Các yếu tố ảnh hưởng tỷ lệ an toàn vốn ngân hàng TMCP Việt Nam

Luận văn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của ngân hàng TMCP Việt Nam giai đoạn 2012-2023 và đề xuất các hàm ý quản trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Mai
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hà Diễm Chi
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu của đề tài
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ LỆ AN TOÀN VỐN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về Tỷ lệ an toàn vốn
• 2.1.1. Khái niệm về tỷ lệ an toàn vốn
• 2.1.2. Phương pháp đo lường CAR
• 2.1.3. Ý nghĩa của CAR
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến CAR
• 2.1.4.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.1.4.2. Các yếu tố vi mô
• 2.2. Tổng quan nghiên cứu trước đây
• 2.2.1. Các nghiên cứu của nước ngoài
• 2.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3. Thảo luận các kết quả nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu và công cụ nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng CAR của các NH TMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012 - 2023
• 4.2. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Phân tích tương quan mô hình nghiên cứu
• 4.3.2. Mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM và REM
• 4.3.3. Lựa chọn mô hình hồi quy tốt nhất giữa các mô hình Pooled OLS, FEM và REM
• 4.3.4. Kiểm định các khuyết tật trong mô hình
• 4.3.5. Khắc phục các khuyết tật trong mô hình
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 5.1. Quy mô ngân hàng
• 5.2. Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản
• 5.3. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính
• 5.4. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng
• 5.5. Tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động
• 5.6. Tốc độ tăng trưởng
• 5.7. Hạn chế của đề tài nghiên cứu và định hướng cho nghiên cứu sau
• 5.7.1. Hạn chế nghiên cứu
• 5.7.2. Định hướng cho nghiên cứu sau
• 5.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• MỤC LỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tỷ lệ an toàn vốn CAR là gì Ý nghĩa cốt lõi nhất

Tỷ lệ an toàn vốn, hay còn gọi là tỷ lệ CAR (Capital Adequacy Ratio), là một chỉ số tài chính nền tảng. Nó đo lường sức mạnh vốn của một ngân hàng so với các rủi ro mà ngân hàng đó đang đối mặt. Cụ thể, chỉ số này phản ánh mối quan hệ giữa vốn tự có của ngân hàng và tổng tài sản có rủi ro của nó. Một tỷ lệ CAR cao cho thấy ngân hàng có đủ một lớp "đệm vốn" để hấp thụ các khoản lỗ tiềm ẩn, qua đó bảo vệ người gửi tiền và duy trì an toàn hệ thống tài chính. Các chuẩn mực quốc tế như Basel II và Basel III được xây dựng để cung cấp một khuôn khổ nhất quán cho việc tính toán và duy trì tỷ lệ này. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành các quy định cụ thể, như Thông tư 41/2016/TT-NHNN, để đảm bảo các ngân hàng thương mại tuân thủ mức an toàn vốn tối thiểu, góp phần nâng cao sức khỏe tài chính ngân hàng và ổn định kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ các thành phần cấu tạo và ý nghĩa của tỷ lệ CAR là bước đầu tiên để đánh giá rủi ro và hiệu quả hoạt động của bất kỳ tổ chức tín dụng nào.

1.1. Định nghĩa tỷ lệ CAR theo chuẩn mực Basel II III

Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng đã đưa ra các chuẩn mực toàn cầu để quản lý vốn. Basel II ra đời đã cải tiến so với Basel I bằng cách đưa vào ba trụ cột chính: yêu cầu vốn tối thiểu, quy trình rà soát giám sát và nguyên tắc thị trường. Theo đó, cách tính tài sản có rủi ro trở nên phức tạp và nhạy cảm hơn, bao gồm cả rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. Tiếp nối sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, Basel III được ban hành nhằm tăng cường chất lượng và số lượng vốn. Chuẩn mực này yêu cầu các ngân hàng phải có vốn cấp 1 chất lượng cao hơn, đồng thời giới thiệu các yêu cầu mới về đệm vốn (capital buffers) và tỷ lệ đòn bẩy. Mục tiêu của Basel III là giúp hệ thống ngân hàng có sức chống chịu tốt hơn trước những cú sốc tài chính, giảm thiểu nguy cơ sụp đổ mang tính hệ thống.

1.2. Vai trò của vốn tự có và tài sản có điều chỉnh rủi ro

Công thức tính tỷ lệ CAR cơ bản là CAR = Vốn tự có / Tài sản có rủi ro. Vốn tự có (Equity Capital) là nguồn vốn chủ sở hữu của ngân hàng, được chia thành vốn cấp 1 (vốn cổ phần, lợi nhuận giữ lại) và vốn cấp 2 (vốn bổ sung, nợ thứ cấp có kỳ hạn). Đây là nguồn lực quan trọng nhất để hấp thụ thua lỗ mà không gây ra tình trạng mất khả năng thanh toán. Trong khi đó, tài sản có rủi ro (Risk-Weighted Assets - RWA) là tổng giá trị các tài sản của ngân hàng (như các khoản cho vay, đầu tư) được điều chỉnh theo mức độ rủi ro của từng loại. Ví dụ, một khoản vay cho chính phủ có trọng số rủi ro thấp hơn một khoản vay tiêu dùng không có tài sản đảm bảo. Việc xác định chính xác RWA là cực kỳ quan trọng để phản ánh đúng mức độ rủi ro trong hoạt động của ngân hàng.

1.3. Quy định của Ngân hàng Nhà nước về an toàn vốn

Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đóng vai trò giám sát và ban hành quy định về an toàn vốn. Thông tư 41/2016/TT-NHNN là một văn bản pháp lý quan trọng, hướng dẫn các ngân hàng thương mại Việt Nam tính toán tỷ lệ CAR theo phương pháp của Basel II. Theo thông tư này, các ngân hàng phải duy trì tỷ lệ CAR tối thiểu là 8%. Sau đó, Thông tư 22/2019/TT-NHNN đã nâng mức yêu cầu lên 9% đối với các ngân hàng chưa áp dụng Basel II. Các quy định này buộc các ngân hàng phải thực hiện quản trị rủi ro ngân hàng một cách nghiêm ngặt hơn, từ việc phân loại tài sản đến việc trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ, nhằm đảm bảo sự ổn định và lành mạnh của toàn hệ thống.

II. Top thách thức ảnh hưởng tỷ lệ an toàn vốn ngân hàng

Việc duy trì tỷ lệ an toàn vốn ở mức quy định là một thách thức không nhỏ đối với các ngân hàng thương mại, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế biến động. Thách thức lớn nhất đến từ chất lượng tài sản, cụ thể là sự gia tăng của nợ xấu (NPL). Khi nợ xấu tăng, ngân hàng phải tăng cường trích lập dự phòng rủi ro, điều này trực tiếp làm giảm lợi nhuận và nguồn vốn tự có. Bên cạnh đó, khẩu vị rủi ro của mỗi ngân hàng cũng là một yếu tố quyết định. Một ngân hàng theo đuổi chiến lược tăng trưởng tín dụng nóng có thể đối mặt với rủi ro cao hơn, gây áp lực lên tỷ lệ CAR. Luận văn của Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) cũng nhấn mạnh rằng "tình hình nền kinh tế có nhiều thay đổi" và việc các ngân hàng cấp tín dụng tập trung vào các lĩnh vực rủi ro như bất động sản, chứng khoán là những yếu tố cần được xem xét. Do đó, một hệ thống quản trị rủi ro ngân hàng hiệu quả là yếu tố sống còn để đối phó với những thách thức này và đảm bảo an toàn hệ thống tài chính.

2.1. Tác động từ nợ xấu NPL và việc trích lập dự phòng

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) là một chỉ báo quan trọng về chất lượng danh mục tín dụng. Khi một khoản vay trở thành nợ xấu, khả năng thu hồi vốn của ngân hàng giảm đi đáng kể. Theo quy định, ngân hàng bắt buộc phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản nợ này. Chi phí dự phòng được trừ trực tiếp vào lợi nhuận trước thuế, làm xói mòn nguồn vốn bổ sung vào vốn tự có. Nếu tỷ lệ NPL tăng đột biến, lợi nhuận có thể không đủ bù đắp, dẫn đến suy giảm vốn cấp 1 và kéo tỷ lệ CAR xuống dưới ngưỡng an toàn. Việc quản lý và xử lý nợ xấu hiệu quả là nhiệm vụ trọng tâm để bảo vệ nền tảng vốn của ngân hàng.

2.2. Khẩu vị rủi ro và chiến lược quản trị của ngân hàng

Mỗi ngân hàng có một khẩu vị rủi ro (Risk Appetite) khác nhau, thể hiện mức độ rủi ro mà họ sẵn sàng chấp nhận để đạt được mục tiêu kinh doanh. Một ngân hàng có khẩu vị rủi ro cao có thể tập trung cho vay vào các ngành có tỷ suất lợi nhuận cao nhưng cũng đầy biến động như bất động sản, hoặc nới lỏng các tiêu chuẩn tín dụng. Chiến lược này có thể thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng nhưng cũng làm tăng giá trị tài sản có rủi ro. Nếu việc quản trị rủi ro ngân hàng không theo kịp tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ CAR sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Ngược lại, một chiến lược thận trọng hơn sẽ giúp duy trì tỷ lệ CAR ổn định nhưng có thể hy sinh một phần lợi nhuận.

III. Phân tích các yếu tố nội tại ảnh hưởng an toàn vốn

Các yếu tố bên trong, hay yếu tố vi mô, đóng vai trò quyết định đến sức khỏe tài chính ngân hàng và tỷ lệ an toàn vốn. Quy mô ngân hàng (SIZE), hiệu quả sinh lời (ROA), và cơ cấu vốn (LEV) là những biến số được nhiều nghiên cứu quan tâm. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) đã xem xét dữ liệu của 28 Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012-2023 và chỉ ra mối tương quan rõ ràng của các yếu tố này. Một ngân hàng có quy mô lớn có thể có lợi thế về đa dạng hóa nhưng cũng đối mặt với rủi ro mang tính hệ thống phức tạp hơn. Trong khi đó, khả năng sinh lời cao giúp ngân hàng tích lũy được lợi nhuận giữ lại, trực tiếp làm tăng vốn tự có và củng cố đệm vốn. Đòn bẩy tài chính phản ánh mức độ phụ thuộc vào nợ, do đó cũng có tác động trực tiếp đến cấu trúc vốn và tỷ lệ CAR. Việc phân tích sâu các yếu tố này giúp nhà quản trị đưa ra quyết định điều hành phù hợp để tối ưu hóa giữa rủi ro và lợi nhuận.

3.1. Mối quan hệ giữa quy mô ngân hàng SIZE và tỷ lệ CAR

Quy mô ngân hàng (SIZE), thường được đo bằng logarit của tổng tài sản, có tác động phức tạp đến tỷ lệ CAR. Một mặt, các ngân hàng lớn thường được coi là "quá lớn để sụp đổ" (too big to fail), có khả năng đa dạng hóa rủi ro tốt hơn và dễ dàng tiếp cận thị trường vốn để tăng vốn điều lệ. Mặt khác, các ngân hàng lớn thường có danh mục tài sản phức tạp hơn và có thể chấp nhận nhiều rủi ro hơn để duy trì tăng trưởng, dẫn đến giá trị tài sản có rủi ro cao hơn. Nghiên cứu thực nghiệm của Nguyễn Thị Quỳnh Mai cho thấy "quy mô ngân hàng... có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ an toàn vốn". Điều này có thể được giải thích rằng khi quy mô tăng, các ngân hàng có xu hướng mở rộng tín dụng nhanh chóng, làm tăng RWA và gây áp lực giảm lên tỷ lệ CAR.

3.2. Ảnh hưởng của lợi nhuận ROA đến sức khỏe tài chính

Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) là thước đo hiệu quả sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận. Một ngân hàng có ROA cao cho thấy hoạt động kinh doanh hiệu quả. Lợi nhuận sau thuế là nguồn chính để bổ sung vào lợi nhuận giữ lại, một thành phần cốt lõi của vốn cấp 1. Do đó, về mặt lý thuyết, ROA cao sẽ giúp củng cố vốn tự có, tạo ra một đệm vốn vững chắc và cải thiện tỷ lệ CAR. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam đôi khi cho thấy mối quan hệ ngược chiều. Luận văn của Nguyễn Thị Quỳnh Mai cũng chỉ ra "tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản... có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ an toàn vốn". Điều này có thể do các ngân hàng có lợi nhuận cao cảm thấy tự tin hơn vào sức khỏe tài chính ngân hàng của mình và chấp nhận mức CAR thấp hơn để tối đa hóa lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE).

3.3. Đòn bẩy tài chính LEV và cấu trúc vốn của ngân hàng

Hệ số đòn bẩy tài chính (LEV), được đo bằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, phản ánh trực tiếp cấu trúc vốn của ngân hàng. Một tỷ lệ LEV cao hơn có nghĩa là ngân hàng tài trợ cho hoạt động của mình bằng một tỷ trọng vốn tự có lớn hơn, thay vì nợ. Điều này làm giảm rủi ro và tăng khả năng chống chịu của ngân hàng. Về mặt toán học, vốn tự có là tử số trong công thức tính CAR, do đó, một hệ số LEV cao hơn thường đi kèm với tỷ lệ CAR cao hơn. Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) đã xác nhận điều này khi chỉ ra rằng "hệ số đòn bẩy tài chính... có mối quan hệ cùng chiều với tỷ lệ an toàn vốn". Đây là một yếu tố quan trọng mà các nhà quản lý cần chú ý để đảm bảo cấu trúc vốn lành mạnh.

IV. Cách yếu tố vĩ mô tác động tỷ lệ an toàn vốn CAR

Tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố nội tại mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường kinh tế vĩ mô. Các biến số như tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF) có khả năng tác động đến cả tử số (vốn tự có) và mẫu số (tài sản có rủi ro) của công thức tính CAR. Một nền kinh tế tăng trưởng tốt có thể cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng, giảm nợ xấu (NPL) và tăng lợi nhuận cho ngân hàng. Tuy nhiên, nó cũng có thể kích thích tăng trưởng tín dụng nóng, làm tăng RWA. Ngược lại, lạm phát cao có thể làm xói mòn giá trị thực của tài sản và vốn, đồng thời gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, làm tăng rủi ro tín dụng. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước để kiểm soát các yếu tố này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ thống ngân hàng và khả năng duy trì an toàn hệ thống tài chính.

4.1. Tăng trưởng kinh tế GDP và nhu cầu tín dụng

Tốc độ tăng trưởng GDP là một chỉ báo quan trọng về sức khỏe của nền kinh tế. Khi GDP tăng trưởng mạnh, các doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh, thu nhập của người dân tăng lên, dẫn đến nhu cầu vay vốn cao hơn. Điều này tạo cơ hội cho các ngân hàng mở rộng danh mục tín dụng và tăng lợi nhuận. Lợi nhuận tăng có thể được dùng để củng cố vốn tự có. Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng quá nhanh cũng làm gia tăng tài sản có rủi ro, gây áp lực lên tỷ lệ CAR. Do đó, tác động của GDP lên CAR có thể không đơn giản. Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) cho thấy GDP có mối quan hệ cùng chiều với CAR, cho thấy trong giai đoạn nghiên cứu, lợi ích từ việc cải thiện chất lượng tài sản và lợi nhuận đã lớn hơn áp lực từ việc tăng RWA.

4.2. Rủi ro từ biến động lạm phát INF đến tài sản ngân hàng

Lạm phát (INF) cao và biến động có thể gây ra nhiều rủi ro cho ngân hàng. Lạm phát làm giảm sức mua của đồng tiền, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của các cá nhân và doanh nghiệp, đặc biệt là những người có thu nhập cố định, từ đó có nguy cơ làm tăng tỷ lệ nợ xấu (NPL). Để kiềm chế lạm phát, Ngân hàng Nhà nước có thể phải tăng lãi suất, điều này làm tăng chi phí vốn của ngân hàng và có thể làm chậm lại hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu lại không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê. Luận văn của Nguyễn Thị Quỳnh Mai cũng đưa ra kết luận rằng "tỷ lệ lạm phát không có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ an toàn vốn" trong mẫu nghiên cứu của mình, cho thấy tác động của lạm phát có thể phức tạp và bị chi phối bởi các yếu tố khác trong bối cảnh Việt Nam.

V. Bằng chứng thực nghiệm về tỷ lệ an toàn vốn tại VN

Để lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng, các nghiên cứu thực nghiệm sử dụng mô hình hồi quy trên dữ liệu bảng là phương pháp phổ biến. Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) là một ví dụ điển hình, cung cấp những bằng chứng cập nhật về thị trường Việt Nam. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu của 28 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn dài (2012-2023), bao gồm cả giai đoạn kinh tế biến động do đại dịch. Bằng cách áp dụng các phương pháp ước lượng như Pooled OLS, FEM, REM và FGLS, nghiên cứu đã đưa ra những kết luận quan trọng về mối quan hệ giữa các yếu tố vi mô, vĩ mô và tỷ lệ CAR. Các kết quả này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang lại hàm ý quản trị quan trọng cho các nhà điều hành ngân hàng và các cơ quan quản lý. Việc xác định rõ yếu tố nào có tác động cùng chiều hay ngược chiều giúp định hình chiến lược quản trị rủi ro ngân hàng và chính sách vốn một cách hiệu quả hơn.

5.1. Kết quả chính từ mô hình hồi quy các ngân hàng TMCP

Phân tích hồi quy từ nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Mai (2024) đã cung cấp một bức tranh chi tiết. Kết quả cuối cùng từ mô hình FGLS, được lựa chọn để khắc phục các khuyết tật của mô hình, là cơ sở chính cho các kết luận. Cụ thể, nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố có ý nghĩa thống kê và chiều hướng tác động của chúng lên tỷ lệ CAR. Trích dẫn trực tiếp từ tóm tắt luận văn: "Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hệ số đòn bẩy tài chính, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng và tốc độ tăng trưởng có mối quan hệ cùng chiều với tỷ lệ an toàn vốn, trong khi đó quy mô ngân hàng, tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản và tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ an toàn vốn". Các phát hiện này cung cấp bằng chứng thực tiễn giá trị.

5.2. Các yếu tố tác động cùng chiều và ngược chiều với CAR

Tổng hợp kết quả, các yếu tố có tác động cùng chiều (làm tăng CAR) bao gồm: Hệ số đòn bẩy tài chính (LEV), Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP). Điều này cho thấy việc có nền tảng vốn tự có vững chắc, thận trọng trong việc trích lập dự phòng rủi ro, và một môi trường kinh tế thuận lợi đều giúp cải thiện sức khỏe tài chính ngân hàng. Ngược lại, các yếu tố có tác động ngược chiều (làm giảm CAR) là: Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và Tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LTD). Đáng chú ý, các biến nợ xấu (NPL), tỷ lệ tiền gửi khách hàng (DEP) và lạm phát (INF) lại không có ý nghĩa thống kê trong mô hình nghiên cứu này.

VI. Bí quyết nâng cao tỷ lệ an toàn vốn và xu hướng mới

Dựa trên các phân tích và bằng chứng thực nghiệm, việc nâng cao tỷ lệ an toàn vốn đòi hỏi một chiến lược toàn diện, kết hợp cả các giải pháp nội tại và sự thích ứng với môi trường bên ngoài. Giải pháp căn cơ nhất là tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, nhà đầu tư chiến lược hoặc niêm yết trên thị trường chứng khoán. Bên cạnh đó, các ngân hàng cần xây dựng một đệm vốn vững chắc bằng cách tối ưu hóa lợi nhuận và có chính sách cổ tức hợp lý để giữ lại một phần lợi nhuận bổ sung vào vốn. Xu hướng trong tương lai là các ngân hàng Việt Nam sẽ phải tiệm cận và tuân thủ hoàn toàn các yêu cầu nghiêm ngặt hơn của chuẩn mực Basel III. Điều này không chỉ là yêu cầu từ Ngân hàng Nhà nước mà còn là yếu tố cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, tăng cường quản trị rủi ro ngân hàng và đảm bảo an toàn hệ thống tài chính trong dài hạn.

6.1. Phương pháp tăng vốn điều lệ và xây dựng đệm vốn

Để chủ động cải thiện tỷ lệ CAR, các ngân hàng có hai hướng chính. Thứ nhất là tăng tử số, tức là tăng vốn tự có. Biện pháp phổ biến nhất là tăng vốn điều lệ thông qua việc phát hành thêm cổ phiếu hoặc tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược. Ngoài ra, việc duy trì lợi nhuận ổn định và hạn chế chia cổ tức bằng tiền mặt để giữ lại lợi nhuận cũng là cách hiệu quả để gia tăng vốn cấp 1. Hướng thứ hai là kiểm soát mẫu số, tức là tối ưu hóa tài sản có rủi ro. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải cơ cấu lại danh mục tín dụng, ưu tiên các tài sản có trọng số rủi ro thấp, và tăng cường các biện pháp giảm thiểu rủi ro. Việc xây dựng một đệm vốn dự phòng (capital buffer) vượt trên mức tối thiểu cũng là một chiến lược khôn ngoan.

6.2. Hướng tới tuân thủ hoàn toàn chuẩn mực Basel III

Con đường phía trước của ngành ngân hàng Việt Nam là hướng tới việc áp dụng đầy đủ các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Basel III. So với Basel II, Basel III đặt ra các yêu cầu cao hơn nhiều về chất lượng và số lượng của vốn cấp 1, giới thiệu các tỷ lệ thanh khoản mới (LCR, NSFR) và tỷ lệ đòn bẩy. Việc tuân thủ Basel III sẽ giúp các ngân hàng Việt Nam nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngân hàng, cải thiện khả năng chống chịu trước các cuộc khủng hoảng và tăng cường uy tín trên trường quốc tế. Mặc dù đây là một thách thức lớn, đòi hỏi sự đầu tư đáng kể về vốn và công nghệ, nhưng đó là một bước đi tất yếu để đảm bảo sự phát triển bền vững và an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu, bao gồm tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, những đóng góp của đề tài và kết cấu của đề tài. Những định hướng trên là tiền đề để tác giả nghiên cứu kỹ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn được trình bày ở các chương tiếp theo. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ LỆ AN TOÀN VỐN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN 2. Cơ sở lý thuyết về Tỷ lệ an toàn vốn 2.

Khái niệm về tỷ lệ an toàn vốn Ủy ban Basel là tổ chức được thành lập nhằm mục đích ngăn chặn sự sụp đổ của các ngân hàng trong giai đoạn lúc bấy giờ, năm 1974 ủy ban Basel về giám sát ngân hàng được thành lập. Cho đến năm 1988, ủy ban Basel mới cho giới thiệu hệ thống đo lường vốn Basel I. Hệ thống đo lường vốn có hệ số an toàn vốn tối thiểu là 8%, có nghĩa là tỷ lệ vốn bắt buộc tính trên tổng tài sản điều chỉnh rủi ro ở mức an toàn là 8%. Basel I được phổ biến và áp dụng trong các nước thành viên G10 và một số nước khác trên thế giới.

Đến tháng 06/2004, để đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống ngân hàng, hiệp ước Basel về vốn mới ra đời, đẩy mạnh việc chấp thuận thông lệ và quy định một cách nghiêm ngặt hơn. Ủy ban Basel cũng đã đề xuất khung đo lường phiên bản Basel II có hiệu lực từ năm 2007 và hoàn thành thời gian chuyển đổi đến hết năm 2010. Tháng 9/2010, tiêu chuẩn vốn mới Basel III được ủy ban Basel đưa ra, có hiệu lực từ năm 2013 và hoàn thành thời gian chuyển đổi vào năm 2019. Những thay đổi căn bản trong phiên bản Basel III là tập trung tăng cường về vốn của ngân hàng, giới thiệu các yêu cầu mới quy định về tính thanh khoản và các đòn bẩy trong ngân hàng.

Giúp duy trì hệ thống ngân hàng ổn định, giảm thiểu rủi ro, các ngân hàng từng bước hoàn thành chỉ tiêu, đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt và ủy ban Basel đã đặt ra. Mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận và đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh là những mục tiêu xác định trọng tâm của các doanh nghiệp, trong đó có các NH TMCP. Do đặc thù là ngành kinh doanh đặc biệt, hệ thống NH TMCP có tác động lớn đến mọi hoạt động kinh tế và vai trò cốt lõi trong hệ thống tài chính của quốc gia. Do đó, công tác giám sát rủi ro hoạt động ngân hàng ngày càng chặt chẽ là tất yếu và trở thành xu thế chung trên thế giới.

7 Theo Taherinia & Baqeri (2018), có định nghĩa như sau “Tỷ lệ an toàn vốn là tỷ lệ phần trăm tỷ lệ vốn chính của một tổ chức tài chính so với tài sản của nó và được sử dụng như một thước đo sức mạnh tài chính và sự ổn định của nó”. Ngoài ra, Taherinia & Baqeri (2018) còn cho rằng: “Tỷ lệ an toàn vốn là tỷ lệ sở hữu trong ngân hàng quyết định cấu trúc tài chính của nó và tỷ lệ này là phần bổ sung của tỷ lệ nợ”. CAR là tỷ lệ đo lường độ an toàn vốn của ngân hàng. Tỷ lệ này là một chỉ tiêu kinh tế phản ánh giữa vốn tự có với tài sản có điều chỉnh rủi ro của ngân hàng thương mại.

Đo lường tỷ lệ này sẽ đánh giá được rủi ro trong hoạt động của các ngân hàng. Ngân hàng trung ương ở các nước thường quy định tỷ lệ CAR tối thiểu để bảo vệ người cho vay và người gửi tiền, thông qua đó giúp đảm bảo an toàn hệ thống tài chính. Ở Việt Nam, tỷ lệ này được NHNN quy định có mức tối thiểu là 9% theo Thông tư số 22/2019/TT-NHNN và có mức tối thiểu là 8% nếu các ngân hàng tính toán CAR theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN. Do vậy, CAR là thước đo về độ an toàn vốn của các ngân hàng dựa trên tỷ lệ giữa vốn tự có và tổng tài sản có điều chỉnh rủi ro của ngân hàng.

Các nhà quản trị đã dùng tỷ lệ này để đánh giá khả năng thanh toán và mức độ rủi ro của ngân hàng trong việc thanh toán các khoản nợ đến hạn. Các ngân hàng tuân thủ quy định về CAR sẽ giúp cơ quan quản lý hệ thống tài chính ngân hàng có thể quản lý được sự ổn định của hệ thống ngân hàng nói riêng và hệ thống tài chính nói chung. Bên cạnh đó, việc đảm bảo CAR tối thiểu cũng giúp nhà quản trị ngân hàng có những chính sách phát triển bền vững và đảm bảo hoạt động hiệu quả ngân hàng đồng thời giúp cho khách hàng gửi tiền thấy yên tâm với các khoản tiền gửi của mình. Phương pháp đo lường CAR 2.

Theo Hiệp ước Basel ❖ CAR đo lường theo Basel I Để duy trì vốn ở ngưỡng quy định các ngân hàng phải điều chỉnh theo CAR ở mức 8% theo yêu cầu của Basel I. Vốn của ngân hàng chia thành 3 loại: Vốn cấp 1, 8 vốn cấp 2 và vốn cấp 3. Có 4 loại mức rủi ro khác nhau dựa trên tiêu chí phân loại tài sản là 0%, 20%, 50% và 100%. Do đó, Basel I được xem tương đối vì mức độ rủi ro của các tài sản chỉ căn cứ vào nhóm khách hàng và tài sản đảm bảo mà không dựa vào quy mô món vay, xếp hạng khách hàng và thời hạn vay vốn.

Basel I chưa tính đến rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường mà chỉ tính đến rủi ro tín dụng. ❖ CAR đo lường theo Basel II Từ những nhược điểm của Basel I, Basel II được xây dựng, sửa đổi với 3 nội dung chính, được xem là 3 trụ cột, CAR tối thiểu vẫn là 8% như Basel I. Tuy nhiên, rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt bao gồm: rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. So với Basel I, cách tính chi phí vốn đối với rủi ro tín dụng có sự thay đổi lớn, đối với rủi ro thị trường có sự thay đổi nhỏ nhưng hoàn toàn là một phiên bản mới đối với rủi ro hoạt đông, trọng số rủi ro của Basel II từ 0% - 150%.

Các ngân hàng hoạt động an toàn hơn, lành mạnh hơn từ khi dùng Basel II do trình độ quản lý rủi ro được tăng cường và báo cáo xếp hạng nội bộ thường xuyên được áp dụng khi đánh giá về khách hàng. Trong hoạt động cấp tín dụng, các ngân hàng sẽ chú ý kiểm soát, đánh giá độ tín nhiệm của khách hàng. ❖ CAR đo lường theo Basel III Năm 2010, khuôn khổ Basel III ra đời để có thể cải thiện những tồn tại của Basel I và Basel II. Các NHTM có sức chống chọi với các rủi ro có thể xảy ra, hoạt động ổn định nhờ áp dụng chuẩn mực Basel III.

Basel III là chuẩn mực được áp dụng rộng rãi trên thị trường quốc tế và đang được hệ thống NH Việt Nam hướng đến, theo yêu cầu của Basel III việc nâng cao chất lượng về vốn và thanh khoản sẽ giúp các NHTM có khả năng chống đỡ tốt hơn trước những căng thẳng thanh khoản; bên cạnh đó, chuẩn mực cũng tại nền tảng cho một hệ thống ngân hàng bền vững có sức chống lại những biến cố và phòng ngừa các tổn thất có thể xảy ra. Các mốc đo lường CAR theo Basel Mốc Thời gian ban bắt đầu áp Công thức tính CAR hành dụng 𝑉ố𝑛 𝑐ℎủ 𝑠ở ℎữ𝑢 Basel I 1988 1992 CAR = 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑐ó 𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 (𝑅𝑊𝐴) CAR = (𝑉ố𝑛 𝑡ự 𝑐ó) Basel II 2004 2006 ≥ (𝑅𝑊𝐴𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 𝑡í𝑛 𝑑ụ𝑛𝑔+𝑅𝑊𝐴𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 ℎ𝑜ạ𝑡 độ𝑛𝑔+𝑅𝑊𝐴𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 𝑡ℎị 𝑡𝑟ườ𝑛𝑔) 8% CAR = Basel 01. Theo quy định tại Việt Nam Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, định nghĩa CAR tối thiểu là tỷ lệ phản ánh mức đủ vốn của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài trên cơ sở giá trị vốn tự có và mức độ rủi ro trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, gồm CAR tối thiểu riêng lẻ và CAR tối thiểu hợp nhất. Ngân hàng Nhà nước (2019).

Thông tư 22/2019/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, ban hành ngày 15/11/2019. CAR riêng lẻ: Theo tỷ lệ này thì các NH phải duy trì ở mức tối thiểu là 9% và được tính bằng công thức sau: 𝑉𝑇𝐶 𝑟𝑖ê𝑛𝑔 𝑙ẻ CAR riêng lẻ (%) = x 100% 𝑇𝑇𝑆 𝑐ó 𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 𝑟𝑖ê𝑛𝑔 𝑙ẻ Trong đó: VTC riêng lẻ quy định tại Phụ lục 2 Thông tư 22/2019/TT-NHNN TTS có rủi ro riêng lẻ quy định tại Phụ lục 2 Thông tư 22/2019/TT- NHNN 10 CAR hợp nhất: Trường hợp NH có công ty con thì ngoài việc phải duy trì CAR riêng lẻ theo quy định trên vừa phải duy trì CAR hợp nhất ở mức 9%. 𝑉𝑇𝐶 ℎợ𝑝 𝑛ℎấ𝑡 CAR hợp nhất (%) = x 100% 𝑇𝑇𝑆 𝑐ó 𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 ℎợ𝑝 𝑛ℎấ𝑡 VTC hợp nhất và TTS có rủi ro hợp nhất trong công thức trên được quy định tại Phụ lục 2 của Thông tư 22/2019/TT-NHNN. Đối với chi nhánh NHNN thì Thông tư 22/2019/TT-NHNN cũng được quy định phải duy trì CAR ở mức 9% và được tính theo công thức sau: 𝑉𝑇𝐶 CAR riêng lẻ (%) = x 100% 𝑇𝑇𝑆 𝑐ó 𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 VTC và TTS có rủi ro trong công thức trên được quy định tại Phụ lục 3 của Thông tư 22/2019/TT-NHNN 2.

Ý nghĩa của CAR CAR được dùng để bảo vệ những người gửi tiền trước rủi ro của ngân hàng và bảo đảm an toàn, ổn định cũng như hiệu quả của hệ thống tài chính. Khi ngân hàng đảm bảo được tỷ lệ này có nghĩa là đã tạo ra một tấm đệm chống lại những cú sốc về tài chính, tự bảo vệ mình và bảo vệ những người gửi tiền. CAR là chỉ tiêu mà duy trì nó ở mức phù hợp sẽ đảm bảo an toàn cho ngân hàng. Các tài sản có điều chỉnh rủi ro thể hiện việc sử dụng vốn để cho vay và độ rủi ro của các khoản cho vay đó.

Bên cạnh đó, vốn tự có phản ánh khả năng của một ngân hàng trong việc giảm rủi ro phá sản đồng thời đảm bảo khả năng sinh lời. CAR là chỉ tiêu thể hiện khả năng chống đỡ của ngân hàng nếu có rủi ro xảy ra.