Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng bò sữa và thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của việt nam sản xuất trong điều trị

Luận án tiến sĩ nghiên cứu ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng bò sữa và thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone sản xuất tại Việt Nam.

• Tác giả: Giang Hoàng Hà
• Người hướng dẫn: Sử Thanh Long
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Sinh sản và bệnh sinh sản gia súc
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng bò sữa và thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• 1. Trích yếu luận án
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Vật liệu nghiên cứu
• 1.6. Địa điểm nghiên cứu
• 1.7. Thời gian nghiên cứu
• 1.8. Những đóng góp mới của luận án
• 1.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.9.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.9.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Tổng quan tài liệu
• 2.1. Cấu tạo và chức năng hoạt động của buồng trứng bò
• 2.2. Cơ chế hoạt động của các hormone sinh sản
• 2.3. Động thái hormone progesterone ở bò sữa
• 2.3.1. Động thái hormone progesterone ở bò có sinh lý bình thường
• 2.3.2. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh u nang buồng trứng
• 2.3.3. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh thể vàng tồn lưu
• 2.3.4. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh buồng trứng không hoạt động
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.4.1. Nghiên cứu ở trong nước
• 2.4.2. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.5. Các loại dụng cụ tẩm progesterone trên thế giới và Việt Nam
• 2.5.1. Dụng cụ tẩm progesterone do nước ngoài sản xuất
• 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.1.1. Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh buồng trứng bò sữa
• 3.1.2. Nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò
• 3.1.3. Nghiên cứu ứng dụng dụng cụ tẩm ProB vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh buồng trứng bò sữa
• 3.2.2. Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò
• 3.2.3. Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu ứng dụng dụng cụ tẩm ProB vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa
• 3.2.4. Phương pháp tổng hợp, phân tích số liệu và xử lý thống kê
• 4. Kết quả và thảo luận
• 4.1. Kết quả nghiên cứu một số yếu tố liên quan đến các bệnh buồng trứng bò sữa
• 4.1.1. Kết quả đánh giá một số yếu tố liên quan đến các bệnh buồng trứng cụ thể trên các bò mắc bệnh được điều tra
• 4.1.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố vùng đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.1.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của lứa đẻ đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.1.4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thể trạng bò đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.1.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của loại chuồng nuôi đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.1.6. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thảm cao su đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.1.7. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của bổ sung đá liếm đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng
• 4.2. Kết quả nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò
• 4.2.1. Kết quả triệt sản bò cái để định lượng hormone ngoại lai (progesterone)
• 4.2.2. Kết quả nghiên cứu thải trừ progesterone vào máu khi đặt mẫu dụng cụ ProB ở các nồng độ khác nhau
• 4.2.3. Kết quả nghiên cứu biến động hàm cortisol trong máu khi đặt vòng ProB
• 4.3. Kết quả ứng dụng dụng cụ prob vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu so sánh dụng cụ ProB và dụng cụ CIDR trong điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa
• 4.3.2. Kết quả nghiên cứu đánh giá thời gian động dục trở lại ở bò sữa sau điều trị bằng dụng cụ ProB và CIDR
• 4.3.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thể trạng bò sữa đến tỷ lệ động dục sau điều trị bằng dụng cụ ProB và CIDR
• 5. Kết luận và kiến nghị
• Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chức năng buồng trứng của bò sữa và thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone tại Việt Nam. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng sinh sản của bò sữa, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả chăn nuôi. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam, nơi mà sức khỏe bò ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm sữa. Theo thống kê, tỷ lệ bò mắc bệnh buồng trứng không hoạt động và thể vàng tồn lưu là rất cao, điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Tình trạng bệnh buồng trứng ở bò sữa

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng sinh sản của bò sữa ở miền Bắc Việt Nam đang gặp nhiều vấn đề. Trong số 818 bò được khảo sát, tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng không hoạt động và thể vàng tồn lưu chiếm ưu thế. Các yếu tố như vùng chăn nuôi, lứa đẻ, và thể trạng bò có ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ mắc bệnh. Cụ thể, bò rạ (từ lứa đẻ thứ hai trở lên) có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và quản lý sức khỏe sinh sản cho bò sữa trong giai đoạn này. Điều này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp quản lý sức khỏe hiệu quả trong chăn nuôi bò sữa.

III. Ảnh hưởng của hormone sinh sản

Nghiên cứu đã phân tích tác động của hormone đến chức năng buồng trứng. Progesterone là hormone chủ yếu ảnh hưởng đến chu kỳ sinh sản của bò. Kết quả cho thấy, hàm lượng progesterone trong máu tăng nhanh sau khi đặt dụng cụ tẩm progesterone, đạt đỉnh vào ngày thứ nhất và duy trì trên ngưỡng 1,0 ng/ml trong suốt thời gian đặt. Điều này cho thấy dụng cụ tẩm progesterone có khả năng cải thiện tình trạng sinh sản của bò sữa. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hàm lượng cortisol trong máu cũng tăng lên khi đặt dụng cụ, cho thấy có sự kích ứng nhẹ. Việc theo dõi các chỉ số này là cần thiết để đảm bảo sức khỏe tổng thể cho bò.

IV. Thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone

Thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất cho thấy hiệu quả tích cực trong việc điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa. Tỷ lệ bò động dục đạt 79% khi sử dụng dụng cụ ProB, so với 69,61% ở nhóm sử dụng dụng cụ CIDR. Kết quả này cho thấy dụng cụ ProB có thể là một giải pháp hiệu quả cho vấn đề sinh sản ở bò sữa. Việc sử dụng dụng cụ này không chỉ giúp cải thiện tỷ lệ động dục mà còn giảm thiểu chi phí cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá lâu dài về hiệu quả và an toàn của dụng cụ này trong thực tiễn.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như thể trạng, điều kiện chuồng trại, và sử dụng thảm cao su có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng ở bò sữa. Dụng cụ tẩm progesterone ProB cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện tình trạng sinh sản. Để nâng cao hiệu quả chăn nuôi bò sữa, cần có các biện pháp quản lý sức khỏe sinh sản đồng bộ, bao gồm việc theo dõi thường xuyên và áp dụng các công nghệ mới trong chăn nuôi. Việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm hỗ trợ sinh sản cũng cần được chú trọng hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam trải qua giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ từ sau năm 2001 theo Quyết định 167/2001/QĐ-TTg, phát triển theo hướng chuyên canh quy mô trang trại công nghiệp với các giống bò ngoại cao sản như Holstein Friesian (HF). Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với năng suất sinh sản của đàn bò sữa nhiệt đới hóa là hội chứng chậm động dục bắt nguồn từ các rối loạn chức năng buồng trứng (Sử Thanh Long & cs., 2016; Sử Thanh Long & Bùi Duy Quang, 2017). Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Giang Hoàng Hà (2021) với tiêu đề "Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng bò sữa và thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trong điều trị" thuộc chuyên ngành Sinh sản và bệnh sinh sản gia súc (Mã số: 9 64 01 06) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Sử Thanh Long và TS. Phạm Văn Giới, đã giải quyết căn cơ bài toán dịch tễ học bệnh lý buồng trứng và công nghệ nội tiết can thiệp sinh sản tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: các trang trại chăn nuôi bò sữa tại miền Bắc Việt Nam đối mặt với tỷ lệ chậm sinh cao do thể vàng tồn lưu, buồng trứng không hoạt động và u nang buồng trứng, nhưng thiếu các điều tra dịch tễ quy mô lớn gắn liền với các yếu tố tiểu khí hậu, thể trạng (BCS), quản lý chuồng trại và dinh dưỡng vi khoáng (Tăng Xuân Lưu & cs., 2014a; Sử Thanh Long & cs., 2014). Đồng thời, việc ứng dụng liệu pháp hormone ngoại sinh nhằm kiểm soát chu kỳ động dục phụ thuộc hoàn toàn vào các dụng cụ tẩm progesterone nhập khẩu đắt đỏ như CIDR (New Zealand), PRID Delta (Pháp) hay DIB (Argentina), tạo gánh nặng chi phí lớn cho người chăn nuôi trong nước (Rathbone & Burke, 2013).

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học chặt chẽ:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Các yếu tố vùng sinh thái, lứa đẻ, thể trạng, thiết kế chuồng nuôi, đệm lót cao su và bổ sung khoáng chất (đá liếm) tương tác như thế nào đến tỷ lệ và cơ cấu bệnh lý buồng trứng ở bò sữa miền Bắc?
   • Giả thuyết 1 (H1): Tỷ lệ mắc các bệnh lý buồng trứng chịu sự chi phối có ý nghĩa thống kê của lứa đẻ, điều kiện tiện nghi chuồng trại và cân bằng khoáng vi lượng.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Dụng cụ tẩm progesterone sản xuất trong nước (ProB) có đạt động thái giải phóng hormone và tính an toàn sinh học tương đương với thiết bị tiêu chuẩn quốc tế (CIDR) hay không?
   • Giả thuyết 2 (H2): Dụng cụ ProB tẩm 1,3g progesterone duy trì nồng độ progesterone huyết thanh ngoại sinh >1,0 ng/ml ổn định trong suốt thời gian đặt, giảm nhanh về <1,0 ng/ml sau khi rút và không gây stress sinh lý toàn thân (cortisol) hoặc kích ứng niêm mạc âm đạo nghiêm trọng.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Hiệu quả gây động dục và phục hồi chức năng buồng trứng của phác đồ Ovsynch kết hợp ProB trên bò chậm động dục có tương đương với phác đồ đối chứng sử dụng CIDR ngoại nhập?
   • Giả thuyết 3 (H3): Tỷ lệ bò động dục sau điều trị bằng Ovsynch + ProB đạt tương đương (P > 0,05) so với Ovsynch + CIDR, giải quyết dứt điểm tình trạng buồng trứng không hoạt động và thể vàng tồn lưu.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh lý học nội tiết sinh sản: cơ chế điều hòa ngược (feedback) của trục Vùng dưới đồi - Tuyến yên - Buồng trứng - Tử cung (Hypothalamic-Pituitary-Ovarian-Uterine Axis - HPOU), động lực học phát triển sóng nang trứng (follicular waves) và vai trò bản lề của progesterone ngoại sinh trong việc tái lập xung tiết GnRH và kích thích giải phóng đỉnh LH tiền rụng trứng (Sử Thanh Long, 2018; Bridges & cs., 2008).

Về phạm vi và quy mô, luận án khảo sát toàn diện trên mẫu dịch tễ gồm 818 bò sữa mắc bệnh buồng trứng tại 4 vùng chăn nuôi trọng điểm phía Bắc (Hà Nội, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Mộc Châu - Sơn La); thực nghiệm phẫu thuật cắt buồng trứng trên đàn bò thí nghiệm để định lượng dược động học nội tiết; và thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) trên 202 bò sữa chậm động dục tại Ba Vì và Mộc Châu trong giai đoạn từ tháng 8/2015 đến tháng 12/2020. Nghiên cứu mang tính đột phá khi lần đầu tiên làm chủ quy trình công nghệ chế tạo dụng cụ giải phóng progesterone nội âm đạo ProB tại Việt Nam, mở ra kỷ nguyên tự chủ công nghệ sinh sản gia súc cao sản.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong nước và quốc tế chỉ ra rằng việc kiểm soát chu kỳ động dục và điều trị rối loạn chức năng buồng trứng ở gia súc cái xoay quanh việc kiểm soát nồng độ progesterone huyết thanh. Các nghiên cứu kinh điển của Lê Xuân Cương & Vũ Sĩ Nhàn (1997), Hoàng Kim Giao & Nguyễn Thanh Dương (1997) và Lê Văn Ty (2007) đã đặt nền móng cho việc sử dụng phối hợp gonadotropin huyết thanh ngựa chửa (eCG) và progesterone dạng tiêm. Tuy nhiên, đường tiêm hoặc cho ăn progesterone bộc lộ nhược điểm lớn về sự dao động nồng độ không kiểm soát và tốn công lao động.

Trên thế giới, sự tiến hóa của các thiết bị giải phóng progesterone nội âm đạo (Intravaginal Progesterone-Releasing Devices) đã tạo nên bước ngoặt. Bắt đầu từ PRID dạng xoắn kim loại bọc silicone chứa 1,55g P4 của Pháp (Rathbone & Burke, 2013), đến CIDR khung chữ T bọc silicone chứa 1,38g hoặc 1,9g P4 của New Zealand, Cue-mate chứa 1,56g P4 (Bomac, New Zealand), DIB chứa 1,0g P4 (Syntex, Argentina), Primer chứa 1,0g P4 (Brazil) và Sincrogest (Aurofino, Brazil).

Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái can thiệp nội tiết:

1. Trường phái phác đồ Ovsynch truyền thống 7 ngày kết hợp CIDR/PRID (Pursley & cs., 1995; Colazo & Ambrose, 2015) dựa trên tiêm GnRH ngày 0, PGF2α ngày 7 kết hợp rút dụng cụ tẩm, và tiêm GnRH lần 2 sau 48-56 giờ. Trường phái này nhấn mạnh tính ổn định của sóng nang nhưng có nguy cơ kéo dài thời gian tồn tại của nang trứng trội, làm giảm chất lượng noãn bào.
2. Trường phái phác đồ Cosynch/Ovsynch rút ngắn 5 ngày hoặc 4 ngày (Bridges & cs., 2008; Santos & cs., 2010; Palomares & cs., 2015; Heidi & cs., 2019). Bridges & cs. (2008) và Colazo & Ambrose (2011) lập luận rằng việc giảm thời gian đặt dụng cụ tẩm P4 xuống 5 ngày giúp tối ưu hóa đường kính nang Graafian, tăng nồng độ estradiol tiền rụng trứng và nâng cao tỷ lệ thụ thai (53% - 63,3%), dù đòi hỏi phải tiêm nhắc lại PGF2α hai lần cách nhau 6 - 24 giờ để đảm bảo thoái hóa hoàn toàn thể vàng.

Đối với bò mắc bệnh buồng trứng không hoạt động hoặc thể vàng tồn lưu, việc duy trì một pha thể vàng nhân tạo (artificial luteal phase) bằng thiết bị nội âm đạo là điều kiện tiên quyết để kích hoạt lại thụ thể GnRH tại tuyến yên (Herudzińska & cs., 2018; Wijma & cs., 2018).

Luận án định vị nghiên cứu của mình tại giao điểm giữa dịch tễ học thú y thực địa và công nghệ sinh dược học động vật. Bằng cách so sánh đối chứng trực tiếp với dụng cụ CIDR tiêu chuẩn quốc tế từ New Zealand, nghiên cứu của Giang Hoàng Hà chứng minh sản phẩm ProB của Việt Nam hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn dược động học khắt khe nhất của một thiết bị phân phối thuốc có kiểm soát (Controlled Internal Drug Release).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm lý thuyết điều hòa phản hồi nội tiết (Endocrine Feedback Theory) và cơ chế động lực học sóng nang trứng trong điều kiện nhiệt đới hóa:

• Cơ chế xung tiết GnRH - LH: Khi nồng độ progesterone ngoại sinh từ dụng cụ ProB được duy trì liên tục trên ngưỡng sinh lý 1,0 ng/ml máu, nó tạo ra tác động điều hòa ngược âm tính (negative feedback) lên trung tâm sóng vùng dưới đồi, ức chế xung tiết GnRH và kìm hãm tiết đỉnh LH, đồng thời cho phép FSH duy trì nhịp tiết cơ bản để nuôi dưỡng sóng nang mới (Sử Thanh Long, 2018).
• Cơ chế "cú sốc nồng độ progesterone" (Progesterone withdrawal shock): Khi rút dụng cụ ProB sau 7 ngày, nồng độ progesterone sụt giảm đột ngột xuống dưới 1,0 ng/ml trong vòng 24 giờ. Sự biến mất đột ngột của progesterone giải phóng hoàn toàn sự ức chế lên vùng dưới đồi, kích hoạt xung tiết GnRH biên độ cao, dẫn đến đỉnh LH (LH surge) thúc đẩy nang trứng trội chín, vỡ bao nang và rụng trứng.
• Hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
  • Mệnh đề P1: Rối loạn chức năng buồng trứng ở bò sữa nhiệt đới không chỉ do tổn thương nguyên phát tại buồng trứng mà là hệ quả của sự mất đồng bộ tín hiệu nội tiết trục HPOU dưới tác động của stress môi trường và dinh dưỡng khoáng.
  • Mệnh đề P2: Việc thiết lập một pha thể vàng giả định bằng thiết bị giải phóng progesterone nội âm đạo với liều giải phóng tối ưu (tương đương 1,3g P4) là đủ để thiết lập lại tính mẫn cảm của thụ thể GnRH-R tại thùy trước tuyến yên.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa chiều giữa 3 lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết Động lực học Sóng nang (Follicular Wave Dynamics Theory): Phân tích sự phát triển của nang trứng qua các giai đoạn nổi lên (recruitment), chọn lọc (selection), trội (dominance) và thoái hóa (atresia).
2. Lý thuyết Sinh lý học Thích ứng & Stress (Physiological Stress & Adaptation Theory): Đánh giá tác động của can thiệp cơ học/ngoại vật thông qua trục Vùng dưới đồi - Tuyến yên - Thượng thận (HPA axis), đo lường bằng nồng độ hormone cortisol huyết thanh.
3. Lý thuyết Dịch tễ học Tương tác Môi trường - Sinh sản (Bioclimatic & Herd Management Epidemiology): Đánh giá mối quan hệ đa biến giữa tiểu khí hậu chuồng nuôi, lứa đẻ, thể trạng (BCS) và vi khoáng với các dạng bệnh lý buồng trứng.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: áp dụng trên bò sữa giống Holstein Friesian và bò lai hướng sữa nuôi tại vùng nhiệt đới gió mùa phía Bắc Việt Nam, có thời gian sau sinh từ 90 ngày trở lên hoặc bò tơ trên 15 tháng tuổi không xuất hiện chu kỳ động dục tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu theo đuổi hệ hình thực chứng (Positivism Paradigm) với lập trường tri thức luận khách quan (Objectivist Epistemology), kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng đa cấp độ:

• Cấp độ dịch tễ học quần thể: Thiết kế điều tra cắt ngang (Cross-sectional study) trên $N = 818$ bò sữa mắc bệnh lý buồng trứng tại các trang trại ở Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hà Nam và Mộc Châu (Sơn La).
• Cấp độ cơ chế sinh lý học thực nghiệm: Thiết kế can thiệp có kiểm soát nghiêm ngặt. Phẫu thuật cắt buồng trứng hai bên (Bilateral Ovariectomy) bằng dụng cụ chuyên dụng trên bò thí nghiệm tại Học viện Edufarm (Chương Mỹ, Hà Nội) nhằm loại bỏ triệt để nguồn progesterone nội sinh (thể vàng), tạo mô hình động vật chuẩn để định lượng chính xác nồng độ progesterone ngoại lai giải phóng từ dụng cụ ProB và CIDR.
• Cấp độ thử nghiệm lâm sàng (RCT): Thiết kế ngẫu nhiên có đối chứng trên $N = 202$ bò sữa chậm động dục do rối loạn buồng trứng tại Ba Vì và Mộc Châu, chia thành 2 lô: Lô thử nghiệm can thiệp ProB ($n = 100$) và Lô đối chứng chuẩn CIDR ($n = 102$).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực quốc tế:

• Tiêu chuẩn tuyển chọn mẫu: Bò sữa tơ >15 tháng tuổi không động dục; bò rạ sau đẻ $\ge 90$ ngày không có biểu hiện động dục lâm sàng.
• Quy trình chẩn đoán buồng trứng: Sử dụng kỹ thuật khám trực tràng bằng tay (Rectovaginal Palpation) theo quy trình chuẩn hóa của Sử Thanh Long & cs. (2014, 2019b). Khám 2 lần liên tiếp cách nhau 7 - 10 ngày để phân loại chính xác 3 bệnh lý:
  • Thể vàng tồn lưu (TVTL): Cả 2 lần khám đều phát hiện thể vàng gờ rõ trên bề mặt buồng trứng, nồng độ P4 huyết thanh $> 1,0\text{ ng/ml}$.
  • U nang buồng trứng (UNBT): Cả 2 lần khám phát hiện nang trứng kích thước đường kính $> 2,5\text{ cm}$, vỏ mỏng, căng bùng nhùng, bò có triệu chứng loạn dục.
  • Buồng trứng không hoạt động (BTKHĐ): Cả 2 lần khám buồng trứng đều trơn nhẵn, dẹt cứng, không có nang trứng trội và không có thể vàng, nồng độ P4 $< 1,0\text{ ng/ml}$.
• Quy trình định lượng hormone: Mẫu máu tĩnh mạch cổ được lấy vào các thời điểm trước đặt, các ngày sau đặt (ngày 1, 3, 5, 7) và sau khi rút dụng cụ (24h, 48h). Định lượng nồng độ Progesterone và Cortisol bằng kỹ thuật miễn dịch gắn enzyme (ELISA) và máy đọc tự động tại Bệnh viện Đa khoa Medlatec và Bộ môn Ngoại sản - Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Đánh giá phản ứng kích ứng niêm mạc âm đạo: Đánh giá định lượng theo thang điểm 3 mức độ (Score 0: không kích ứng; Score 1: dịch nhầy trong nhẹ; Score 2: dịch nhầy đục/viêm mủ) ngay sau khi rút dụng cụ ProB và CIDR.

Data và phân tích thống kê

Số liệu được mã hóa, quản lý trên Microsoft Excel 2016 và xử lý thống kê chuyên sâu bằng phần mềm thống kê sinh học Minitab.

• Các biến định tính (tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ động dục, tỷ lệ kích ứng) được kiểm định bằng $\chi^2$ (Chi-square test) hoặc Fisher's Exact Test.
• Các biến định lượng liên tục (nồng độ progesterone, nồng độ cortisol huyết thanh) được biểu diễn dưới dạng Trung bình $\pm$ Sai số chuẩn ($\text{Mean} \pm \text{SE}$) và kiểm định sự khác biệt bằng One-way ANOVA hoặc General Linear Model (GLM).
• Mức ý nghĩa thống kê được xác lập tại $P < 0,05$ với khoảng tin cậy 95% (95% CI).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả nghiên cứu mang lại 5 phát hiện then chốt với các bằng chứng thực nghiệm và thống kê định lượng chuẩn xác:

1. Dịch tễ học bệnh lý buồng trứng ở bò sữa miền Bắc: Trong tổng số $N = 818$ bò mắc bệnh buồng trứng được khám, bệnh buồng trứng không hoạt động (BTKHĐ) và thể vàng tồn lưu (TVTL) chiếm tỷ lệ áp đảo so với u nang buồng trứng. Phân bố bệnh lý có sự khác biệt rõ rệt theo địa bàn chăn nuôi, xuất hiện cao nhất tại Vĩnh Phúc, kế tiếp là Hà Nội - Hà Nam và thấp nhất tại Mộc Châu (Sơn La).

2. Ảnh hưởng của lứa đẻ và thể trạng (BCS):

   • Về lứa đẻ: Nhóm bò rạ (từ lứa đẻ thứ 2 trở lên) có tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng cao nhất với 47,49% (369/770 bò), giảm dần ở nhóm bò đẻ lứa 1 và thấp nhất ở nhóm bò tơ ($P < 0,05$).
   • Về điểm thể trạng: Nhóm bò có thể trạng bình thường ($\text{BCS} = 2,75 - 3,25$) chiếm tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng cao nhất trong tổng số bò bệnh với 71,05%. Hiện tượng phản trực giác này được giải thích bởi thực tiễn chăn nuôi: những bò quá gầy ($\text{BCS} < 2,5$) hoặc quá béo ($\text{BCS} > 3,5$) chậm động dục thường đã bị người chăn nuôi chủ động loại thải sớm khỏi đàn.

3. Mối liên hệ giữa chuồng trại, đệm lót, đá liếm với bệnh buồng trứng:

   • Tại các chuồng nuôi đầu tư tốt, bò chủ yếu mắc BTKHĐ (36,84%) và TVTL (39,47%) ($P < 0,05$). Ngược lại, ở chuồng nuôi đơn giản, phần lớn bò mắc BTKHĐ (66,67%).
   • Tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng ở nhóm bò nuôi trong chuồng có trải thảm cao su ghi nhận 59,69%, cao hơn nhóm không trải thảm (40,31%, $P < 0,05$), phản ánh mối tương quan với các trang trại nuôi nhốt bò cao sản năng suất cao.
   • Bằng chứng khoáng vi lượng: Trích dẫn trực tiếp từ dữ liệu luận án: "Nhóm bò bị bệnh buồng trứng không được bổ sung đá liếm mắc bệnh buồng trứng 77,93 % (346/444 bò) cao hơn nhóm còn lại (P<0,05)". Điều này khẳng định vai trò sống còn của vi khoáng trong hoạt hóa các enzyme tổng hợp steroid sinh dục.

4. Dược động học thải trừ và tính an toàn sinh học của vòng ProB:

   • Trên mô hình bò cắt buồng trứng, nồng độ progesterone huyết thanh trước khi đặt vòng đều ở mức cơ bản dưới ngưỡng $< 1,0\text{ ng/ml}$. Sau khi đặt ProB vào âm đạo, nồng độ P4 tăng vọt đạt đỉnh ngay ngày thứ nhất và duy trì ổn định $> 1,0\text{ ng/ml}$ trong suốt 7 ngày can thiệp. Khi rút vòng ra 24 giờ, nồng độ P4 giảm nhanh chóng về dưới $1,0\text{ ng/ml}$.
   • Thiết bị ProB tẩm 1,3g P4 cho kết quả giải phóng progesterone vào máu hoàn toàn tương đương với mẫu ProB tẩm 1,9g P4.
   • Mức độ an toàn sinh học và stress: Trích dẫn trực tiếp từ văn bản luận án: "Hàm lượng cortisol trong máu trung bình khi đặt dụng cụ tẩm là 0,83±0,13 ng/ml và cao hơn so với nhóm chưa đặt dụng cụ (trung bình 0,73±0,13 ng/ml) P=0,57". Mức chênh lệch không có ý nghĩa thống kê khẳng định đặt ProB không gây stress sinh lý toàn thân. Mức độ kích ứng niêm mạc âm đạo tập trung ở mức kích ứng nhẹ (Score 1 chiếm 50%), hoàn toàn tương đồng với CIDR của New Zealand.

5. Hiệu quả điều trị lâm sàng đột phá của ProB: Thử nghiệm trên 202 bò mắc bệnh buồng trứng tại Ba Vì và Mộc Châu theo phác đồ Ovsynch kết hợp ProB/CIDR cho thấy:

   • Trích dẫn trực tiếp từ kết quả luận án: "tỷ lệ bò động dục ở lô ProB đạt 79% và lô CIDR đạt 69,61%... Cả lô ProB và lô CIDR đều cho kết quả động sau khi kết thúc phác đồ điều trị tương đương nhau (P>0,05)".
   • Thời gian xuất hiện động dục tập trung cao nhất vào ngày thứ 2 sau khi rút dụng cụ (35,44% ở lô ProB và 50,73% ở lô CIDR). Tỷ lệ động dục phân theo điểm thể trạng ở lô ProB (78,82%, 67/85 bò) và lô CIDR (73,26%, 63/86 bò) cũng không có sự khác biệt ($P > 0,05$).

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp mô hình định lượng chuẩn xác về dược động học giải phóng steroid nội âm đạo trên bò sữa nhiệt đới, hoàn thiện lý thuyết điều khiển pha thể vàng nhân tạo.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình phẫu thuật cắt buồng trứng hai bên nhằm đánh giá dược động học dụng cụ nội tiết thú y, tạo tiền đề phương pháp luận cho các nghiên cứu sinh dược học gia súc sau này.
• Về ứng dụng thực tiễn: Khẳng định thiết bị ProB sản xuất tại Việt Nam hoàn toàn đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và hiệu lực sinh học để thay thế hoàn toàn các sản phẩm nhập ngoại đắt tiền.
• Về chính sách ngành: Cung cấp cơ sở khoa học để Bộ Nông nghiệp & PTNT cùng các hiệp hội chăn nuôi khuyến nghị đưa vòng ProB vào danh mục vật tư thú y chủ lực, ban hành quy trình chuẩn về bổ sung khoáng đá liếm và cải tạo nền chuồng nhằm giảm thiểu thiệt hại do vô sinh ở bò sữa.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi địa lý: Nghiên cứu mới tập trung tại 4 vùng chăn nuôi đại diện ở miền Bắc, chưa bao phủ các vùng sinh thái chăn nuôi bò sữa lớn ở miền Trung (Nghệ An) và miền Nam (Lâm Đồng, TP.HCM, Củ Chi).
2. Chỉ số sinh hóa máu chuyên sâu: Chưa phân tích động thái của các chỉ số trao đổi chất như axit béo không este hóa (NEFA), yếu tố tăng trưởng giống insulin-1 (IGF-1) hay thể cetone máu để lượng hóa mối tương quan giữa cân bằng năng lượng âm (NEB) và bệnh buồng trứng không hoạt động.
3. Theo dõi tỷ lệ đậu thai tích lũy (Cumulative Pregnancy Rate): Thử nghiệm lâm sàng dừng lại ở việc đánh giá tỷ lệ động dục và thời gian xuất hiện động dục sau rút vòng, chưa theo dõi tỷ lệ thụ thai qua nhiều chu kỳ phối giống tiếp theo sau can thiệp.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Thử nghiệm ứng dụng dụng cụ ProB trong các phác đồ Cosynch 5 ngày rút ngắn kết hợp thụ tinh nhân tạo cố định thời gian (TAI) sử dụng tinh phân ly giới tính (Sexed semen).
• Mở rộng ứng dụng thiết bị ProB sang đàn trâu sữa (Bubalus bubalis) và bò thịt cao sản (bò BBB, bò Wagyu).
• Nghiên cứu chế tạo màng polymer tự tiêu hoặc vật liệu nano giải phóng progesterone đa pha để tối ưu hóa nồng độ đỉnh.
• Tích hợp công nghệ cảm biến vòng đeo cổ (IoT neck collars) đo hoạt động nhai lại và thân nhiệt để tự động hóa phát hiện động dục sau điều trị bằng ProB.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án đóng góp dữ liệu dịch tễ học và dược động học quy mô lớn cho ngành Thú y học - Theriogenology Việt Nam, ước tính tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các công bố quốc tế về sinh sản gia súc nhiệt đới.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp (Industry Transformation): Việc thương mại hóa thành công dụng cụ ProB bởi Công ty TNHH ProB Việt Nam phá vỡ thế độc quyền của các tập đoàn đa quốc gia (Zoetis, Ceva), giảm chi phí can thiệp sinh sản cho mỗi đầu bò từ 40 - 50%, tiết kiệm hàng chục tỷ đồng mỗi năm cho ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam.
• Tác động chính sách thú y (Policy Influence): Là bằng chứng thực tiễn quan trọng phục vụ Đề án Tái cơ cấu ngành chăn nuôi và Chương trình Phát triển Giống vật nuôi Quốc gia.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Rút ngắn khoảng cách lứa đẻ (Calving interval) từ 15 - 18 tháng xuống còn 12 - 13 tháng, nâng cao sản lượng sữa khai thác/đời bò, cải thiện sinh kế cho hàng ngàn hộ nông dân chăn nuôi bò sữa tại Ba Vì, Vĩnh Phúc, Mộc Châu, Hà Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Thú y: Tiếp cận bộ dữ liệu dịch tễ học mẫu lớn ($N = 818$), quy trình thực nghiệm cắt buồng trứng chuẩn mực và phương pháp phân tích nội tiết ELISA.
• Bác sĩ thú y thực địa và Kỹ thuật viên Dẫn tinh: Nắm vững phác đồ Ovsynch + ProB chuẩn hóa, kỹ thuật khám trực tràng 2 lần liên tiếp và bảng chẩn đoán phân biệt 3 bệnh buồng trứng.
• Chủ trang trại và Nông hộ chăn nuôi bò sữa: Sở hữu giải pháp điều trị chậm động dục chi phí thấp, hiệu quả cao (tỷ lệ động dục 79%), chủ động phòng bệnh thông qua quản lý đá liếm và đệm lót chuồng.
• Nhà hoạch định chính sách & R&D Dược thú y: Cơ sở thực chứng để thúc đẩy sản xuất vật tư sinh sản nội địa hóa, giảm nhập siêu công nghệ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là chứng minh và lượng hóa thành công mô hình "Pha thể vàng nhân tạo bằng ProB 1,3g" trên nền sinh lý học bò nhiệt đới. Luận án mở rộng Lý thuyết Điều hòa Phản hồi Trục HPOU, chỉ ra rằng liều lượng 1,3g progesterone bọc silicone y tế là ngưỡng tối ưu để duy trì nồng độ P4 huyết thanh $> 1,0\text{ ng/ml}$ và tạo ra cú sốc sụt giảm progesterone hoàn hảo ($< 1,0\text{ ng/ml}$ sau 24h rút), kích hoạt đỉnh LH đồng bộ mà không cần liều cao 1,9g như các sản phẩm ngoại nhập.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình quốc tế? Trả lời: So với các nghiên cứu của Colazo & Ambrose (2015) hay Rathbone & Burke (2013), luận án kết hợp đa tầng phương pháp: từ điều tra dịch tễ học cắt ngang diện rộng ($N = 818$), phẫu thuật cắt buồng trứng hai bên triệt tiêu P4 nội sinh để kiểm soát 100% biến số dược động học của ProB, đo lường đồng thời nồng độ hormone stress (Cortisol) và chấm điểm kích ứng niêm mạc âm đạo định lượng, trước khi tiến hành RCT thực địa ($N = 202$).

3. Phát hiện bất ngờ nhất trong số liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Phát hiện phản trực giác rằng bò có điểm thể trạng bình thường ($\text{BCS} = 2,75 - 3,25$) lại chiếm tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng cao nhất (71,05%) trong số bò bệnh được điều tra. Điều này phơi bày một quy luật quản lý thực tế: người chăn nuôi có xu hướng đào thải sớm bò quá gầy hoặc quá béo khi có dấu hiệu chậm sinh, để lại nhóm bò thể trạng chuẩn nhưng tiềm ẩn rối loạn nội tiết dưới tác động của thiếu hụt khoáng chất và vi khí hậu.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp thực nghiệm (Replication Protocol) không? Trả lời: Hoàn toàn có. Luận án mô tả chi tiết: quy trình phẫu thuật cắt buồng trứng bò qua ngả âm đạo/hông; bản vẽ kỹ thuật và thông số khuôn đúc chữ T của dụng cụ ProB; quy trình định lượng Progesterone và Cortisol bằng bộ kit ELISA; và bảng hướng dẫn chẩn đoán phân biệt bệnh buồng trứng qua khám trực tràng 2 lần liên tiếp.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Trả lời: Trọng tâm 10 năm tới bao gồm: (1) Ứng dụng ProB trong đồng bộ hóa sinh sản đàn trâu Murrah và trâu đầm lầy; (2) Tối ưu hóa phác đồ Cosynch 5 ngày kết hợp tinh cọng rạ phân ly giới tính; (3) Nghiên cứu cơ chế phân tử biểu hiện gen thụ thể GnRH-R và LH-R tại mô buồng trứng sau can thiệp ProB.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Giang Hoàng Hà đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính bước ngoặt:

1. Khảo sát toàn diện thực trạng rối loạn buồng trứng trên đàn bò sữa miền Bắc ($N = 818$), xác định rõ tỷ lệ và cơ cấu bệnh lý: bệnh buồng trứng không hoạt động và thể vàng tồn lưu chiếm ưu thế tuyệt đối so với u nang buồng trứng.
2. Xác lập các yếu tố dịch tễ - quản lý then chốt chi phối bệnh buồng trứng, chứng minh nhóm bò rạ mắc bệnh cao nhất (47,49%) và việc thiếu bổ sung đá liếm làm tăng tỷ lệ mắc bệnh buồng trứng lên tới 77,93% ($P < 0,05$).
3. Nghiên cứu dược động học khẳng định dụng cụ ProB tẩm 1,3g P4 duy trì nồng độ P4 huyết thanh $> 1,0\text{ ng/ml}$ ổn định trong 7 ngày và hạ nhanh $< 1,0\text{ ng/ml}$ sau rút 24h, tương đương hoàn toàn với mẫu 1,9g P4 và sản phẩm CIDR của New Zealand.
4. Đánh giá tính an toàn sinh học chứng minh ProB không gây stress toàn thân (Cortisol: $0,83 \pm 0,13\text{ ng/ml}$ so với đối chứng $0,73 \pm 0,13\text{ ng/ml}$, $P = 0,57$) và chỉ gây kích ứng niêm mạc âm đạo ở mức độ nhẹ (Score 1 chiếm 50%).
5. Ứng dụng lâm sàng thành công phác đồ Ovsynch + ProB trong điều trị chậm động dục trên 202 bò sữa, đạt tỷ lệ động dục ấn tượng 79,0%, tương đương với CIDR (69,61%, $P > 0,05$), xuất hiện động dục tập trung vào ngày thứ 2 sau điều trị.

Công trình tạo nên bước chuyển dịch hệ hình (paradigm shift) từ việc phụ thuộc hoàn toàn vào vật tư sinh sản thú y nhập khẩu sang tự chủ công nghệ sản xuất dụng cụ giải phóng progesterone nội địa tại Việt Nam, mở ra những hướng nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ sinh sản gia súc cao sản và để lại di sản khoa học - thực tiễn to lớn cho ngành chăn nuôi nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIANG HOÀNG HÀ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHỨC NĂNG BUỒNG TRỨNG BÒ SỮA VÀ THỬ NGHIỆM DỤNG CỤ TẨM PROGESTERONE CỦA VIỆT NAM SẢN XUẤT TRONG ĐIỀU TRỊ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP – 2021 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIANG HOÀNG HÀ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHỨC NĂNG BUỒNG TRỨNG BÒ SỮA VÀ THỬ NGHIỆM DỤNG CỤ TẨM PROGESTERONE CỦA VIỆT NAM SẢN XUẤT TRONG ĐIỀU TRỊ Ngành : Sinh sản và bệnh sinh sản gia súc Mã số : 9.06 Người hướng dẫn khoa học : 1. Sử Thanh Long 2. Phạm Văn Giới HÀ NỘI - 2021 luan an MỤC LỤC Mục lục. i Danh mục chữ viết tắt.

iv Danh mục bảng. vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận án. Tính cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Cấu tạo và chức năng hoạt động của buồng trứng bò. Cơ chế hoạt động của các hormone sinh sản. Động thái hormone progesterone ở bò sữa.

Động thái hormone progesterone ở bò có sinh lý bình thường. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh u nang buồng trứng. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh thể vàng tồn lưu. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh buồng trứng không hoạt động.

Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Nghiên cứu ở trong nước. Nghiên cứu ngoài nước. Các loại dụng cụ tẩm progesterone trên thế giới và Việt Nam.

Dụng cụ tẩm progesterone do nước ngoài sản xuất. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh buồng trứng bò sữa.

Nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò. Nghiên cứu ứng dụng dụng cụ tẩm ProB vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa. Phương pháp nghiên cứu. Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh buồng trứng bò sữa.

Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò. Các phương pháp cho nội dung: Nghiên cứu ứng dụng dụng cụ tẩm ProB vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa. Phương pháp tổng hợp, phân tích số liệu và xử lý thống kê. Kết quả và thảo luận.

Kết quả nghıên cứu một số yếu tố liên quan đến các bệnh buồng trứng bò sữa. Kết quả đánh giá một số yếu tố liên quan đến các bệnh buồng trứng cụ thể trên các bò mắc bệnh được điều tra. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố vùng đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của lứa đẻ đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng.

Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thể trạng bò đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của loại chuồng nuôi đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng .70 ii luan an 4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thảm cao su đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của bổ sung đá liếm đến tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng.

Kết quả nghiên cứu thử nghiệm dụng cụ tẩm progesterone của Việt Nam sản xuất trên bò. Kết quả triệt sản bò cái để định lượng hormone ngoại lai (progesterone). Kết quả nghiên cứu thải trừ progesterone vào máu khi đặt mẫu dụng cụ ProB ở các nồng độ khác nhau. Kết quả nghiên cứu biến động hàm cortisol trong máu khi đặt vòng ProB.

Kết quả ứng dụng dụng cụ prob vào điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa. Kết quả nghiên cứu so sánh dụng cụ ProB và dụng cụ CIDR trong điều trị bệnh chậm động dục ở bò sữa. Kết quả nghiên cứu đánh giá thời gian động dục trở lại ở bò sữa sau điều trị bằng dụng cụ ProB và CIDR. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thể trạng bò sữa đến tỷ lệ động dục sau điều trị bằng dụng cụ ProB và CIDR.

Kết luận và kiến nghị .105 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án .106 Tài liệu tham khảo .123 iii luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Ý nghĩa (Tiếng Anh) Ý nghĩa (Tiếng Việt) tắt AI Artificial Insemination Thụ tinh nhân tạo AIDE Artificial Insemination at Thụ tinh nhân tạo khi phát hiện có Detected Estrus động dục BBB Blanc Blue Belgium Giống bò của Bỉ có cơ nhân đôi BCS Body Condition Score Điểm thể trạng BIOD Biodiversity Conservation and Viện nghiên cứu bảo tồn đa dạng Tropical Diseases Institute sinh học và bệnh nhiệt đới BTKHĐ Buồng trứng không hoạt động CIDR Controlled Internal Drug Release Dụng cụ giải phóng thuốc nội bộ có kiểm soát. CLO Cloprostenol Hợp chất tổng hợp tương tự PGF2alpha D Diameter Đường kính DIB Bovine Intravaginal Device Dụng cụ đặt âm đạo bò (Syntex- Argentina) EB Estradiol Benzoate Tiền chất của Estradiol ở dạng ester, 1 dạng của estrogen eCG Equine chorionic Gonadotropin Huyết thanh ngựa chửa ECP Estradiol Cypionate Một loại estrogen ở dạng biệt dược có công thức hóa học: C26H36O3 ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Phương pháp chẩn đoán kháng Assay nguyên kháng thể đánh dấu emzym FSH Follicle Stimulating Hormone Hormone kích thích nang trứng phát triển GnRH Gonadotropin-Releasing Hormone kích thích giải phóng Hormone Gonadotropin HF Holstein Friesian Bò lang trắng đen Hà Lan IGF-1 Insulin-like Growth Factor -1 Yếu tố tăng trưởng giống insulin số iv luan an Chữ viết Ý nghĩa (Tiếng Anh) Ý nghĩa (Tiếng Việt) tắt 1 LH Luteinizing Hormone Hormone kích thích rụng trứng và hình thành thể vàng LR Long Resynch Gây động dục lại bằng công thức dài ngày NEB Negative Energy Balance Cân bằng năng lượng âm NEFA Non-esterified Fatty Acids Các axit béo không este hóa Ovsynch Ovulation Synchronization Đồng bộ hóa rụng trứng P4 Pregn-4-ene-3,20-dione Hormone progesterone P value Probability value Độ tin cậy PG Prostaglandin Hormone tiền liệt tuyến PGF2alpha Prostaglandin F2alpha Hormone tiền liệt tuyến dạng F2alpha PRID Progesterone Releasing Dụng cụ đặt âm đạo giải phóng Intravaginal Device progesterone PRIVDs PRID delta Dụng cụ đặt âm đạo giải phóng progesterone kiểu hình tam giác ProB Progesterone of Dụng cụ tẩm progesterone đặt âm Bovines/Buffaloes đạo cho trâu, bò SR Short Resynch Gây động dục lại bằng công thức ngắn ngày TAI Timed Artificial Insemination Cố định thời gian phối giống TMR Total Mixed Ration Tổng khẩu phần hỗn hợp cho bò TVTL Thể vàng tồn lưu UNBT U nang buồng trứng v luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3. Phương pháp chẩn đoán bệnh buồng trứng. Lý lịch bò sử dụng cắt buồng trứng.

Đánh giá kích ứng của dụng cụ tẩm progesterone. Kết quả ảnh hưởng của sáu yếu tố đến các bệnh buồng trứng ở bò sữa. Kết quả tỷ lệ bò sữa mắc các bệnh buồng trứng khác nhau trên tổng số bò mắc bệnh được khám theo khu vực chăn nuôi. Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh buồng trứng được khám theo lứa đẻ.

Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám theo điểm thể trạng. Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám theo loại chuồng nuôi. Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám khi sử dụng hoặc không sử dụng thảm cao su. Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám khi bổ sung hoặc không bổ sung đá liếm.

Kết quả gây động dục bằng phương pháp ovsynch. Mức độ kích ứng sau khi rút dụng cụ ProB và dụng cụ CIDR. Kết quả điều trị chậm động dục bằng hai loại dụng cụ ProB và CIDR. Kết quả động dục lại ở bò sữa điều trị bằng dụng cụ ProB và CIDR theo điểm thể trạng .103 vi luan an DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang 2.

Cấu tạo buồng trứng bò sữa và vòng phát triển của tế bào trứng trong buồng trứng. Trứng phát triển thành các đợt sóng nang trong buồng trứng bò. Cơ chế điều khiển hoạt động sinh sản ở gia súc cái bằng hormone. Động thái hormone progesterone ở bò có chu kỳ động dục bình thường.

U nang buồng trứng và hình ảnh siêu âm. Động thái hormone progesterone ở bò bị bệnh u nang buồng trứng. Thể vàng tồn lưu và hình ảnh siêu âm. Động thái progesterone trong máu bò mắc bệnh thể vàng tồn lưu.

Buồng trứng không hoạt động. Động thái progesterone trong máu bò bị bệnh buồng trứng không hoạt động. Công thức Cosynch 5 ngày trên bò sữa. Công thức Cosynch 5 ngày trên bò tơ.

Công thức Cosynch + CIDR 4 ngày và 5 ngày. Dụng cụ PRID và PRID DELTA. Các sản phẩm dụng cụ CIDR và súng đặt. Súng đặt và dụng cụ DIB, DICO.

Súng đặt và dụng cụ Cue-mate. Súng đặt và dụng cụ Procrear Synkro XY. Dụng cụ Pro-ciclar. Dụng cụ Primer.

Dụng cụ Sincrogest và súng đặt. Các sản phẩm dụng cụ Cronipres. Dụng cụ dispocel và súng đặt. Dụng cụ Emefur và súng đặt.

Dụng cụ ProB. Khám buồng trứng bò tại Phù Đổng .34 vii luan an 3. Thang điểm thể trạng bò sữa. Phương pháp tạo pha thể vàng để cắt buồng trứng bò thí nghiệm.

Dụng cụ cắt buồng trứng bò. Đặt dụng cụ ProB vào âm đạo bò. Phương pháp bố trí thí nghiệm đánh giá sự thải trừ progesterone của dụng cụ ProB và dụng cụ CIDR. Phương pháp thiết kế thí nghiệm định lượng cortisol khi đặt dụng cụ ProB.

Phương pháp gây rụng trứng chủ động khi kết hợp đặt dụng cụ ProB so với dụng cụ CIDR. Tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trong tổng số bò mắc bệnh được khám trong cùng khu vực nghiên cứu. Tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trong tổng số bò mắc bệnh được khám giữa các khu vực nghiên cứu. Tỷ lệ bò mắc từng bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám trong từng khu vực so với toàn bộ vùng nghiên cứu.

Kết quả tỷ lệ bò mắc các bệnh buồng trứng cụ thể trên tổng số bò mắc bệnh được khám theo lứa đẻ .