CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TỰ DO HÓA GIAO DỊCH VỐN 1.1 GIAO DỊCH VỐN 1.1 Khái niệm giao dịch vốn Giao dịch vốn là những giao dịch liên quan đến việc chuyển về tài sản bao gồm tài sản thực như bất động sản hay tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ giữa người cư trú và người không cư trú của một quốc gia. Toàn bộ các giao dịch này được phản ánh trên cán cân vốn và tài chính, một cấu phần trong tổng thể cán cân thanh toán quốc tế của quốc gia đó. Trong thống kê và phân tích kinh tế vĩ mô hiện đại, các giao dịch vốn được đề cập chuẩn gồm ba loại hình vốn đầu tư là: vốn đầu tư trực tiếp, vốn đầu tư gián tiếp và vốn hỗ trợ phát triển chính thức.2 Các giao dịch vốn chủ yếu Có thể xem xét các giao dịch vốn chủ yếu từ các nguồn vốn đầu tư nuớc ngoài trên phạm vi rộng hơn đó là dòng lưu chuyển vốn quốc tế (international capital flows). Về thực chất, các dòng lưu chuyển vốn quốc tế là biểu thị quá trình chuyển giao nguồn lực tài chính giữa các quốc gia trên thế giới.
Trong các dòng lưu chuyển vốn quốc tế, dòng từ các nước phát triển đổ vào các nước đang phát triển thường được các nước thế giới thứ ba đặc biệt quan tâm. Dòng vốn này diễn ra với nhiều hình thức. Mỗi hình thức có đặc điểm, mục tiêu và điều kiện thực hiện riêng, không hoàn toàn giống nhau và các giao dịch vốn được đề cập bao gồm các loại vốn FDI, FPI, ODA và các giao dịch vốn khác.1 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Khái niệm Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là sự di chuyển vốn, tài sản, công nghệ hoặc bất kỳ tài sản nào từ nước đi đầu tư sang nước tiếp nhận đầu tư để thành lập hoặc kiểm soát doanh nghiệp nhằm mục đích kinh doanh có lãi. Vốn FDI là vốn đầu tư trung, dài hạn của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này download by : skknchat@gmail.com 2 Hình thức đầu tư: FDI vào các nước qua các hình thức: Thành lập tổ chức kinh tế 100% vốn nước ngoài đây là doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của tổ chức cá nhân nước ngoài, được hình thành bằng toàn bộ vốn nước ngoài và do tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài thành lập, tự quản lý điều hành và hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. Doanh nghiệp này được hình thành dưới dạng các công ty trách nhiệm hữu hạn, là pháp nhân Việt Nam và chịu sự điều chỉnh của luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Thành lập tổ chức kinh tế dưới hình thức liên doanh giữa nhà đầu tư nước ngoài với nhà đầu tư trong nước. Đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh do doanh giữa nhà đầu tư nước ngoài với nhà đầu tư trong nước.
Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC, hợp đồng BOT, hợp đồng BTO, hợp đồng BT. Đầu tư phát triển kinh doanh. Nhà đầu tư được đầu tư phát triển kinh doanh thông qua các hình thức như mở rộng quy mô, nâng cao công suất, năng lực kinh doanh, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm ô nhiễm môi trường. Mua cổ phần hoặc góp vốn để tham gia quản lý hoạt động đầu tư.
Nhà đầu tư được góp vốn, mua cổ phần của các công ty, chi nhánh tại Việt Nam. Tỷ lệ góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đối với một số lĩnh vực, ngành, nghề do Chính phủ quy định. Đầu tư thực hiện việc sáp nhập và mua lại doanh nghiệp. Điều kiện sáp nhập, mua lại công ty, chi nhánh theo quy định của Luật đầu tư, pháp luật về cạnh tranh và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Tính chất của FDI: Thứ nhất, đối với nhà đầu tư, việc theo đuổi lợi nhuận dựa trên cơ sở phát huy lợi thế cạnh tranh là động cơ xuyên suốt của các nhà đầu tư nước ngoài thúc đẩy họ tìm đến các quốc gia khác có những yếu tố thuận lợi hơn có thể khai thác tạo ra luồng đầu tư ra khỏi biên giới quốc gia. Ngoài việc tận dụng lợi thế so sánh như nhân công rẻ, nguồn tài nguyên vật liệu dồi dào, địa điểm tiêu thụ thuận lợi, nhà đầu tư còn quan tâm tranh thủ chính sách khuyến khích tạo thuận lợi của nước download by : skknchat@gmail.com 3 tiếp nhận đầu tư để tăng lợi nhuận, mở rộng thêm thị phần và tăng sức cạnh tranh. Đối với nhà đầu tư, FDI còn là công cụ, phương tiện thực hiện chiến lược kinh doanh của mình. Thông qua FDI các công ty đa quốc gia mở rộng hoạt động của mình ra quốc tế và trở thành công ty xuyên quốc gia.
Trong bối cảnh hiện nay các công ty xuyên quốc gia tăng cường hoạt động và tăng cường cạnh tranh với nhau trong việc đặt địa điểm cơ sở sản xuất, kinh doanh nước ngoài, đồng thời nó cũng là yếu tố chính làm cho các dòng vốn FDI ngày càng phát triển hơn. Thứ hai, đối với nước tiếp nhận đầu tư, FDI là nguồn lực đầu tư từ bên ngoài có ý nghĩa trong phát triển kinh tế. Đối với các nước phát triển, nhu cầu bổ xung vốn không phải là chủ yếu, yếu tố gia tăng phân công lao động và hợp tác quốc tế nhằm tăng năng xuất, hiệu quả sử dụng nguồn lực có ý nghĩa quan trọng hơn. Nhưng đối với các nước đang phát triển, do quy mô và tỷ lệ tích lũy trong nước còn thấp thu hút FDI là hình thức huy động nguồn lực bên ngoài quan trọng có nhiều ưu điểm để bổ xung vốn đầu tư, cải tiến công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển nền kinh tế.
Thứ ba, FDI với tư cách là một dòng vốn quốc tế, trong quá trình toàn cầu hóa kinh tế thế giới, đi kèm các luồng hàng hóa, dịch vụ qua biên giới giữa các quốc gia, châu lục là những dòng tiền quốc tế, FDI là một trong những dòng tiền quốc tế, gắn bó với nó là hoạt động đầu tư để sản xuất, kinh doanh lâu dài tại nước tiếp nhận đầu tư. Điểm khác biệt của dòng vốn này là việc tiếp nhận vốn không phát sinh nợ cho nước tiếp nhận. Thay vì nhận lãi suất trên vốn đầu tư, nhà đầu tư sẽ nhận được phần lợi nhuận thích đáng khi dự án đầu tư hoạt động có hiệu quả. Vì vậy, FDI có tính ổn định tương đối cao, dễ theo dõi, dễ kiểm soát, không biến động quá bất thường như các dòng tiền ngắn hạn hoặc các khoản đầu tư gián tiếp.
Quá trình phát triển, mở rộng của dòng vốn FDI góp phần thúc đẩy quá trình tự do hóa đầu tư, thông qua đó thúc đẩy hợp tác và phân công lao động quốc tế, làm cho kinh tế các nước liên kết với nhau chặt chẽ hơn, tùy thuộc vào nhau nhiều hơn và góp phần thúc đẩy toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới. download by : skknchat@gmail.com 4 Ưu điểm của Vốn FDI mang lại cho các nước tiếp nhận vốn , đặc biệt trong các lĩnh vực sau: Thứ nhất, ưu điểm tái phân bổ vốn đầu tư từ nước giàu về vốn nhưng có suất sinh lợi thấp hơn so với nước nghèo thông qua việc chuyển giao công nghệ qua các dự án FDI. Việc chuyển giao công nghệ qua các dự án FDI luôn đi kèm với đào tạo nhân lực vận hành, quản lý, nhờ đó đã hình thành được đội ngũ cán bộ có trình độ, tay nghề cao. Chính vì vậy, một thực tế cho thấy tỷ trọng FDI trong tổng vốn cổ phần ở các nước đang phát triển thường lớn hơn các nước phát triển.
Thứ hai, vốn FDI giúp nước chủ nhà giải quyết được phần nào về lao động thất nghiệp. Vì khi chuyển vốn vào kinh doanh, nhà đầu tư cần phải xây dựng nhà máy, cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu kinh doanh, đồng thời tuyển dụng lao động trực tiếp tại nước sở tại phục vụ cho quá trình hoạt động này. Thứ ba, vốn FDI mang lại sức cạnh tranh cao cho toàn bộ nền kinh tế nói chung và hàng hóa nói riêng cho nước sở tại thông qua việc mở rộng vốn đầu tư, cải tiến công nghệ, trình độ quản lý hiện đại…, đưa ra thị trường những sản phẩm có chất lượng và cạnh tranh cao hơn. Bên cạnh đó, vốn FDI có những nhược điểm mà những nước tiếp nhận phải cân nhắc như: Thứ nhất, vốn FDI ảnh hưởng xấu đến cán cân thanh toán của các nước tiếp nhận.
Nếu cho rằng FDI là một khoản vay trung dài hạn và lợi nhuận của khoản vay này chính là lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp và doanh nghiệp có quyền chuyển lợi nhuận về nước. Chính vì thế, hàng năm nước tiếp nhận sẽ có một luồng tiền lớn từ lợi nhuận của các công ty FDI chuyển ra nước ngoài. Luồng tiền này sẽ được ghi vào bên Nợ của cán cân thanh toán và nó sẽ góp phần làm tăng khả năng thâm hụt cán cân thanh toán cho nước tiếp nhận. Bên cạnh việc chuyển lợi nhuận về nước, trong khi hoạt động, các công ty FDI sẽ phải nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc cần thiết…để phục vụ cho nhu cầu hoạt động kinh doanh thì lại có thêm một luồng tiền nữa sẽ được chuyển ra nước ngoài thông qua thanh toán tiền mua hàng.
Luồng tiền này cũng góp thêm một phần và làm tăng tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán của một quốc gia. download by : skknchat@gmail.com 5 Thứ hai, vốn FDI có thể gây mất cân đối tài khoản vãng lai. Thực tiễn thế giới cho thấy nếu đồng vốn đầu tư vào lĩnh vực "phi thương mại", thiên về khuynh hướng kích thích tạo nền kinh tế bong bóng, kích thích và thõa mãn những tiêu dùng cao cấp vượt quá khả năng kinh tế và sự tích lũy cần thiết của nước tiếp nhận đầu tư thì về lâu dài chúng sẽ có hại cho nguồn lực tăng trưởng kinh tế, tăng nhập siêu và làm mất cân đối tài khoản vãng lai. Thứ ba, nguy cơ làm vỡ nhiều kết cấu kinh tế trong nước mà nghiêm trọng nhất là áp lực gây ra lạm phát, gây khó khăn trong điều hành chính sách tiền tệ.
Nếu nguồn vốn vào quá nhiều so với năng lực hấp thụ hạn chế trong nước thì có. Lượng ngoại tệ đổ vào trong nước sẽ làm tăng lượng cung tiền lẫn lượng cầu hàng hóa và dịch vụ tương ứng, những yếu tố này sẽ tạo nên xung lực lạm phát mới do tính chất quá nóng của tăng trưởng kinh tế gây ra.