Luận văn thạc sĩ về ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển nông nghiệp ở tỉnh thái bình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Thu
• Người hướng dẫn: GS.TS Chu Văn Cấp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Ứng Dụng Khoa Học – Công Nghệ Để Phát Triển Nông Nghiệp Ở Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ỨNG DỤNG KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ TRONG NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khoa học - công nghệ và ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Vai trò và các nhân tố ảnh hưởng trong việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp
• 1.4. Các hình thức ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp
• 1.5. Kinh nghiệm ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp
• 1.6. Kinh nghiệm ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp ở một số địa phương
• 1.7. Bài học rút ra cho ứng dụng khoa học - công nghệ và sản xuất nông nghiệp ở Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ TRONG NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Chủ trƣơng của Đảng, Nhà nƣớc ta và điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội… của tỉnh Thái Bình liên quan đến ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp
• 2.2. Chủ trương của Đảng, Nhà nước ta về ứng dụng khoa học - công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội nói chung, phát triển nông nghiệp nói riêng
• 2.3. Những điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, lịch sử, … của tỉnh Thái Bình liên quan đến ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp
• 2.4. Thực tiễn ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình
• 2.4.1. Ứng dụng khoa học - công nghệ trong lĩnh vực trồng trọt
• 2.4.2. Ứng dụng khoa học - công nghệ trong chăn nuôi
• 2.4.3. Đánh giá thực trạng ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp
• 2.4.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.4.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ ĐỂ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI BÌNH
• 3.1. Phƣơng hƣớng ứng dụng khoa học - công nghệ để phát triển nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình
• 3.2. Phương hướng ứng dụng khoa học - công nghệ để phát triển nông nghiệp ở Thái Bình đến 2020 - cơ sở xác định phương hướng ứng dụng khoa học - công nghệ vào nông nghiệp
• 3.3. Một số giải pháp đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình thời gian tới
• 3.3.1. Tạo môi trường thuận lợi cho quá trình ứng dụng khoa học - công nghệ vào nông nghiệp
• 3.3.2. Xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển thị trường khoa học - công nghệ
• 3.3.3. Phát triển giáo dục - đào tạo, nâng cao trình độ dân trí cho nông dân, đào tạo nguồn nhân lực khoa học - công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.3.4. Nhóm giải pháp đổi mới và hoàn thiện các tổ chức nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ để phát triển nông nghiệp
• 3.3.5. Tăng cường công tác quản lý của nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp

Ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tại tỉnh Thái Bình, việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm nông sản. Nông nghiệp thông minh đang dần trở thành xu hướng chủ đạo, với việc sử dụng các công nghệ hiện đại như công nghệ sinh học và kỹ thuật canh tác tiên tiến. Những ứng dụng này không chỉ giúp nông dân tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp tỉnh nhà.

1.1. Tầm quan trọng của công nghệ trong nông nghiệp

Công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc hiện đại hóa nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ sinh học và công nghệ cao giúp cải thiện giống cây trồng, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp có thể tăng năng suất lên đến 30%. Điều này không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho tỉnh Thái Bình. Hơn nữa, việc ứng dụng công nghệ còn giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, từ đó phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Thực trạng ứng dụng công nghệ tại Thái Bình

Thực trạng ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp tại Thái Bình hiện nay cho thấy nhiều tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các mô hình nông nghiệp thông minh đã được triển khai, nhưng chưa đồng bộ và rộng rãi. Nhiều nông dân vẫn chưa tiếp cận được các giải pháp công nghệ hiện đại, dẫn đến việc sản xuất chưa đạt hiệu quả tối ưu. Đặc biệt, việc quản lý nông sản và quản lý nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trên thị trường.

2.1. Những thành tựu đạt được

Trong những năm qua, Thái Bình đã đạt được nhiều thành tựu trong việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Các mô hình nông nghiệp bền vững đã được triển khai, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhiều nông dân đã áp dụng kỹ thuật canh tác mới, từ đó cải thiện hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nông dân chưa tiếp cận được các công nghệ mới, dẫn đến sự chênh lệch trong năng suất giữa các vùng. Việc tăng cường hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất.

III. Giải pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ

Để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp tại Thái Bình, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường đào tạo và hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới. Các chương trình hỗ trợ nông dân cần được triển khai rộng rãi, giúp họ hiểu rõ hơn về lợi ích của việc ứng dụng công nghệ. Thứ hai, cần xây dựng hệ thống tưới tiêu thông minh và quản lý nông nghiệp hiệu quả, giúp tiết kiệm nước và nâng cao năng suất. Cuối cùng, cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ cao trong nông nghiệp, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

3.1. Tạo môi trường thuận lợi cho ứng dụng công nghệ

Để tạo môi trường thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và nông dân. Cần xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ cao và nông nghiệp thông minh. Đồng thời, cần tăng cường quản lý nông nghiệp và quản lý nông sản, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận các công nghệ mới. Việc tạo ra một hệ thống tưới tiêu thông minh cũng là một giải pháp quan trọng, giúp tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, khoa học - công nghệ (KH - CN) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Tỉnh Thái Bình, nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, với diện tích đất nông nghiệp khoảng 96.000 ha và điều kiện tự nhiên thuận lợi, đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nhằm phát triển sản xuất hàng hóa bền vững. Giá trị sản xuất nông nghiệp của tỉnh trong giai đoạn 2006-2010 có xu hướng tăng trưởng tích cực, góp phần nâng cao thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 24,8 triệu đồng năm 2012.

Tuy nhiên, việc ứng dụng KH - CN trong nông nghiệp Thái Bình vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng ứng dụng KH - CN trong lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi tại Thái Bình từ năm 2001 đến 2013, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh ứng dụng KH - CN để phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm nông nghiệp, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và các lý luận hiện đại về ứng dụng KH - CN trong sản xuất nông nghiệp. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ: Khoa học là hệ thống tri thức quy luật về tự nhiên và xã hội, còn công nghệ là ứng dụng các nguyên lý khoa học vào sản xuất nhằm tạo ra sản phẩm và dịch vụ. Mối quan hệ này là cơ sở để phát triển công nghệ mới trong nông nghiệp.

2. Lý thuyết phát triển nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC): NNCNC là nền nông nghiệp ứng dụng các công nghệ mới như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, cơ giới hóa, tự động hóa nhằm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích, đồng thời phát triển bền vững.

Các khái niệm chính bao gồm: tiến bộ công nghệ, ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp, mô hình cánh đồng mẫu lớn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, và phát triển thị trường khoa học công nghệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ các báo cáo của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2001-2013, các dự án ứng dụng KH - CN, kết quả khảo nghiệm giống cây trồng, vật nuôi, và các mô hình sản xuất thực tế tại địa phương.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các mô hình sản xuất tiêu biểu trong trồng trọt và chăn nuôi tại Thái Bình, kết hợp khảo sát ý kiến của cán bộ khuyến nông, nhà khoa học và nông dân.

• Phương pháp phân tích: Phân tích tổng hợp, so sánh, thống kê mô tả và phân tích định lượng để đánh giá thực trạng ứng dụng KH - CN. Phương pháp dự báo được sử dụng để dự đoán xu hướng phát triển ứng dụng KH - CN trong nông nghiệp tỉnh Thái Bình đến năm 2020.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2001-2013, với việc thu thập và phân tích số liệu trong suốt thời gian này, đồng thời dự báo và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp: Nhờ ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật như kỹ thuật sạ hàng, bón phân theo bảng so màu, năng suất lúa tại Thái Bình đã tăng lên đáng kể, với năng suất trung bình đạt 14-15 tấn/ha, cao hơn nhiều so với trước đây. Ví dụ, kỹ thuật sạ hàng giúp tiết kiệm 40-60% lượng hạt giống, đồng thời giảm 15-20% lượng phân đạm sử dụng.

2. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi: Các giống cây trồng mới như lúa khang dân, trung nông, Việt Hương và các giống vật nuôi như lợn siêu nạc, bò lai sind được phổ biến rộng rãi, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Diện tích ao đầm kém hiệu quả được chuyển đổi sang các mô hình nuôi trồng có hiệu quả kinh tế cao hơn.

3. Ứng dụng công nghệ sinh học và công nghệ cao: Tỉnh đã triển khai các mô hình nuôi cấy mô, kỹ thuật sinh học phân tử, công nghệ vi sinh vật và enzyme trong sản xuất nông nghiệp. Ví dụ, mô hình trồng lạc tại xã Keo Lôm và các giống lúa mới như Thái Xuyên, TBR 36 đã cho năng suất và chất lượng vượt trội.

4. Giảm lao động thủ công nhờ cơ giới hóa: Việc sử dụng máy gặt đập liên hợp giảm số lao động cần thiết từ 20 người xuống còn 4-5 người/ha, tiết kiệm 75% nhân công trong khâu thu hoạch. Máy xới đất BL 120 thay thế 10 lao động trong khâu làm đất, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy ứng dụng KH - CN đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại Thái Bình. Việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường đã giúp tỉnh duy trì tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp dù diện tích đất canh tác có xu hướng giảm.

So sánh với các tỉnh như Hưng Yên và Hải Dương, Thái Bình có nhiều điểm tương đồng trong việc ứng dụng công nghệ sinh học và phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, Thái Bình cần tăng cường hơn nữa công tác đào tạo nguồn nhân lực, phát triển kết cấu hạ tầng và hoàn thiện thị trường khoa học công nghệ để thúc đẩy ứng dụng KH - CN hiệu quả hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng năng suất cây trồng, biểu đồ cơ cấu giống cây trồng và vật nuôi, cũng như bảng so sánh chi phí lao động trước và sau khi cơ giới hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, đào tạo cán bộ khuyến nông và nông dân về ứng dụng KH - CN, đặc biệt là công nghệ sinh học và công nghệ cao. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nông nghiệp có trình độ kỹ thuật lên 60% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các viện nghiên cứu.

2. Phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ nông nghiệp: Đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn, điện và công nghệ thông tin để tạo điều kiện thuận lợi cho ứng dụng công nghệ mới. Mục tiêu hoàn thành 80% các công trình hạ tầng trọng điểm trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh và các sở ngành liên quan.

3. Xây dựng và phát triển thị trường khoa học công nghệ nông nghiệp: Tạo cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu trong việc chuyển giao công nghệ, thúc đẩy liên kết “4 nhà” (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông). Mục tiêu tăng số lượng hợp đồng chuyển giao công nghệ lên 50% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các doanh nghiệp.

4. Khuyến khích phát triển mô hình nông nghiệp công nghệ cao và cánh đồng mẫu lớn: Hỗ trợ xây dựng các khu NNCNC và mở rộng mô hình cánh đồng mẫu lớn theo tiêu chuẩn VietGAP để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Mục tiêu nhân rộng mô hình trên 30% diện tích canh tác trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND các huyện, thị xã và các tổ chức khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về nông nghiệp: Giúp hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp công nghệ cao phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và chuyên gia KH - CN trong lĩnh vực nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các công nghệ mới, mô hình ứng dụng hiệu quả.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Tham khảo các giải pháp công nghệ và mô hình liên kết sản xuất để nâng cao hiệu quả kinh doanh và mở rộng thị trường.

4. Nông dân và tổ chức hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt các tiến bộ kỹ thuật, mô hình sản xuất tiên tiến để áp dụng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ứng dụng khoa học - công nghệ lại quan trọng đối với nông nghiệp Thái Bình?
   Ứng dụng KH - CN giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Ví dụ, kỹ thuật sạ hàng giúp tiết kiệm 40-60% hạt giống và tăng hiệu quả sử dụng phân bón.

2. Những công nghệ nào được áp dụng phổ biến trong nông nghiệp Thái Bình?
   Các công nghệ chủ yếu gồm công nghệ sinh học (nuôi cấy mô, kỹ thuật di truyền), công nghệ vi sinh vật, công nghệ enzyme, và cơ giới hóa trong sản xuất và thu hoạch.

3. Mô hình cánh đồng mẫu lớn có ưu điểm gì?
   Mô hình này giúp tập trung sản xuất theo quy trình kỹ thuật thống nhất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp và nhà khoa học.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của nông dân?
   Thông qua đào tạo, tập huấn kỹ thuật, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và hỗ trợ về vốn, nông dân có thể tiếp cận và áp dụng hiệu quả các công nghệ mới.

5. Chính sách nào hỗ trợ ứng dụng KH - CN trong nông nghiệp tại Thái Bình?
   Tỉnh có các chính sách hỗ trợ vốn, đào tạo, xây dựng mô hình trình diễn và phát triển thị trường khoa học công nghệ nhằm thúc đẩy ứng dụng KH - CN trong nông nghiệp.

Kết luận

• KH - CN đóng vai trò quyết định trong phát triển nông nghiệp Thái Bình, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
• Thực trạng ứng dụng KH - CN đã đạt được nhiều thành tựu nhưng còn tồn tại hạn chế về nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng và thị trường công nghệ.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng, xây dựng thị trường KH - CN và nhân rộng mô hình nông nghiệp công nghệ cao.
• Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ hoạch định chính sách và phát triển nông nghiệp bền vững tại Thái Bình đến năm 2020 và các giai đoạn tiếp theo.
• Kêu gọi các cấp chính quyền, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân cùng phối hợp thực hiện các giải pháp để thúc đẩy ứng dụng KH - CN trong nông nghiệp tỉnh nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp. Chương 2: Thực trạng ứng dụng khoa học - công nghệ để phát triển nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình. Chương 3: Những phương hướng và giải pháp đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ để phát triển nông nghiệp ở tỉnh Thái Bình. 6 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ỨNG DỤNG KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ TRONG NÔNG NGHIỆP 1.

Khoa học - công nghệ và ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khoa học - công nghệ và mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ Khoa học: Khoa học, tiếng Latin là “scientia”, có nghĩa là “kiến thức” hoặc “hiểu biết”, là các nỗ lực thực hiện phát minh, để tăng lượng tri thức hiểu biết của con người về cách thức hoạt động của thế giới vật chất xung quanh. Có nhiều quan niệm về khoa học: + Định nghĩa về khoa học được chấp nhận phổ biến đó là tri thức tích cực đã được hệ thống hoá.

Theo Luật Khoa học và công nghệ năm 2000 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: “Khoa học là hệ thống tri thức về các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy” [21]. + Viện Ngôn ngữ học thuộc Ủy ban Khoa học xã hội cho rằng: Khoa học là hệ thống tri thức tích luỹ trong quá trình lịch sử và được thực tiễn chứng minh, phản ánh những quy luật khách quan của thế giới bên ngoài cũng như các hoạt động tinh thần của con người, giúp con người có khả năng cải tạo thế giới hiện thực. + Theo ý kiến của các nhà triết học: Khoa học (science) là hệ thống tri thức gồm những quy luật về tự nhiên, xã hội và tư duy, được tích lũy trong quá trình nhận thức trên cơ sở thực tiễn, được thể hiện bằng những khái niệm, phán đoán, học thuyết. 7 z Những quan niệm trên cho thấy, bản chất của khoa học là hệ thống tri thức mang tính quy luật.

Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong nhận thức và cải tạo thế giới tự nhiên, phục vụ nhu cầu tồn tại, phát triển của con người và xã hội loài người. Khoa học là lĩnh vực hoạt động của con người, cùng với các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội… Xã hội loài người càng phát triển thì khoa học cũng ngày càng phát triển và phân ngành của khoa học càng chi tiết hóa và phức tạp hóa hơn như: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học cơ bản, khoa học ứng dụng. Trong thời đại ngày nay, khoa học phát triển có tính chất liên ngành, trong đó khoa học xã hội và nhân văn rất được chú ý. Tóm lại, khoa học là một hình thái ý thức xã hội phản ánh một lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp xã hội có tính đặc thù nhằm tìm kiếm, sắp xếp một cách có hệ thống các tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy trên cơ sở tổng hợp, khái quát những tri thức kinh nghiệm đã được tích lũy trong quá trình lịch sử, từ thực tiễn hoạt động sản xuất và đời sống để định hướng, dẫn dắt hoạt động thực tiễn của con người.

Công nghệ: Thuật ngữ công nghệ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là “Technologia” hay “vexvonopơ”. “Techne” có nghĩa là “thủ công” và “logia” là “châm ngôn”; “Technologia” là một thuật ngữ rộng ám chỉ đến các công cụ và mưu mẹo của con người. Trong tiếng Anh, công nghệ là “Technology” có nghĩa là “tài nghệ học”, sự tinh xảo của tay nghề, một nghệ thuật hay một kỹ năng, bí quyết,… để đạt tới sản phẩm chất lượng cao của nghề thủ công trước đó. Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan niệm về công nghệ, đơn cử như: + Tác giả F.

Root cho rằng: “Công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng được vào việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới”. Theo quan niệm này, công nghệ chính là sự vận dụng những thành tựu 8 z khoa học vào sản xuất. Đây là ưu điểm nổi bật của khái niệm này, đã làm rõ được quan hệ giữa khoa học và công nghệ. Ông cho rằng: “Công nghệ là sự áp dụng khoa học vào công nghiệp bằng cách sử dụng những nghiên cứu và cách xử lý một cách có hệ thống và có phương pháp”.

Sự khác nhau giữa ông và tác giả trên ở chỗ là ông đã cảm nhận được tính phức tạp của công nghệ. Nhiều nhà nghiên cứu khác cũng đã đưa ra những quan niệm tương tự. Jones cho rằng: “Công nghệ là cách thức mà qua đó các nguồn lực được chuyển thành hàng hoá”. Theo quan niệm này, công nghệ được gắn với nền kinh tế hàng hoá hay kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, khái niệm này lại có nhược điểm là khá đơn giản, chưa đề cập đến quan hệ giữa khoa học và công nghệ. Theo Ủy ban kinh tế xã hội châu Á - Thái Bình Dương: “Công nghệ là hệ thống tri thức về quy trình kỹ thuật chế biến vật liệu và thông tin. Nó bao gồm tất cả kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo dịch vụ công nghiệp, dịch vụ quản lý”. Khái niệm này sâu rộng hơn những khái niệm trên nhưng chủ yếu mới đề cập đến mặt kỹ thuật.

UNCTAD đưa ra định nghĩa về công nghệ đầy đủ hơn: “Công nghệ là một đầu vào cần thiết cho sản xuất. Như vậy, nó được mua bán trên thị trường như một hàng hoá, được thể hiện ở một trong những dạng sau: tư liệu sản xuất và đôi khi là các sản phẩm trung gian, được mua và bán trên thị trường, đặc biệt là gắn với các quyết định đầu tư; nhân lực, thông thường là nhân lực có trình độ và đôi khi là nhân lực có trình độ cao và chuyên sâu, với khả năng sử dụng đúng các thiết bị và kỹ thuật và làm chủ được bộ máy giải quyết vấn đề và sản xuất thông tin; thông tin, dù đó là thông tin kỹ thuật hay thông tin thương mại, được đưa ra trên thị trường hay được giữ bí mật như một phần của hoạt động độc quyền”. Theo Luật KH - CN năm 2000 thì: “Công nghệ là tập hợp các phương 9 z pháp, các quy trình, kỹ năng bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” [21]. Như vậy, công nghệ là tập hợp những giải pháp kỹ thuật để chế tạo ra hàng hoá và dịch vụ; là toàn bộ quá trình biến các nguồn lực thành sản phẩm hàng hoá theo yêu cầu của thị trường.

Bản chất của công nghệ là kỹ thuật (Công nghệ là tập hợp những giải pháp kỹ thuật để chế tạo ra hàng hoá và dịch vụ). Như vậy, giữa khái niệm công nghệ và khái niệm kỹ thuật không có sự khác biệt về bản chất. Công nghệ gồm bốn thành phần: (i) Thành phần kỹ thuật (technoware), bao gồm các thiết bị, máy móc kỹ thuật, nhà xưởng mang hình thái vật thể “hữu hình”; (ii) thành phần thông tin phi vật thể “vô hình” (inforeware), gồm các bí quyết, phát minh, sáng chế, quy trình công nghệ, phương pháp công nghệ, cách thức xử lý giải pháp công nghệ; (iii) thành phần nhân lực (humanware), gồm kiến thức, kỹ năng, trình độ tay nghề, kinh nghiệm, về các lĩnh vực của người lao động, khả năng thích ứng với các điều kiện sản xuất của người lao động; (iiii) thành phần tổ chức (orgaware), gồm việc tổ chức, quản lý, điều hành, kiểm tra, điều phối bố trí các nguồn lực. Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ Khoa học và công nghệ có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Những thành tựu về khoa học là cơ sở, tiền đề cho sự phát triển công nghệ. Sự phát triển công nghệ, một mặt, làm cho các thành tựu khoa học được ứng dụng trong thực tiễn, làm cho hoạt động khoa học mang tính thực tiễn, phục vụ thực tiễn; mặt khác, sự phát triển của công nghệ làm cho hoạt động thực tiễn của con người có hiệu quả cao hơn nên có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho khoa học. Thực tiễn đặt ra cho khoa học những đòi hỏi mới cao hơn, từ đó thúc đẩy khoa học tiếp tục phát triển.Ăng ghen đã viết về quan hệ này: “Nếu kỹ thuật phụ thuộc một phần lớn vào tình trạng của khoa học thì khoa học lại còn phụ thuộc nhiều hơn nữa vào những đòi hỏi của kỹ thuật. Khi xã hội có nhu cầu về 10 z kỹ thuật thì nhu cầu này thúc đẩy khoa học tiến lên hơn mười trường đại học”.

Hầu hết các bước ngoặt trong lịch sử kinh tế thế giới đều gắn với các phát minh khoa học và sáng chế công nghệ. Chúng là những yếu tố chủ yếu, động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội. Mặt dù cả hai đều có điểm chung về mục đích và hoạt động dựa trên cơ sở phát triển trí tuệ của con người, nhưng giữa chúng có những khác biệt quan trọng cần chú ý: Một là, khoa học là tìm ra các quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; còn công nghệ lại là việc ứng dụng các nguyên lý, quy luật mà khoa học đã tìm ra vào sản xuất và đời sống; Hai là, khoa học tập trung lý giải tìm ra nguyên nhân, còn công nghệ tìm ra bí quyết để áp dụng; Ba là, các tri thức khoa học có thể phổ biến không hạn chế, thì công nghệ lại là một thứ hàng hoá dùng để mua bán gắn với các yếu tố sở hữu và giá cả; Bốn là, các hoạt động khoa học được đánh giá bằng các thước đo trực cảm, trong khi đó thước đo đối với công nghệ lại là phần đóng góp cụ thể đối với việc giải quyết các mục tiêu kinh tế - xã hội; Năm là, các hoạt động khoa học thường đòi hỏi phải có một thời gian giải quyết dài hơn và yếu tố bất định luôn là đặc trưng của hoạt động này. Ngược lại, đối với các hoạt động công nghệ thời gian giải quyết thường ngắn hơn.

Mặc dù, giữa khoa học, công nghệ có điểm khác nhau như vậy, nhưng cả hai đều thống nhất, tồn tại trong mối quan hệ tác động qua lại với nhau. Khoa học tạo cơ sở lý thuyết và phương pháp cho ứng dụng triển khai công nghệ mới vào sản xuất và đời sống. Công nghệ kích thích sự phát triển của khoa học và cung cấp các phương tiện, công cụ cho nghiên cứu khoa học. Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội loài người, vai trò của khoa học ngày càng tăng.