MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của Đề tài Những năm trở lại đây Việt Nam được đánh giá là một trong những nước có công tác xoá đói giảm nghèo (XĐGN) tốt nhất trên thế giới. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, từ năm 2013 tỷ lệ nghèo ở Việt Nam giảm từ gần 60% xuống còn 20,7% trong 20 năm qua (1990-2010) với khoảng 30 triệu người. Năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo của cả nước giảm xuống còn 5,97%. Và tính đến hết năm 2015, tỷ lệ hộ nghèo của nước ta còn dưới 5%.
Đây là một con số ấn tượng, cho thấy tỷ lệ nghèo ở nước ta thuyên giảm đáng kể qua các năm. Tuy nhiên, tỷ lệ giảm nghèo nhanh nhưng chưa bền vững, khoảng cách giàu - nghèo giữa các vùng, nhóm dân cư còn lớn; nhiều vùng còn nhiều khó khăn, có vùng còn trên 50% hộ nghèo, cá biệt có vùng còn 60% -70% hộ nghèo. Tỷ trọng hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm gần 50% tổng số hộ nghèo trong cả nước, thu nhập bình quân của hộ dân tộc thiểu số chỉ bằng 1/6 mức thu nhập bình quân cả nước. Nhằm khắc phục những hạn chế đó, những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã luôn quan tâm đến vấn đề XĐGN và coi đó là một chủ trương lớn cần triển khai.
Với mục tiêu XĐGN trong thời gian tới là giảm tỷ lệ nghèo cả nước bình quân 1,0%- 1,5%/năm, riêng các huyện nghèo, các xã đặc biệt khó khăn giảm 4%/năm theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2016- 2020, Đảng và nhà nước đã luôn chú trọng và thực hiện xuyên suốt theo quan điểm tập trung phát triển kinh tế gắn với XĐGN bằng nhiều chương trình, mục tiêu quốc gia. Đến nay, công tác giảm nghèo ở Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, được thế giới công nhận và đánh giá cao. Những kết quả đó có được, một phần cũng là nhờ việc tuyên truyền của các cơ quan báo chí của Trung ương và địa phương. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo chí là lực lượng hết sức quan trọng, là kênh tuyên truyền, là cầu nối kịp thời giữa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về XĐGN đối với người dân.
Ngoài ra, báo chí còn có nhiều phản biện, phát hiện vấn đề và giúp các cơ quan quản lý Nhà nước xây dựng, soạn thảo chính sách cho phù hợp với thực tiễn; phát hiện nhiều vụ việc tiêu cực, những địa chỉ người nghèo, có hoàn cảnh khó khăn trên cả nước; xây dựng nhiều chương trình truyền hình, chuyên trang, chuyên mục về XĐGN để bà con học hỏi cách làm hay và cả xã hội cùng chung tay góp sức giúp đỡ. Tỉnh Yên Bái và Bắc Kạn là tỉnh miền núi phía Bắc có tình trạng đói nghèo còn cao, trong những năm gần đây, việc tuyên truyền các chính sách, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về XĐGN qua các phương tiện truyền thông đại chúng, nhất là qua báo chí cũng được quan tâm, chú trọng và phát huy có hiệu quả. Truyền thông trên báo chí có sức ảnh hưởng lớn, tác động một cách trực tiếp vào nhận thức của người dân, giúp người dân tiếp cận với những chính sách hỗ trợ của nhà nước, học tập những gương điển hình trong sản xuất, đời sống để vận dụng và dần thoát khỏi cái nghèo. Tuy nhiên, hiện nay công tác truyền thông về XĐGN tại báo Bắc Kạn và Yên Bái còn một số hạn chế nhất định về chất lượng tác phẩm, nội dung thông tin phản ánh chưa sinh động, nhiều chiều, chưa thật sự phát huy sức mạnh và lợi thế của báo Đảng địa phương trong việc tuyên truyền chính sách, pháp luật về XĐGN.
Trước thực trạng đó, tôi đã lựa chọn Đề tài nghiên cứu:“Truyền thông về vấn đề xóa đói giảm nghèo trên báo Bắc Kạn và Yên Bái” làm Luận văn thạc sỹ để khảo sát, đánh giá thực tiễn hoạt động truyền thông về công tác XĐGN của báo Bắc Kạn và Yên Bái, góp phần tạo cơ sở khoa học cho các đơn vị báo chí hoạch định nên những chính sách thông tin, truyền thông về công tác XĐGN, góp phần đảm bảo phát triển kinh tế xã hội. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Xóa đói giảm nghèo là một chiến lược của chính phủ Việt Nam nhằm giải quyết vấn đề đói nghèo và phát triển kinh tế trong nước. Các nội dung truyền thông về XĐGN như: Xóa bỏ tình trạng cùng cực và thiếu đói; đạt phổ cập giáo dục tiểu học; tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ; giảm tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh; tăng cường sức khỏe bà mẹ… đã được nhiều công trình, cuốn sách, bài viết của các tác giả khác nhau bàn luận ở những góc độ khác nhau như: Nghiên cứu truyền thông trên một số lĩnh vực giáo dục, sức khỏe, nông nghiệp, nông thôn, phổ biến pháp luật; nghiên cứu về thực trạng, giải pháp truyền thông dân tộc;… Tiêu biểu là một số cuốn sách, bài viết, công trình nghiên cứu đã được công bố của một số tác giả trên thế giới và trong nước, cụ thể: 2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới Từ lâu, đã có nhiều nghiên cứu xã hội học nhằm chứng minh ảnh hưởng của truyền thông, trong đó một số nghiên cứu đã tổng hợp lại kết quả từ nhiều công trình khác nhau nhằm chắt lọc cho người đọc những bằng chứng rõ ràng nhất ảnh hưởng của phương tiện truyền thông tới nhận thức của người xem về thực tế xã hội.
Có thể kể đến bài viết “Sociology of Mass Communications” của Charles R. Wright; “The Influence and Effects of Mass Media” của Denis McQuail (1979) và “Milestones in Mass Communication: Media Effects” của Lowery, Shearon A., DeFleur và Melvin L. Ngoài ra, mỗi bài viết lại có những điểm khác biệt: bài viết của Denis McQuail còn đề cập đến tác động truyền thông tới văn hóa xã hội một cách tổng quát hay những tổ chức xã hội khác; bài viết của nhóm tác giả Lowery, Shearon A., DeFleur và Melvin L. đã tìm hiểu ảnh hưởng của nhiều loại hình truyền thông (phát thanh, báo in…) tới đời sống của đối tượng khán giả của chúng; tác giả 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Wright ngoài việc tìm hiểu ảnh hưởng của truyền thông còn nghiên cứu về một số đặc điểm của các thành phần trong ngành truyền thông báo chí (trình độ học vấn, mảng hoạt động, tiêu chí làm việc của phóng viên; cách thức duyệt bài). Các nghiên cứu này tuy có tính tổng hợp cao, tuy nhiên bối cảnh của những nghiên cứu được đề cập bên trong đều bị giới hạn về thời gian và không gian: thời điểm nghiên cứu rơi vào những năm thập niên 60 - 70 của thế kỷ trước, địa điểm tiến hành của các nghiên cứu đều nằm ở những nước phát triển. Do đó, cần có những nghiên cứu cập nhật hơn về thời gian và mở rộng không gian nghiên cứu để có thể thấy được ảnh hưởng toàn diện của truyền thông tới các khía cạnh xã hội của các quốc gia. Trên thế giới đã có những nghiên cứu về chính sách truyền thông dân tộc có tác động đến công tác xóa đói giảm nghèo, như: Trong cuốn sách "Understanding Ethnic Media: Producers, Consumers, and Societies" (năm 2011) của Matthew Matsaganis, Vikki Katz & Sandra Ball-Rokeach đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về các phương tiện truyền thông được sản xuất bởi cộng đồng dân tộc và dành cho cộng đồng dân tộc.
Các tác giả đề cập đến đối tượng tiếp nhận hay người dùng trong truyền thông dân tộc và xác định đó là dân nhập cư và đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng phân tích những khía cạnh của bên cung trong truyền thông như: Vai trò lớn của số lượng ấn phẩm và xếp hạng cùng những xu hướng đối với báo in và báo điện tử; vấn đề cạnh tranh và các thách thức xã hội đối với báo in và báo điện tử; cách thức công nghệ truyền thông mới định hình lĩnh vực truyền thông sắc tộc; toàn cầu hóa và tác động đến truyền thông dân tộc, các hình thức khác nhau của các tổ chức truyền thông dân tộc trên khắp thế giới. Xét trên khía cạnh xã hội, các tác giả phân tích cách thức truyền thông xã hội kết nối cư dân trong cộng đồng địa phương, góp phần cải thiện đời sống, sức khỏe cộng đồng và XĐGN. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó, cũng đã có nhiều nghiên cứu xã hội học nhằm chứng minh ảnh hưởng của truyền thông về nhận thức người xem về thực tế xã hội, trong đó một số nghiên cứu đã tổng hợp lại kết quả từ nhiều công trình khác nhau nhằm chắt lọc cho người đọc những bằng chứng rõ ràng nhất ảnh hưởng của phương tiện truyền thông tới nhận thức của người xem, điển hình có các bài viết “Sociology of Mass Communications” của Charles R.
Wright; “The Influence and Effects of Mass Media” của Denis McQuail (1979) và “Milestones in Mass Communication: Media Effects” của Lowery, Shearon A., DeFleur và Melvin L. Ngoài ra, mỗi bài viết lại có những điểm khác biệt: bài viết của Denis McQuail còn đề cập đến tác động truyền thông tới văn hóa xã hội một cách tổng quát hay những tổ chức xã hội khác; bài viết của nhóm tác giả Lowery, Shearon A., DeFleur và Melvin L. đã tìm hiểu ảnh hưởng của nhiều loại hình truyền thông (phát thanh, báo in…) tới đời sống của đối tượng khán giả của chúng; tác giả Charles R. Wright ngoài việc tìm hiểu ảnh hưởng của truyền thông còn nghiên cứu về một số đặc điểm của các thành phần trong ngành truyền thông báo chí (trình độ học vấn, mảng hoạt động, tiêu chí làm việc, của phóng viên, cách thức duyệt bài).
Các nghiên cứu này tuy có tính tổng hợp cao, tuy nhiên bối cảnh của những nghiên cứu được đề cập bên trong đều bị giới hạn về thời gian và không gian: thời điểm nghiên cứu rơi vào những năm thập niên 60 - 70 của thế kỷ trước, địa điểm tiến hành của các nghiên cứu đều nằm ở những nước phát triển. Do đó, cần có những nghiên cứu cập nhật hơn về thời gian và mở rộng không gian nghiên cứu để có thể thấy được ảnh hưởng toàn diện của truyền thông tới các khía cạnh xã hội của các quốc gia. Andersen, Michael Pfau đã có nghiên cứu “Television Viewing and Perception of Social Reality Among Native American Adolescents”. Nghiên cứu được tiến hành vào thời 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điểm năm 1992, với đối tượng là khối học sinh trung học (gồm cả phổ thông và cơ sở) trong khu vực bảo tồn ở bang South Dakota.