Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu - khái niệm và cơ sở hình thành. Chương 3: Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu. Chương 4: Giá trị và định hướng giải pháp của tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu trong giai đoạn hiện nay.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Về công tác phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu nói riêng đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu ở những góc độ tiếp cận khác nhau, có thể được chia thành các nhóm sau đây. Tình hình nghiên cứu về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu Các công trình nghiên cứu ở trong nước Luận án tiến sĩ Triết học với đề tài: Bệnh quan liêu của bộ máy nhà nước trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam: Nguyên nhân và phương hướng khắc phục, của Nguyễn Trần Thành, (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2000) [109], đã chỉ rõ: Thực trạng và nguyên nhân của bệnh quan liêu trong bộ máy nhà nước ta. Bản chất của chủ nghĩa quan liêu và những biểu hiện của nó, đồng thời nêu ra các giải pháp nhằm khắc phục và ngăn ngừa bệnh quan liêu của bộ máy nhà nước trong tiến trình đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta.
Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ: Tham nhũng và phòng, chống tham nhũng trong xây dựng cơ bản, (Bộ Công an chủ trì năm 2001) [12], đã phân tích những vấn đề tham nhũng, đồng thời đi sâu nghiên cứu những dấu hiệu, nguyên nhân, điều kiện thực hiện hành vi tham nhũng trong xây dựng cơ bản và đề xuất các giải pháp phòng, chống. Đề tài nghiên cứu chủ yếu trên cơ sở lý luận về tội phạm và khoa học điều tra hình sự. Trong cuốn sách: Từ thụ yếu quy - Bàn về nạn hối lộ và đức thanh liêm của người xưa, Hội Khoa học Lịch sử, (NXB Văn hóa Thông tin, Hà 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội, 2002) [39], đã bàn đến tư cách của một người làm quan, về đức độ thanh liêm trong đội ngũ những người quan lại thời xưa. Cuốn sách cũng đề cập đến các giải pháp phòng, chống tham ô mà các thế hệ lãnh đạo đất nước trong các thời kỳ phong kiến Việt Nam đã áp dụng v.
Đề tài nghiên cứu khoa học: Tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Ban Nội chính Trung ương, (2003) [3], đã phân tích rõ bản chất, đặc điểm, nguyên nhân và điều kiện thực hiện hành vi tham nhũng, đồng thời luận chứng các giải pháp về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách: Phát huy dân chủ trong đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta hiện nay, của các tác giả Phạm Thành Nam, Đỗ Thị Thạch, (NXB Lý luận chính trị, Hà Nội, 2005) [80], đã chỉ ra bốn kinh nghiệm để phát huy dân chủ trong công tác phòng, chống tham nhũng đó là: Xây dựng chỉnh đốn Đảng; Cải cách thủ tục hành chính; Phát huy vai trò giám sát, kiểm tra của các tổ chức trong hệ thống chính trị; Sự giám sát của các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân. Cuốn sách: Nâng cao hiệu quả của báo chí trong đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng ở nước ta hiện nay, của Trần Quang Nhiếp (chủ biên), (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005) [83], đã trình bày lý luận chung về vai trò của báo chí cách mạng trong việc công tác phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí được phân tích và luận giải khá kỹ lưỡng. Đồng thời, tác giả cũng gợi mở những giải pháp nhằm phát huy vai trò to lớn của báo chí trên mặt trận phòng chống tham ô, lãng phí và quan liêu.
Cuốn sách: Kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng ở một số nước trên thế giới, Ban Nội chính Trung ương (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005) [4], đã tập trung nghiên cứu về những kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng của một số quốc gia trên thế giới như: Singapore; Nhật Bản, Hàn Quốc; Trung Quốc, v.v… Cuốn sách đã nhấn mạnh đến những khó khăn, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thách thức để xóa bỏ những điều kiện, tiền đề làm nảy sinh tham nhũng ở một số quốc gia trên thế giới. Trong cuốn sách: Tệ quan liêu, lãng phí và một số giải pháp phòng, chống, của các tác giả Ngụy Văn Thuận, Đào Trí Úc, Lưu Quang Quán (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006) [116], đã nghiên cứu, làm rõ các hình thức biểu hiện, bản chất, tác hại và nguồn gốc của tệ quan liêu, lãng phí, thực trạng và nguyên nhân tệ quan liêu, lãng phí ở Việt Nam trên cơ sở đó đề xuất những quan điểm và giải pháp phòng, chống quan liêu, lãng phí trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách: Đảng Cộng sản Việt Nam với cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, của Đỗ Xuân Tuất, Phạm Quang Hưởng, Nguyễn Ngọc Hân, (chủ biên), (NXB Lao động, Hà Nội, 2006) [120], đã trình bày các bài phát biểu, các công trình nghiên cứu chuyên khảo của các nhà lãnh đạo, nhà quản lý, các nhà khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực công tác phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu và các tệ nạn tiêu cực xã hội khác. Đây là công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn rất cao, góp phần trang bị phương pháp luận khi nhận diện, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.
Luận văn thạc sĩ với đề tài: Báo chí trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, của Trần Danh Lân (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2007) [47], đã khẳng định vị trí, vai trò của báo chí trong cuộc công tác phòng, chống tham nhũng hiện nay. Tác giả đã tập trung luận chứng những thành tựu mà báo chí đã đạt được trên mặt trận này, đồng thời chỉ ra những khó khăn, hạn chế, vướng mắc, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của báo chí trong công tác phòng, chống tham nhũng hiện nay. Trong cuốn sách: Phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam và thế giới, của các tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Nguyễn Hòa Bình, Bùi Minh Thanh, (NXB Công 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com an nhân dân, Hà Nội, 2007) [126], đã đề cập khá toàn diện về tham nhũng, về tội phạm tham nhũng và các biện pháp phòng, chống tham nhũng ở nước ta trong thời kỳ hiện nay. Cuốn sách cũng dành một phần để viết về công cuộc phòng, chống tham nhũng của một số quốc gia trên thế giới.
Theo đó, những bài học, những kinh nghiệm quốc tế về phòng, chống tham nhũng đã được tác giả nghiên cứu, khái quát cụ thể. Cuốn tài liệu: Tài liệu bồi dưỡng về phòng, chống tham nhũng, Viện Khoa học thanh tra - Thanh tra Chính phủ, (NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011) [124], đã trình bày quan điểm của Đảng, Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng: Trình bày đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thông qua các văn bản quy phạm pháp luật về vấn đề phòng, chống tham nhũng. Các giải pháp phòng, chống tham nhũng: Phân tích các giải pháp phòng ngừa, phát hiện tham nhũng; xử lý người có hành vi tham nhũng; đồng thời đề cập đến vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân trong công tác phòng, chống tham nhũng. Cuốn sách: Giới thiệu chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020, Thanh tra Chính phủ chủ trì biên soạn, (NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011) [107], đã giới thiệu: Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020 đã xác định các mục tiêu căn bản, lâu dài cũng như những mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn, đề ra các giải pháp toàn diện, đồng bộ với một kế hoạch thực hiện cụ thể có lộ trình và bước đi thích hợp.
Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng cũng xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị và xã hội trong việc tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí hiện nay. Trong cuốn sách: Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng với phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta hiện nay, của các tác giả Lê 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồng Liêm, Hà Hữu Đức, Trương Kim Sơn, (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011) [53], đã luận bàn riêng về công tác kiểm tra, giám sát của Đảng với việc phòng, chống tham nhũng. Những biện pháp liên quan trực tiếp đến hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong công tác phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu ở nước ta hiện nay cũng được các tác giả đánh giá và luận chứng khá chi tiết. Luận án tiến sĩ với đề tài: Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lãnh đạo chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay, của Vũ Thị Nghĩa, (Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2012) [84], đã đánh giá việc lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh trong công tác phòng, chống tham nhũng trên địa bàn thành phố.
Tác giả luận án đã chỉ ra một số bài học kinh nghiệm về quá trình phòng, chống tham nhũng trong phạm vi thành phố Hồ Chí Minh những năm gần đây. Luận án tiến sĩ Luật học với đề tài: Đảm bảo pháp lý về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, của Vũ Viết Thiệu, (Học viện Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2012) [113], đã trình bày những nội dung cơ bản của Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đồng thời chỉ các điều kiện để đảm bảo pháp lý trong việc thực thi luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách: Hỏi - đáp về phòng, chống tham nhũng, Phạm Ngọc Hiền, Phạm Anh Tuấn (đồng chủ biên), (NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012) [37], đã cung cấp những nhận thức chung về tham nhũng, tội phạm tham nhũng, khái quát về tình hình tham nhũng trên thế giới và ở Việt Nam.