Chương 1: Cơ sở lý luận truyền thông về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trên báo điện tử Việt Nam Chương 2: Thực trạng truyền thông về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trên báo điện tử qua các báo khảo sát Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trên báo điện tử Việt Nam 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRUYỀN THÔNG VỀ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ VIỆT NAM 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1.1 Khái niệm truyền thông Hiện nay, có nhiều định nghĩa về truyền thông, song khái niệm chung nhất, phổ biến nhất về truyền thông được rút ra như sau: “Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin tư tưởng, tình cảm,… chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm, của cộng đồng và xã hội” [1]. Khái niệm trên đã chỉ ra bản chất và mục đích truyền thông. Về bản chất, truyền thông là quá trình chia sẻ, trao đổi hai chiều, diễn ra liên tục giữa chủ thể truyền thông và đối tượng truyền thông.
Quá trình chia sẻ, trao đổi hai chiều ấy có thể được hình dung qua nguyên tắc bình thông nhau. Khi có sự chênh lệch trong nhận thức, hiểu biết giữa chủ thể và đối tượng truyền thông gắn với nhu cầu chia sẻ, trao đổi thì hoạt động truyền thông diễn ra. Quá trình truyền thông vì vậy chỉ kết thúc khi đã đạt được sự cân bằng trong nhận thức, hiểu biết giữa chủ thể và đối tượng truyền thông.2 Truyền thông đại chúng TTĐC (Mass communication) là một dạng thức truyền thông đặc biệt trong lịch sử loài người – khi mà người truyền thông tin có thể truyền tải thông điệp cho đông đảo quần chúng về số lượng và rộng khắp về địa lý – điều mà các cách thức truyền thông trước đó không thể có được. Sự chuyển tiếp từ hệ thống truyền thông truyền miệng sang hệ thống truyền thông đại 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng chính là một trong những điều kiện và đặc điểm của quá trình chuyển đổi từ xã hội cổ truyền sang xã hội hiện đại.TS Phạm Thành Hưng: “Truyền thông đại chúng là hoạt động truyền phát và tiếp nhận thông tin có quy mô, tác động xã hội rộng rãi, đồng loạt và hiệu quả giao tiếp lớn”.
[3] Tác giả Tạ Ngọc Tấn quan niệm: “Truyền thông đại chúng là hoạt động giao tiếp xã hội rộng rãi, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng”. [4] TTĐC ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người, và bị chi phối bởi hai yếu tố là nhu cầu thông tin giao tiếp và kỹ thuật, công nghệ thông tin. Để thực hiện được hoạt động truyền thông trên phạm vi và quy mô rộng lớn cần có các phương tiện kỹ thuật tương ứng. Do đó, TTĐC chỉ phát triển và thực hiện được khi loài người phát minh ra các phương tiện in ấn, kỹ thuật truyền phát sóng tín hiệu, máy thu thanh, thu hình, máy tính điện tử, cáp quang, vệ tinh nhân tạo,… Cũng theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững:“Truyền thông đại chúng có thể được hiểu là hệ thống các phương tiện truyền thông hướng tác động vào đông đảo công chúng xã hội (nhân dân các vùng miền, cả nước, khu vực hay cộng đồng quốc tế), nhằm thông tin, chia sẻ, lôi kéo và tập hợp, giáo dục, thuyết phục và tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - văn hóa – xã hội đã và đang đặt ra”.
[5] Như vậy, TTĐC là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.3 Cách mạng công nghiệp 4.0 Cách mạng công nghiệp Là khái niệm về cuộc cách mạng liên quan chủ yếu đến sản xuất; đi cùng với nó là sự thay đổi cơ bản các điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, kỹ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuật và công nghệ. Cuộc cách mạng KH&KT, KH&CN thường bắt nguồn từ các phát minh vĩ đại và kết quả của cuộc cách mạng công nghiệp phải có cú “sốc”, có bước đột phá về xã hội, kinh tế. Thông thường, cuộc cách mạng công nghiệp là hệ quả và là hậu quả của cuộc cách mạng KH&KT, cách mạng KH&CN. Phần lớn ý kiến cho rằng, đến nay, lịch sử thế giới đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp, đó là: cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất ra đời ở nửa cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX được xuất phát từ nước Anh; Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai có thể bắt đầu từ khoảng năm 1850; Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bắt đầu vào khoảng từ cuối những năm 1969.
Còn cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang bắt đầu. Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Hiện có nhiều ý kiến tranh luận về giai đoạn, thời gian cụ thể diễn ra CMCN 4.0, thậm chí còn có luồng ý kiến cho rằng, CMCN 4.0 thực sự đã diễn ra hay chỉ là tiếp nối CMCN 3. Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN, hiện là Chủ tịch Hiệp hội tự động hóa Việt Nam tại Diễn đàn Công nghiệp lần thứ I với chủ đề “Nhu cầu công nghệ trong quá trình sản xuất tự động hóa của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam” diễn ra ngày 29/8/2018 khẳng định: “hiện chưa thể xác định chắc chắn liệu hiện nay đã bước sang CMCN4.0 hay chỉ là tiếp nối CMCN 3. Tuy nhiên, tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu tham khảo, phần nhiều ý kiến đều cho rằng.0 bắt đầu diễn ra từ những năm 2000, dựa trên nền tảng số hóa của cuộc CMCN 3.0 nhưng mang một bản chất khác, thông qua các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), tương tác thực tại ảo (AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, di động, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phân tích dữ liệu lớn (SMAC),.
để chuyển hóa toàn bộ thế giới thực thành thế giới số. Nói cách khác, CMCN 4.0 bao gồm: dữ liệu lớn (big data) + (kết hợp) điện toán đám mây (cloud computing) và Internet kết nối vạn vật (IoT). Sự kết hợp của dữ liệu lớn – điện toán đám mây – internet kết nối vạn vật tạo ra một môi trường hoàn toàn mở cho các công nghệ mới như: công nghệ in 3D, máy móc tự động hóa và tích hợp con người (máy móc là những động lực chính thúc đẩy tăng năng suất công nghiệp) vào sản xuất hàng các sản phẩm hàng hóa.4 Một số vấn đề về báo chí điện tử Quan niệm về báo điện tử Trên thế giới loại hình này có nhiều tên gọi khác nhau như online newpaper (báo chí trên mạng/trực tuyến), e-journal (Electronic journal- báo chí điện tử), e-zine (Electronic magazine- tạp chí điện tử),… Ở Việt Nam, thuật ngữ báo điện tử được sử dụng khá phổ biến, chẳng hạn báo Nhân dân điện tử, Lao động điện tử, Thanh niên điện tử,… ngoài ra còn nhiều tên gọi khác như: báo mạng, báo chí Internet, báo trực tuyến, báo mạng điện tử,… Theo Điều 20, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, báo điện tử là một trong 05 loại của trang tin điện tử gồm: Báo điện tử, Trang thông tin điện tử tổng hợp; Trang thông tin điện tử nội bộ; Trang thông tin điện tử cá nhân và Trang thông tin điện tử ứng dụng chuyên ngành. Ngoài thuật ngữ “online newpaper” được sử dụng rộng rãi trong các công trình nghiên cứu báo chí học, nhất là lĩnh vực truyền thông mới để chỉ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các khái niệm cùng đặc tính như: online publishing (xuất bản trực tuyến), online media (phuơng tiện truyền thông trực tuyến), online journalist (nhà báo trực tuyến), online radio (phát thanh trực tuyến), online television (truyền hình trực tuyến).
Khái niệm báo điện tử Theo Luật báo chí (sửa đổi năm 2016): “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử”. [6] Đặc trưng của báo điện tử Mặc dù ra đời muộn nhất so với 3 loại hình truyền thông đại chúng, tuy nhiên, báo điện tử ngày càng thể thể hiện được những ưu thế về khả năng thông tin, vị trí của mình trong đời sống báo chí hiện đại. Những ưu thế đó được thể hiện qua 06 đặc trưng sau: Thứ nhất, báo điện tử cho phép cập nhật thông tin tức thời, thường xuyên và liên tục. Nhờ vào sự phát triển của công nghệ, máy vi tính và đặc biệt là vai trò của mạng toàn cầu Internet, các nhà báo trực tuyến có thể dễ dàng xâm nhập sự kiện, nhanh chóng viết bài và gửi về toà soạn thông qua hệ thống thư điện tử.
Với tốc độ đường truyền nhanh, thậm chí các nhà báo có thể đưa tin cùng lúc với sự kiện. Ví dụ: họp quốc hội, tường thuật một trận bóng đá, cuộc họp báo, … Không chỉ tức thời, báo mạng điện tử còn cho phép nhà báo thường xuyên cập nhật thông tin. Điều này khác với báo giấy hoặc các loại hình báo chí khác ở chỗ nhà báo có thể đăng tải thêm tin tức bất cứ lúc nào mà không phải chờ đến giờ lên khuôn hay sắp xếp chương trình như ở các loại hình báo 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chí truyền thống (báo in). Chính vì thế điện tử có một đặc trưng khác so với 3 loại hình báo chí còn lại là tính phi định kì.
Đặc điểm này giúp cho báo điện tử dễ dàng vượt trội hơn so với các loại hình báo chí truyền thống về tốc độ thông tin, lượng thông tin, đảm bảo tính thời sự và tạo ra sự thuận tiện cho độc giả. Nhiều người tìm đến báo mạng điện tử để cập nhật thông tin cũng là vì lí do này. Thứ hai, báo điện tử có tính tương tác cao. Tính tương tác là một trong những đặc trưng quan trọng của báo chí.
Đây có thể được coi là “linh hồn” của báo điện tử, khi mà mọi điều kiện của con người được nâng cao, nhu cầu được đáp ứng về thông tin, vai trò của độc giả ngày càng được coi trọng thì tính tương tác của báo điện tử chính là “cầu nối” giúp độc giả với tòa soạn, nhà báo, phóng viên thu hẹp khoảng cách địa lý, thời gian.