Luận văn thạc sĩ tác động của tự do hóa thương mại và đa dạng hóa xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia châu á giai đoạn 1988 2017

Nghiên cứu tác động của tự do hóa thương mại và đa dạng hóa xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế các quốc gia châu Á giai đoạn 1988-2017.

• Tác giả: Phan Hoàng Vũ
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Hải Lý
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tự Do Hóa Thương Mại Và Đa Dạng Hóa Xuất Khẩu Tới Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Các Quốc Gia Châu Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khái niệm và một số lý thuyết liên quan
• 2.1.1. Khái niệm
• 2.1.2. Lý thuyết liên quan
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình thực nghiệm và dữ liệu
• 3.2. Phương pháp phân tích mô hình hồi quy
• 3.2.1. Mô hình hồi quy kết hợp (Pooled OLS)
• 3.2.2. Mô hình Fixed Effects (FEM)
• 3.2.3. Mô hình Random Effects (REM)
• 3.2.4. Ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát (GLS)
• 3.2.5. Kiểm định mô hình
• 3.2.5.1. Hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.2.5.2. Kiểm định Hausman
• 3.2.5.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 3.2.5.4. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ KẾT QUẢ
• 4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.2.1. Ma trận hệ số tương quan
• 4.2.2. Hệ số phóng đại phương sai (VIF)
• 4.3. Kiểm tra các khuyết tật mô hình
• 4.3.1. Kiểm định tự tương quan
• 4.3.2. Kiểm định phương sai thay đổi mô hình FEM và REM
• 4.4. Phân tích kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Hạn chế của luận văn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tự do hóa thương mại và tăng trưởng kinh tế châu Á

Tự do hóa thương mại đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia châu Á. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc mở cửa thị trường và giảm rào cản thương mại đã giúp các quốc gia này gia tăng khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu cho thấy rằng tự do hóa thương mại không chỉ tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao mức sống của người dân.

1.1. Khái niệm tự do hóa thương mại và vai trò của nó

Tự do hóa thương mại được định nghĩa là quá trình giảm thiểu các rào cản thương mại giữa các quốc gia, cho phép hàng hóa và dịch vụ lưu thông tự do hơn. Theo Pritchett (1996), tự do hóa thương mại có thể được đo bằng tỷ lệ thương mại trên GDP của một quốc gia. Điều này cho thấy rằng các quốc gia có mức độ tự do hóa cao thường có tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn.

1.2. Tăng trưởng kinh tế châu Á trong bối cảnh toàn cầu hóa

Châu Á đã chứng kiến sự tăng trưởng kinh tế ấn tượng trong những thập kỷ qua, nhờ vào việc áp dụng các chính sách tự do hóa thương mại. Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam đã tận dụng lợi thế này để phát triển kinh tế, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Thách thức trong tự do hóa thương mại tại châu Á

Mặc dù tự do hóa thương mại mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho các quốc gia châu Á. Các vấn đề như cạnh tranh không công bằng, sự phụ thuộc vào thị trường toàn cầu và tác động tiêu cực đến các ngành công nghiệp nội địa cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Cạnh tranh và sự phụ thuộc vào thị trường toàn cầu

Sự gia tăng cạnh tranh từ các quốc gia khác có thể dẫn đến việc các doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn. Điều này đặc biệt đúng với các ngành công nghiệp non trẻ, nơi mà sự bảo vệ cần thiết để phát triển. Hơn nữa, sự phụ thuộc vào thị trường toàn cầu có thể khiến các quốc gia dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế.

2.2. Tác động đến các ngành công nghiệp nội địa

Tự do hóa thương mại có thể dẫn đến việc các ngành công nghiệp nội địa bị suy giảm do không thể cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu giá rẻ. Điều này có thể gây ra tình trạng thất nghiệp và giảm thu nhập cho người lao động trong các ngành này.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tự do hóa thương mại

Để đánh giá tác động của tự do hóa thương mại đến tăng trưởng kinh tế, nhiều nghiên cứu đã sử dụng các mô hình hồi quy khác nhau. Các mô hình này giúp phân tích mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại, đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.

3.1. Mô hình hồi quy và dữ liệu sử dụng

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động của tự do hóa thương mại và đa dạng hóa xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế. Dữ liệu được thu thập từ 37 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1990-2017, cho phép đánh giá một cách toàn diện.

3.2. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia có mức độ tự do hóa thương mại cao thường có tăng trưởng kinh tế tốt hơn. Đặc biệt, đa dạng hóa xuất khẩu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh và ổn định kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tự do hóa thương mại

Tự do hóa thương mại không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển kinh tế. Các quốc gia châu Á đã áp dụng các chính sách tự do hóa để thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện cơ sở hạ tầng.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia thành công

Các quốc gia như Singapore và Hàn Quốc đã thành công trong việc áp dụng tự do hóa thương mại để phát triển kinh tế. Họ đã tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.2. Các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài

Chính phủ các quốc gia châu Á đã triển khai nhiều chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài, bao gồm giảm thuế, cải cách hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Những chính sách này đã giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

V. Kết luận và tương lai của tự do hóa thương mại ở châu Á

Tự do hóa thương mại đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở châu Á. Tuy nhiên, các quốc gia cần phải cân nhắc kỹ lưỡng các thách thức và rủi ro liên quan để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của tự do hóa thương mại

Trong tương lai, tự do hóa thương mại sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các quốc gia cần phải xây dựng các chính sách hợp lý để bảo vệ các ngành công nghiệp nội địa và đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Đề xuất chính sách cho các quốc gia châu Á

Các quốc gia châu Á nên xem xét việc xây dựng các chính sách thương mại linh hoạt, nhằm bảo vệ các ngành công nghiệp non trẻ và đồng thời khuyến khích đầu tư nước ngoài. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1990 – 2017, các quốc gia châu Á đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể trong hoạt động thương mại quốc tế, với tỷ trọng thương mại trên GDP trung bình đạt khoảng 92%. Xuất khẩu đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện cán cân thanh toán và nâng cao mức sống người dân. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào một số mặt hàng xuất khẩu truyền thống có thể gây ra rủi ro kinh tế do biến động thị trường toàn cầu. Do đó, đa dạng hóa xuất khẩu và tự do hóa thương mại được xem là chiến lược quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích tác động của tự do hóa thương mại và đa dạng hóa xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế tại 37 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1990 – 2017. Nghiên cứu sử dụng các chỉ số như tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tế, tỷ trọng thương mại trên GDP và chỉ số đa dạng hóa xuất khẩu (EDI) để đánh giá mối quan hệ này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quốc gia có dữ liệu đầy đủ về các biến số trên trong khoảng thời gian 28 năm.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của chính sách thương mại mở và đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, từ đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế thương mại và tăng trưởng kinh tế truyền thống và hiện đại. Lý thuyết lợi thế so sánh của Adam Smith và mô hình Heckscher-Ohlin-Samuelson (HOS) nhấn mạnh vai trò của chuyên môn hóa dựa trên nguồn lực sẵn có của quốc gia trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, các lý thuyết gần đây cho rằng đa dạng hóa xuất khẩu có thể là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giúp giảm rủi ro từ sự biến động của thị trường toàn cầu.

Khái niệm đa dạng hóa xuất khẩu được định nghĩa là sự thay đổi cơ cấu sản phẩm xuất khẩu, bao gồm đa dạng hóa theo chiều ngang (gia tăng số lượng ngành hàng xuất khẩu) và chiều dọc (nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm). Tự do hóa thương mại được đo bằng tỷ trọng thương mại trên GDP, phản ánh mức độ mở cửa và cởi mở của nền kinh tế đối với thương mại quốc tế.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tăng trưởng kinh tế (RGDP): Tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tế hàng năm.
• Đa dạng hóa xuất khẩu (EDI): Chỉ số đo lường sự đa dạng trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu.
• Tự do hóa thương mại (TRADE): Tỷ trọng thương mại trên GDP, thể hiện mức độ mở cửa thương mại.
• Chỉ số phát triển con người (HDI): Đo lường mức độ phát triển nguồn nhân lực.
• Chỉ số dân chủ (POLITY IV): Đánh giá mức độ dân chủ của quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 37 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1990 – 2017, với tổng số quan sát khoảng 1.027. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và các báo cáo phát triển con người.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy dữ liệu bảng với ba mô hình: Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và Pooled OLS. Để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu, phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) được áp dụng. Các kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định Hausman, kiểm định tự tương quan và phương sai thay đổi được thực hiện để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của mô hình.

Timeline nghiên cứu kéo dài 28 năm, cho phép phân tích xu hướng dài hạn và tác động của các biến số đến tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh biến động kinh tế và chính trị khu vực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của đa dạng hóa xuất khẩu (EDI) tới tăng trưởng kinh tế:
   Kết quả hồi quy GLS cho thấy chỉ số EDI có hệ số dương và ý nghĩa thống kê ở mức 5%, cho thấy các quốc gia có cơ cấu xuất khẩu đa dạng hơn có tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn. Cụ thể, mức độ đa dạng hóa xuất khẩu tăng lên 1 đơn vị sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tăng tương ứng.

2. Tự do hóa thương mại (TRADE) thúc đẩy tăng trưởng kinh tế:
   Tỷ trọng thương mại trên GDP có tác động tích cực với mức ý nghĩa 10%. Mức độ mở cửa thương mại tăng 1% sẽ làm tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế khoảng 0,01%. Điều này khẳng định vai trò của chính sách thương mại cởi mở trong thúc đẩy phát triển kinh tế.

3. Nguồn nhân lực (HDI) và mức độ dân chủ (POLITY IV) có tác động tiêu cực:
   Chỉ số phát triển con người có hệ số âm và ý nghĩa thống kê 5%, cho thấy các quốc gia có nguồn nhân lực phát triển cao hơn lại có tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp hơn trong mẫu nghiên cứu. Mức độ dân chủ cũng có tác động tiêu cực với ý nghĩa thống kê 1%, phản ánh thực tế các quốc gia có nền dân chủ thấp hơn thường tập trung hơn vào tăng trưởng kinh tế.

4. Tỷ giá hối đoái và phát triển thị trường tài chính không có tác động đáng kể:
   Các biến này không đạt mức ý nghĩa thống kê trong mô hình, cho thấy ảnh hưởng của chúng đến tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn nghiên cứu là không rõ ràng hoặc không mạnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu thực nghiệm trước đây, như của Mona Haddad và cộng sự (2012), Yousef Makhlouf và cộng sự (2015), khẳng định vai trò quan trọng của đa dạng hóa xuất khẩu và tự do hóa thương mại trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc đa dạng hóa giúp giảm thiểu rủi ro từ sự biến động của thị trường toàn cầu và tạo điều kiện cho phát triển bền vững.

Mối quan hệ tiêu cực giữa HDI và tăng trưởng kinh tế có thể được giải thích bởi đặc điểm mẫu nghiên cứu gồm nhiều quốc gia đang phát triển với nguồn nhân lực trẻ, chi phí lao động thấp, tạo lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu. Mức độ dân chủ thấp có thể thúc đẩy chính sách tập trung vào tăng trưởng kinh tế hơn là các mục tiêu xã hội khác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng trưởng GDP trung bình theo mức độ đa dạng hóa xuất khẩu và tỷ trọng thương mại trên GDP, cũng như bảng so sánh hệ số hồi quy các biến chính trong mô hình GLS.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu:
   Các quốc gia nên mở rộng phạm vi ngành hàng xuất khẩu, nâng cao chất lượng sản phẩm và áp dụng công nghệ mới nhằm tăng năng suất và giá trị gia tăng. Mục tiêu tăng chỉ số EDI ít nhất 10% trong vòng 5 năm tới do Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý xuất nhập khẩu chủ trì.

2. Mở rộng tự do hóa thương mại:
   Chính phủ cần tiếp tục giảm các rào cản thương mại, thúc đẩy ký kết các hiệp định thương mại tự do và cải thiện môi trường kinh doanh để tăng tỷ trọng thương mại trên GDP lên mức trên 100% trong 3-5 năm tới. Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện.

3. Phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu thị trường:
   Tăng cường đào tạo kỹ năng nghề, nâng cao trình độ chuyên môn và khả năng đổi mới sáng tạo của lực lượng lao động nhằm thích ứng với xu hướng đa dạng hóa sản phẩm và công nghệ mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng chương trình đào tạo phù hợp trong 5 năm tới.

4. Xây dựng chính sách kinh tế linh hoạt phù hợp với đặc điểm chính trị - xã hội:
   Cần cân nhắc các yếu tố thể chế và mức độ dân chủ trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế, đảm bảo sự ổn định và hiệu quả trong dài hạn. Các cơ quan chính phủ và tổ chức nghiên cứu chính sách cần phối hợp đánh giá và đề xuất chính sách định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế:
   Giúp xây dựng các chiến lược thương mại và phát triển xuất khẩu dựa trên bằng chứng khoa học, tối ưu hóa tăng trưởng kinh tế quốc gia.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và thương mại quốc tế:
   Cung cấp dữ liệu và phân tích thực nghiệm về mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại, đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế trong khu vực châu Á.

3. Doanh nghiệp xuất khẩu và các tổ chức xúc tiến thương mại:
   Hiểu rõ vai trò của đa dạng hóa sản phẩm và chính sách thương mại mở trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, tài chính – ngân hàng:
   Là tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế thương mại quốc tế và các mô hình phân tích dữ liệu bảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự do hóa thương mại ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Tự do hóa thương mại, đo bằng tỷ trọng thương mại trên GDP, có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, giúp các quốc gia tận dụng lợi thế so sánh và mở rộng thị trường xuất khẩu. Ví dụ, tăng 1% tỷ trọng thương mại có thể làm tăng tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 0,01%.

2. Đa dạng hóa xuất khẩu có vai trò gì trong phát triển kinh tế?
   Đa dạng hóa xuất khẩu giúp giảm rủi ro từ sự biến động của thị trường toàn cầu và tạo điều kiện cho tăng trưởng bền vững. Các quốc gia có cơ cấu xuất khẩu đa dạng hơn thường có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn.

3. Tại sao chỉ số phát triển con người lại có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế trong nghiên cứu này?
   Trong mẫu nghiên cứu gồm nhiều quốc gia đang phát triển với lực lượng lao động trẻ và chi phí thấp, nguồn nhân lực trình độ cao hơn có thể đi kèm với chi phí cao hơn, làm giảm lợi thế cạnh tranh trong ngắn hạn.

4. Mức độ dân chủ ảnh hưởng như thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Nghiên cứu cho thấy mức độ dân chủ cao có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế do các quốc gia dân chủ thường cân nhắc nhiều mục tiêu xã hội hơn, trong khi các quốc gia có mức độ dân chủ thấp hơn có thể tập trung hơn vào tăng trưởng kinh tế.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đảm bảo tính chính xác của kết quả?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với các mô hình FEM, REM và GLS, kết hợp các kiểm định đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai thay đổi để đảm bảo kết quả hồi quy có độ tin cậy cao.

Kết luận

• Các quốc gia châu Á có mức độ đa dạng hóa xuất khẩu cao hơn thường đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn.
• Tự do hóa thương mại đóng vai trò tích cực trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Nguồn nhân lực phát triển cao và mức độ dân chủ cao có thể có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.
• Các yếu tố như tỷ giá hối đoái và phát triển thị trường tài chính không có ảnh hưởng rõ ràng đến tăng trưởng trong giai đoạn nghiên cứu.
• Nghiên cứu đề xuất các chính sách thúc đẩy đa dạng hóa xuất khẩu và mở cửa thương mại nhằm tăng cường tăng trưởng kinh tế bền vững trong khu vực.

Mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn và thời gian dài hơn, đồng thời phân tích tác động của các cú sốc kinh tế toàn cầu.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp xuất khẩu nên áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu • Chương 2: Khái niệm cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây • Chương 3: Phương pháp nghiên cứu • Chương 4: Phân tích và kết quả nghiên cứu • Chương 5: Kết luận gợi ý chính sách và những hạn chế của bài nghiên cứu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Khái niệm và một số lý thuyết liên quan 2. Khái niệm Đa dạng hóa xuất khẩu, theo định nghĩa của Dennis và Shepherd (2007) là sự thay đổi cơ cấu xuất khẩu của một quốc gia, điều này đạt được thông qua thay đổi giỏ hàng hóa hiện có hoặc bằng cách tôn tạo chúng thông qua đổi mới và công nghệ. Đa dạng hóa xuất khẩu là mở rộng phạm vi sản phẩm của một quốc gia hay cụ thể hơn là mở rộng xuất khẩu sang các phân khúc mới ngoài phạm vi xuất khẩu hiện có. Đa dạng hóa xuất khẩu phân ra làm hai loại theo chiều ngang và theo chiều dọc.

Đa dạng hóa xuất khẩu theo chiều ngang là việc gia tăng các ngành xuất khẩu. Đa dạng hóa xuất khẩu theo chiều dọc xảy ra khi các quốc gia nâng cao chất lượng giỏ hàng hóa của mình hoặc khi cấu trúc xuất khẩu của một quốc gia chuyển từ các sản phẩm thô sang các sản phẩm sản xuất thông qua chế biến hoặc áp dụng công nghệ để gia tăng năng xuất. Tự do hóa thương mại theo Fischer (2003) được định nghĩa là quá trình phụ thuộc kinh tế ngày cành lớn giữa các quốc gia, được phản ánh thông qua việc gia tăng của trao đổi buôn bán hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới, khối lượng tài chính quốc tế ngày càng tăng và dòng chảy lao động ngày càng tăng. Pritchett (1996) chỉ đơn giản định nghĩa “tự do hóa thương mại” là cường độ thương mại của một quốc gia đó ám chỉ khối lượng của thương mại trong GDP của quốc gia đó.

Krueger (1978) thì lập luận rằng tự do hóa thương mại có thể đạt được bằng cách thực hiện các chính sách làm giảm sự thiên vị đối với lĩnh vực xuất khẩu, ví dụ như trợ cấp cho xuất khẩu hoặc khuyến khích các chương trình xuất khẩu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lý thuyết liên quan Về mặt lý thuyết, mối quan hệ giữa thương mại và đa dạng hóa xuất khẩu với tăng trưởng kinh tế còn phụ thuộc vào mô hình hoặc khuôn khổ được xem xét. Các học thuyết và mô hình thương mại truyền thống cho rằng thương mại thúc đẩy chuyên môn hóa thông qua việc tái phân bổ việc làm, vốn và tài nguyên giữa các ngành, phù hợp với lợi thế so sánh của một quốc gia, nhưng các mô hình lý thuyết gần đây cho thấy mở rộng thương mại có thể là nguyên nhân dẫn tới cho đa dạng hóa và là động lực giúp thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế của các quốc gia.

Lý thuyết về "lợi thế so sánh" Lý thuyết được đưa ra bởi Adam Smith (1723-1790) theo đó, thương mại giữa các quốc gia tiến hành dựa trên lợi thế tuyệt đối của từng quốc gia, nghĩa là quốc gia này có lợi thế hơn quốc gia khác về sản xuất một loại hàng hoá nào đó và ngược lại quốc gia khác cũng có lợi thế tuyệt đối về một loại hàng hóa nào đó, khi trao đổi thương mại xảy ra cả hai nước đều đạt được lợi ích cao nhất. Cho nên mỗi quốc gia cần chuyên môn hoá sản xuất những hàng hoá mà quốc gia đó có lợi thế hơn. Tuy nhiên rất ít các bằng chứng thực nghiệm ủng hộ lý thuyết này, lý thuyết này của Adam Smith có gặp những điểm hạn chế nhất định, sau này Ricardo tiếp tục phát triển lý thuyết về lợi thế tuyệt đối và xây dựng lý thuyết về lợi thế so sánh. Lý thuyết Heckscher – Ohlin Là một lý thuyết ủng hộ lý thuyết về lợi thế so sánh, nó đưa ra cách giải thích rằng lợi thế so sánh xuất phát từ sự khác biệt của các yếu tố có sẵn của một quốc gia, thể hiện thông qua xây dựng mô hình H-O.

Mô hình H-O giúp dự báo những sản phẩm mà quốc gia sẽ sản xuất dựa trên nền tảng những nguồn lực sản xuất sẵn có của quốc gia đó. Sau này Paul Samuelson cải thiện mô hình thông qua việc áp dụng toán học, nên mô hình còn gọi là mô hình Heckscher-Ohlin-Samuelson (HOS). Những giả định của mô hình Heckscher-Ohlin: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Công nghệ sản xuất mỗi quốc gia là cố định và công nghệ này là đồng nhất. Sản lượng sản xuất được giả định để thể hiện lợi nhuận không đổi theo tỷ lệ Tính di động của yếu tố trong các quốc gia Yếu tố bất động giữa các quốc gia Giá hàng hóa là như nhau ở khắp mọi nơi Cạnh tranh nội bộ hoàn hảo Từ những giả thuyết trên lý thuyết Heckscher-Ohlin cho rằng những quốc gia nên xuất khẩu hàng hóa thâm dụng các yếu tố đầu vào mà quốc gia đó dồi dào và nhập khẩu các sản phẩm thâm dụng những yếu tố đầu vào mà quốc gia đó có ít lợi thế hơn.

Kết luận này ủng hộ việc xuất khẩu nên tập trung vào sản phẩm mà quốc gia có lợi thế, tuy nhiên nhiều nghiên cứu sau này tiêu biểu là của Leontief (nghịch lý Leontief) và cho thấy lý thuyết HOS không được ủng hộ về mặt thống kê. Giả thuyết Presbish-Singer Giả thuyết của Presbish-Singer (2013) tiến hàng phân tích mối quan hệ giữa thuận lợi thương mại tới đa dạng hóa xuất khẩu trong mẫu 118 nước kết luận rằng tự do thương mại dẫn tới đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu là tất yếu, các nước đang phát triển không nên xuất khẩu một mặt hàng hay những mặt hàng thô. Các quốc gia có sự phụ thuộc quá nhiều vào một loại sản phẩm (nghĩa là đa dạng hóa thấp trong cơ cấu thương mại hàng hóa của họ) có phải đối mặt với tình trạng bất ổn xuất khẩu phát sinh từ nhu cầu toàn cầu không ổn định. Trong dài hạng quốc gia đó sẽ phải nhập một lượng hàng hóa có giá trị cao hơn so với giá trị hàng hóa đã xuất đi.

Để ổn định kim ngạch xuất khẩu và thúc đẩy tăng trưởng các quốc gia đang phát triển phải tăng sự phong phú của giỏ hàng xuất khẩu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Các nghiên cứu thực nghiệm Dennis và Shepherd (2011) nghiên cứu quan hệ giữa thuận lợi thương mại và đa dạng hóa trong xuất khẩu trong mẫu 118 quốc gia phát triển đã chỉ ra rằng thương mại quốc tế thúc đẩy đa dạng hóa xuất khẩu ở các nước đang phát triển. Bên cạnh đó tồn tại một tác động tích cực của tự do hóa thương mại tới tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Olivier Cadot và Vanessa Strauss-Kahn (2011) tiến hành khảo sát và tổng hợp những nghiên cứu thực nghiệm về sự liên kết giữa đa dạng hóa xuất khẩu liên quan đến tự do hóa thương mại và tăng trưởng kinh tế ở cấp độ doanh nghiệp và ngành.

Bài nghiên cứu chỉ ra rằng tự do hóa thương mại, đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế có quan hệ tích cực với nhau. Ngoài ra khi xem xét ở mức độ doanh nghiệp đa dạng hóa xuất khẩu tác động tích cực tới năng xuất, chất lượng của sản phẩm và phạm vi thị trường của các công ty. Nghiên cứu của Kim và Suen (2012) trong nghiên cứu thực nghiệm của mình về mối liên kết giữa và đa dạng hóa xuất khẩu, mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế. Kết quả bài viết cho thấy tự do hóa thương mại đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia có thu nhập cao và lạm phát thấp nhưng có tác động tiêu cực đến tăng trưởng ở các quốc gia có đặc điểm ngược lại.

Kết quả cho thấy sự tồn tại một mối liên kết tích cực của sự phát triển thị trường tài chính lên tự do hóa thương mại và tác động tiêu cực của thương mại đối với sự phát triển tài chính ở các nước nghèo. Ở các nước giàu hơn, phát triển tài chính kích thích tự do hóa thương mại trong khi mở rộng thương mại có tác động mơ hồ đến phát triển tài chính. Mona Haddad (2012) nghiên cứu dữ liệu của 77 nước phát triển và đang phát triển từ năm 1976 – 2005 sử dụng phương pháp dữ liệu bảng và phương pháp hồi quy GMM để đo lường mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu đề cập các cơ chế theo đó mở cửa thương mại ảnh hưởng đến biến động tăng trưởng kinh tế.

Cụ thể hơn, họ đã tìm cách xác định xem ảnh hưởng của mức độ tự do hóa thương mại đối với tăng trưởng kinh tế liệu có thay phụ thuộc TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 vào mức độ tập trung xuất khẩu hay không. Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của độ mở cửa thương mại tới tăng trưởng kinh tế thực sự bị quy định bởi đa dạng hóa xuất khẩu, cụ thể đa dạng hóa sản phẩm đóng một vai trò quan trọng trong việc che chắn một nền kinh tế chống lại tác động bất lợi của các cú sốc toàn cầu về sự biến động. Ferreira và Harrison (2012) tiến hành nghiên cứu kiểm tra mối quan hệ giữa đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế ở Costa Rica trong giai đoạn từ năm 1965 đến 2006 sử dụng phương pháp thống kê (ARDL) và OLS động (DOLS). Kết quả bài nhiên cứu không tìm thấy mối quan hệ nhân quả nào giữa đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.

Aditya và Acharyya (2013) xem xét mối liên hệ giữa đa dạng hóa xuất khẩu và thành phần trong giỏ hàng xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế trong mẫu dữ liệu 65 quốc gia trong gia đoạn 1965 tới 2005. Kết quả cho thấy tự do hóa thương mại thúc đẩy đa dạng hóa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Bài nghiên cứu khuyên các quốc gia đang cố gắng tăng trưởng thông qua xuất khẩu nên xem xét tới mức độ đa dạng hóa trong giỏ hàng hóa của quốc gia đó. Bài viết cũng nhấn mạnh nhân tố về nguồn lực con người hay giáo dục là nhân tố chính quyết định tới tăng trưởng kinh tế Ulason B.

(2014) nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại với tăng trưởng kinh tế trong phạm vi dữ liệu từ năm 1960 tới 2000 tại 130 nước bằng ước tính GMM. Kết quả chỉ ra rằng thương mại tự do hơn có tác động tiêu cực tơi tăng trưởng kinh tế.