phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các chữ viết tắt, luận án đƣợc trình bày gồm 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về khủng hoảng tài chính toàn cầu và nhận diện cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Chƣơng 2: Ứng phó toàn cầu và của một số quốc gia tiêu biểu đối với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Chƣơng 3: Việt Nam với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
11 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Khủng hoảng tài chính toàn cầu và những tác động của nó đến nền kinh tế thế giới nói chung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng đã đƣợc nhiều học giả trong và ngoài nƣớc quan tâm, nghiên cứu. Cã thÓ chia thµnh hai nhãm c«ng tr×nh nh- sau: Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả nƣớc ngoài về khủng hoảng tài chính toàn cầu nói chung đặc biệt là cuộc khủng hoảng 2008 và tác động của nó đối với đối với từng khu vực, đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội và những giải pháp ứng phó với khủng hoảng. Thứ hai, nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả trong nƣớc về cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, tác động của nó tới kinh tế Việt Nam và các biện pháp ứng phó của Việt Nam.
Công trình nghiên cứu của các tác giả nƣớc ngoài. Có thể chia các công trình của các tác giả nƣớc ngoài thành 5 nhóm 1. Về nhận dạng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Cuốn sách đầu tiên kể đến trong danh sách này là cuốn “The global financial crisis” (Khñng ho¶ng tµi chÝnh toµn cÇu) của tác giả Noah Berlatsky và Greenhaven Press; tác phẩm “So sánh suy thoái hiện nay và Đại suy thoái 1930” và tác phẩm The Ascent of Money (Sự đi lên của tiền ) của Ferguson.
Nhìn chung, các công trình nêu trên đã trình bày một cách cô đọng và dễ hiểu nhất về dáng dấp của khủng hoảng tài chính toàn cầu. Các tác giả cho rằng, sự ra đời của trái phiếu (bắt nguồn từ việc một đất nƣớc thuộc đế chế La Mã cần tiền chi trả cho chiến tranh) và thị trƣờng cổ phiếu (do ngƣời Hà Lan tạo ra đầu thế kỷ XVII), tài chính, vừa là ngọn nguồn của sự tiến bộ (đƣa tiết kiệm vào đầu tƣ sinh lợi), vừa là mầm mống của sự bất ổn định. Kể từ khi “bong bóng” South Sea và “bong bóng” Mississippi nổ ra ở Anh và Pháp đầu thế kỷ XVIII, sự hoang mang tài chính, sự tăng đột biến trong hoạt động rút tiền gửi và sự sụp đổ của thị trƣờng dần dần trở thành sự kiện thƣờng xuyên của nền kinh tế. Bên cạnh đó, các tác giả đã nhận diện cuộc khủng hoảng gần đây khác các cuộc khủng hoảng trong quá khứ.
Mặc dù vậy, các tác giả vẫn chƣa chỉ rõ cuộc khủng hoảng gần đây là không bình thƣờng về tốc độ và bề rộng của nó và loại quốc gia bị ảnh hƣởng. Bởi lẽ, các cuộc khủng hoảng trong quá khứ, cuộc khủng hoảng đã đƣợc giới hạn phần lớn trong các vùng cụ thể hoặc các loại nền kinh tế các nƣớc Bắc Âu trong đầu những năm 1990, 12 châu Mỹ La tinh vào giữa những năm 1990, châu Á vào cuối những năm 1990, và các nền kinh tế thị trƣờng mới nổi của đầu những năm 2000. Cuộc khủng hoảng gần đây là không bình thƣờng trong bản chất toàn cầu, ảnh hƣởng đến các quốc gia với một tốc độ và tính độc hại chƣa từng thấy kể từ cuộc Đại suy thoái, với các nƣớc lớn và các nƣớc tiên tiến gần đây đã tích hợp với Liên minh châu Âu (EU) ảnh hƣởng nhiều nhất. Về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng.
Hàng loạt tác phẩm có thể coi là cuộc “Đại phẫu khủng hoảng kinh tế hiện nay” viết về nguyên nhân cuộc khủng hoảng diễn ra gần đây, đó là các tác phẩm The Trillion Dollar Meltdown: Easy Money, High Rollers and the Great Credit Cash ( Hàng ngàn tỷ đô la đã bốc khói…) của Charles R. Là cây bút có trên dƣới 10 cuốn sách viết về kinh doanh và tài chính, Morris là một trong những ngƣời đầu tiên nhận ra chính sự nở rộ của hoạt động thế chấp nhập nhằng là đòn kích, châm ngòi cuộc khủng hoảng. Trong những cuốn sách viết về nguyên nhân cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu này, có một phần không nhỏ tập trung phân tích ảnh hƣởng của bong bóng bất động sản đối với cơn sóng gió mà thế giới đang phải chống chịu. Điển hình trong những cuốn sách thuộc dòng này là Financial Shock: Global Panic and Government Bailouts (Cú sốc tài chính: Sự hoảng sợ của toàn cầu và những biện pháp cứu trợ của Chính phủ) của Mark Zandi và The Housing Boom and Bust ( Sự bùng nổ và phá sản của thị trƣờng nhà ở) của Thomas Sowell.
Với cách viết xúc tích và dễ hiểu, Zandi đã đƣa ra những thông tin hết sức thú vị về nỗi ám ảnh của ngƣời dân Mỹ đối với quyền sở hữu nhà đất. Nếu nhƣ ngƣời Nhật chỉ tiêu xài 1/7 thu nhập cho nhà ở thì tỉ lệ này ở Mỹ là 1/3. Sự ám ảnh thái quá đã khiến Mỹ tiêu dùng nhiều hơn vào bất động sản và là nguyên nhân trực tiếp khiến thị trƣờng địa ốc bùng nổ và dẫn đến khủng hoảng tài chính. Nếu nhƣ Financial Shock chỉ dành một phần để nói về sự sụp đổ của thị trƣờng bất động sản thì The Housing Boom and Bust của Sowell lại thực hiện cuộc đại phẫu toàn bộ những ngóc ngách sâu kín nhất của thị trƣờng ấy.
Theo ông, những chủ ngân hàng đầu tƣ và môi giới thế chấp tham lam là nguyên nhân chính đã gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. 13 Hầu hết những cuốn sách kể trên đều nặng về phân tích thì các tác phẩm đầy kịch tính khi tìm hiểu về cuộc khủng hoảng hiện thời nhƣ: House of Cards: A Tale of Hubris and Wretched Excess on Wall Street (Ngôi nhà làm bằng những quân bài: Câu chuyện về sự ngạo mạn và sự khốn cùng tột độ ở phố Wall) của William D.Cohan; cuốn “Nguồn gốc Khủng hoảng tài chính” của George Cooper, xuất bản bởi NXB Lao Động-Xã Hội, tháng 10/2008; tác phẩm: “Xã hội mở- Cải cách chủ nghĩa tƣ bản toàn cầu” của George Endangered và cuốn “Khủng hoảng: Sự thất bại của chủ nghĩa tư bản?” của tác giả Francis Fukuyaman đã phân tích rằng cuộc khủng hoảng hiện nay không phải là sự thất bại của chủ nghĩa tƣ bản, mà là sự thất bại của khuynh hƣớng tự phát vô chính phủ trong toàn xã hội.v… Quan điểm chủ đạo của các cuốn sách trên là lý giải nguyên nhân tại sao nền kinh tế toàn cầu nói chung và nền kinh tế Mỹ nói riêng lại bị mắc kẹt trong đám bong bóng giá tài sản tƣởng chừng nhƣ vô tận do các cuộc khủng hoảng tín dụng gây ra, đồng thời miêu tả quá trình tạo nên những vòng quay luẩn quẩn và sau đó, chỉ ra lý do đằng sau những sai lầm trong chính sách đã làm trầm trọng thêm những chu kỳ ấy. Hệ thống tài chính không vận hành theo các quy luật của thuyết thị trƣờng hiệu quả, nhƣ nhận thức phổ biến về kinh tế hiện nay. Hệ thống tài chính vốn bất ổn, không hề có trạng thái cân bằng ổn định và thƣờng thiên về hƣớng tạo nên những chu kỳ bùng vỡ nguy hại.
Các tác giả cho rằng tình trạng không ổn định này đòi hỏi các ngân hàng trung ƣơng phải quản lý quá trình tạo tín dụng. Tuy nhiên, các tác giả cũng lý giải việc các chính sách của ngân hàng trung ƣơng theo thời gian đã trƣợt từ mục tiêu bình ổn các hoạt động kinh tế sang thái cực ngƣợc lại, khuyếch đại các chu kỳ bùng – vỡ, làm bất ổn thêm nền kinh tế gây nên khủng hoảng. Về đặc điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Những cuốn sách đầu tiên thuộc dạng này của các tác giả nƣớc ngoài đã đƣợc dịch sang tiếng Việt là: “The Great Crash 1929” của John Kenneth Galbraith (Ác mộng đại khủng hoảng 1929, Alpha Books & NXB Trí Thức phát hành).
Hay “The Return of Depression Economics and the Crisis 2008” ( Sự trở lại của kinh tế học suy thoái và khủng hoảng năm 2008) của nhà kinh tế đoạt giải Nobel Paul Krugman. Một loạt cuốn sách kinh điển và nổi tiếng của George Soros nhƣ cuốn 14 “The Alchemy of Finance” (Giả kim thuật tài chính) của George Soros và Paul A. Cuốn sách kế tiếp viết về đặc điểm các cuộc khủng hoảng đã đƣợc dịch sang tiếng Việt là: “Manial, Panics and Crashes” ( Hoảng loạn, Hỗn loạn và Cuồng loạn) của tác giả Charles P.Kindleberger và Robert Z.Aliber, do công ty Sách Alpha dịch và phát hành tháng 9/2009. Súc tích, giàu thông tin.
Kindleberger đã tiếp cận chủ đề khủng hoảng theo cách thức khác biệt mà rất ít ngƣời lựa chọn. Hay Tính bất ổn của hệ thống tài chính quốc tế của Oliver Davanne, 2000,v.v… Để nhận rõ đặc điểm của cuộc khủng hoảng lần này, các tác giả đã đƣa đến cái nhìn tổng quan sáng tỏ về các cuộc khủng hoảng có ảnh hƣởng lớn trong những năm gần đây. Đó là cuộc khủng hoảng nợ ở Mỹ La tinh trong những năm 1980, một thập kỷ đình trệ của kinh tế Nhật Bản trong những năm 1990, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ ở châu Á năm 1997-1998 và cuộc khủng hoảng hiện nay. Thay vì liệt kê hàng loạt phƣơng trình toán học phức tạp, các tác giả lại lý giải các cuộc khủng hoảng xác thực hơn bằng những giai thoại và ví dụ thực tiễn.
Chẳng hạn, Hoảng loạn, Hỗn loạn và Cuồng loạn thâu tóm gần 400 năm lịch sử tài chính thế giới với 10 cuộc khủng hoảng lớn. Xuyên suốt cuốn sách, tác giả đƣa ra một câu hỏi mấu chốt là liệu những ngƣời cho vay cuối cùng có xuất hiện trong các cuộc khủng hoảng đó không, và nếu không thì liệu thực tế có khác đi. Việc tăng luồng tiền từ một quốc gia nƣớc ngoài hầu nhƣ luôn dẫn đến giá giao dịch chứng khoán trong nƣớc đó tăng khi những nhà đầu tƣ bán chứng khoán trong nƣớc cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài sử dụng phần lớn tiền thu đƣợc để mua các chứng khoán trong nƣớc khác từ những nhà đầu tƣ nội địa. Những ngƣời bán này lại làm tƣơng tự, sử dụng số tiền thu đƣợc để mua chứng khoán từ những ngƣời bán trong nƣớc khác.
Các giao dịch chứng khoán này đạt mức giá cao chƣa từng có dẫn tới bong bóng cổ phiếu. Khi bong bóng nổ lập tức hàng loạt vụ sụp đổ và dẫn đến Đại suy thoái? Theo tác giả, khủng hoảng tài chính toàn cầu đối với một tổ chức là biến cố đặc biệt đe dọa đến sự tồn tại của tổ chức đó.
