MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đường lối đổi mới đất nước bắt đầu từ Đại hội VI mà đặc biệt là từ Đại hội VII Đảng ta đã nhận thức ngày càng đầy đủ vai trò động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội là con người. Chính con người với sức lực và trí tuệ của mình là nhân tố quyết định hiệu quả của việc khai thác nguồn lực tự nhiên và các nguồn lực khác. Từ đó đến nay, Đảng ta luôn coi trọng con người là động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội mới, đồng thời là mục tiêu của Chủ nghĩa xã hội.
Bên cạnh giáo dục gia đình và nhà trường, quá trình tự giáo dục và tự rèn luyện bản thân của mỗi con người là điều cốt yếu nhất để trở thành người có ích cho xã hội. Đó là việc mỗi cá nhân tiếp nhận những tri thức từ gia đình và xã hội, đồng thời biến nó thành những quan điểm, lập trường của bản thân tác động trở lại xã hội. Khi đã là một người trưởng thành họ phải biết tự phân tích, tự đánh giá vấn đề và xử lý các vấn đề trong cuộc sống theo hướng tích cực. Tâm lý học Hoạt động cho rằng, việc cá nhân tự đối chiếu bản thân với chuẩn mực xã hội giúp cho họ nhận ra giá trị của bản thân, từ đó cá nhân có những ứng xử phù hợp với những chuẩn mực đó, chính là năng lực tự đánh giá bản thân.
Những năm gần đây tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật có xu hướng tăng, tính chất của các hành vi vi phạm ngày càng nguy hiểm và diễn biến phức tạp. Đã có không ít người chưa thành niên tham gia vào các băng, nhóm tội phạm có tổ chức, có sử dụng bạo lực với tính chất côn đồ, hung hãn, thực hiện các hành vi giết người, cướp tài sản, chống người thi hành công vụ, đâm thuê, chém mướn … gây hậu quả nghiêm trọng và nhức nhối cho xã hội. Từ năm 2002 đến nay, trung bình mỗi năm xảy ra hơn 10.000 vụ phạm pháp hình sự do người chưa thành niên thực hiện (chiếm hơn 20% tổng số vụ phạm pháp hình sự các loại) với gần 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.000 đối tượng tham gia. Các cơ quan bảo vệ pháp luật phải xử lý hình sự gần 20% số vụ, còn lại phải xử lý hành chính theo quy định của pháp luật.
Chính vì vậy, ngoài giáo dục của các cơ quan chức năng thì tự giáo dục của mỗi học sinh trường giáo dưỡng là vô cùng cần thiết trong công tác giáo dục tri thức, tư tưởng, lối sống, tâm sinh lý. và định hướng tương lai cho mỗi em. Từ những lí do trên chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu việc tự đánh giá của học sinh trường giáo dưỡng hiện nay là vấn đề cấp thiết không chỉ về mặt lí luận mà còn cả về thực tiễn, đóng góp về lý luận giúp gia đình, nhà trường, các cơ quan chức năng có biện pháp giáo dục phù hợp với lứa tuổi này, đồng thời giúp học sinh tự đánh giá phù hợp và định hướng đúng đắn trong việc tìm bản thân đi riêng vào đời. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu là: “Tự đánh giá của học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình”.
Mục đích nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng mức độ tự đánh giá của học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình nhằm đề xuất một số kiến nghị góp phần nâng cao tự đánh giá của các em. Đối tƣợng nghiên cứu Tự đánh giá của học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình trên các phương diện: gia đình, quan hệ xã hội, thể chất, học đường, cảm xúc và tương lai. Khách thể nghiên cứu 120 học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Giả thuyết nghiên cứu Phần lớn học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình có TĐG ở mức thấp, đặc biệt là TĐG ở phương diện học đường và quan hệ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Có sự tương quan thuận giữa các lĩnh vực TĐG với TĐG chung của học sinh trường giáo dưỡng. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Nghiên cứu lí luận Xây dựng cơ sở lí luận về TĐG của học sinh trường giáo dưỡng và làm rõ các khái niệm cơ bản của đề tài. Nghiên cứu thực tiễn Tìm hiểu thực trạng mức độ TĐG của học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình theo 6 phương diện: gia đình, cảm xúc, thể chất, học đường, quan hệ xã hội và tương lai.
Đưa ra một số kiến nghị nhằm góp phần nâng cao tự đánh giá của các em. Phạm vi nghiên cứu 7. Về nội dung Nghiên cứu TĐG của học sinh trường giáo dưỡng chỉ tập trung trên 6 phương diện: gia đình, giao tiếp xã hội, thể chất, học đường, cảm xúc và tương lai. Về địa điểm và thời gian Nghiên cứu được tiến hành tại Trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình – Ninh Bình, từ tháng 1/2014 – 4/ 2014.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu trên, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp nghiên cứu tài liệu - Phương pháp phỏng vấn sâu - Phương pháp thang đo - Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĐG CỦA HỌC SINH TRƢỜNG GIÁO DƢỠNG SỐ 2 NINH BÌNH 1. Tổng quan một số nghiên cứu về tự đánh giá và tự đánh giá của học sinh trƣờng giáo dƣỡng 1. Một số nghiên cứu ở nước ngoài Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu về TĐG, chúng tôi thấy TĐG được nghiên cứu từ rất sớm và ngày càng thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà tâm lý học trên khắp thế giới. Chính vì thế, có nhiều cách tiếp cận và các quan điểm khác nhau trong nghiên cứu về TĐG.
Nhưng nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới tập trung vào một số vấn đề lớn như: nghiên cứu nguồn gốc, bản chất, nội dung, quá trình hình thành và phát triển của TĐG, vai trò cũng như ảnh hưởng của TĐG đến sự phát triển nhân cách của con người nói chung. - Nghiên cứu về nguồn gốc của TĐG: Có rất nhiều nhà tâm lý học nghiên cứu về vấn đề này. Có nhiều quan điểm khác nhau nhưng tựu chung lại có 3 xu hướng quan điểm chính về nguồn gốc của TĐG: + Xu hướng thứ nhất cho rằng, nguồn gốc xã hội của TĐG ở đây gồm các yếu tố sau: Sự đánh giá, chấp nhận của những người xung quanh (đặc biệt là bố mẹ và người thân); đặc điểm nhóm xã hội mà cá nhân tham gia ( hành vi, thái độ và trình độ của những người trong nhóm); những trải nghiệm sớm của bản thân. Trong vấn đề về nguồn gốc xã hội của tự đánh giá có( G.
Mead; Carl Rogers (1951) A. Trong đó Mead cho rằng TĐG của một người được xác định qua sự TĐG của người khác về anh ta. Như vậy, TĐG giống như một cái gương phản chiếu sự thừa nhận, thái độ hay đánh giá của người xung quanh về một cá nhân nhất định [ 27]. Sau này, bằng nghiên cứu thực nghiệm, Smith và Hanson (1900) đã chứng minh rằng TĐG của trẻ có liên quan chặt chẽ với việc chúng được những người khác chấp nhận như thế nào.
Cụ thể, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TĐG của trẻ nào cao khi những người khác coi chúng là tích cực và thấp khi những người khác coi chúng là tiêu cực[ 29 ]. Carl Rogers (1951)cũng cho rằng chúng ta có thể ngăn được việc phủ định bản thân ở trẻ nếu cha mẹ và những người quan trọng khác chấp nhận cách nhìn nhận và các giá trị của trẻ, tuy không phải là đồng ý với chúng. Theo cách đó trẻ có thể trở nên tôn trọng bản thân hơn, yên tâm với bản sắc của mình và học được cách tin tưởng vào chính mình[30]. + Xu hướng thứ hai tập trung nghiên cứu nguồn gốc bên trong của TĐG - Theo Laurence Steinberg (1993), ở các em trẻ gái thời điểm bộc lộ các dấu hiệu của tuổi dậy thì là nguyên nhân ảnh hưởng đến TĐG.
Nghiên cứu các trẻ gái ở Mỹ cho thấy các trẻ gái trưởng thành sớm có sự tự tin thấp và quan niệm về bản thân nghèo nàn [33]. Và theo một số tác giả như Alfrer Adler (1927) và Schultz (1992) tình trạng sức khỏe thể chất của trẻ cũng được coi như nguồn gốc của TĐG. Chẳng hạn như họ đề cập đến ảnh hưởng của sức khỏe ( thể trạng yếu và bệnh tật) trong việc gây ra TĐG thấp [26]. Một số tác giả khác cũng cho rằng, khả năng nhận thức, sự kết hợp giữa suy nghĩ tích cực và tiêu cực, sự thống nhất giữa cái tôi của cá nhân cũng là nguyên nhân tác động đến TĐG.
Nghiên cứu theo hướng này có một số nhà tâm lý như Steinberg (1993), Glick & Zigler (1985). Nghiên cứu sự nhất quán giữa các khái niệm " cái Tôi” và đưa ra kết luận: Khi có sự thống nhất giữa "cái Tôi" thực tế và "cái Tôi" lý tưởng người ta có cảm giác thỏa mãn, an toàn và sự tự đánh giá cao và ngược lại khi không có sự thống nhất thì cá nhân sẽ bị trầm cảm, lo lắng và gặp nhiều khó khăn. Cũng theo một số tác giả khác,ngoài yếu tố bên trong như sức khỏe thể chất, sự nhận thức của cái Tôi, vẫn còn các yếu khác cũng vô cùng quan trọng ảnh hưởng đến quá trình phát triển của TĐG : Đó chính là các quá trình tâm lý của cá nhân bao gồm khả năng tri giác, khả năng tự quan sát 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thu thập thông tin, khả năng đối chiếu độ tin cậy của thông tin. Bên cạnh đó thì kết quả học tập cũng ảnh hưởng lớn đến sự tự đánh giá của học sinh.
+ Xu hướng thứ ba tập trung những nghiên cứu kết hợp cả nguồn gốc bên trong lẫn nguồn gốc bên ngoài của TĐG. Những người theo xu hướng này không cho rằng chỉ có các yếu tố xã hội bên ngoài hay chỉ có yếu tố bên trong mới là nguồn gốc của TĐG. Nguồn gốc của TĐG đó là sự kết hợp giữa các yếu tố xã hội bên ngoài và các yếu tố bên trong của cá nhân.