Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số 62.01) với đề tài "Khủng hoảng tài chính toàn cầu: Ứng phó của thế giới và của Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hoài thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Vũ Văn Hiền.

Về tính cấp thiết, luận án nhận định cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ năm 2008 là biến cố kinh tế có sức tàn phá nặng nề nhất kể từ sau cuộc Đại suy thoái 1929–1933. Cuộc khủng hoảng khiến hàng loạt định chế tài chính sụp đổ, làm đình trệ thương mại, sụt giảm tăng trưởng kinh tế, gia tăng nạn thất nghiệp tại Mỹ và gây ra tình trạng nợ công trầm trọng tại Tây Âu. Dù không nằm ở tâm điểm chấn động, Việt Nam chịu nhiều tác động bất lợi đến tăng trưởng, xuất khẩu và ổn định vĩ mô. Trước thực tế khủng hoảng vẫn để lại các di chứng dai dẳng và tiềm ẩn nguy cơ tái diễn, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, tổng kết kinh nghiệm ứng phó quốc tế và đánh giá thực tiễn của Việt Nam là yêu cầu cấp thiết.

Bốn vấn đề lớn được tác giả đặt ra bao gồm:

  1. Những đặc trưng cơ bản nhất của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 là gì và căn nguyên phát sinh?
  2. Quá trình ứng phó của thế giới đã kịp thời, hiệu quả chưa; quy mô nguồn lực can thiệp là thừa hay thiếu?
  3. Kết quả khắc phục khủng hoảng đã thực sự bền vững chưa, mức độ hiệu quả đạt được ra sao?
  4. Những kinh nghiệm chung rút ra từ quốc tế và bài học chính sách nào có thể áp dụng cho Việt Nam?

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ đặc điểm, nguyên nhân, tác động và phương thức ứng phó với cuộc khủng hoảng năm 2008; từ đó đánh giá kết quả ứng phó của cộng đồng quốc tế và Việt Nam để đúc kết các bài học kinh nghiệm nhằm ổn định và phát triển kinh tế – xã hội.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân chia thành 3 nội dung cụ thể:

  • Nhiệm vụ 1: Làm rõ quan niệm, bản chất, biểu hiện, đặc trưng của khủng hoảng tài chính toàn cầu nói chung và nhận diện cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
  • Nhiệm vụ 2: Phân tích những giải pháp cơ bản để ứng phó với khủng hoảng tài chính toàn cầu, đánh giá hiệu quả của các giải pháp đó và rút ra những kinh nghiệm chung.
  • Nhiệm vụ 3: Đề xuất một số giải pháp đối với Việt Nam trong việc ngăn ngừa và ứng phó với các cuộc khủng hoảng tài chính.

Đối tượng nghiên cứu là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 cùng thực tiễn ứng phó của cộng đồng quốc tế và Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu:

  • Nội dung: Tập trung vào bản chất, đặc điểm, diễn biến, tác động, di chứng của cuộc khủng hoảng năm 2008 và giải pháp ứng phó; khảo sát thực trạng quốc tế với trọng tâm là Hoa Kỳ (nơi phát sinh khủng hoảng), Trung Quốc (nước có vai trò lớn và thể chế tương đồng Việt Nam), một số quốc gia ASEAN và thực tiễn Việt Nam.
  • Không gian: Phạm vi quốc tế và Việt Nam.
  • Thời gian: Giai đoạn khủng hoảng bắt đầu từ năm 2008 và những ảnh hưởng kéo dài đến thời điểm hoàn thành luận án (2014).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai hệ thống chính:

Hệ thống công trình của các tác giả nước ngoài được chia làm 5 hướng nghiên cứu:

  • Nhận dạng khủng hoảng: Noah Berlatsky và Greenhaven Press (The global financial crisis), Ferguson (The Ascent of Money) phân tích lịch sử tài chính từ thị trường trái phiếu La Mã, cổ phiếu Hà Lan thế kỷ XVII đến các hiện tượng bong bóng Mississippi và South Sea đầu thế kỷ XVIII, khẳng định khủng hoảng 2008 có quy mô toàn cầu và tính độc hại vượt trội các cuộc khủng hoảng cục bộ trước đó.
  • Căn nguyên khủng hoảng: Charles R. Morris (The Trillion Dollar Meltdown) chỉ ra rủi ro từ các hợp đồng thế chấp nhập nhằng; Mark Zandi (Financial Shock) so sánh tỷ lệ chi tiêu cho nhà ở của người Mỹ chiếm 1/3 thu nhập so với mức 1/7 của người Nhật; Thomas Sowell (The Housing Boom and Bust) phân tích lòng tham của các ngân hàng đầu tư và môi giới thế chấp; William D. Cohan (House of Cards); George Cooper (Nguồn gốc Khủng hoảng tài chính); Francis Fukuyama (Khủng hoảng: Sự thất bại của chủ nghĩa tư bản?) nhấn mạnh sự thất bại của khuynh hướng tự phát vô chính phủ; Edwin Truman (2010) quy kết khủng hoảng vào sự đổ vỡ của chính sách kinh tế vĩ mô và sự lỏng lẻo trong giám sát tài chính tại Mỹ; Roger D. Congleton, John B. Taylor và Mark Jickling phân tích sự thất bại của các mô hình quản lý rủi ro và yêu cầu can thiệp của Nhà nước.
  • Đặc điểm và tính quy luật: John Kenneth Galbraith (The Great Crash 1929); Paul Krugman (The Return of Depression Economics and the Crisis 2008); George Soros (The Alchemy of Finance, Mô thức mới cho thị trường tài chính); Charles P. Kindleberger và Robert Z. Aliber (Manias, Panics and Crashes) phân tích 10 cuộc khủng hoảng lớn trong 400 năm lịch sử tài chính và vai trò của người cho vay cuối cùng; Oliver Davanne (2000).
  • Giải pháp ứng phó và kinh nghiệm: Báo cáo của Liên Hợp Quốc (The global economic and financial crisis); công trình của IMF (2011 - Crisis Management and Resolution: Early Lessons from the Financial Crisis) xác định 3 bài học về chính sách thận trọng vĩ mô, duy trì ổn định giá và tái cấu trúc nghiệp vụ ngân hàng trung ương; các nghiên cứu về khu vực châu Á của William C. Hunter, Richard H. Pettway, Jordon Cooper, Dick K. Nanto.
  • Ba trường phái lý thuyết chính:
    1. Chủ thuyết tiền tệ (Monetarists View): Coi khủng hoảng là sự hoảng loạn ngân hàng làm thu hẹp cung tiền; phản đối sự can thiệp cứu trợ của chính phủ vì làm gia tăng lạm phát.
    2. Trường phái can thiệp (Kindleberger, Minsky): Mở rộng phạm vi khủng hoảng sang sụt giảm giá tài sản, vỡ nợ doanh nghiệp và giảm phát; coi can thiệp nhà nước là điều kiện bắt buộc để hỗ trợ tổng cầu.
    3. Quan điểm bất đối xứng thông tin: Nhấn mạnh rủi ro nội tại của hệ thống tài chính khi các ngân hàng thiếu minh bạch thông tin dẫn đến đẩy lãi suất và phí dịch vụ lên cao, tích tụ nguy cơ đổ vỡ mang tính hệ thống.

Hệ thống công trình của các tác giả trong nước gồm hai nhóm:

  • Lý thuyết chung và nhận dạng: Lê Bộ Lĩnh (2002); nhóm tác giả Vũ Thùy Linh, Bạch Hồng Vân, Hoàng Thị Huyền Trang (Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN); Trần Hữu Dũng; Học viện Tài chính (2008); các bài nghiên cứu của Tạ Ngọc Tấn, Lê Đăng Doanh, Phí Mạnh Hồng, Đỗ Hoài Nam, Đỗ Thế Tùng, Bùi Kiến Thành, Lê Văn Được. Các nghiên cứu này đều khẳng định tính đúng đắn của lý thuyết Mácxít về khủng hoảng kinh tế tư bản chủ nghĩa trong bối cảnh mới.
  • Tác động tới Việt Nam và chính sách ứng phó: Sách của NXB Tổng hợp TP.HCM (2009, với các bài phân tích của Trần Văn Thọ, Vũ Quang Việt, Lê Đăng Doanh và phỏng vấn Paul Krugman, Michael Porter); công trình của Học viện Tài chính (2003); Nguyễn Hoài Bảo; Đề tài B0011; Nguyễn Đức Hưởng (2010); Đỗ Hoài Nam (2010); Ngô Sơn Dương; Cao Sĩ Kiêm; Lê Vũ Nam; Vũ Khoan; Phan Đăng Tuất; Nguyễn Ngọc Thanh và Phạm Thị Thanh Bình; Phùng Hữu Phú; Trần Văn Thọ và Trần Lê Anh; Trần Sỹ Chương; Nguyễn Trọng Nghĩa.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn: Mặc dù các công trình trước đã nghiên cứu về nguyên nhân, diễn biến hoặc một số khía cạnh tác động riêng lẻ, chưa có công trình nào tập trung hệ thống hóa và so sánh toàn diện các phản ứng chính sách ứng phó khủng hoảng tài chính toàn cầu của các nền kinh tế điển hình (Hoa Kỳ, Trung Quốc, ASEAN) đặt cạnh thực tiễn Việt Nam dưới góc độ kinh tế chính trị học để đúc rút thành hệ thống bài học cụ thể nhằm nâng cao khả năng tự chủ kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, luận án xây dựng khung phân tích dựa trên:

  • Lý luận Mácxít về khủng hoảng kinh tế: Vận dụng luận điểm của C.Mác trong bộ Tư bản (Chương 34), xác định bản chất khủng hoảng tài chính tiền tệ trước hết là việc của cải bỗng nhiên mất giá. Căn nguyên sâu xa nằm ở mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, dẫn tới sản xuất thừa cục bộ, khuynh hướng vô chính phủ và việc phát triển quá mức "tư bản giả" (cổ phiếu, trái phiếu, khế ước nợ) tách rời khu vực kinh tế thực.
  • Lý thuyết bất ổn định tài chính của Hyman Minsky (1972): Phân tích tính dễ vỡ của hệ thống tài chính tư bản chủ nghĩa qua ba trạng thái tài chính vận động theo chu kỳ:
    1. Tài chính bao vây (hedge finance): Dòng thu nhập kỳ vọng đủ trang trải cả nợ gốc lẫn lãi vay.
    2. Tài chính đầu cơ (speculative finance): Dòng thu nhập chỉ đủ thanh toán lãi, doanh nghiệp bắt buộc phải đảo nợ gốc.
    3. Tài chính Ponzi (Ponzi finance): Dòng thu nhập không đủ trả ngay cả tiền lãi, chủ thể kinh tế phải liên tục vay mới hoặc bán tài sản để duy trì nghĩa vụ nợ, đẩy nền kinh tế tới tình trạng sụp đổ khi dòng tiền gián đoạn.
  • Khung khái niệm: Khủng hoảng kinh tế, suy thoái kinh tế (theo định nghĩa của NBER là sự sụt giảm hoạt động kinh tế trên toàn quốc kéo dài nhiều tháng, hoặc suy giảm GDP thực hai quý liên tiếp), phân loại khủng hoảng của Azis và cộng sự (2000) gồm khủng hoảng tiền tệ, ngân hàng và nợ; quan niệm của Lê Hồng Nhật về sự tê liệt hai chức năng cơ bản của thị trường tài chính (ổn định giá trị tài sản và trung gian dẫn vốn tiết kiệm vào đầu tư).

Về phương pháp nghiên cứu thực tế:

  • Phương pháp luận: Vận dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mácxít để nhận diện bản chất giai cấp, nguyên nhân sâu xa và sự vận động của khủng hoảng tài chính.
  • Phương pháp tiếp cận hệ thống: Khảo sát cuộc khủng hoảng như một chỉnh thể hữu cơ gồm thể chế, cơ chế quản lý, quan hệ hàng hóa, tiền tệ và cấu trúc thị trường.
  • Phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả: Phân tích các tài liệu, báo cáo, đánh giá định tính các mối quan hệ tác động; sử dụng thống kê để lượng hóa các tác động suy giảm GDP, tỷ lệ nợ và việc làm.
  • Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm và so sánh đối chiếu: Khảo sát thực tiễn điều hành tại Hoa Kỳ, Trung Quốc, khu vực ASEAN và so sánh với diễn biến tại Việt Nam.

Nguồn dữ liệu của luận án hoàn toàn là thông tin thứ cấp được thu thập từ báo cáo của các tổ chức quốc tế (IMF, WB, ADB, OECD, ILO, UN), các ngân hàng trung ương (FED, ECB, BOJ, PBC), số liệu thống kê vĩ mô của các quốc gia và các công trình nghiên cứu đã xuất bản.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về khủng hoảng tài chính toàn cầu và nhận diện cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008

Chương này trình bày hệ thống lý luận về khủng hoảng tài chính toàn cầu, chỉ rõ bản chất và 6 biểu hiện ban đầu dẫn tới khủng hoảng:

  1. Sự xuất hiện các bong bóng kinh tế và đầu cơ bất động sản: Tình trạng xây nhà không theo đơn đặt hàng mà chạy theo đầu cơ làm méo mó giá tài sản. Luận án dẫn chứng tỷ lệ chi tiêu cho nhà ở của người Mỹ lên tới 1/3 thu nhập, trong khi người Nhật chỉ chi 1/7.
  2. Lỗ hổng thị trường tài chính và rối loạn hệ thống tín dụng: Mất cân đối nghiêm trọng giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và việc cho vay đầu tư tài sản dài hạn của hệ thống ngân hàng.
  3. Gian lận tài chính và thiếu hụt quản lý nhà nước: Các vụ đổ vỡ do lừa đảo mô hình Ponzi, từ vụ Charles Ponzi năm 1919–1920 (huy động 15 triệu USD từ 40.000 người, khi phá sản chỉ thu hồi được 1,5 triệu USD và 27.000 phiếu IRC so với 160 triệu phiếu trên sổ sách) đến vụ bê bối tài chính của Bernard L. Madoff gây thiệt hại ước tính 50 tỷ USD cho các nhà đầu tư và ngân hàng toàn cầu.
  4. Trắc trở trong lưu thông hàng hóa – tiền tệ: Sự mất cân đối giữa quy mô sản xuất thực tế và tổng cầu có khả năng thanh toán.
  5. Sự thất bại của các quy định quản lý từ chính phủ: Buông lỏng kiểm soát rủi ro thị trường thế chấp dưới chuẩn tại Mỹ, hoặc áp dụng cứng nhắc Hiệp ước Basel II khiến ngân hàng cắt giảm đột ngột nguồn vốn cho vay trong giai đoạn khủng hoảng.
  6. Bất cân xứng giữa mức độ toàn cầu hóa và thể chế quản trị: Hệ thống thể chế tài chính quốc tế thiết lập hơn 60 năm không đủ năng lực giám sát các luồng vốn xuyên quốc gia và thị trường tài chính phái sinh.

Luận án khẳng định bản chất của khủng hoảng tài chính toàn cầu là cuộc khủng hoảng về thể chế và cơ chế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa hiện đại trong bối cảnh các tập đoàn tài chính lũng đoạn nền kinh tế.

Danh mục bảng biểu Chương 1 Nội dung phản ánh chính
Bảng 1.1 Suy giảm tăng trưởng khu vực Mỹ Latinh và Caribe năm 2009
Bảng 1.2 Tốc độ tăng trưởng và lạm phát toàn cầu năm 2008–2009 (số liệu IMF)
Bảng 1.3 Tác động tới tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân ngân sách các nước Bắc Âu
Bảng 1.4 Bảng thống kê nợ của một số quốc gia trên thế giới
Bảng 1.5 Các chỉ số đánh giá mức độ nợ bền vững của một số quốc gia đang phát triển
Biểu đồ 1.1 Tăng trưởng kinh tế quý I/2009 tại Châu Âu
Biểu đồ 1.2 Tình trạng thất nghiệp tại Châu Âu trong quý I/2012

Chương 2: Ứng phó toàn cầu và của một số quốc gia tiêu biểu với khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008

Chương 2 khái quát các trụ cột ứng phó của cộng đồng quốc tế:

  • Chính sách tài khóa và tiền tệ: Các ngân hàng trung ương lớn cắt giảm mạnh lãi suất cơ bản, triển khai các biện pháp nới lỏng định lượng và cung ứng thanh khoản trực tiếp cho hệ thống ngân hàng thương mại.
  • Chính sách kích thích kinh tế và tạo việc làm: Triển khai các gói kích thích kinh tế quy mô lớn để ngăn chặn đà rơi của tổng cầu (tổng hợp qua Bảng 2.1: Các gói kích thích kinh tế của các nước).
  • Chính sách bảo đảm an sinh xã hội: Hỗ trợ người lao động mất việc làm, triển khai các chương trình khẩn cấp như chương trình CLEEP tại Philippines và chương trình PNPM tại Indonesia.
  • Phối hợp quốc tế: Tăng cường đối thoại thông qua cơ chế G20, G8, G7, ASEAN+3, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB).

Về giải pháp của các quốc gia điển hình:

  • Hoa Kỳ: Triển khai các gói cứu trợ khẩn cấp mua lại tài sản độc hại của ngân hàng, bơm thanh khoản giải cứu các tập đoàn bảo hiểm và tài chính lớn, duy trì lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang (FED) ở mức gần 0%.
  • Trung Quốc: Phát huy vai trò điều tiết tập trung của Nhà nước, ban hành gói kích thích kinh tế trị giá 4.000 tỷ Nhân dân tệ tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBC) điều chỉnh chính sách tín dụng hỗ trợ sản xuất trong nước.
  • Các nước ASEAN: Thắt chặt liên kết thông qua Sáng kiến Chiềng Mai đa phương hóa (CMIM), áp dụng các biện pháp tài khóa nhằm ổn định thị trường nội địa, duy trì dòng vốn sản xuất.

Đánh giá chung: Biện pháp can thiệp của Nhà nước đóng vai trò quyết định chặn đứng sự đổ vỡ toàn diện của hệ thống; tuy nhiên, việc can thiệp tài khóa ồ ạt đã để lại gánh nặng nợ công lớn cho nhiều nền kinh tế phát triển.

Chương 3: Việt Nam với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu

Chương 3 đi sâu đánh giá tác động của cuộc khủng hoảng tới Việt Nam và phản ứng chính sách của Chính phủ:

  • Tác động tiêu cực: Làm sụt giảm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, đình trệ thị trường bất động sản và thị trường chứng khoán, gây sức ép thanh khoản lên hệ thống ngân hàng thương mại; nền kinh tế chuyển dịch phức tạp từ trạng thái lạm phát cao sang giảm phát cục bộ rồi tái lạm phát; việc làm và thu nhập của người lao động bị ảnh hưởng.
  • Giải pháp ứng phó của Việt Nam: Chính phủ ban hành gói kích cầu đầu tư và tiêu dùng, thực hiện chính sách hỗ trợ lãi suất 4% cho doanh nghiệp vay vốn lưu động, nới lỏng chính sách tiền tệ có kiểm soát, kết hợp đẩy mạnh các chính sách an sinh xã hội nhằm ổn định đời sống nhân dân.
  • Những vấn đề mới đặt ra sau khủng hoảng: Sự cần thiết phải đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, cơ cấu lại hệ thống ngân hàng thương mại, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Luận án đúc kết 5 bài học kinh nghiệm bổ ích cho Việt Nam:

  1. Phân tích, dự báo đúng tình hình; khi khủng hoảng xảy ra cần có phản ứng chính sách mạnh mẽ, kịp thời, liên tục; đồng thời tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
  2. An sinh xã hội phải đặt ngang tầm với chính sách kinh tế và thực hiện đồng bộ với phát triển kinh tế.
  3. Nhận thức và giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường; xác định rõ thể chế kinh tế và cơ chế kinh tế thị trường.
  4. Nâng cao tính độc lập và tự chủ của nền kinh tế đất nước.
  5. Kiên định vận dụng và phát triển sáng tạo những quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về phát triển kinh tế.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

  • Về mặt lý luận: Làm sáng tỏ tính chất toàn cầu của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 từ góc độ kinh tế chính trị Mácxít; luận giải vai trò điều tiết bắt buộc của Nhà nước nhằm khắc phục các khiếm khuyết mang tính bản chất của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa trong bối cảnh toàn cầu hóa.
  • Về mặt thực tiễn: Hệ thống hóa một cách có phương pháp các phản ứng chính sách của cộng đồng quốc tế và các nền kinh tế tiêu biểu (Hoa Kỳ, Trung Quốc, ASEAN); tổng kết thực tiễn điều hành của Việt Nam để rút ra các bài học kinh nghiệm về dự báo, điều hành tài khóa – tiền tệ, kiểm soát rủi ro ngân hàng và bảo đảm an sinh xã hội.
  • Về kiến nghị: Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm xây dựng sức đề kháng cho nền kinh tế Việt Nam, tập trung vào ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng lực độc lập tự chủ và tái cơ cấu kinh tế gắn với định hướng xã hội chủ nghĩa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

  • Phạm vi nghiên cứu không thể bao quát toàn bộ các nền kinh tế trên thế giới mà chỉ giới hạn ở một số quốc gia đại diện có ảnh hưởng lớn (Hoa Kỳ, Trung Quốc, một số nước ASEAN).
  • Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị, chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính và tổng hợp kinh nghiệm chính sách dựa trên dữ liệu thứ cấp, chưa xây dựng các mô hình kinh tế lượng định lượng để kiểm định mức độ lan truyền rủi ro.
  • Số liệu nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn đến năm 2014, chưa thể phản ánh đầy đủ tác động tái cấu trúc nợ và các biến động kinh tế toàn cầu ở các thời kỳ tiếp theo.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Nghiên cứu định lượng về cơ chế lan truyền rủi ro tài chính quốc tế vào hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.
  • Đánh giá tác động dài hạn của các chính sách xử lý nợ xấu và tái cơ cấu hệ thống tài chính Việt Nam giai đoạn hậu khủng hoảng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học thuộc các ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế quốc tế, Tài chính – Ngân hàng và Quản lý kinh tế; hỗ trợ tài liệu giảng dạy về lý thuyết khủng hoảng và kinh tế vĩ mô.
  • Cán bộ làm công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước như Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro kinh tế vĩ mô.
  • Phần đáng tham khảo nhất là hệ thống hóa các biện pháp ứng phó của Hoa Kỳ, Trung Quốc, ASEAN và 5 bài học kinh nghiệm về kết hợp chính sách kinh tế với an sinh xã hội và giải quyết mối quan hệ Nhà nước – thị trường.

Câu hỏi thường gặp

  1. Theo luận án, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 khác biệt căn bản so với các cuộc khủng hoảng tài chính trước đó ở điểm nào? Trả lời: Khác với các cuộc khủng hoảng trước đây thường chỉ giới hạn ở các khu vực cụ thể (như Bắc Âu đầu thập niên 1990, Mỹ Latinh giữa thập niên 1990, châu Á 1997–1998), cuộc khủng hoảng 2008 mang bản chất toàn cầu, xuất phát trực tiếp từ trung tâm kinh tế lớn nhất thế giới là Hoa Kỳ và lây lan với tốc độ nhanh chóng đến hầu hết các quốc gia phát triển và đang phát triển.

  2. Mô hình tài chính của Hyman Minsky được luận án vận dụng như thế nào để giải thích khủng hoảng? Trả lời: Luận án phân tích chu kỳ kinh tế qua ba trạng thái nợ của Minsky: tài chính bao vây (thu nhập trả đủ cả gốc lẫn lãi), tài chính đầu cơ (thu nhập chỉ trả được lãi, phải đảo nợ gốc) và tài chính Ponzi (thu nhập không trả nổi tiền lãi, phải vay nợ mới hoặc bán tháo tài sản). Khi nền kinh tế mở rộng, các chủ thể chuyển dần sang trạng thái Ponzi, làm gia tăng tối đa tính dễ vỡ của hệ thống tài chính và dẫn tới sụp đổ khi xuất hiện gián đoạn dòng tiền.

  3. Hai vụ án gian lận tài chính nào được luận án dẫn chứng cụ thể để minh họa cho lỗ hổng quản lý? Trả lời: Đó là vụ án Charles Ponzi giai đoạn 1919–1920 tại Mỹ lừa đảo 15 triệu USD thông qua cơ chế chuyển đổi phiếu bưu chính trả tiền trước (IRC) và vụ lừa đảo tài chính của Bernard L. Madoff bị phát hiện năm 2008 với mức thiệt hại ước tính lên đến 50 tỷ USD tiền mặt và chứng khoán.

  4. Nguyên nhân khủng hoảng tài chính 2008 được luận án tổng kết từ các học giả quốc tế gồm những yếu tố nào? Trả lời: Các nguyên nhân trực tiếp gồm: cho vay thế chấp bất động sản thiếu thận trọng; sự hình thành và đổ vỡ của bong bóng nhà đất; mất cân bằng kinh tế toàn cầu; sự thiếu minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động tín chấp; sự lỏng lẻo của hệ thống pháp luật, điều tiết vĩ mô và sự thất bại của các hệ thống quản lý rủi ro tại các định chế tài chính tư nhân lớn.

  5. Luận án đề xuất mấy bài học bổ ích cho Việt Nam sau khủng hoảng? Trả lời: Luận án đúc kết 5 bài học bổ ích gồm: (1) Dự báo đúng tình hình, phản ứng chính sách mạnh mẽ và kiểm soát rủi ro ngân hàng; (2) Đặt an sinh xã hội ngang tầm với chính sách kinh tế; (3) Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường; (4) Nâng cao tính độc lập, tự chủ kinh tế; (5) Kiên định vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin về phát triển kinh tế.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài đã nghiên cứu cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mácxít và các học thuyết kinh tế hiện đại. Tác phẩm đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về phản ứng chính sách tài khóa, tiền tệ, an sinh xã hội của Hoa Kỳ, Trung Quốc, các nước ASEAN và thực tiễn điều hành của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò điều tiết của Nhà nước trong việc ổn định vĩ mô, đồng thời cung cấp hệ thống 5 bài học kinh nghiệm nhằm tăng cường sức đề kháng và giữ vững tính tự chủ của nền kinh tế Việt Nam trước các biến động quốc tế.