặc có khả năng mua ở mức giá đã cho trong một thời gian nhất định”. Để thể hiện lượng cầu, để cụ thể hóa mối quan hệ giữa giá và lượng cầu như thể hiện trong luật cầu, các nhà kinh tế học đã đưa ra khái niệm đường cầu, đồng thời đưa ra cả mô hình về hàm cầu.

Ví dụ 1: Cầu về sản phẩm gạch lỗ được trình bày trong bảng 1. Ta nhận thấy rằng hành vi của người tiêu dùng: Khi giá càng cao, lượng cầu của người tiêu dùng giảm đi. Chẳng hạn, ở mức giá là 1.900 đồng/ viên, người tiêu dùng A mua được 2 nghìn viên. Khi mức giá tăng lên 2.100 đồng/ viên, người tiêu dùng A không còn khả năng thanh toán hay người tiêu dùng A mua ít đi do cảm thấy đắt hơn nên từ bỏ ý định mua.

Do vậy lượng cầu lúc này giảm xuống còn 1 nghìn viên.1: Cầu đối với gạch lỗ Giá (1.000 đồng) Lượng cầu (trăm viên) Người tiêu dùng A Người tiêu dùng B 2,3 0 0 2,2 5 0 2,1 10 6 2,0 15 12 1,9 20 18 Nguồn: Tác giả xây dựng 1. Hàm cầu và đường cầu  Hàm cầu Từ ví dụ 1 ta nhận thấy, nếu các yếu tố khác không đổi, lượng cầu của người tiêu dùng đối với một loại hàng hóa tỉ lệ nghịch và phụ thuộc vào giá của mặt hàng đó. Ta có thể biểu diễn số cầu đối với một hàng hóa nào đó như là một hàm số của giá của chính hàng hóa đó như sau: QD= f(Px) (1) Trong đó: QD: lượng cầu về hàng hóa X Px: giá của hàng hóa X Hàm số (1) được gọi là hàm cầu. Hàm cầu biểu diễn mối quan hệ giữa số cầu của một mặt hàng và giá của nó.

QD = a – bP (a ≥ 0, b ≥ 0) Trong đó: - a: Là hệ số chặn, khi hàng hóa này bằng 0 (P=0) thì lượng cầu sẽ ở giá trị lớn nhất là a đơn vị hàng hóa. 8 Luan van - b: Là hệ số biểu thị mối quan hệ giữa lượng cầu và giá; b<0, vậy hàm cầu đã phản ánh đúng theo luật cầu. Lượng cầu và giá tỉ lệ nghịch với nhau, khi P tăng 1 đơn vị thì Q sẽ giảm b đơn vị hàng hóa, dịch vụ và ngược lại (với giả định rằng các yếu tố khác không đổi).  Đường cầu  Với dạng hàm cầu như trên thì ta có đồ thị của hàm số cầu (đường cầu) có thể được vẽ như một đường thẳng.1: Đường cầu Đường cầu thường có hướng dốc xuống từ trái sang phải vì khi giá cả tăng lên và số cầu giảm đi.

Khi giá tăng từ PB đến PA thì khi đó lượng cầu giảm từ QB xuống QA.  Đường cầu cá nhân là tập hợp các điểm phản ánh mối quan hệ giữa giá và lượng cầu cá nhân.  Đường cầu thị trường là đường tổng hợp các đường cầu cá nhân và thể hiện lượng hàng hóa mà một nhóm người tiêu dùng có khả năng mua ở một vùng giá nhất định. Đường cầu thị trường thực hiện theo nguyên tắc cộng ngang các đường cầu cá nhân.1, ta biểu diễn mối quan hệ giữa giá và lượng cầu của người tiêu dùng A, B.2: Đồ thị hàm cầu cá nhân và hàm cầu thị trường 9 Luan van 1.

Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu Đường cầu đối với một loại hàng hóa, dịch vụ nào đó sẽ dịch chuyển khi các yếu tố khác với giá ảnh hưởng đến cầu đối với loại hàng hóa, dịch vụ đó thay đổi. Số cầu của người tiêu dùng tại mỗi mức giá sẽ thay đổi khi các yếu tố này thay đổi. QD = f(P, I, Pr, N,…) hay Q = a + bP + cI + dPR + eN  Giá cả của bản thân hàng hóa (P) Giá của bản thân hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp tới lượng cầu về hàng hóa đó, nó thể hiện thông qua luật cầu. Khi giá của hàng hóa tăng lên trong khi ngân sách cho tiêu dùng không thay đổi, người tiêu dùng sẽ tìm cách tối đa hóa lợi ích của mình bằng việc giảm tiêu dùng hàng hóa đó mà sử dụng hàng hóa thay thế dẫn đến cầu hàng hóa đó giảm và ngược lại.

 Thu nhập của người tiêu dùng (I) Thu nhập là yếu tố quan trọng tác động đến cầu. Thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mua của người tiêu dùng. Khi thu nhập tăng, cầu đối với hầu hết các hàng hóa đều gia tăng vì với thu nhập cao hơn, người tiêu dùng thường có xu hướng mua hàng hóa và sử dụng dịch vụ nhiều hơn và ngược lại. Tuy nhiên phụ thuộc vào từng loại hàng hóa cụ thể mà mức thay đổi của cầu sẽ khác nhau.

Ta có đường Engel sau thể hiện cụ thể hơn mối quan hệ giữa thu nhập và cầu đối với hàng hóa Đồ thị 1.3: Đường Engel Từ đồ thị trên ta có thể thấy cầu đối với hàng hóa thông thường và xa xỉ tỉ lệ thuận với nhau. Cầu sẽ tăng khi thu nhập người tiêu dùng tăng vì khi đó khả năng thanh toán tăng nên nhu cầu về hàng hóa hay dịch vụ cũng tăng lên và ngược lại. Còn cầu đối với hàng hóa thứ cấp lại tỉ lệ nghịch với nhau, khi thu nhập tăng thì cầu về hàng hóa đó giảm đi và ngược lại. Tuy nhiên sự phân biệt hàng hóa thông thường, hàng hóa thứ cấp hay hàng hóa xa xỉ chỉ mang tính chất tương đối.

Nó còn phụ thuộc vào thời kì hay thị trường lúc đó, ở thời kì, thị trường khác nhau sẽ dẫn đến sự phân loại khác nhau. Ví dụ như khi trong thời 10 Luan van kỳ khó khăn, một gia đình có một chiếc tivi màu đen trắng thì được coi hàng hóa xa xỉ. Tuy nhiên hiện nay đời sống được cải thiện, kinh tế ngày càng phát triển thì chiếc tivi màu đen trắng được coi là hàng hóa thứ cấp vì bị thay thế bởi các sản phẩm tivi màu, tivi LED siêu mỏng…  Giá cả của hàng hóa có liên quan (PR) Cầu đối với hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào giá của bản thân hàng hóa mà còn phụ thuộc vào giá của hàng hóa có liên quan. Các hàng hóa này được chia làm hai loại: hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung.

 Hàng hóa thay thế: là những loại hàng hóa cùng thỏa mãn một nhu cầu (nhưng có thể mức độ thỏa mãn là khác nhau). Thông thường, hàng hóa thay thế là những loại hàng hóa cùng công dụng và cùng chức năng nên người tiêu dùng có thể chuyển từ mặt hàng này sang mặt hàng khác khi giá của các mặt hàng này thay đổi. Ví dụ, người tiêu dùng có thể thay thế sản phẩm gạch lỗ Hưng Nguyên với sản phẩm gạch lỗ Trung Thành khi giá một trong hai sản phẩm tăng lên và giá sản phẩm kia không đổi.  Hàng hóa bổ sung: là những hàng hóa được sử dụng song hành với nhau để bổ sung cho nhau nhằm thỏa mãn một nhu cầu nhất định nào đó.

Trong thực tế có rất nhiều hàng hóa bổ sung. Ví dụ, xi măng là hàng hóa bổ sung cho gạch lỗ vì chúng ta không thể sử dụng gạch lỗ mà không có xi măng. Giá xi măng tăng có thể dẫn đến lượng cầu đối với gạch lỗ giảm xuống. Ta có đồ thị sau biểu thị cầu của hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung: Đồ thị 1.4: Cầu hàng hóa thay thế Đồ thị 1.5: Cầu hàng hóa bổ sung Đồ thị 1.4 thể hiện cầu đối với gạch lỗ Hưng Nguyên khi giá của gạch lỗ Trung Thành tăng lên.

Lúc đấy người tiêu dùng sẽ thay thế gạch lỗ Hưng Nguyên bằng Trung Thành làm cho đường cầu của gạch lỗ Hưng Nguyên dịch chuyển song song sang bên phải.5 thể hiện cầu đối với gạch lỗ giảm khi giá xi măng tăng lên. Lúc đó cầu về mặt hàng gạch lỗ sẽ giảm làm cho đường cầu dịch chuyển song song sang trái.