Khóa luận tốt nghiệp: Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam

Khóa luận phân tích ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế tại Việt Nam, nêu rõ lợi ích và thách thức trong ngành ngân hàng.

• Tác giả: Nguyễn Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lâm Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Thuế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ ỨNG DỤNG CNTT TRONG QUẢN LÝ THUẾ
• 1.3.1. Tổng quan về CNTT và vai trò của CNTT trong ngành thuế
• 1.3.1.1. Khái niệm về CNTT
• 1.3.1.2. Nội dung và xu hướng phát triển của CNTT
• 1.3.1.3. Vai trò của CNTT nói chung và trong ngành thuế nói riêng
• 1.3.2. Tổng quan về quản lý thuế
• 1.3.2.1. Khái niệm
• 1.3.2.2. Vai trò của quản lý thuế
• 1.3.2.3. Tổ chức quy trình quản lý thuế
• 1.3.2.3.1. Thiết kế chính sách thuế và thể chế hóa thành pháp luật thuế
• 1.3.2.3.2. Tổ chức bộ máy quản lý thuế
• 2. CHƯƠNG 2: SỐ LIỆU SỬ DỤNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế

Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong quản lý thuế tại Việt Nam đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế. CNTT không chỉ giúp cải thiện quy trình kê khai và nộp thuế mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, thanh tra thuế. Việc áp dụng CNTT trong quản lý thuế giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho cả cơ quan thuế và người nộp thuế. Theo một nghiên cứu gần đây, việc ứng dụng CNTT đã giúp tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu gian lận trong kê khai thuế. Hệ thống thông tin quản lý thuế hiện đại cho phép thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu một cách nhanh chóng và chính xác, từ đó hỗ trợ cho việc ra quyết định của cơ quan thuế. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng hơn cho các doanh nghiệp. Như một chuyên gia trong lĩnh vực này đã nói: "Việc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu bắt buộc trong thời đại số hóa hiện nay."

1.1. Khái niệm và vai trò của CNTT trong quản lý thuế

Khái niệm về CNTT được định nghĩa là tập hợp các phương pháp và công nghệ hiện đại nhằm xử lý và quản lý thông tin. Trong ngành thuế, CNTT đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách và hiện đại hóa quy trình quản lý thuế. Việc áp dụng CNTT giúp tăng cường khả năng thu thập và phân tích dữ liệu, từ đó hỗ trợ cho việc ra quyết định chính xác hơn. Hệ thống thông tin thuế hiện đại cho phép cơ quan thuế theo dõi và quản lý thông tin người nộp thuế một cách hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế của mình. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "CNTT không chỉ là công cụ mà còn là chìa khóa để mở ra cánh cửa cho sự phát triển bền vững trong quản lý thuế."

1.2. Thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý thuế ở Việt Nam

Thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý thuế ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục. Nhiều cơ quan thuế đã triển khai các hệ thống quản lý thuế điện tử, giúp người nộp thuế thực hiện kê khai và nộp thuế trực tuyến. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí cho cả hai bên. Tuy nhiên, một số vấn đề như thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng về CNTT và sự không đồng bộ trong các hệ thống thông tin giữa các cơ quan thuế vẫn còn tồn tại. Theo một báo cáo, khoảng 30% người nộp thuế vẫn chưa quen với việc sử dụng các dịch vụ CNTT trong quản lý thuế. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam.

II. Đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý thuế

Đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam cho thấy những kết quả tích cực nhưng cũng chỉ ra nhiều thách thức. Việc áp dụng CNTT đã giúp cải thiện đáng kể quy trình kê khai và nộp thuế, giảm thiểu thời gian xử lý và tăng cường tính minh bạch. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống thông tin giữa các cơ quan thuế và sự chậm trễ trong việc cập nhật công nghệ mới. Một nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 40% người nộp thuế vẫn gặp khó khăn trong việc sử dụng các dịch vụ CNTT do thiếu thông tin và hướng dẫn. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng CNTT cho người nộp thuế. Như một chuyên gia trong lĩnh vực này đã nhận định: "Để nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thuế và người nộp thuế."

2.1. Kết quả đạt được

Kết quả đạt được từ việc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam là rất đáng ghi nhận. Nhiều cơ quan thuế đã triển khai thành công các hệ thống quản lý thuế điện tử, giúp người nộp thuế thực hiện kê khai và nộp thuế một cách nhanh chóng và thuận tiện. Theo thống kê, tỷ lệ kê khai thuế điện tử đã tăng lên đáng kể, từ 20% lên 60% trong vòng 3 năm qua. Điều này không chỉ giúp giảm tải cho các cơ quan thuế mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế. Hệ thống thông tin quản lý thuế hiện đại cũng đã giúp tăng cường khả năng kiểm tra và thanh tra thuế, từ đó nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu gian lận trong kê khai thuế. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Việc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong công tác quản lý thuế tại Việt Nam."

2.2. Hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng việc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng về CNTT trong ngành thuế. Nhiều cán bộ thuế vẫn chưa được đào tạo đầy đủ về công nghệ thông tin, dẫn đến việc áp dụng công nghệ chưa hiệu quả. Bên cạnh đó, sự không đồng bộ trong các hệ thống thông tin giữa các cơ quan thuế cũng gây khó khăn trong việc chia sẻ dữ liệu và thông tin. Theo một báo cáo, khoảng 50% cán bộ thuế cho biết họ gặp khó khăn trong việc sử dụng các hệ thống thông tin hiện có. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực và kỹ năng cho cán bộ thuế, từ đó nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng cho cán bộ thuế về CNTT. Việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu sẽ giúp cán bộ thuế nắm vững các công nghệ mới và áp dụng hiệu quả vào công tác quản lý thuế. Thứ hai, cần cải thiện hệ thống thông tin quản lý thuế, đảm bảo tính đồng bộ và khả năng chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan thuế. Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng kiểm tra và thanh tra thuế, từ đó nâng cao tính minh bạch trong quản lý thuế. Cuối cùng, cần tăng cường tuyên truyền và hướng dẫn cho người nộp thuế về việc sử dụng các dịch vụ CNTT trong quản lý thuế. Như một chuyên gia đã nhận định: "Để đạt được hiệu quả cao trong ứng dụng CNTT, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thuế và người nộp thuế."

3.1. Phương hướng và mục tiêu ứng dụng CNTT

Phương hướng và mục tiêu ứng dụng CNTT trong quản lý thuế tại Việt Nam cần được xác định rõ ràng. Mục tiêu chính là xây dựng một hệ thống thông tin quản lý thuế hiện đại, đồng bộ và hiệu quả, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người nộp thuế. Cần tập trung vào việc phát triển các ứng dụng công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn, để nâng cao khả năng quản lý và kiểm tra thuế. Đồng thời, cần xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi cho việc áp dụng CNTT trong quản lý thuế, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của ngành thuế. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Việc xác định rõ phương hướng và mục tiêu ứng dụng CNTT là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công trong công tác quản lý thuế."

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT

Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Đầu tiên, cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, đảm bảo các hệ thống thông tin được cập nhật và nâng cấp thường xuyên. Thứ hai, cần xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ thuế về CNTT, giúp họ nắm vững các công nghệ mới và áp dụng hiệu quả vào công tác quản lý thuế. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan thuế và các tổ chức, doanh nghiệp trong việc phát triển và ứng dụng CNTT. Như một chuyên gia trong lĩnh vực này đã nhận định: "Sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế."

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính công, thuế đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách Nhà nước và là công cụ quản lý vĩ mô quan trọng của nền kinh tế. Hiệu lực và hiệu quả thực thi chính sách thuế không chỉ phụ thuộc vào tính đúng đắn của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mà còn phụ thuộc vào quy trình tổ chức hành thu của cơ quan quản lý thuế. Trước sự phát triển của công nghệ thông tin cùng sự gia tăng nhanh chóng về số lượng người nộp thuế, tính đa dạng của các hình thức kinh doanh và tính chất phức tạp của các giao dịch kinh tế, ngành Thuế Việt Nam đứng trước yêu cầu phải thiết lập một hệ thống thông tin quản lý tập trung, thống nhất và chính xác. Khóa luận tốt nghiệp "Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thu Trang (Chuyên ngành Tài chính, Học viện Ngân hàng, 2019) được thực hiện nhằm phân tích thực trạng và đưa ra định hướng giải pháp cho công tác tin học hóa quản lý thuế.

Khóa luận xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thuế cùng quá trình ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý thuế.
2. Tìm hiểu, phân tích và đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2019.
3. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị đối với các đối tượng liên quan nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý thuế tại Việt Nam thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý thuế tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ hệ thống tổ chức ngành Thuế Việt Nam (từ Tổng cục Thuế, Cục Thuế các tỉnh/thành phố đến các Chi cục Thuế).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát, đánh giá số liệu thực trạng giai đoạn 2011 – 2019 và đề xuất định hướng hoàn thiện cho giai đoạn 2020 – 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn tắc về công nghệ thông tin và quản lý thuế:

• Cơ sở pháp lý và khái niệm công nghệ thông tin: Áp dụng định nghĩa từ Luật Công nghệ thông tin năm 2006. Tác giả phân tích 4 trụ cột cơ bản của công nghệ thông tin (kết cấu hạ tầng, ứng dụng, công nghiệp CNTT, nguồn nhân lực) và 4 giai đoạn tiến hóa công nghệ (xử lý thủ công, xử lý cơ giới, xử lý tự động, xử lý thông tin thông minh).
• Lý luận quản lý thuế: Quản lý thuế được xác định là hoạt động tác động và điều hành của Nhà nước đối với việc thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Văn bản phân tích 4 mô hình tổ chức bộ máy quản lý thuế (theo đối tượng, theo sắc thuế, theo chức năng và mô hình hỗn hợp), cùng 6 chức năng quản lý hành thu (tuyên truyền hỗ trợ, quản lý kê khai - nộp thuế, đôn đốc thu nộp, thanh tra - kiểm tra, cưỡng chế nợ thuế) và 6 nội dung quản lý thuế.
• Nguyên tắc và điều kiện ứng dụng CNTT: Đảm bảo ghi nhận thông tin đầy đủ về người nộp thuế, tích hợp xuyên suốt các quy trình nghiệp vụ, kết nối liên ngành (Thuế - Kho bạc - Ngân hàng), bảo mật dữ liệu và chuẩn hóa việc mã hóa dữ liệu sang ngôn ngữ máy tính. Bộ phận tin học được định vị là trung tâm xử lý dữ liệu của cơ quan thuế.

Tổng quan tài liệu kế thừa kết quả từ các công trình trong và ngoài nước:

• Nghiên cứu trong nước: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Minh Ngọc (2011) về giải pháp dịch vụ thuế điện tử, hóa đơn điện tử; Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thùy Dương (2011) về quản lý rủi ro và hiện đại hóa thuế trong điều kiện hội nhập.
• Nghiên cứu quốc tế: Hướng dẫn quản lý rủi ro tuân thủ của European Commission (2010); Báo cáo của IMF do Patrick Forsat và Michel Bua (2013) khảo sát 19 quốc gia nói tiếng Pháp tại châu Phi cùng kinh nghiệm triển khai các hệ thống phần mềm tại các nước phát triển như Bull e-RIS (Pháp), SIGTAS (Canada), GENTAX (Mỹ); Báo cáo cải cách hành chính thuế của Ấn Độ (2014).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng bao gồm:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Nhìn nhận sự phát triển của hệ thống ứng dụng CNTT theo từng giai đoạn lịch sử của ngành thuế.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp và hệ thống hóa số liệu thứ cấp để phản ánh thực trạng.
• Phương pháp đối chiếu, so sánh và phân tích định tính: Đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân và xây dựng hệ thống khuyến nghị.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo nghiệp vụ của Tổng cục Thuế, Cục CNTT (Tổng cục Thuế), các Cục Thuế, Chi cục Thuế, Cổng thông tin Dịch vụ thuế điện tử, cùng các ấn phẩm chuyên ngành như Tạp chí Tài chính và Thời báo Tài chính Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tập trung trình bày tính cấp thiết, mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và hệ thống hóa toàn bộ khung lý luận. Tác giả làm rõ vai trò của CNTT trong việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế từ phân tán sang tự động hóa và xử lý thông tin thông minh. Nội dung chương phân tích chi tiết ưu - nhược điểm của 4 mô hình tổ chức bộ máy thuế, 6 chức năng hành thu cốt lõi, quy trình tương tác dữ liệu trong điều kiện tin học hóa và 6 nguyên tắc bắt buộc khi thiết kế phần mềm quản lý thuế. Đồng thời, chương 1 tổng thuật các nghiên cứu trong nước và quốc tế, rút ra bài học về tầm quan trọng của việc chuẩn bị kiến trúc hệ thống trước khi cài đặt phần mềm.

Chương 2: Số liệu sử dụng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc dữ liệu và phương pháp luận của đề tài. Tác giả xác định nguồn số liệu thứ cấp được trích xuất từ các kênh chính thống của Tổng cục Thuế và Bộ Tài chính trong giai đoạn 2011 – 2019. Khóa luận luận giải việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu kinh tế học (duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích định tính và so sánh đối chiếu) nhằm xử lý chuỗi dữ liệu thực tế và làm cơ sở đánh giá tính hiệu quả của các ứng dụng CNTT.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn diện thực trạng tin học hóa quy trình quản lý thuế tại Việt Nam:

• Tổ chức bộ máy CNTT: Được phân cấp rõ ràng gồm Cục CNTT (Tổng cục Thuế), Phòng Tin học (Cục Thuế cấp tỉnh) và Đội Kê khai - Kế toán thuế và Tin học (Chi cục Thuế cấp huyện).
• Hệ thống Quản lý thuế tập trung (TMS - Tax Management System): Được nâng cấp từ hệ thống quản lý thuế TNCN (PIT) năm 2000 dựa trên giải pháp đóng gói của hãng SAP (Đức). Triển khai thí điểm năm 2014 và mở rộng toàn quốc cuối năm 2015, TMS thay thế 16 ứng dụng phân tán cũ trước đây. TMS tích hợp 3 cấu phần: SAP_PORTAL (Xử lý tờ khai), SAP_GUI (Quản lý thuế trên máy trạm) và BI (Báo cáo phân tích). Hệ thống vận hành 5 nhóm phân hệ chức năng: Quản lý hồ sơ, Quản lý đăng ký thuế, Xử lý tờ khai, Kế toán thuế và Quản lý nợ thuế.
• Triển khai các dịch vụ thuế điện tử:
  • Khai thuế qua mạng (iHTKK): Áp dụng tại 63/63 Cục Thuế.
  • Nộp thuế điện tử (NTĐT): Kết nối với 50 ngân hàng thương mại tại 63 tỉnh/thành phố.
  • Dịch vụ thuế điện tử (eTax): Hệ thống tích hợp một cửa thay thế iHTKK và NTĐT, chính thức triển khai từ ngày 07/05/2018 tại Phú Thọ, Bắc Ninh và 13 tỉnh trung du, miền núi phía Bắc; tính đến tháng 4/2019 đã triển khai tại 30 Cục Thuế và chuẩn bị mở rộng thêm 15 tỉnh/thành phố từ ngày 06/05/2019. Hệ thống hỗ trợ phân quyền tài khoản phụ (MST-S1, MST-S2) dưới tài khoản quản trị (MST-QL), tích hợp kê khai thuế thuê tài sản (mẫu 01-TTS) và quyết toán thuế TNCN.
  • Hoàn thuế điện tử: Triển khai thí điểm tháng 2/2017 tại Hà Nội, Hải Phòng theo Quyết định số 2790/QĐ-BTC và mở rộng toàn quốc từ tháng 5/2017 theo Thông tư 31/2017/TT-BTC.
• Ứng dụng CNTT trong thanh tra, kiểm tra và quản lý rủi ro: Ứng dụng hệ thống phân tích thông tin rủi ro người nộp thuế (TPR) theo Quyết định số 1626/QĐ-TCT ngày 27/9/2017, kết hợp với ứng dụng hỗ trợ thanh kiểm tra (TTR) và nhật ký thanh tra điện tử (iNTK).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính trong văn bản

Lĩnh vực ứng dụng CNTT	Chỉ tiêu và số liệu ghi nhận trong văn bản	Mốc thời gian
Khai thuế điện tử	703.392 doanh nghiệp tham gia (đạt tỷ lệ 99,99% tổng số DN đang hoạt động)	Tính đến hết tháng 3/2019
Nộp thuế điện tử	697.527 doanh nghiệp đăng ký (đạt tỷ lệ 99,2% tổng số DN đang hoạt động); liên kết 50 ngân hàng thương mại	Tính đến hết tháng 3/2019
Xử lý dữ liệu TMS	Nhận hơn 31,3 triệu chứng từ từ KBNN; đối chiếu và hạch toán thành công 31.880 chứng từ (tỷ lệ 99,1%)	Từ khi triển khai đến hết tháng 3/2017
Hoàn thuế điện tử	Áp dụng cho 96,2% doanh nghiệp đủ điều kiện; tiếp nhận 96,7% tổng số hồ sơ hoàn thuế	Tính đến hết tháng 3/2019
Triển khai eTax	Đã triển khai tại 30 Cục Thuế; mở rộng thêm 15 Cục Thuế từ ngày 06/05/2019	Tháng 4/2019 – Tháng 5/2019
Thanh tra, kiểm tra (TPR)	Toàn ngành thực hiện 8.089 cuộc thanh kiểm tra (đạt 9,28% kế hoạch năm); kiểm tra 61 hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan thuế	Quý I/2019
Quản lý nợ thuế	Tự động hóa tính tiền chậm nộp với tỷ lệ 0,03%/ngày theo quy định	Giai đoạn 2016 – 2019

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Khóa luận chỉ ra các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT:

• Đẩy mạnh việc triển khai hóa đơn điện tử có mã xác thực theo quy định tại Nghị định số 39/2018/NĐ-CP và sửa đổi Thông tư số 32/2011/TT-BTC.
• Ứng dụng hệ thống xác thực số và ký điện tử tập trung cho các thông báo và giao dịch chuyển ra bên ngoài (như Lệnh hoàn thuế gửi Kho bạc Nhà nước).
• Rút ngắn chu kỳ lập dự án nâng cấp CNTT và tăng cường đầu tư đồng bộ cho hạ tầng lưu trữ (Storage), hạ tầng máy chủ cơ sở dữ liệu để tránh quá tải trong mùa quyết toán thuế.
• Nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của các tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng (T-VAN).

Đóng góp của đề tài

Tác giả tự xác định tính mới của khóa luận nằm ở việc tiếp cận tổng thể: Không nghiên cứu riêng lẻ từng khâu (kê khai, nộp thuế, hoàn thuế hay thanh tra) mà đánh giá toàn bộ quy trình ứng dụng CNTT khép kín trong ngành Thuế, làm rõ sự liên kết dữ liệu giữa các cấu phần thuộc hệ thống lõi TMS với các dịch vụ thuế điện tử mở rộng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ những hạn chế thực tế trong công tác ứng dụng CNTT ngành thuế và phạm vi nghiên cứu:

• Hạn chế về thể chế đầu tư CNTT: Quy định tại Nghị định số 102/2009/NĐ-CP và Luật Đấu thầu khiến thời gian xây dựng và phê duyệt một dự án nâng cấp phần mềm CNTT kéo dài khoảng 14 tháng, không bắt kịp tốc độ thay đổi nhanh của các chính sách và mẫu biểu thuế.
• Hạn chế về hạ tầng kỹ thuật: Hạ tầng lưu trữ, sao lưu và máy chủ cơ sở dữ liệu chưa đáp ứng kịp tốc độ tăng trưởng dữ liệu của TMS; đường truyền mạng định kỳ bị nghẽn trong các đợt cao điểm quyết toán thuế dẫn đến tình trạng người nộp thuế không nộp được hồ sơ.
• Hạn chế về dịch vụ trung gian: Hiệu quả kết nối và vai trò của các tổ chức T-VAN chưa thực sự đồng đều, đôi khi gây cản trở cục bộ việc triển khai dịch vụ công trực tuyến.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Theo dõi quá trình thay thế toàn diện hệ thống iHTKK/NTĐT bằng eTax trên phạm vi cả nước; hoàn thiện việc kết nối dữ liệu hoàn thuế điện tử cấp độ 4 với Kho bạc Nhà nước theo Thông tư số 31/2017/TT-BTC; khảo sát việc áp dụng đại trà hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học thuộc các ngành Tài chính - Ngân hàng, Thuế - Tài chính công, Quản lý công và Hệ thống thông tin quản lý; đồng thời cung cấp tư liệu thực tế cho cán bộ công chức đang công tác trong ngành Thuế.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Tài liệu phân tích rõ cấu trúc 3 cấu phần kỹ thuật và 5 phân hệ nghiệp vụ của hệ thống Quản lý thuế tập trung TMS dựa trên nền tảng SAP.
  • Cung cấp dữ liệu chi tiết về tiến trình chuyển đổi sang hệ thống eTax và quy trình phân quyền tài khoản kế toán - lãnh đạo tại doanh nghiệp.
  • Phân tích quy trình 6 bước áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế thông qua phần mềm TPR theo Quyết định 1626/QĐ-TCT.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống Quản lý thuế tập trung (TMS) của ngành Thuế Việt Nam được xây dựng trên nền tảng nào và gồm những cấu phần nào?

Hệ thống TMS được nâng cấp từ ứng dụng quản lý thuế thu nhập cá nhân (PIT) triển khai từ năm 2000, dựa trên gói giải pháp phần mềm của Hãng SAP (Đức). TMS bao gồm 3 cấu phần chính:

• Cấu phần XLTK (SAP_PORTAL): Cổng thông tin web hỗ trợ tiếp nhận, tra cứu và xử lý chi tiết từng chỉ tiêu trên tờ khai, quyết toán thuế.
• Cấu phần QLT (SAP_GUI): Phần mềm cài đặt trên máy trạm kết nối máy chủ, phục vụ quản lý hồ sơ, đăng ký thuế, hoàn thuế, miễn giảm, kế toán thuế và quản lý nợ.
• Cấu phần Báo cáo (BI): Cung cấp các báo cáo chi tiết người nộp thuế, báo cáo kết quả hoạt động và báo cáo phân tích.

2. Tỷ lệ doanh nghiệp tham gia khai thuế và nộp thuế điện tử tại Việt Nam tính đến tháng 3/2019 đạt mức bao nhiêu?

Theo số liệu của Tổng cục Thuế được trích dẫn trong khóa luận, tính đến hết tháng 3/2019:

• Dịch vụ khai thuế điện tử đạt 703.392 doanh nghiệp tham gia, chiếm tỷ lệ 99,99% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước.
• Dịch vụ nộp thuế điện tử ghi nhận 697.527 doanh nghiệp đăng ký tham gia thông qua sự phối hợp với 50 ngân hàng thương mại, đạt tỷ lệ 99,2% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

3. Hệ thống Dịch vụ thuế điện tử (eTax) có cơ chế phân quyền tài khoản quản trị cho doanh nghiệp như thế nào?

Hệ thống eTax cho phép doanh nghiệp sử dụng tài khoản quản trị chính dạng MST-QL. Từ tài khoản này, người quản trị có thể tạo và phân quyền cho các tài khoản con (Sub-account) phục vụ từng nghiệp vụ riêng biệt:

• Cán bộ phụ trách khai thuế sử dụng tài khoản MST-S1.
• Cán bộ phụ trách lập và nộp thuế sử dụng tài khoản MST-S2.
• Cơ chế phê duyệt giấy nộp tiền tách rời chức năng trình ký (kế toán) và chức năng ký số phê duyệt (giám đốc).

4. Ứng dụng CNTT trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế được triển khai qua các hệ thống nào?

Ngành Thuế áp dụng bộ 3 ứng dụng chuyên dụng:

• Ứng dụng TPR: Phân tích thông tin rủi ro của người nộp thuế dựa trên bộ tiêu chí tại Quyết định số 1626/QĐ-TCT ngày 27/9/2017 để tự động chấm điểm và lập kế hoạch thanh kiểm tra.
• Ứng dụng TTR: Phần mềm tác nghiệp hỗ trợ thực hiện thanh tra, kiểm tra thuế theo các mẫu biểu chuẩn hóa.
• Ứng dụng iNTK: Nhật ký thanh tra, kiểm tra điện tử giúp ghi nhận và giám sát toàn bộ tiến trình kiểm tra.

5. Nguyên nhân chính khiến các ứng dụng CNTT ngành thuế chậm cập nhật khi có chính sách mới là gì?

Nguyên nhân chủ yếu do quy trình đầu tư công nghệ thông tin theo quy định của Nghị định số 102/2009/NĐ-CP và Luật Đấu thầu kéo dài. Cơ quan thuế phải mất trung bình khoảng 14 tháng để xây dựng và phê duyệt xong một dự án CNTT phục vụ việc nâng cấp ứng dụng, tạo ra độ trễ lớn trước tốc độ thay đổi liên tục của các chính sách và mẫu biểu thuế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thu Trang đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý thuế và tin học hóa quản lý thuế, làm rõ vai trò trung tâm của hệ thống TMS cùng các dịch vụ công trực tuyến. Thông qua các số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 – 2019, công trình đã phản ánh chân thực các thành tựu vượt bậc về tỷ lệ doanh nghiệp khai thuế (99,99%) và nộp thuế điện tử (99,2%), đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn pháp lý và hạ tầng lưu trữ. Các giải pháp và nội dung mô tả kỹ thuật trong khóa luận mang giá trị tham khảo học thuật và thực tiễn đối với công tác hiện đại hóa ngành Thuế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong điều kiện hiện nay, do sự phát triển không ngừng của cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin, đòi hỏi phải tăng cường chức năng kinh tế, xã hội của Nhà nước. Để thực hiện các chức năng đó, nhà nước cần phải sử dụng các công cụ khác nhau để tác động đến nền kinh tế, nhằm thỏa mãn các nhu cầu xã hội.

Thuế là bộ phận quan trọng nhất của ngân sách nhà nước, thuế góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, một hệ thống thuế có hiệu lực, hiệu quả là mục tiêu quan trọng của mọi quốc gia. Điều này không chỉ phụ thuộc vào những chính sách thuế hợp lý mà còn phụ thuộc rất lớn vào việc kê khai nộp thuế của các đơn vị và công tác quản lý của ngành Thuế. Với tầm quan trọng của công tác quản lý thuế thì việc áp dụng công nghệ thông tin vào quy trình này là thực sự cần thiết và mang ý nghĩa to lớn. Trong tiến trình cải cách và hiện đại hóa ngành Thuế, việc đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý thuế đã và đang được triển khai, chú trọng.

Tuy nhiên, quá trình này còn gặp một số khó khăn, vướng mắc dẫn đến việc khai thác các thông tin, số liệu đôi khi thiếu chính xác và đây đang là vấn đề cấp bách, đòi hỏi phải có những biện pháp triển khai phù hợp để thực hiện công tác quản lý thuế đạt hiệu quả cao nhất. Với những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam” có ý nghĩa khoa học và thực tiễn thiết thực. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu: Nội dung đề tài tập trung đi sâu vào các vấn đề lý luận và thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: Khóa luận nghiên cứu trong toàn bộ hệ thống tổ chức ngành Thuế Việt Nam. 4 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam - Về thời gian: Đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý thuế giai đoạn 2011 – 2019 và định hướng quá trình hoàn thiện giai đoạn 2020 – 2030. TỔNG QUAN VỀ ỨNG DỤNG CNTT TRONG QUẢN LÝ THUẾ 1. Tổng quan về CNTT và vai trò của CNTT trong ngành thuế a) Khái niệm về CNTT CNTT là ngành ứng dụng công nghệ quản lý và xử lý thông tin.

CNTT có các chức năng quan trọng như sáng tạo, xử lý, lưu trữ và truyền tải thông tin. Luật CNTT của Việt Nam ban hành năm 2006 đã định nghĩa: CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kỹ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin số. Hoạt động trong lĩnh vực CNTT bao gồm quản lý dữ liệu, mạng, phần cứng máy tính, phần mềm, cơ sở dữ liệu và quản lý, điều hành hệ thống. b) Nội dung và xu hướng phát triển của CNTT Có 4 thành phần chủ yếu, có thể gọi là 4 trụ cột cơ bản trong CNTT, cụ thể: - Kết cấu hạ tầng CNTT bao gồm mạng máy tính và viễn thông.

- Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các hoạt động này. - Công nghiệp CNTT là ngành kinh tế - kỹ thuật công nghiệp cao sản xuất và cung cấp các sản phẩm CNTT, bao gồm sản phẩm phần cứng, phần mềm và nội dung thông tin số. - Nguồn nhân lực CNTT. Quá trình phát triển CNTT được xác định có bốn giai đoạn chính: - Giai đoạn xử lý thủ công - Giai đoạn xử lý cơ giới - Giai đoạn xử lý tự động - Giai đoạn xử lý thông tin thông minh 5 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam c) Vai trò của CNTT nói chung và trong ngành thuế nói riêng Vai trò của CNTT đối với phát triển xã hội loài người là vô cùng quan trọng, nó không chỉ thúc đẩy nhanh quá trình tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế theo hướng kinh tế dựa vào tri thức, phát triển bền vững, mà quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển con người, phát triển văn hóa, phát triển xã hội.

CNTT là nhân tố quan trọng góp phần đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa. Mạng Internet làm cho thế giới ngày càng trở nên gắn kết và gần gũi với nhau hơn. Tri thức và thông tin trở thành nguồn tài nguyên không biên giới, các luồng giao lưu hàng hóa, dịch vụ thương mại, đầu tư, tài chính, công nghệ, nhân lực. Đối với ngành thuế, CNTT có vai trò hỗ trợ cải cách, hiện đại hóa công tác quản lý thuế đáp ứng tình hình gia tăng số lượng người nộp thuế.

Hiện nay, CNTT đang phát huy thế mạnh ở giai đoạn xử lý tự động trong quá trình quản lý thuế với việc nhận dữ liệu từ hệ thống ứng dụng CNTT của người nộp thuế qua các hình thức giao dịch điện tử và từng bước tự động hóa việc trao đổi dữ liệu giữa các cơ quan thuế với nhau và giữa cơ quan thuế với các cơ quan liên quan khác như Kho bạc, Hải quan, Ngân hàng. Với cơ sở đó, ứng dụng CNTT đang có điều kiện để thực hiện giai đoạn xử lý thông tin thông minh đối với công tác quản lý thuế trong thời gian tới. Tổng quan về quản lý thuế a) Khái niệm Quản lý thuế là việc tổ chức thực thi pháp luật thuế của Nhà nước, được hiểu là hoạt động tác động và điều hành của nhà nước đối với hoạt động thực hiện nghĩa vụ thuế (kê khai, tính thuế, nộp thuế) của người nộp thuế. b) Vai trò của quản lý thuế - Quản lý thuế có vai trò quyết định trong việc đảm bảo nguồn thu từ thuế được tập trung chính xác, kịp thời, thường xuyên, ổn định vào NSNN.

Thông qua việc lựa chọn áp dụng các biện pháp quản lý thuế có hiệu quả, cũng như xây dựng và áp dụng quy trình, thủ tục về thuế hợp lý, cơ quan thuế đảm bảo thu thuế đúng luật, đầy đủ và kịp thời vào NSNN. 6 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam - Thông qua hoạt động quản lý thuế góp phần hoàn thiện chính sách và pháp luật thuế. Những điểm còn bất cập trong chính sách thuế và khiếm khuyết trong các luật thuế được phát hiện trong quá trình áp dụng luật thuế vào thực tiễn và qua các hoạt động quản lý thuế. Trên cơ sở đó cơ quan điều hành thực hiện pháp luật, đề xuất bổ sung, sửa đổi các luật thuế.

- Thông qua quản lý thuế, nhà nước thực hiện kiểm soát và điều tiết các hoạt động kinh tế của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Theo quy định của pháp luật thuế, người nộp thuế phải có trách nhiệm kê khai thuế. Nội dung kê khai thuế là kê khai các hoạt động kinh tế có liên quan đến việc tính toán nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, tức là phải kê khai các hoạt động kinh tế phát sinh, các giao dịch kinh doanh của người nộp thuế. Ngoài ra, để quản lý thuế, cơ quan thuế phải tổ chức, thu thập, nắm bắt, lưu giữ thông tin về hoạt động sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế, phải tổ chức kiểm tra, thanh tra, kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh của người nộp thuế.

Có thể thấy, thông qua quản lý thuế, nhà nước đã thực hiện kiểm soát các hoạt động kinh tế của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Từ việc kiểm soát này, nhà nước có thể có các chính sách quản lý phù hợp để điều tiết hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế theo định hướng của nhà nước. c) Tổ chức quy trình quản lý thuế Quy trình của quản lý thuế bao gồm: thiết kế chính sách thuế và thể chế hóa thành pháp luật thuế, xây dựng tổ chức bộ máy quản lý thuế và tổ chức thực hiện các pháp luật thuế (tổ chức hành thu). Thiết kế chính sách thuế và thể chế hóa thành pháp luật thuế Nội dung của chính sách thuế gồm: + Mục tiêu của chính sách thuế: Xác định mức độ điều tiết qua thuế, những tác động kinh tế - xã hội của chính sách như thế nào và tại sao lại điều tiết ở mức độ đó cũng như có tác động kinh tế - xã hội đó.

+ Phạm vi tác động của chính sách thuế: Chính sách thuế sẽ tác động đến những tổ chức, cá nhân nào trong xã hội. Việc xác định rõ phạm vi tác động của chính sách 7 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam thuế cho phép tập trung vào các mục tiêu quan trọng của chính sách, đồng thời tránh được những hậu quả không mong muốn của chính sách. + Thời gian hiệu lực của chính sách: Xác định rõ chính sách thuế được áp dụng trong thời kỳ nào, xác định rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc của chính sách. + Trách nhiệm thực hiện chính sách thuế: Chỉ rõ tổ chức, cá nhân nào phải có trách nhiệm trong thực hiện chính sách.

+ Phương châm chính sách: Chỉ rõ những quy tắc, yêu cầu cần đạt được của chính sách hoặc hệ thống quản lý thuế. + Pháp luật thuế: Pháp luật thuế phải quy định đầy đủ các yếu tố: người nộp thuế, cơ sở thuế, mức thu, ưu đãi thuế, thủ tục thuế và xử lý vi phạm về thuế. Cũng như các quy định pháp luật khác, một mặt, pháp luật thuế phải thể hiện rõ các mục tiêu, quan điểm, đường lối của chính sách thuế, mặt khác, pháp luật thuế phải minh bạch, phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. Tổ chức bộ máy quản lý thuế Bộ máy quản lý thuế là tổng thể các cơ quan hành chính có quan hệ hữu cơ với nhau trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ và quan hệ công tác được quy định để tổ chức thực thi các luật thuế, nhằm điều hành toàn bộ quá trình điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư vào NSNN thông qua thuế.

Các mô hình tổ chức bộ máy quản lý thuế: + Mô hình tổ chức bộ máy theo đối tượng: Các bộ phận trong cơ quan thuế được bố trí theo loại hình đối đượng nộp thuế.