CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm có liên quan 1.1 Khái niệm về nhân lực “Nhân lực được hiểu là toàn bộ các khả năng về thể lực và trí lực của con người được vận dụng trong quá trình lao động sản xuất. Nó cũng được xem là sức mạnh lao động của con người, một nguồn lực quý giá trong quá trình lao động sản xuất của các doanh nghiệp. Nhân lực của doanh nghiệp bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong doanh nghiệp”. (Theo giáo trình Quản trị nhân lực của tác giả Hà Văn Hội) Ta có thể hiểu: Nhân lực là nguồn lực của mỗi người, bao gồm cả vật chất và tinh thần.
Nhân lực có ảnh hưởng lớn đến trình độ quản lý và trình độ sử dụng các yếu tố kinh doanh, ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của tổ chức, doanh nghiệp.2 Khái niệm tuyển dụng nhân lực “Tuyển dụng nguồn nhân lực là quá trình đánh giá ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau thuộc yêu cầu công việc, để tìm người phù hợp nhất trong số những người tham gia dự tuyển” (Perfect Management, Boleslaw Rafal Kuc). “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn các nhu cầu sử dụng của tổ chức và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức”. (Theo giáo trình quản trị nhân sự của tác giả Trần Kim Dung) Thu gọn lại: Tuyển chọn nhân lực là quy trình tìm kiếm, thu hút, chọn lựa và đánh giá các ứng viên dựa vào các tiêu chí, yêu cầu của công việc trong doanh nghiệp.3 Khái niệm tuyển mộ nhân lực Tuyển mộ là quá trình thu hút những người lao động có kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và đặc điểm phù hợp với yêu cầu công việc và tổ chức, tham gia làm ứng cử viên vào các chức danh công việc của tổ chức. Thu hút ứng viên là bước khởi 4 đầu cho việc đảm bảo nhân lực cho tổ chức, là điều kiện cần cho sự thành công của công tác tuyển dụng nhân lực.4 Tuyển chọn nhân lực Tuyển chọn nhân lực là quá trình sàng lọc các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, để lấy đủ và đúng người phù hợp nhất cho các vị trí công việc nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện công việc cũng như mục tiêu sử dụng nhân lực của tổ chức.
Tùy vào vị trí cần tuyển dụng và đặc điểm của từng tổ chức về quy mô, đặc điểm hoạt động kinh doanh, tiềm lực tài chính mà các tổ chức xây dựng các bước sàng lọc cụ thể.2 Mục tiêu và vai trò của tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp 1.1 Mục tiêu của công tác tuyển dụng nhân lực Mục tiêu của tuyển dụng chính là tuyển cho được đúng người, đúng việc và đáp ứng được đúng thời gian yêu cầu. Hay nói cách khác, là doanh nghiệp phải xây dựng quy trình tuyển dụng và lựa chọn để đảm bảo được những con người đáp ứng yêu cầu về kinh nghiệm và kỹ năng, phù hợp với văn hóa doanh nghiệp và có mong muốn đóng góp vào thành công chung của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp làm công tác tuyển dụng phải làm công các tuyển dụng nghiêm túc, chuyên nghiệp và bài bản có thể gọi là thành công một nửa. Một quy trình tuyển dụng hiệu quả phải mang tính thực tiễn: Xuất phát từ kế hoạch kinh doanh và tiến trình hoạch định nguồn nhân lực.
Chọn được người có chuyên môn cao nhằm đảm bảo năng suất, hiệu quả cho công việc và có tiềm năng phát triển trong tương lai về sau. Chọn được những người có đức tính trung thực kỷ luật, có những đặc điểm, tính cách phù hợp với công việc và văn hóa doanh nghiệp, góp sức và gắn bó với tổ chức. Tuyển dụng tạo ra sức sống mới cho doanh nghiệp dựa vào sự di chuyển không ngừng của nguồn nhân lực bên trong nội bộ, từ bên trong ra bên ngoài và ngược 5 lại. Tuyển dụng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc thay đổi cấu trúc nguồn nhân lực trong tổ chức xuất phát từ sự thay đổi về nhiệm vụ và phạm vi công việc trong tổ chức, đồng thời giúp các nhà quản trị có những quyết định quan trọng có ảnh hưởng đến kết quả đạt được mục tiêu của tổ chức: Đưa ra những quyết định kinh doanh và quyết định về nhân sự đúng đắn và kịp thời nhất.
Tuyển dụng những con người có kiến thức và kỹ năng phù hợp, phục vụ cho sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai. Giảm chi phí (ít tốn kém về sau và trong quá trình đạo tạo hay đào tạo lại) và tránh được những rủi ro trong quá trình thực hiện công việc (do nhân sự không hội tụ được đầy đủ trình độ để thực hiện những công việc được giao phó). Công việc cần thiết trước khi tuyển dụng là xác định nhu cầu nhân sự trong công ty. Yêu cầu về nhân sự có thể phát sinh hoặc tăng lên khi nhân viên, đặc biệt ở các vị trí chủ chốt, nghỉ việc hoặc tạo việc làm mới theo mùa vụ hoặc song song với quá trình phát triển của doanh nghiệp.
Cần phải tính đến khi công ty cần thuê nhân viên mới bằng cách thực hiện một loạt các cuộc khảo sát và phân tích sẽ trả lời các câu hỏi sau: Liệu các nhân viên hiện tại có đảm nhận được công việc mới hay công việc do nhân viên nghỉ việc thực hiện hay không? Nếu được đào tạo thêm thì các nhân viên hiện tại có đảm nhận được những công việc mới này hay không? Nếu tăng thêm giờ làm việc của các nhân viên hiện tại thì có thể thực hiện được công việc mới này hay không? Nếu không thì có thể thuê mướn thêm lao động bên ngoài hay không và với chi phí như thế nào? Nếu tuyển mới thì doanh nghiệp nên sử dụng nguồn ứng viên bên trong hay bên ngoài và sử dụng kênh tuyển dụng nào? 6 1.2 Vai trò của công tác tuyển dụng nhân lực 1.1 Đối với tổ chức Góp phần thu hút nguồn nhân lực thông qua nguồn nhân lực của tổ chức, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao năng lực cạnh tranh. Thực hiện tốt, tuyển dụng có thể giúp các doanh nghiệp giảm thời gian và gánh nặng chi phí tuyển dụng lại, tiếp kiệm thời gian và đào tạo bổ sung. Giúp cải thiện tương tác xã hội và quảng bá hình ảnh của một tổ chức. Thông qua hoạt động truyền thông trong tuyển dụng, tổ chức thực hiện nhiều hoạt động trao đổi, chia sẻ và quảng bá hình ảnh của tổ chức trên thị trường lao động.
Giúp cho các công ty, doanh nghiệp nâng cao thương hiệu và uy tín của họ trên thị trường.2 Đối với người lao động Tuyển dụng giúp cho người lao động có việc làm, có được cơ hội thăng tiến và nâng cao thu nhập. Còn giúp cho người lao động đánh giá được bản thân và phát triển năng lực của mình. Tuyển dụng hiệu quả giúp những người lao động thực sự có năng lực làm việc và làm công việc phù hợp với kỹ năng, trình độ, sở trường và tính cách của họ. Điều này góp phần tạo ra sự hài lòng trong công việc và từ đó tạo động lực làm việc cho người lao động.
Công tác tuyển dụng được thực hiện tốt sẽ đảm bảo tuyển được đúng người và được bố trí vào đúng vai trò. Từ đó giúp họ thực hiện công việc với hiệu suất và hiệu quả cao hơn. Vì vậy, thu nhập cao hơn, điều kiện sống tốt hơn sẽ tạo động lực làm việc cho người lao động.3 Đối với xã hội Hoạt động tuyển dụng của các tổ chức sẽ góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp trong toàn xã hội. Giúp đỡ người lao động thất nghiệp và người tốt nghiệp từ các trường đại học, cao đẳng, trung tâm đào tạo và dạy nghề tìm được việc làm phù hợp.
7 Công tác tuyển dụng tốt giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức diễn ra suôn sẻ, đạt hiệu quả cao, đồng thời tiết kiệm chi phí và thời gian cho tổ chức. Vì vậy, tổ chức sẽ ngày càng vững mạnh, góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Tuyển dụng trong các tổ chức giúp chính phủ đạt được các mục tiêu kinh tế xã hội quan trọng như: Tạo điều kiện phát triển cho các công ty, doanh nghiệp môi giới việc làm, dạy nghề, hướng nghiệp, giảm bớt gánh nặng thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác,… 1.3 Nguyên tắc của công tác tuyển dụng trong doanh nghiệp Doanh nghiệp cần thực hiện những nguyên tắc trong tuyển dụng cần phải được tuân thủ chặt chẽ, tránh lãng phí và kém hiệu quả. Những nguyên tắc này được đúc kết và xây dựng thành công thức sau một thời gian dài trải nghiệm và nghiên cứu.
Tuy nhiên cần có sự linh hoạt trong thực hiện vì mỗi doanh nghiệp thường khác nhau về chiến lược, mục tiêu, quy mô,. Doanh nghiệp cũng cần nhìn rõ và cập nhật tình hình thường xuyên để áp dụng các nguyên tắc cho doanh nghiệp của mình. Một số nguyên tắc cơ bản như sau: Thứ nhất, doanh nghiệp cần tuyển dụng theo nhu cầu thực tiễn Nhu cầu này phải được phản ánh trong chiến lược và chính sách lực lượng lao động của công ty và trong kế hoạch tuyển dụng của tất cả các bộ phận của doanh nghiệp. Tuy nhiên, các công ty cần dự đoán nhu cầu nhân sự có phù hợp khi nào cần tuyển dụng và những vị trí, đơn vị nào cần tuyển dụng.
Dự báo đúng không những tránh rơi vào thế bị động khi cần tăng thêm nhân lực mà còn có thể lập kế hoạch chi tiết, khoa học trong tuyển dụng, nâng cao hiệu quả tuyển dụng. Nếu một công ty có một chiến lược và kế hoạch tuyển dụng hợp lý, nó thậm chí có thể nâng cao khả năng cạnh tranh với các công ty khác trong cùng ngành thông qua tuyển dụng. Tuyển dụng không chỉ cho hiện tại mà còn dự đoán nhu cầu của tương lai gần và xa. Tuyển dụng trên cơ sở "gối đầu" hay "thời vụ".
8 Thứ hai, tuyển dụng phải dân chủ, công bằng đối với ứng viên Mọi người đều có quyền và cần được tạo điều kiện để thể hiện phẩm chất, năng lực của mình. Khả năng phẩm chất này có thể tồn tại, nhưng nó cũng có thể xuất hiện khi được đào tạo đúng cách và đủ thời gian. Đối với bất kỳ vị trí, chức danh nào được tuyển dụng thì yêu cầu, tiêu chuẩn, điều kiện cần thiết để tuyển dụng cần được công bố rộng rãi để mọi người tham gia dự tuyển một cách bình đẳng.