CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của tuyển dụng công chức cấp xã 1. Khái niệm và đặc điểm của tuyển dụng công chức cấp xã - Khái niệm tuyển dụng công chưc cấp xã + Khái niệm về công chức: Trên thế giới khái niệm công chức dùng để chỉ những người được tuyển dụng vào làm việc thường xuyên trong cơ quan nhà nước, với tính chất đặc thù của mỗi quốc gia, khái niệm công chức của các nước cũng không hoàn toàn đồng nhất. Có nước chỉ giới hạn công chức ở một phạm vi là những người hoạt động quản lý nhà nước.
Ở Việt Nam, theo Luật số 52/2019/QH14 ngày 25/11/2019 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức và Luật viên chức tại Khoản 2, Điều 1 (sửa đổi Khoản 2, Điều 4 Luật cán bộ, công chức năm 2008) quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. + Khái niệm về công chức cấp xã: Tại Khoản 3, Điều 4 của Luật cán bộ, công chức 2008 quy định: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. + Khái niệm về tuyển dụng: Tuyển dụng là khâu đầu tiên, quan trọng trong chu trình quản lý nguồn nhân lực, là hoạt động không thể thiếu của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào. Hoạt động này nhằm mục tiêu đáp ứng nhu cầu nhân sự cho tổ chức trong từng giai đoạn cụ thể, đảm bảo cho nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát 7 triển của tổ chức.
Tùy theo từng góc độ nghiên cứu mà khái niệm tuyển dụng được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Theo Đại từ điển Tiếng Việt - Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 1998: Tuyển dụng được hiểu là việc lựa chọn và nhận người vào làm việc tại các cơ quan, tổ chức. Theo nghĩa rộng, tuyển dụng đó là quá trình tìm kiếm, thu hút, ứng cử viên từ những nguồn khác nhau đến tham gia dự tuyển vào các vị trí còn thiếu trong tổ chức và lựa chọn trong số họ những người đáp ứng tốt nhất yêu cầu công việc đặt ra của tổ chức. Tuyển dụng theo nghĩa hẹp: đó là sự tìm kiếm, thu hút, lựa chọn những người mới ở ngoài tổ chức để vào tổ chức làm việc.
Theo cánh hiểu này, việc tuyển dụng là việc tuyển chọn những người mới vào làm việc tại những vị trí còn thiếu của tổ chức. Như vậy, thông thường tuyển dụng được hiểu là một quy trình sàng lọc và tuyển chọn những người có đủ năng lực đáp ứng đảm bảo các yêu cầu vào làm việc trong một tổ chức, cơ quan, đơn vị. + Khái niệm về tuyển dụng công chức: Theo quy định tại Điều 3, Nghị định số 117/2003/NĐ-CP ngày 10/10/2003 của Chính phủ thì tuyển dụng công chức các cơ quan nhà nước là việc tuyển dụng người vào làm việc trong biên chế cơ quan nhà nước thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển. Theo quy định của Luật Cán bộ công chức và Nghị định 24/2010/NĐ-CP ngày 15/3/2010 của Chính phủ thì tuyển dụng công chức là việc lựa chọn người đủ năng lực, tiêu chuẩn, điều kiện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ nhất định vào làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị trong hệ thống chính trị.
Việc tuyển dụng công chức phải căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế. Về tuyển dụng công chức cấp xã, xét ở góc độ khái quát nhất là người làm việc cho một tổ chức đó là UBND cấp xã, là nhân sự của tổ chức đó. Là một bộ phận của công chức nói chung nên tuyển dụng công chức cấp xã cũng được hiểu tương tự như tuyển dụng công chức. Tuyển dụng công chức cấp xã là việc lựa chọn những người có năng lực, phẩm chất, trình độ chuyên môn phù hợp vào làm việc tại các UBND cấp xã để đảm nhận một chức danh còn trống sau khi đã đáp ứng 8 được yêu cầu của chức danh đó.
Việc tuyển dụng công chức cấp xã được trải qua một quy trình, thủ tục chặt chẽ: đó là việc xem xét, lựa chọn những người có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, có trình độ và chuyên ngành đào tạo phù hợp với vị trí, chức danh công chức cấp xã cần tuyển theo quy định, có đủ sức khỏe, năng lực để đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ công vụ được giao và phải thực hiện theo quy định hiện hành. Như vậy, tuyển dụng công chức cấp xã là một quá trình tìm kiếm, lựa chọn và bổ sung người mới, đủ tiêu chuẩn, năng lực và phẩm chất cần thiết vào những vị trí còn trống của các chức danh công chức trong UBND cấp xã thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển. Các chức danh của công chức cấp xã được quy định tại Khoản 3, Điều 61, Luật Cán bộ, Công chức, Công chức cấp xã bao gồm: Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng - Thống kê (VP-TK); Địa chính - Xây dựng - Đô thị - Môi trường (ĐC-XD-ĐT-MT) (đối với phường, thị trấn); Địa chính – Nông nghiệp – Xây dựng – Môi trường (ĐC-NN-XD-MT) (đối với xã); Tài chính -Kế toán (TC- KT); Tư pháp – Hộ tịch (TP-HT); Văn hóa – Xã hội (VH-XH). Công chức cấp xã do cấp huyện quản lý.
Ngoài các chức danh theo quy định trên, công chức cấp xã còn bao gồm cả cán bộ, công chức được luân chuyển, điều động, biệt phái về cấp xã. - Đặc điểm của tuyển dụng công chức cấp xã Theo khái niệm tuyển dụng công chức cấp xã là hoạt động của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền nhằm mục đích lựa chọn những người đảm bảo điều kiện, tiêu chuẩn vào làm việc tại cơ quan nhà nước ở cấp xã. Việc tuyển dụng thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển thông qua đều căn cứ vào chức năng nhiệm vụ và vị trí việc làm và của từng chức danh cần tuyển. Dó đó tuyển dụng công chức cấp xã có những đặc điểm và được thể hiện như sau: Thứ nhất, chủ thể thực hiện việc tuyển dụng công chức cấp xã là cơ quan, tổ chức nhà nước có thẩm quyền, cụ thể đó là UBND cấp tỉnh, cấp huyện.
Trên cơ sở nhu cầu cần tuyển dụng người vào làm việc ở một chức danh chuyên môn thuộc 9 UBND cấp xã và căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, chỉ tiêu biên chế được giao, căn cứ vào chức danh công chức cấp xã theo quy định thì cơ quan có thẩm quyền xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện tuyển dụng trong một thời điểm nhất định. Thứ hai, tuyển dụng công chức cấp xã phải đảm bảo các nguyên tắc về tuyển dụng, nghĩa là phải trải qua một lộ trình, đảm bảo thực hiện theo các thủ tục do pháp luật quy định. Tuyển dụng được thực hiện trên cơ sở công khai minh bạch, khách quan, đảm bảo tính cạnh tranh, ưu tiên, phù hợp với điều kiện, yêu cầu đề ra, xác định cụ thể số lượng, tiêu chuẩn, vị trí, đơn vị cấp xã cần tuyển dụng vào làm việc. Thứ ba, tuyển dụng công chức cấp xã phải được thực hiện trên cơ sở phát huy trách nhiệm, thẩm quyền của tập thể Hội đồng tuyển dụng, của cơ quan quản lý công chức, đảm bảo quyền lợi, nghĩa vụ đối với người dự tuyển, người trúng tuyển.
Thứ năm, hình thức tuyển dụng công chức cấp xã phải phù hợp với yêu cầu và điều kiện thực tiễn đó là tổ chức tuyển dụng thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển để nhằm đạt được mục đích là lựa chọn những người ưu tú nhất vào làm việc. Thứ sáu, đối với người dự tuyển: đảm bảo các tiêu chí theo yêu cầu, phải trải qua các vòng thi, kiểm tra, sát hoạch về chuyên môn, nghiệp vụ. Sau khi được tuyển dụng được bố trí làm việc và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Thứ bảy, việc công nhận kết quả và ra quyết định tuyển dụng phải được thực hiện đúng theo thẩm quyền, trong đó: Đối với các chức danh Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; VP-TK; ĐC-XD-ĐT-MT (đối với phường, thị trấn); ĐC- NN-XD-MT (đối với xã); TC-KT; TP-HT; VH-XH trên cơ sở thông báo công nhận kết quả trúng tuyển Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định tuyển dụng công chức cấp xã.
Đối với chức danh Chỉ huy trưởng Quân sự cấp xã và Trưởng Công an xã căn cứ thông báo công nhận kết quả trúng tuyển Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định bổ nhiệm Chỉ huy trưởng Quân sự cấp xã theo đề nghị bằng văn bản của Chủ tịch UBND cấp xã sau khi thống nhất với Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Quân sự cấp 10 huyện; Bổ nhiệm Trưởng Công an xã theo đề nghị bằng văn bản của Trưởng Công an cấp huyện sau khi thống nhất với Chủ tịch UBND cấp xã. Vai trò của tuyển dụng công chức cấp xã - Vai trò đối với xã hội: Hoạt động tuyển dụng công chức tốt sẽ giúp xã hội sử dụng hợp lý tối đa hóa nguồn nhân lực. Việt Nam là một nước có nguồn nhân lực dồi dào vì có dân số đứng thứ hai trong khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, biết cách sử dụng tối đa hóa nguồn công chức thì không chỉ có lợi cho tổ chức, cho bản thân công chức mà còn tác động rất lớn đến xã hội, thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh mẽ.
Tuyển dụng công chức nói chung và tuyển dụng công chức cấp xã nói riêng sẽ là đầu ra của đào tạo. Thông qua đào tạo, sự chênh lệch giữa tầng lớp trí thức và nông dân trong xã hội ngày một thu hẹp lại. Mặt khác, tuyển dụng công chức cấp xã sẽ giúp giải quyết được vấn đề việc làm trong xã hội, tỷ lệ thất nghiệp giảm, kéo theo các tệ nạn xã hội cũng sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, nhờ có việc làm đời sống của người dân sẽ được cải thiện hơn rất nhiều.
Tuyển dụng công chức cấp xã sẽ góp phần vào việc xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.