Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Trách Nhiệm Của Nhà Cầm Quyền Đối Với Dân

Khám phá tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân trong luận văn thạc sĩ, phân tích sâu sắc và ý nghĩa lịch sử.

• Tác giả: Hoàng Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đỗ Thị Hòa Hới
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Trách Nhiệm Của Nhà Cầm Quyền Đối Với Dân
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Trách Nhiệm Tổng Quan

Nguyễn Trãi (1380-1442) không chỉ là anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa mà còn là nhà tư tưởng lớn. Các công trình nghiên cứu về ông đã được giới nghiên cứu quan tâm tìm hiểu sâu rộng. Đặc biệt, tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân có ý nghĩa to lớn đối với thực tiễn lịch sử. Đây là yếu tố làm nên sự hưng thịnh của đất nước thời Lê Sơ, kết tinh tinh hoa thời đại và truyền thống dân tộc, đánh dấu bước phát triển mới trong lịch sử tư tưởng Việt Nam. Ngày nay, tư tưởng này vẫn còn nguyên giá trị, giúp chúng ta xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh. Tìm hiểu về tư tưởng Nguyễn Trãi giúp chúng ta nhận thức lại những bài học quý giá, để luôn đứng vững và phát triển trong thời kỳ hội nhập, hướng tới xây dựng xã hội chủ nghĩa. Do vậy, việc nghiên cứu về tư tưởng này là vô cùng cần thiết.

1.1. Giá Trị Vượt Thời Gian Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Dân

Tư tưởng của Nguyễn Trãi không chỉ có giá trị trong lịch sử thời phong kiến mà còn khẳng định sự trường tồn cùng với thời gian. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, đất nước ta đã đạt được những thành tựu đáng tự hào. Nhà nước ta thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ nhân dân chăm lo sản xuất làm cho chất lượng đời sống nhân dân được nâng cao cả về vật chất và tinh thần. H ệ thống giáo dục ngày càng hoàn thiện đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ dân trí. Đồng thời an ninh quốc phòng luôn được đảm bảo. S ự gắn kết hữu cơ giữa tổ chức Đảng và Nhà nước với nhân dân đã thực sự thay đổi về chất so với xã hội nước ta thời kì trước đổi mới.

1.2. Tại Sao Cần Nghiên Cứu Tư Tưởng Nguyễn Trãi Hiện Nay

Đất nước ta đang đứng trước nhiều thách thức mới nảy sinh. Kinh tế tăng trưởng mau lẹ lại làm nảy sinh sự phân hóa, phân tầng xã hội. Có hiện tượng giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống bị coi nhẹ trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, Đảng viên. T hậm chí xuất hiện nhiều biểu hiện vô cảm, vô trách nhiệm, chỉ chạy theo lợi ích cá nhân. Việc tìm hiểu những giá trị trong tư tưởng Nguyễn Trãi có ý nghĩa quan trọng. Trước là gìn giữ, khẳng định nền văn hiến của dân tộc, sau là nhận thức lại những bài học quý giá để luôn đứng vững và phát triển trong thời kỳ hội nhập.

II. Phân Tích Tiền Đề Hình Thành Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Dân

Để hiểu sâu sắc tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân, cần phân tích các tiền đề hình thành tư tưởng này. Các tiền đề này bao gồm tiền đề khách quan (hoàn cảnh kinh tế, chính trị, xã hội) và tiền đề chủ quan (tri thức, kinh nghiệm cá nhân). Hoàn cảnh xã hội đầy mâu thuẫn, xung đột và khủng hoảng cuối thời Trần, đầu thời Hồ, đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng của ông. Sự suy thoái của triều đình, đời sống nhân dân khổ cực, nạn ngoại xâm đã thôi thúc ông suy nghĩ về vai trò của nhà cầm quyền và trách nhiệm của họ đối với vận mệnh của đất nước, hạnh phúc của dân.

2.1. Ảnh Hưởng Kinh Tế Xã Hội Đến Tư Tưởng Nguyễn Trãi

Cuối thế kỉ XIV, đầu thế kỉ XV, đất nước ta đầy mâu thuẫn, xung đột và khủng hoảng. Nổi bật là việc giải quyết mâu thuẫn gay gắt giữa ngoại xâm và dân tộc là cuộc chiến đấu của nhân dân chống lại quân xâm lược, ngoài các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình và sự thay thế nhau của ba triều đại : Trần – Hồ - Lê. Về kinh tế, nước ta vẫn là một nước nông nghiệp với chế độ điền trang thái ấp. Cuối thời Trần, với sự tham mưu của đội ngủ Nho thần, Nhà nước Trung ương đã tấn công vào thế lực quí tộc một cách mạnh mẽ. Trần Dụ Tông đã ra lệnh kiểm kê tài sản các nhà quyền quý có nhiều đồ quý báu, sau khi chết phải nộp cho nhà nước.

2.2. Thiên Tai Đói Kém Và Mâu Thuẫn Xã Hội Thời Nguyễn Trãi

Cuối thế kỉ XIV , nước ta liên tiếp gặp thiên tai. Từ những năm ba mươi của thế kỉ thứ mười bốn, thiên tai liên tiếp xảy ra. Theo tài liệu sử học ghi chép lại, từ những năm ba mươi của thế kỉ thứ mười bốn, thiên tai liên tiếp xảy ra, đặc biệt là khoảng thời gian từ năm 1 340 đến 1355, Ngô Thì Sĩ phải thốt lên “15 năm , đã sáu lần nhật thực, ba lần thủy tai, ba lần hạn hán, một lần sâu cắn lúa, lại luôn năm mất mùa đói kém. Đến đây, từ mùa xuân đến mùa thu, nào là núi lở, nào đất động, không tháng nào không có tai biến!”. Những năm 1343, 1354, 1357, 1378, 1405 là những năm gặp thiên tai lớn , mùa màng thất bát đẩy nhân dân vào nạn đói hoành hành dữ dội.

III. Cách Nguyễn Trãi Đề Cao Tư Tưởng An Dân Yêu Dân Hơn Tất Cả

Tư tưởng Nguyễn Trãi đề cao an dân, yêu dân. Ông coi dân là gốc của nước (dân vi bản). Theo ông, nhà cầm quyền phải yêu dân, chăm lo đời sống của dân. Chỉ khi dân no đủ, hạnh phúc thì nước mới mạnh. Quân điếu phạt phải dựa trên nhân nghĩa, vì dân mà đánh giặc. Chính trị Nguyễn Trãi thấm đẫm tâm tư lo lắng cho dân. Lịch sử Việt Nam đã chứng minh tư tưởng này đúng đắn. Vua quan phải phục vụ nhân dân, đặt lợi ích của dân lên trên hết. Chính sách phải hướng đến quản lý đất nước hiệu quả, mang lại ấm no cho dân.

3.1. Dân Vi Bản Nền Tảng Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Dân

Nguyễn Trãi coi trọng vai trò của dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Tư tưởng 'dân vi bản' (dân là gốc) thể hiện rõ quan điểm này. Ông cho rằng, sức mạnh của một quốc gia phụ thuộc vào sự ổn định và hạnh phúc của người dân. Do đó, nhà cầm quyền phải luôn đặt lợi ích của dân lên hàng đầu, lắng nghe ý kiến của dân và giải quyết những khó khăn, bức xúc của dân.

3.2. Nhân Nghĩa Nền Tảng Cho Quân Điếu Phạt Của Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi chủ trương dùng nhân nghĩa để cảm hóa lòng người, hạn chế tối đa việc sử dụng vũ lực. Ông coi quân điếu phạt (đánh giặc vì dân) là hành động chính nghĩa, nhằm bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân. Theo ông, chiến tranh chỉ là biện pháp cuối cùng khi không còn cách nào khác để bảo vệ dân.

IV. Trách Nhiệm Cụ Thể Của Nhà Cầm Quyền Theo Nguyễn Trãi

Theo Nguyễn Trãi, trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân thể hiện ở nhiều khía cạnh. Nhà cầm quyền phải chăm lo đời sống vật chất của dân, đảm bảo an dân. Phải giữ gìn và phát huy văn hóa chính trị, đạo đức công vụ. Phải xây dựng đội ngũ cán bộ liêm khiết, có năng lực, phục vụ nhân dân. Phải có chính sách đúng đắn, phù hợp với lòng dân. Quản lý đất nước phải công bằng, minh bạch. Trách nhiệm xã hội phải được đặt lên hàng đầu. Vua quan phải gương mẫu, nêu cao tinh thần trách nhiệm.

4.1. Chăm Lo Đời Sống Vật Chất Và Tinh Thần Cho Nhân Dân

Nhà cầm quyền phải đảm bảo người dân có đủ ăn, đủ mặc, có công ăn việc làm ổn định. Đồng thời, cần quan tâm đến đời sống tinh thần của người dân, tạo điều kiện để họ được học hành, vui chơi giải trí và phát triển toàn diện.

4.2. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Liêm Khiết Tận Tụy Với Dân

Nguyễn Trãi nhấn mạnh vai trò của đội ngũ cán bộ trong việc thực thi chính sách và quản lý đất nước. Ông cho rằng, cán bộ phải là những người có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn và hết lòng phục vụ nhân dân. Cần có cơ chế để lựa chọn, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ một cách hiệu quả.

4.3. Thực thi đạo đức công vụ trách nhiệm xã hội

Nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức công vụ, kêu gọi các quan lại không tham nhũng, lạm quyền, đồng thời phải có trách nhiệm với xã hội, đối xử công bằng với người dân. Ông coi đây là những phẩm chất quan trọng để xây dựng một nhà nước vững mạnh và được lòng dân.

V. Ứng Dụng Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Trách Nhiệm Thực Tiễn

Tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân có giá trị to lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Cần vận dụng sáng tạo tư tưởng này vào thực tiễn, xây dựng chính sách phù hợp. Quản lý đất nước phải dựa trên cơ sở dân chủ, phục vụ nhân dân. Cần tăng cường trách nhiệm xã hội, đạo đức công vụ. Phải xây dựng đội ngũ cán bộ có tâm, có tầm. An dân, yêu dân là mục tiêu cao nhất. Lịch sử Việt Nam đã chứng minh sức mạnh của tư tưởng này.

5.1. Vận Dụng Tư Tưởng Dân Vi Bản Trong Quản Lý Nhà Nước

Chính phủ cần lắng nghe ý kiến của người dân trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách. Đảm bảo mọi chính sách đều hướng đến mục tiêu phục vụ lợi ích của người dân, tạo điều kiện để người dân được tham gia vào quá trình quản lý nhà nước.

5.2. Nâng Cao Trách Nhiệm Giải Quyết Khiếu Nại Tố Cáo Của Dân

Cần có cơ chế hiệu quả để giải quyết kịp thời và công bằng những khiếu nại, tố cáo của người dân. Đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân được bảo vệ và được pháp luật tôn trọng.

VI. Kết Luận Tương Lai Tư Tưởng Nguyễn Trãi Về Dân

Tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân là di sản quý báu. Cần tiếp tục nghiên cứu, phát huy giá trị của tư tưởng này. Thế hệ trẻ cần học tập, noi gương Nguyễn Trãi. Xây dựng đất nước giàu mạnh, dân chủ, văn minh là trách nhiệm của mỗi người. Tư tưởng này sẽ mãi mãi soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.1. Tiếp Tục Nghiên Cứu Phát Huy Giá Trị Tư Tưởng Nguyễn Trãi

Cần khuyến khích các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu sâu sắc về tư tưởng Nguyễn Trãi, đặc biệt là tư tưởng về trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân. Đồng thời, cần có các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của tư tưởng này.

6.2. Bài Học Cho Thế Hệ Trẻ Về Trách Nhiệm Với Đất Nước

Tư tưởng của Nguyễn Trãi truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Thanh niên cần học tập, noi gương Nguyễn Trãi để trở thành những công dân có ích cho xã hội, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG TIỀN ĐỀ CƠ BẢN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG NGUYỄN TRÃI VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ CẦM QUYỀN ĐỐI VỚI DÂN 1.1 Tiền đề khách quan 1.1 Hoàn cảnh kinh tế - chính trị - xã hội nước ta cuối thế kỉ XIV – đầu thế kỉ XV Nguyễn Trãi không chỉ là một nhà trí thức yêu nước, mà hơn thế, ông là một danh nhân văn hóa. Tư tưởng của ông là một trong những sự phản ánh khái quát khát vọng cháy bỏng của nhân dân ở một thời kì lịch sử với nhiều biến động. Hơn thế, có thể nói, những tác phẩm của ông thực sự là “ý dân” muốn bày tỏ với nhà cầm quyền. Đất nước ta trong khoảng thời gian từ cuối thế kỉ XIV đến đầu thế kỉ XV ở vào tình trạng đầy mâu thuẫn, xung đột và khủng hoảng.

Nổi bật của việc giải quyết mâu thuẫn gay gắt giữa ngoại xâm và dân tộc là cuộc chiến đấu của nhân dân chống lại quân xâm lược, ngoài các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình và sự thay thế nhau của ba triều đại: Trần – Hồ - Lê trong thời gian ngắn ngủi. Cuối thế kỉ XIV, đất nước ta đang bước trong giai đoạn cuối vương triều Trần chuyển sang nhà Hồ. Về kinh tế, nước ta vẫn là một nước nông nghiệp với chế độ điền trang thái ấp. Đầu thời Trần, sau những biện pháp kinh tế về sở hữu ruộng đất thời Trần Thái Tông, chế độ tư hữu đã phát triển rất mạnh trong thời gian này.

Sự phát triển chế độ sở hữu lớn về ruộng đất – mở rộng quy mô điền trang, thái ấp của quí tộc, đã tạo nên hiện tượng quí tộc cướp ruộng của dân, giúp đại quí tộc củng cố vững chắc thế lực thống trị kinh tế và từng bước tăng cường quyền lực chính trị, quân sự. Thế lực của tầng lớp quí tộc ngày càng lớn mạnh, đại quí tộc sở hữu rất nhiều đất ruộng, thái ấp. Họ sở hữu hàng nghìn nô tì họp thành quân đội riêng, hàng ngày mở trò chèo (LUAN.dan 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hát vui thú. Quí tộc chia nhau trấn trị những vùng xung yếu trong nước và giữ những chức vụ quan trọng trong triều đình, còn chính quyền quân chủ trung ương ngày càng suy yếu.

Do vậy, để tập trung địa vị quyền lực của mình và tránh lộng quyền, cuối thời Trần, với sự tham mưu của đội ngủ Nho thần, Nhà nước Trung ương đã tấn công vào thế lực quí tộc một cách mạnh mẽ. Để vun vén gia tài và hạn chế vai trò của quí tộc bành trướng cát cứ, Trần Dụ Tông đã ra lệnh kiểm kê tài sản các nhà quyền quý có nhiều đồ quý báu, sau khi chết phải nộp cho nhà nước chứ không được để cho con cháu. Đó là cách cướp tài sản của triều đình trung ương đối với nhà giàu. Cùng với sự phát triển điền trang, thái ấp của quí tộc, là nền kinh tế tiểu nông, tiểu thủ công ra đời, dự báo cho sự xuất hiện và phát triển của sản xuất hàng hóa.

Giai cấp thương nhân ra đời và ngày càng lớn mạnh. Tuy không tham gia sản xuất nhưng thương nhân lại chiếm lấy những phần lợi tinh túy, nhanh chóng thu được của cải trở nên giàu có và gây được ảnh hưởng xã hội tương ứng với số của cải có được. Cuối thế kỉ XIV, nước ta liên tiếp gặp thiên tai. Nước ta nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, do vậy hiện tượng mưa bão, lũ lụt, hạn hán xảy ra khá thường xuyên.

Tuy nhiên thiên tai xảy ra với mức độ dày gây thiệt hại nghiêm trọng như trong thời gian này quả là điều hiếm thấy. Trong khoảng thời gian này, theo tài liệu sử học ghi chép lại, từ những năm ba mươi của thế kỉ thứ mười bốn, thiên tai liên tiếp xảy ra, đặc biệt là khoảng thời gian từ năm 1340 đến 1355, Ngô Thì Sĩ phải thốt lên “15 năm, đã sáu lần nhật thực, ba lần thủy tai, ba lần hạn hán, một lần sâu cắn lúa, lại luôn năm mất mùa đói kém. Đến đây, từ mùa xuân đến mùa thu, nào là núi lở, nào đất động, không tháng nào không có tai biến!” [38; 284]. Những năm 1343, 1354, 1357, 1378, 1405 là những năm gặp thiên tai lớn, mùa màng thất bát đẩy nhân dân vào nạn đói hoành hành dữ dội.dan 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Càng về sau, quý tộc nhà Trần tăng cường thực hiện chế độ sở hữu và kiểu thức kinh doanh điền trang thái ấp nhằm ra sức củng cố lợi ích và địa vị thống trị của mình, không quan tâm đến đời sống nhân dân lao động.

Vua và quan lại triều Trần thỏa sức hưởng lạc, bóc lột nông nô – nô tì ngày càng nặng nề, nền kinh tế tiểu nông không giữ được hiện trạng mà ngày càng suy yếu, kiệt quệ. Ruộng đất làng xã (công điền và quan điền) bị lấn chiếm nghiêm trọng, nhân dân rơi vào cảnh khốn cùng. Hậu quả là nhiều người chết vì đói, nhiều người tự nguyện đi làm thầy chùa và làm gia nô cho các thế gia. Nền kinh tế của nhà Trần suy yếu nghiêm trọng, nạn cướp bóc hoành hành đẩy xã hội rơi vào rối loạn.

Người nông dân cơ cực vừa phải gánh chịu thiên tai, vừa phải gánh chịu các khoản sưu cao thuế nặng. Vua và quan lại nhà Trần ăn chơi không đoái hoài đến nỗi khổ của dân, mâu thuẫn trở nên sâu sắc, nhiều cuộc nổi dậy của nông nô diễn ra. Việc duy trì chế độ đại sở hữu của quí tộc, chế độ nô tì, xây dựng chùa chiền, nuôi sống hàng trăm vạn nhà sư không những là nguyên nhân làm cho nền kinh tế suy yếu mà còn làm cho nhà nước quân chủ ngày càng mất niềm tin ở nhân dân. Đồng thời, do chủ yếu dựa vào nông nghiệp nên nạn đói cũng đẩy Nhà nước lâm vào khủng hoảng cả về mặt tài chính và quản lí xã hội.

Khi dân gặp nạn đói, Nhà nước đã kêu gọi nhà giàu góp thóc làm quân lương và phát chẩn cứu dân nghèo, điều này thể hiện sự lệ thuộc của Nhà nước vào lực lượng quí tộc, thương nhân trong việc quản lí đất nước. Quí tộc vương hầu cuối thời Trần ngày càng giàu có xa hoa, chỉ muốn lạm thu về sưu dịch từ các thái ấp, điền trang riêng của mình, bỏ mặc việc quốc gia, giao phó công việc triều chính lại cho quan lại chủ yếu là Nho sĩ. Có thể thấy rõ, ở buổi đầu nhà Trần, các vương hầu về triều đảm nhiệm các chức vụ cao nhất như Tể tướng, Hành khiển. Nhưng đến cuối thế kỉ XIV thì những chức quan trọng trong triều đình dần được trao cho các Nho sĩ.

Xu hướng (LUAN.dan 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thay dần Nhà nước quân chủ do quí tộc nắm quyền thành Nhà nước quân chủ do quan liêu nắm quyền càng thể hiện rõ. Sự thay thế dần dần công việc quản lý triều chính cho Nho sĩ thể hiện tính chất non kém và bảo thủ trong quản lí đất nước của quý tộc vương triều Trần, đặt vương triều Trần trước nhiệm vụ cấp bách là hiểu và giải quyết hợp lí các nhu cầu của thời đại, giải quyết các mâu thuẫn sâu sắc đang ngày càng gia tăng trong xã hội. Tuy nhiên, nhà Trần không thống nhất được quyền lợi của các giai tầng, lúng túng trước khủng hoảng về kinh tế và đường lối trị nước, nên dần dần truyền lại các chức quan trọng và công việc quản lí vào tay các Nho sĩ. Tầng lớp nhà Nho dần thiết lập vị thế của mình đối với xã hội, và xuất hiện thế lực mới do Hồ Quý Ly đứng đầu.

Đứng trước khủng hoảng đó, những năm 80 của thế kỉ XIV, Hồ Quý Ly đang giữ chức tể tướng, thực hiện lật đổ để truất ngôi nhà Trần. Sau khi Hồ Quý Ly lên ngôi đã tiến hành các cải cách kinh tế, chính trị, văn hóa nhằm loại bỏ những nhân tố kìm hãm sản xuất phát triển. Nhằm loại bỏ những thế lực tản quyền và ăn bám to lớn mà quí tộc thời Trần đã tạo ra, những cải cách của Hồ Quí Ly hướng đến việc hạn điền, hạn nô và thanh lọc sư tăng, bắt hoàn tục các nhà sư. Về ruộng đất, Hồ Quý Ly quy định chỉ có đại vương và trưởng công chúa thì không hạn định, còn thứ nhân thì không quá mười mẫu, ruộng của người nào quá hạn định cho phép thì nộp vào quan điền (thuộc sở hữu nhà nước).

Phép hạn điền này nhằm xóa bỏ sở hữu ruộng đất của quí tộc và của địa chủ, chỉ còn lại ruộng của tiểu nông bao gồm cả phú nông. Sau hạn điền, Hồ Quý Ly đề ra phép hạn nô, quy định số gia nô cụ thể được dùng theo địa vị xã hội, số thừa phải sung công làm quan nô. Mục đích của phép hạn nô nhằm hạn chế thế lực họ Trần. Hạn nô và hạn điền là nhằm đánh vào thế lực quý tộc và tập trung việc khảo hạch tăng cường lực lượng kinh tế xã hội cho nhà nước.

Đối với lực lượng sư sãi, Hồ Quý Ly đề ra lệnh tất cả những nhà sư (LUAN.dan 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chưa đến năm mươi tuổi phải hoàn tục, bắt các nhà sư vào quân đội, không được “trốn việc quan ở chùa”. Hồ Quý Ly còn tiến hành cải cách thuế và kiểm kê tài sản, lệnh cho nhà giàu bán thóc cho dân nghèo theo giá cả thỏa thuận, tấn công vào tầng lớp thương nhân đầu cơ thóc gạo. Đồng thời, tầng lớp lao động thủ công và thương nhân bị thu hẹp thế lực với biện pháp bắt buộc họ phải chuyển sang sản xuất nông nghiệp, tránh hiện tượng “không có ruộng mà có của”. Kèm theo đó, với cuộc cải cách tiền tệ, Hồ Quý Ly ra lệnh thu tiền đồng nhập vào kho Ngao Trì và ban hành tiền giấy Bản sao thay thế tiền đồng làm cho nhiều thương nhân và thợ thủ công đóng cửa hàng.

Năm 1403, nhà Hồ phải ra luật “xử tội những kẻ không tiêu tiền giấy, bán giá cao, đóng cửa hàng, bao che cho nhau”. Cải cách của Hồ Quý Ly đã kích mạnh vào sở hữu lớn của quý tộc, địa chủ, tu viện Phật giáo và làm suy yếu tầng lớp thương nhân. Những yêu cầu thực tiễn dân tộc đặt ra chỉ có thể giải quyết triệt để nếu được nhìn nhận hợp lí và được soi sáng bởi một hệ tư tưởng. Tuy nhiên, không phải bất cứ ai cũng có thể tìm ra con đường phát triển hợp lý cho đất nước và cho chế độ.

Xét trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, cải cách của Hồ Quí Ly có nhiều điểm tiến bộ, trong chừng mực nhất định nó tước bỏ sở hữu lớn của quí tộc, địa chủ.