mở đầu với hình ảnh một gia đình dƣờng nhƣ là hoàn hảo với một ông bố xuất thân nghèo khó, một tay gây dựng sự nghiệp buôn bán đồ gỗ và bà mẹ hiền lành, chịu khó cùng ba đứa con, hai trai và một gái. Ngƣời con trai cả Masad đƣợc bố quyết định sẽ nối nghề gia đình, trở thành một thợ mộc điển hình. Trong khi ngƣời con trai thứ Saad đƣợc gia đình hết sức chiếu cố, đặt hy vọng để theo đuổi ngành kỹ sƣ – niềm tự hào của cả nhà. Tuy nhiên, vợ của Masad lại bất bình với quyết định của bố chồng, không muốn con cái của mình sau này lớn lên chỉ là con của ông thợ mộc địa phƣơng.
Vì vậy, cô gây sức ép với chồng phải theo ý mình, nếu không sẽ bỏ về nhà bố mẹ. Mặt khác, Saad, niềm tự hào của gia đình lại không muốn theo con đƣờng học tập mà lại tham gia các hoạt động yêu nƣớc trong tình hình chiến tranh ở kênh đào Suez lúc bấy giờ. Ông bố - ngƣời chƣa bao giờ cảm thấy bản thân thuộc về Ai Cập, lòng trung thành duy nhất của ông chỉ dành cho gia đình hoàn toàn không hiểu đƣợc hành động của Saad. Khi chiến tranh nổ ra với các cuộc biểu tình, la hét, Saad đƣợc gọi gia nhập Đoàn vệ binh quốc gia.
Lúc này anh ta lại trở nên sợ hãi, thâm tâm thật sự không muốn đi và để cho ngƣời bố nhốt mình vào phòng mà không chống cự lại. Tuy nhiên, Saad luôn la hét trong phòng, đòi đƣợc ra ngoài để chiến đấu. Lúc này, ngƣời con trai cả Masad cũng đã tham gia vào cuộc chiến và bị thƣơng. Đội quân Anh đã tiến vào ngôi làng nơi gia đình sinh sống và truy lùng thành viên Đoàn vệ binh quốc gia.
Một viên sĩ quan Anh đã bắn ngƣời bố vì ông đã không khai ra thông tin. Trong lúc ấy, Saad ở trong phòng đã nhanh chóng cởi bộ đồng phục Đoàn vệ binh và giấu chúng đi vì sợ hãi, cũng không dám phá cánh cửa ra để cứu cha của mình. Sau khi viên sĩ quan ngƣời Anh rời đi, cô con gái út đã thả Saad, thực ra là cô ấy chỉ đẩy cánh cửa vì nó không bị khoá. Saad lập tức đi tìm ngƣời cha đang hấp hối và thú nhận sự hèn nhát của mình.
Ông bố thực sự thất vọng nhƣng cũng không đổ lỗi cho con trai, ngƣợc lại ông tự trách bản thân vì đã quá nâng niu, bảo vệ con, khiến cho con trở nên nhu nhƣợc. Cuối cùng, Saad 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã giết viên sĩ quan ngƣời Anh và gia nhập Đoàn vệ binh quốc gia thực sự. Qua vở kịch trên, Yusuf Idris cho khán giả thấy đƣợc cần phải tìm hiểu rõ bản chất của sự sợ hãi và vũ khí để chống lại nó chính là sự chân thành, thật thà. Đến những thập niên năm 1960, các tác phẩm kịch của ông không chỉ đặc sắc bởi sự phong phú của các phƣơng thức diễn đạt, sự sáng tạo nghệ thuật mà còn nổi bật vì tính bản sắc dân tộc Ai Cập.
Các tác phẩm thời kỳ này là al-Farafir (Gia đình Farfurs, 1964), al-Mahzala al-Ardiyya (Phim hài thế gian, 1966), al-Mukhattatin (Những người kẻ sọc, 1967) và loạt tác phẩm Nahwa Masrah Misri (Về sân khấu Ai Cập). Trong số các vở kịch trên, al-Farafir đƣợc coi là dấu mốc sáng chói trong sự nghiệp viết kịch của Yusuf Idris, nhận đƣợc rất nhiều sự quan tâm của giới phê bình cũng nhƣ các nhà nghiên cứu cho đến thời điểm hiện tại. Vở kịch al-Farafir xoay quanh mối quan hệ giữa ngƣời chủ và ngƣời phục vụ - một mô – típ quen thuộc trong văn học thời gian đó, mô tả bức tranh về xã hội Ai Cập với những vấn đề nan giải trong lĩnh vực chính trị, văn hoá. Tuy nhiên, nội dung của al-Farafir đi sâu vào thực tế xã hội đang trong tình trạng hỗn loạn với những lời kêu gọi thay đổi, cải cách triệt để nhất là tình trạng con ngƣời bóc lột lẫn nhau.
Ngoài hai mục đích chính của tác giả đối với al-Farafir nhƣ đã kể trên, nội dung vở kịch còn toát lên một vấn đề không kém phần quan trọng, đó là tình trạng của phụ nữ hiện đại và vị trí của họ trong xã hội. Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật của Yusuf Idris cũng có sự đổi mới, gây ấn tƣợng cho ngƣời xem. Hình ảnh Farfur – ngƣời phục vụ đƣợc phác hoạ nhƣ là một chú hề Ai Cập hiện đại, một gã bông lơn với cái lƣỡi sắc bén, thông qua tiếng cƣời để tìm ra một triết lý mới cho nhân loại, qua đó, tác giả có thể tự do bày tỏ quan điểm và châm biếm về những điều đƣợc cho là cấm kỵ và những nhức nhối tồn tại ở Ai Cập. 110] Sáng tác dành cho sân khấu tiếp theo mang tên là al-Bab (Cánh cửa), tuy nhiên tác phẩm này không giành đƣợc nhiều sự chú ý, mãi đến năm 1960 mới đƣợc trình diễn trƣớc công chúng vì các lý do chính trị.
Ngoài ra, Yusuf Idris còn có một số tác phẩm khác nhƣ: al-Jins al-Thalith (1970) với nhận định rằng thế giới chúng ta đang sống bao gồm hai phần là thế giới thực và thế giới mộng mơ, và tác phẩm cuối cùng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của ông mang tựa đề al-Bahlawan (Chú hề, 1982). Trong vở kịch này, ông đã xây dựng hình ảnh phụ nữ là ngƣời “chăm sóc” cho những giá trị cơ bản của con ngƣời. Chính bản năng làm mẹ, khả năng sản sinh ra sự sống đã khiến cho phụ nữ dễ dàng phân đƣợc điều thiện, ác, vƣợt qua những khó khăn, trắc trở của cuộc sống và đặc biệt khao khát cho thế giới đƣợc hạnh phúc, luôn trân trọng cái đẹp và nâng niu những giá trị tốt lành của con ngƣời.2 Truyện ngắn Trong suốt sự nghiệp văn chƣơng của mình, Yusuf Idris đã cho ra đời nhiều tác phẩm truyện ngắn. Một số nhà nghiên cứu nhƣ Dorota Rudnicka-Kassem, M.F Barresi ủng hộ quan điểm phân chia các sáng tác truyện ngắn của ông thành hai nhóm: nhóm thứ nhất mang phong cách tiếp cận thực tiễn và nhóm thứ hai phác hoạ bức tranh siêu thực về cuộc sống Ai Cập.
Theo quan điểm này, nhóm truyện ngắn thứ nhất đƣợc viết vào những năm 1950, có đặc điểm là dễ đọc và phân tích, vẽ lại một cách chân thực nhất cuộc sống của những ngƣời lao động, ngƣời nghèo thuộc tầng lớp thấp trong xã hội Ai Cập đặc biệt là ở nông thôn và các quận nghèo trong Cairo. Bƣớc sang đầu những năm 1960, ngƣời đọc có thể nhận thấy những dấu hiệu thay đổi trong truyện ngắn của ông, bức tranh cuộc sống trở nên khó nắm bắt hơn, bối cảnh và nhân vật mang những nét đặc thù, không phổ quát, cốt truyện nhuốm màu bi quan xung quanh chủ đề luân lý, chính trị thay cho những mô tả bên ngoài nhƣ trƣớc đây. Sau đó, sự thay đổi này trở nên rõ rệt hơn cả vào giai đoạn những năm 1960, 1970, đánh dấu một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Xã hội Ai Cập đƣợc phác hoạ trở nên siêu thực với phƣơng pháp mô tả các sự kiện từ nhiều góc độ khác nhau nhƣ thể tác giả đã thêm một chiều thứ tƣ vào bối cảnh.
Hơn nữa, “những phƣơng thức diễn đạt mới, ví dụ nhƣ dòng ý thức, các biểu tƣợng, những viễn cảnh siêu thực, nhiều đoạn độc thoại” gây ấn tƣợng mạnh mẽ với ngƣời đọc về những điều đôi khi vƣợt quá sự hiểu biết thông thƣờng. 27] Bên cạnh phân loại các sáng tác truyện ngắn của nhà văn, chúng tôi nhận thấy việc chỉ ra những đặc trƣng nổi bật trong những tác phẩm này vô cùng quan trọng. Có 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thể thấy hầu hết truyện ngắn của Yousuf Idris đều chia sẻ những đặc điểm chung, cụ thể là: Mẫu nhân vật và chủ đề chiếm ƣu thế Mâu thuẫn và khoảng cách giữa tầng lớp giàu – nghèo, nông thôn – đô thị trong xã hội Ai Cập Đề tài về cái chết Những biểu tƣợng nghệ thuật Tính thời sự 1. Nội dung chính trong các truyện ngắn của Yousuf Idris [17, tr.
Các đề tài chính Trong giai đoạn đầu sáng tác, Yusuf Idris không bó hẹp bản thân trong bất kỳ ranh giới nào về bối cảnh và ý tƣởng câu chuyện. Không bị hạn chế với một nhóm ngƣời bị bỏ rơi hay trầm cảm, ông tự do di chuyển qua các tầng lớp của xã hội, ở khắp mọi nơi. Điều này khiến cho nhân vật trong các truyện ngắn của ông rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, một cá tính thƣờng xuất hiện chiếm ƣu thế.
Đó là hình ảnh ngƣời đàn ông chán chƣờng, thất vọng trƣớc những giấc mơ, những dự định lớn lao mà không thể thực hiện đƣợc. Khao khát của anh ta đối với cuộc sống cũng to lớn nhƣ những trở ngại không thể vƣợt qua đƣợc chắn giữa anh ta và những khát vọng ấy. Anh ta sống trong một thế giới mà dƣờng nhƣ bị bao phủ bởi sự áp bức, bị lôi kéo bởi những thất bại và bị bao trùm trong tình trạng thiếu an toàn, thiếu sự hoàn thiện. Mặc dù bầu không khí nhuốm màu thất vọng, chán chƣờng bởi những giấc mơ tan vỡ, nhƣng các câu chuyện của Yusuf Idris hoàn toàn không thô kệch, nặng nề mà với ngòi bút tinh tế, ông xử lý tình huống nhƣ thể đó chỉ là một phần của cơn ác mộng.
Đồng thời, trong giai đoạn sáng tác này, ông thƣờng chú trọng đến sự xung đột giữa hai chủ thể là nhóm và cá nhân. Sự va chạm này trong các tác phẩm của ông đƣợc đánh giá là đạt đến trình độ cao của sự tinh tế và phong phú. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở giai đoạn sáng tác tiếp theo, từ năm 1961, ông có sự thay đổi đáng kể về chủ đề và hình thức, mặc dù vẫn kế thừa những thành tựu trƣớc đó. Cũng giống nhƣ những tác phẩm đầu tiên đã thành công trong việc thổi một hơi thở mới trong văn đàn Ai Cập, mang nó lại gần với cuộc sống thực tế xã hội, những tác phẩm ở giai đoạn này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình và duy trì sự nhạy cảm trƣớc thời cuộc.
Hầu hết các câu chuyện thời kỳ này đều xoay quanh hai đề tài chính. Chủ đề đầu tiên là sự phát hiện, nhận thức của nhân vật chính về sự vô lý, vô ích trong cuộc sống của chính bản thân. Sự phát hiện này đến quá muộn đã đặt nhân vật vào vòng xoáy của sự tự thƣơng hại, tự trách chính mình đầy cay đắng và tuyệt vọng.