phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 4 chương 11 tiết 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. NỘI DUNG Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI F.Bacon là một nhà triết học Anh kiệt xuất ở thế kỷ XVII – XVIII. Do đó, các công trình nghiên cứu về lịch sử triết học phương Tây phần lớn đều đề cập khái quát đến thân thế, sự nghiệp, các tác phẩm và tư tưởng triết học chính của ông. Các tác giả đều ghi nhận công lao to lớn của F.Bacon trong việc khởi xướng và tạo dựng những cơ sở thế giới quan nhằm phát triển khoa học cùng với những chức năng và nhiệm vụ của nó trong lịch sử hình thành xã hội công nghiệp.
Song, tất cả các công trình nghiên cứu chỉ dừng lại việc giới thiệu rất khái quát những tư tưởng cơ bản trong triết học của F.Bacon nói chung và đề cập khá sơ lược tới tư tưởng triết học về khoa học của ông nói riêng. Do vậy, tư tưởng triết học về khoa học của F.Bacon trong tác phẩm “Công cụ mới” cần được nghiên cứu một cách sâu sắc và có hệ thống nhằm làm rõ ý nghĩa lịch sử của triết học của F.Bacon, đặc biệt trong điều kiện kinh tế tri thức ngày càng phổ biến và chiếm ưu thế. Để triển khai luận án của mình, tác giả luận án nhận thấy một việc làm cần thiết và bắt buộc là giới thiệu những kết quả cơ bản đã đạt được của các các tác giả đi trước trong việc nghiên cứu triết học của F.Bacon nói chung và tư tưởng triết học về khoa học của ông nói riêng được ông trình bày trong tác phẩm “Công cụ mới”, qua đó làm sáng tỏ tình hình nghiên cứu của đề tài luận án và những vấn đề còn chưa được giải quyết thỏa đáng, sẽ được tác giả luận án giải quyết trong luận án của mình. Tài liệu nghiên cứu về các điều kiện và tiền đề cho sự ra đời tƣ tƣởng triết học về khoa học của F.Bacon trong tác phẩm “Công cụ mới” 1.
Tài liệu về các điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa Trong hàng loạt tác phẩm của mình, C.Ăngghen đã phân tích những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của nước Anh, cũng như của 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com châu Âu đương thời với F.Bacon để luận giải thực chất của triết học cận hiện đại nói chung và tư tưởng triết học về khoa học của F.Bacon nói riêng, từ đó đưa ra nhận xét, đánh giá toàn diện đối với tư tưởng triết học về khoa học của F.Mác cho rằng, nước Anh đi đầu trong việc phát triển các mầm mống của quan hệ tư sản nhờ thủ tiêu chế độ nông nô: “Vào cuối thế kỷ XIV, chế độ nông nô ở Anh đã thực sự không còn nữa. Bấy giờ, tuyệt đại đa số dân cư và trong thế kỷ XV thì lại càng nhiều hơn nữa là những nông dân tự do, có kinh tế độc lập, mặc dầu quyền sở hữu của họ có thể bị che đậy dưới những chiêu bài phong kiến nào chăng”[42, tr 299].Mác đã nhận thấy rằng, chính sự thay đổi về sở hữu đất đai đã đưa F.Bacon đến chỗ giữ lập trường bảo vệ những cải cách có lợi cho quan hệ tư sản đang ra đời. Ông nhận xét: “Bản thân F.Bacon đã vô tình mở ra cho chúng ta thấy bí ẩn của cuộc đấu tranh vô ích của chính phủ chống lại những sự khoanh chiếm đất”, tức là chống lại việc mở rộng quy mô canh tác vì lợi ích của tầng lớp tư sản đang hình thành.Mác vạch rõ quan điểm của F.Bacon về sự so sánh giữa bộ binh dũng cảm với giai cấp địa chủ khỏe mạnh và được giải phóng khỏi thái độ nhẫn nhục kiểu nô lệ. Tất cả mọi quy chế của chính phủ chống lại việc “khoanh chiếm đất” rốt cuộc đều trở nên vô ích, vì chúng mâu thuẫn với “tự nhiên” (nhu cầu của nền kinh tế tư sản) và “tính hữu ích” (lợi ích vị kỷ của tầng lớp tư sản ngày càng trở nên chiếm ưu thế ở Anh lúc bấy giờ) [xem: 42, tr.Ăngghen chỉ rõ rằng, phương thức sản xuất thống trị ở nước Anh vào thời kỳ này đã không còn là phương thức sản xuất phong kiến.
Song, các quyền chính trị của tầng lớp tư sản (hay như ông nói là của tầng lớp quý tộc mới) do Hạ nghị viện đại diện là rất hạn chế. Sáng kiến của Hạ nghị viện nhằm mở rộng chúng luôn bị Thượng nghị viện và Hoàng gia ngăn cản. Trong khi đó thì “xét về địa vị của mình, tầng lớp tư sản đã là một giai cấp 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quan trọng trong nhà nước” [46, tr. Họ không thể chấp nhận địa vị vô quyền chính trị ấy và vô số tàn dư của chế độ phong kiến.
Trong bối cảnh đó, với tư cách quan chức của Hoàng gia, F.Bacon cần đưa ra giải pháp nhằm phát triển xã hội Anh nhờ thúc đẩy khoa học là nhân tố mang tính quyết định đối với việc phát triển sản xuất kinh tế.Mác đã chỉ ra rằng, thông qua tư tưởng triết học về khoa học của mình, F.Bacon biểu thị các xu hướng tinh thần của thời đại.Mác viết: “Chủ nghĩa duy vật là con đẻ chân chính của nước Anh”, còn F.Bacon là “ông tổ của chủ nghĩa duy vật Anh” [44, tr. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học tự nhiên và kỹ thuật ở giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy F.Bacon luận chứng cho khoa học về mặt triết học như nhân tố chủ yếu của tiến bộ lịch sử xã hội.Ăngghen, nhằm loại bỏ những trở ngại và mở ra con đường cho sự phát triển khoa học, vốn là đại diện cho giai cấp tư sản đang hình thành và đang nỗ lực khẳng định địa vị thống trị của mình trong xã hội, F.Bacon đã lên tiếng chống lại tôn giáo như chỗ dựa của chế độ phong kiến. Tiến hành cuộc đấu tranh này, F.Bacon dựa vào khoa học đang không ngừng phát triển và di sản tư tưởng cổ đại phong phú.Ăngghen khẳng định “Chuyên chính về mặt tinh thần của giáo hội đã bị đánh bại”[45, tr. Đây là những chỉ dẫn, nhận xét, đánh giá có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc nghiên cứu các điều kiện cho sự ra đời của tư tưởng triết học về khoa học của F.Bacon, vì chúng cho phép làm sáng tỏ nguyên nhân sâu xa nhất dẫn tới việc F.Bacon hình thành và luận chứng tư tưởng triết học về khoa học của mình trong tác phẩm “Công cụ mới”.
Trong cuốn “Lịch sử triết học” do Nguyễn Hữu Vui chủ biên, các tác giả đã khái quát điều kiện kinh tế - xã hội và chính trị cho sự ra đời và phát triển của triết học F. Các tác giả viết: “Bước sang thời cận đại, bắt đầu 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com từ thế kỷ XVII, nước Anh đạt được sự phát triển thịnh vượng về kinh tế và xã hội, trở thành một trong những cường quốc tư bản lớn nhất ở Tây Âu. Giai cấp tư sản Anh ngày càng khẳng định vai trò của mình trong đời sống xã hội của đất nước, tập hợp lực lượng chống lại chế độ phong kiến đã lỗi thời… Các nhà triết học Anh thế kỷ XVII là ngọn cờ lý luận của giai cấp tư sản Anh trước và sau cách mạng” [75, tr. Trong cuốn “Câu chuyện triết học” của Will Durant gồm chín chương, tác giả đã dành hẳn một chương để nói về sự nghiệp triết học của F.
Tác giả cuốn sách đã phân tích những điều kiện chính trị, xã hội từ Aristotle đến thời Phục hưng, làm sáng tỏ những điều kiện chủ quan qua sự nghiệp chính trị, liệt kê những tiểu luận, cuối cùng tập trung vào sự nghiệp phục hưng mà logic tất yếu dẫn F.Bacon tới việc viết tác phẩm “Đại phục hồi”. Muốn thực hiện công cuộc “đại phục hồi” đó, theo tác giả, trước tiên người ta phải làm gia tăng tri thức nhờ tạo ra bộ “công cụ mới”. Sau khi làm “gia tăng tri thức (xây dựng và củng cố hệ thống các khoa học) và kiện toàn trật tự xã hội bằng cách quản lý nó một cách khoa học, thì một xã hội lý tưởng sẽ xuất hiện”[102, tr. Trong cuốn Lịch sử triết học phương Tây trước Mác, tác giả Trần văn Phòng đã phân tích rất rõ điều kiện và tiền đề cho sự ra đời triết học của F.Bacon, trong đó tác giả đã chỉ rõ yêu cầu bức thiết của thực tiễn xã hội cũng như yêu cầu về mặt lý luận, đặc biệt là các nhân tố như là tiền đề có tác động quan trọng đến các quan điểm nhận thức luận của triết học F.Bacon [xem: 54, tr.
Về những điều kiện văn hóa cho sự ra đời tư tưởng triết học về khoa học của F.Bacon trong tác phẩm “Công cụ mới”, Ph.Ăngghen vạch rõ một trong những nhân tố văn hóa có ảnh hưởng mạnh mẽ đến lập trường thế giới quan triết học của F.Bacon là ở chỗ những thăng trầm của cuộc đấu tranh chống tôn giáo diễn ra ở bên trong tầng lớp trí thức Anh đã làm xuất hiện 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thái độ thờ ơ về tôn giáo. Thậm chí người cha của F.Bacon đã dễ dàng tiếp nhận Công giáo và cũng dễ dàng từ bỏ nó để chuyển sang Tin lành giáo.Ăngghen nhận thấy: “đó là nguồn gốc lịch sử của sự giả dối về tin thần. Song điều này cũng có một hệ quả tích cực là giới trí thức được giải phóng khỏi những hạn chế của chủ nghĩa giáo điều, sự xa rời cuộc sống thực tế” [41, tr. Và đây chính là tiền đề văn hóa rất quan trọng để tạo ra tâm thế tự do làm khoa học dành cho tầng lớp trí thức tiến bộ, ủng hộ một kiểu xã hội mới thay thế cho xã hội phong kiến trì trệ cùng với ách áp bức đối với đa số xã hội.Ăngghen khẳng định rằng, chính thái độ thờ ơ tôn giáo, phong trào Phục hưng, nhu cầu nhận thức bản tính con người đã có ảnh hưởng đáng kể tới sự hình thành lập trường triết học duy vật của F.
Thực tiễn lịch sử này đã đưa tới chỗ văn hóa Anh “trải qua thời kỳ cổ điển của mình” [45, tr 346]. Theo Ăngghen, văn hóa Phục hưng đã tạo ra những con người khổng lồ. Ông viết rằng, văn hóa Phục hưng “cần đến những con người khổng lồ và đã sản sinh ra những con người khổng lồ về sức mạnh tư duy, khát vọng và tính cách, về tính đa dạng và sự uyên bác, tất cả họ đều sống bằng chính những lợi ích thời đại mình, tham gia hăng say vào cuộc đấu tranh thực tiễn và F.Bacon chính là con người khổng lồ như vậy” [45, tr.