Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Truêng ®¹i häc B¸ch Khoa hµ Néi ………………………………………. LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc X©y dùng hÖ thèng HACCP trong nhµ m¸y chÕ biÕn thÞt Ngµnh: C«ng nghÖ Thùc PhÈm §inh ThÞ Quúnh Trang Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. Ph¹m C«ng Thµnh Hµ Néi 2006 17061131700421000000 Môc lôc Më ®Çu ……………………………………………………………… 1 Ch¬ng I : Tæng quan ………………………………………….1 VÊn ®Ò vÖ sinh an toµn thùc phÈm ………………………….2 ChÊt lîng vµ qu¶n lý chÊt lîng s¶n phÈm …………… 5 1.1 Kh¸i niÖm thùc phÈm …………………………………………….2 ChÊt lîng s¶n phÈm …………………………………………….1 ChÊt lîng vÖ sinh ………………………………………….2 ChÊt lîng dinh dìng ……………………………………… 6 1.3 ChÊt lîng c¶m quan ……………………………………….4 Gi¸ trÞ hîp ph¸p …………………………………………….5 Gi¸ trÞ x· héi vµ sinh th¸i …………………………………… 7 1.3 Qu¶n lý chÊt lîng ……………………………………………….3 HÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng HACCP ……………………… 7 1.1 LÞch sö ph¸t triÓn cña hÖ thèng HACCP ………………………….2 Môc ®Ých, yªu cÇu vµ vai trß cña hÖ thèng HACCP ……………… 8 1.3 C¸ch tiÕn hµnh …………………………………………………….1 C¸c ®iÒu kiÖn ¸p dông HACCP …………………………….2 C¸c nguyªn t¾c x©y dùng HACCP ………………………….3 ¸p dông HACCP trong quy tr×nh chÕ biÕn thùc phÈm ……… 10 Ch¬ng II: Môc tiªu – Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu …… 20 2.2 Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu ……………………………………… 20 Ch¬ng III: Nghiªn cøu vµ th¶o luËn ………………….1 LuËn cø x©y dùng nhµ m¸y chÕ biÕn thÞt ………………….1 ThÞt vµ c¸c s¶n phÈm tõ thÞt ……………………………………… 21 3.2 Lùa chän nhµ m¸y chÕ biÕn thÞt ………………………………….1 §Þa ®iÓm, vÞ trÝ ®Þa lý vµ khÝ hËu ……………… 24 3.3 Sù hîp t¸c ho¸ ……………………………………………….5 Nguån cung cÊp nhiªn liÖu ………………………………….6 Nguån cung cÊp ®iÖn ……………………………………….8 Giao th«ng vËn t¶i ………………………………………….9 Nguån cung cÊp nh©n lùc …………………………………… 25 3.2 M« t¶ quy tr×nh c«ng nghÖ ………………………………….1 Quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ biÕn thÞt x«ng khãi …………………….1 S¬ ®å d©y chuyÒn c«ng nghÖ ……………………………….2 C¸c thiÕt bÞ chÕ biÕn chÝnh ………………………………….3 ThuyÕt minh quy tr×nh c«ng nghÖ ………………………….2 Quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ biÕn xóc xÝch tiÖt trïng ……………….1 S¬ ®å d©y chuyÒn c«ng nghÖ ……………………………….2 C¸c thiÕt bÞ chÕ biÕn chÝnh ………………………………….3 ThuyÕt minh quy tr×nh c«ng nghÖ ………………………….3 Quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ biÕn thÞt lîn xay ®ãng hép .1 S¬ ®å d©y chuyÒn c«ng nghÖ ……………………………….2 C¸c thiÕt bÞ chÕ biÕn chÝnh ………………………………….3 ThuyÕt minh quy tr×nh c«ng nghÖ ………………………….3 C¸c ch¬ng tr×nh kiªn quyÕt ……………………………….1 Ch¬ng tr×nh GMP ……………………………………………….1 Quy ph¹m s¶n xuÊt thÞt x«ng khãi - GMP 1 ……………….2 Quy ph¹m s¶n xuÊt xóc xÝch tiÖt trïng - GMP 2 …………….3 Quy ph¹m s¶n xuÊt ®å hép - GMP 3 ……………………….2 C¸c quy ph¹m vÖ sinh - SSOP …………………………………… 40 3.4 X©y dùng kÕ ho¹ch HACCP cho nhµ m¸y chÕ biÕn thÞt … 43 3.1 Thµnh lËp ®éi HACCP ( ®èi víi c¶ 3 s¶n phÈm ) ………………… 43 3.3 X¸c ®Þnh môc ®Ých sö dông ( ®èi víi 3 s¶n phÈm ) ……………….4 ThiÕt lËp s¬ ®å tiÕn tr×nh s¶n xuÊt ……………………………….5 ThÈm ®Þnh kÕt qu¶ ……………………………………………….6 Ph©n tÝch c¸c mèi nguy ………………………………………….7 X¸c ®Þnh c¸c ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n …………………………….8 ThiÕt lËp ngìng tíi h¹n cho tõng CCP ………………………….9 ThiÕt lËp hÖ thèng gi¸m s¸t cho tõng CCP ……………………….10 ThiÕt lËp c¸c hµnh ®éng kh¾c phôc …………………………….11 ThiÕt lËp c¸c thñ tôc kiÓm tra …………………………………… 78 3.12 ThiÕt lËp bé tµi liÖu vµ lu gi÷ hå s¬ HACCP …………………. 79 Tµi liÖu tham kh¶o …………………………………………….
81 Phô lôc 1 S¬ ®å ph©n xëng chÕ biÕn …………………………………. 82 Phô lôc 2 Mét sè vi sinh vËt thêng gÆp trong s¶n phÈm thÞt …………. 83 Phô lôc 3 PhiÕu ®¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt c¬ së chÕ biÕn thÞt ………. 89 Phô lôc 4 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1.1: TiÕp nhËn nguyªn liÖu ……….
100 Phô lôc 5 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1. 103 Phô lôc 6 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1.3: R· ®«ng ……………………… 104 Phô lôc 7 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1. 105 Phô lôc 8 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1. 105 Phô lôc 9 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1.6: X«ng khãi …………………… 106 Phô lôc 10 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 1.
107 Phô lôc 11 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 2.4: C¾t khèi, xay th« …………… 108 Phô lôc 12 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 2. 109 Phô lôc 13 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 2. 111 Phô lôc 14 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 2. 112 Phô lôc 15 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 2.8: TiÖt trïng ………………… 113 Phô lôc 16 Quy ph¹m s¶n xuÊt GMP 3.
114 Phô lôc 17 Quy ph¹m vÖ sinh - SSOP …………………………………. 115 Phô lôc 18 C©y quyÕt ®Þnh …………………………………………. 131 Danh môc c¸c b¶ng biÓu B¶ng3.1 Thµnh phÇn dinh dìng trong thÞt cña mét sè vËt nu«i 22 B¶ng3.2 Hµm lîng c¸c axit amin cã trong 100(g) m« c¬ c¸c lo¹i thÞt 22 B¶ng3.3 Hµm lîng vitamin cã trong 100(g) m« c¬ thÞt gia sóc gia cÇm 23 B¶ng3.4 Gi¸ trÞ dinh dìng trong 100(g) cña mét sè thùc phÈm 23 B¶ng3.5 Mét sè quy ®Þnh cÇn ¸p dông 41 B¶ng3.6 Thµnh viªn nhãm c«ng t¸c HACCP 44 B¶ng3.7 S¶n phÈm thÞt x«ng khãi 45 B¶ng3.8 S¶n phÈm xóc xÝch tiÖt trïng 45 B¶ng3.9 S¶n phÈm ®å hép thÞt lîn xay 47 B¶ng3.10 S¶n phÈm thÞt x«ng khãi-Ph©n tÝch mèi nguy 49 B¶ng3.11 S¶n phÈm xóc xÝch tiÖt trïng-Ph©n tÝch mèi nguy 54 B¶ng3.12 S¶n phÈm ®å hép thÞt lîn xay-Ph©n tÝch mèi nguy 58 B¶ng3.13 S¶n phÈm thÞt x«ng khãi-X¸c ®Þnh ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n 63 B¶ng3.14 S¶n phÈm xóc xÝch tiÖt trïng- X¸c ®Þnh ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n 65 B¶ng3.15 S¶n phÈm ®å hép thÞt lîn xay-X¸c ®Þnh ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n 67 B¶ng3.16 S¶n phÈm thÞt x«ng khãi-ThiÕt lËp ngìng tíi h¹n cho CCP 69 B¶ng3.17 S¶n phÈm xóc xÝch tiÖt trïng-ThiÕt lËp ngìng tíi h¹n cho CCP 70 B¶ng3.18 §å hép thÞt lîn xay -ThiÕt lËp ngìng tíi h¹n cho CCP 71 B¶ng3.19 S¶n phÈm thÞt x«ng khãi-ThiÕt lËp hÖ thèng 72 B¶ng3.20 S¶n phÈm xóc xÝch tiÖt trïng- ThiÕt lËp hÖ thèng 74 B¶ng3.21 S¶n phÈm ®å hép thÞt lîn xay-ThiÕt lËp hÖ thèng 76 Më ®Çu Thùc phÈm cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi cuéc sèng cña chóng ta do cã ¶nh hëng trùc tiÕp tíi søc khoÎ, tuæi thä cña con ngêi. Sö dông thùc phÈm chñ yÕu lµ ®¸p øng nhu cÇu vÒ dinh dìng ®Ó t¸i t¹o søc lao ®éng, ngoµi ra cßn c¸c nhu cÇu thëng thøc vµ gi¶i trÝ.
Nhng thùc phÈm ph¶i ®¶m b¶o an toµn vÖ sinh th× míi ®¸p øng ®îc nh÷ng nhu cÇu trªn. Khi nãi thùc phÈm tèt, cã chÊt lîng, chóng ta ph¶i hiÓu nã ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau: yªu cÇu an toµn vÖ sinh, yªu cÇu dinh dìng, tÝnh chÊt ®Æc thï hÊp dÉn cña s¶n phÈm. Trong c¸c yªu cÇu ®ã th× yªu cÇu ®¶m b¶o tÝnh chÊt an toµn vÖ sinh thùc phÈm ®îc ®Æt lªn hµng ®Çu. HiÖn nay cïng víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt níc ta, yªu cÇu cña ngêi tiªu dïng ngµy mét n©ng cao, c¸c c¬ së s¶n xuÊt thùc phÈm trong níc ta ®ang ngµy mét ph¸t triÓn ®Çu t trang thiÕt bÞ vµ d©y chuyÒn c«ng nghÖ hiÖn ®¹i phï hîp.
Cïng víi ®iÒu nµy, c«ng t¸c qu¶n lý chÊt lîng ®îc ¸p dông trong tÊt c¶ c¸c xÝ nghiÖp chÕ biÕn vµ ®îc thùc hiÖn mét c¸ch nghiªm ngÆt nh»m ®¶m b¶o an toµn vÖ sinh cho ngêi tiªu dïng. Trªn thùc tÕ, c¸c ph¬ng ph¸p th«ng thêng ®Ó qu¶n lý an toµn vÖ sinh thùc phÈm sÏ kh«ng ®¶m b¶o ch¾c ch¾n nÕu chóng kh«ng ®îc x©y dùng trªn mét c¬ së ®¸ng tin cËy, cßn viÖc thanh tra vµ gi¸m s¸t s¶n phÈm cuèi cïng còng Ýt ®¶m b¶o ®îc sù an toµn trong qu¸ tr×nh cung cÊp thùc phÈm tíi ngêi tiªu dïng. Nhng theo hÖ thèng ph©n tÝch mèi nguy vµ kiÓm so¸t c¸c ®iÓm tíi h¹n viÕt t¾t lµ (HACCP) ®· t¹o kh¶ n¨ng cho c¸c nhµ s¶n xuÊt thùc phÈm, c¸c nhµ dÞch vô thùc phÈm tiÕn hµnh c«ng t¸c kiÓm tra vÖ sinh an toµn thùc phÈm v× HACCP lµ mét kü thuËt c¬ b¶n rÊt cÇn thiÕt ®Ó tiªn lîng vµ ng¨n chÆn ®îc c¸c mèi nguy hiÓm vÒ an toµn thùc phÈm. Víi mong muèn ®îc ®ãng gãp cho ngµnh thùc phÈm nãi chung vµ ngµnh c«ng nghÖ chÕ biÕn c¸c s¶n phÈm thÞt nãi riªng, t«i ®· nhËn ®Ò tµi: “X©y dùng hÖ thèng HACCP trong nhµ m¸y chÕ biÕn thÞt“ 1 Ch¬ng I : TæNG QUAN 1.1 VÊn ®Ò vÖ sinh an toµn thùc phÈm: §¶m b¶o chÊt lîng, vÖ sinh an toµn thùc phÈm gi÷ vÞ trÝ quan träng trong sù nghiÖp b¶o vÖ søc khoÎ nh©n d©n, gãp phÇn gi¶m tû lÖ m¾c bÖnh, duy tr× vµ ph¸t triÓn nßi gièng, t¨ng cêng søc lao ®éng, häc tËp, thóc ®Èy sù t¨ng trëng kinh tÕ, v¨n ho¸ x· héi vµ thÓ hiÖn nÕp sèng v¨n minh cña ®Êt níc.
VÊn ®Ò b¶o ®¶m chÊt lîng vÖ sinh an toµn thùc phÈm hiÖn ®ang ®îc nhiÒu quèc gia quan t©m, ®Æc biÖt t¹i khu vùc ch©u ¸. C«ng t¸c b¶o ®¶m chÊt lîng vÖ sinh an toµn thùc phÈm vèn lµ c«ng viÖc hÕt søc phøc t¹p, ngay c¶ ë c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn cã hÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng vÖ sinh an toµn thùc phÈm tiªn tiÕn th× nh÷ng rñi ro vÉn x¶y ra nh trong trêng hîp ë NhËt B¶n n¨m 1997 cã 1960 vô ngé ®éc thùc phÈm víi 39990 ngêi m¾c bÖnh. Thèng kª cña Trung t©m kiÓm so¸t vµ phßng ngõa bÖnh tËt CDC ë Mü mçi n¨m cã ®Õn hµng v¹n trêng hîp ngé ®éc thùc phÈm. ChÊt lîng vÖ sinh an toµn thùc phÈm lu«n lµ mèi quan t©m hµng ®Çu cña ngêi tiªu dïng.
Cïng víi sù t¨ng d©n sè, kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu thùc phÈm trªn toµn thÕ giíi kh«ng ngõng t¨ng lªn (hiÖn nay ®¹t kho¶ng 340 tû USD/n¨m). Cïng víi viÖc ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp, m«i trêng ngµy cµng bÞ « nhiÔm, viÖc øng dông c¸c thµnh tùu khoa häc kü thuËt míi trong ch¨n nu«i, trång trät, s¶n xuÊt, chÕ biÕn thùc phÈm lµm cho nguy c¬ thùc phÈm bÞ « nhiÔm ngµy cµng t¨ng. §Ó b¶o vÖ søc khoÎ ngêi tiªu dïng vµ c©n b»ng trong th¬ng m¹i, tæ chøc Y tÕ thÕ giíi (WHO) vµ tæ chøc n«ng l¬ng thÕ giíi (FAO) ®· lËp Uû ban tiªu chuÈn ho¸ thùc phÈm (Codex Alimentarius Commision) gäi t¾t lµ Uû ban Codex (CAC). §Õn nay Uû ban Codex ®· cã trªn 158 níc thµnh viªn, ®· ban hµnh ®îc trªn 300 tiªu chuÈn, 46 híng dÉn vµ quy ph¹m thùc hµnh 700 phô gia thùc 2 phÈm víi 3200 c¸c giíi h¹n cho phÐp vÒ c¸c chÊt nhiÔm bÈn, d lîng thuèc b¶o vÖ thùc vËt vµ thuèc thó y.
HiÖn nay c«ng nghiÖp s¶n xuÊt thùc phÈm cña níc ta ®ang ®Ò cao viÖc cung cÊp th«ng tin cho ngêi tiªu dïng kiÕn thøc vÒ c¸ch b¶o qu¶n thùc phÈm, c¸ch nhËn biÕt c¸c kh©u cã nguy c¬ cao g©y « nhiÔm thùc phÈm trong quy tr×nh s¶n xuÊt thùc phÈm cña ngêi s¶n xuÊt, chÕ biÕn…V× sù ®a d¹ng cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt hµng thùc phÈm ngo¹i nhËp còng nh néi ®Þa víi c«ng nghÖ ngµy cµng phøc t¹p, sö dông nhiÒu chÊt phô gia còng nh nhiÒu quy tr×nh kh«ng ®¶m b¶o vÖ sinh g©y khã kh¨n trong viÖc qu¶n lý kiÓm so¸t.