CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO CHÍ 1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài nghiên cứu 1. Báo chí và báo truyền hình Báo chí: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.1] Hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản phẩm thông tin có tính chất báo chí; cung cấp thông tin và phản hồi thông tin cho báo chí; cải chính thông tin trên báo chí; xuất bản, in, phát hành báo in; truyền dẫn báo điện tử và truyền dẫn, phát sóng báo nói, báo hình.1] Báo truyền hình: là loại hình báo chí sử dụng hình ảnh là chủ yếu, kết hợp tiếng nói, âm thanh, chữ viết, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau.1] Báo truyền hình cũng có vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin và tạo ra quan điểm công cộng. Nó có khả năng truyền tải hình ảnh và âm thanh trực tiếp, đồng thời cung cấp khả năng tương tác và phản hồi từ khán giả.
Điều này tạo ra một phương tiện truyền thông mạnh mẽ để lan truyền thông điệp và tác động đến ý kiến của công chúng. Truyền thông về biến đổi khí hậu Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu (BĐKH) là vấn đề thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức, quốc gia trên thế giới. Khái niệm về biến đổi khí hậu (BĐKH) thường xuyên được đề cập với nhiều giải thích, mô tả và cảnh báo không chỉ trong giới khoa học mà cả trong công chúng rộng rãi. 20 Theo điều 1 của Công ước Khung Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC): “Biến đổi khí hậu là biến đổi của trạng thái khí hậu do các hoạt động trực tiếp hay gián tiếp do con người gây ra sự thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và nó được thêm vào sự biến đổi khí hậu tự nhiên quan sát được trong các thời kỳ có thể so sánh được.5] Theo Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) đưa ra: “Biến đổi khí hậu là do thay đổi theo thời gian của khí hậu, trong đó bao gồm những biến đổi tự nhiên và những biến đổi do các hoạt động của con người gây ra.28] Theo Thạc sĩ Mai Văn Tâm (2020), BĐKH là sự thay đổi của hệ thống khí hậu hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định.
Sự biến đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình. Như vậy, định nghĩa, nhận định về biến đổi khí hậu về biến đổi khí hậu còn nhiều ý kiến khác nhau và chưa có hồi kết. Từ các cách tiếp cận trên có thể hiểu: Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Biến đổi khí hậu là những hiện tượng biểu hiện của thay đổi môi trường tác động xấu đến con người.
Các hiện tượng đó có thể là: mưa bão, lũ lụt, hạn hán, lốc xoáy hay dịch bệnh… Biến đổi khí hậu không chỉ gây nên hậu quả xấu với con người, mà còn đe dọa đến sự tồn vong của các sinh vật khác trên trái đất. Truyền thông về biến đổi khí hậu Truyền thông về biến đổi khí hậu là quá trình truyền tải thông tin, ý thức và nhận thức về biến đổi khí hậu đến công chúng thông qua các phương tiện truyền thông. Mục tiêu của truyền thông về biến đổi khí hậu là tăng cường hiểu 21 biết về các thay đổi trong hệ thống khí hậu, tác động của chúng và cách thức ứng phó. Truyền thông giúp tạo ra nhận thức rõ ràng về biến đổi khí hậu và tác động của nó đối với môi trường, con người và hệ sinh thái.
Thông qua việc trình bày các dữ liệu khoa học và các ví dụ cụ thể, truyền thông giúp công chúng nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này và cần phải thực hiện hành động. Truyền thông về BĐKH thực chất là một loại truyền thông môi trường. Do đó, truyền thông về BĐKH cũng có những đặc điểm chung với truyền thông môi trường là: Các vấn đề môi trường có tác động, ảnh hưởng đến mọi người, mọi ngành, mọi nghề, mọi mặt của đời sống xã hội con người, không chỉ đối với các thế hệ hiện tại mà cả đến các thế hệ tương lai. Từ những đặc điểm nêu trên cho thấy mục đích truyền thông về BĐKH là: Thông tin và thu hút cộng đồng tham gia vào quá trình chia sẻ thông tin nhằm tạo ra sự hiểu biết chung về BĐKH - thực trạng, tác động, hiểm hoạ tiềm tàng, nguyên nhân, giải pháp cần thiết để giảm thiểu tác động, từ đó cùng chia sẻ trách nhiệm và thống nhất hành động theo một hướng chung trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến BĐKH.
Huy động các kinh nghiệm, kỹ năng, bí quyết của cộng đồng tham gia vào các hoạt động, chương trình, dự án nhằm bảo vệ môi trường và thích ứng, ứng phó với BĐKH. Các hoạt động truyền thông BĐKH hiện nay được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, song chủ yếu tập trung các mục đích chính là: Giáo dục, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi.3 Truyền thông về BĐKH trên truyền hình Khái niệm Truyền hình 22 Thuật ngữ truyền hình (television) có nguồn gốc từ tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp. Theo tiếng Hy Lạp từ “tele” có nghĩa là “ở xa” còn “videre” là “thấy được”, còn tiếng Latinh có nghĩa là xem được từ xa. Ghép hai từ lại thành “television” có nghĩa là xem được ở xa.TS Dương Xuân Sơn: truyền hình là là một loại hình thông tin đại chúng chuyển tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh về một vật thể hoặc một cảnh đi xa bằng sóng vô tuyến điện [16, tr.
Khái niệm Truyền thông về BĐKH trên truyền hình Từ những khái niệm có thể hiểu truyền thông về BĐKH trên truyền hình là các thông điệp chuyển tải thông tin về những thay đổi của khí hậu trên sóng truyền huyền bằng hình ảnh động. Các vấn đề BĐKH có tác động, ảnh hưởng đến mọi người, mọi ngành, mọi nghề, mọi mặt của đời sống xã hội con người sẽ được truyền tải bằng hình ảnh động với nhiều màu sắc vốn có từ cuộc sống với lời nói, âm nhạc, tiếng động. đến khán giả. Trong các các tác phẩm truyền hình sẽ có sự góp mặt của các chuyên gia, những nhà hoạt động môi trường.
Có thể chia sẻ các kinh nghiệm, kỹ năng, bí quyết. Của họ hay tổ chức nhằm bảo vệ môi trường và thích ứng, ứng phó với BĐKH. Từ đó, có thể thực hiện tốt mục đích chính của hoạt động truyền thông về BĐKH là giáo dục, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi.2 Vai trò của truyền thông về biến đổi khí hậu trên truyền hình hiện nay 1.1 Đối với cơ quan báo chí BĐKH đang là một vấn đề mang tính toàn cầu, là một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại hiện nay. Việt Nam là một trong sáu quốc gia trên thế giới chịu ảnh hưởng và tác động nhiều nhất của BĐKH.
Đồng hành cùng với Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến phòng ngừa, ứng phó 23 và thích nghi với BĐKH, những năm qua truyền thông của Việt Nam đã và đang tiếp tục thể hiện vai trò quan trọng, cấp thiết của mình với vấn đề ấy. Góp phần tuyên truyền, phổ biến đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về BĐKH. Với khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời, mạnh mẽ và rộng khắp, vai trò của truyền thông luôn được phát huy trong việc tuyên truyền, phổ biến, giải thích đường lối, quan điểm của Đảng về BĐKH cho nhân dân biết và thực thi. Đảng và Nhà nước Việt Nam có nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật.
về BĐKH và ứng phó, thích nghi với BĐKH trong các văn kiện Đại hội Đảng các thời kỳ, các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương Bộ Chính trị, Ban Bí thư; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Tài nguyên nước; Luật Phòng, chống thiên tai; Luật Khí tượng thủy văn (trong đó có lồng ghép giám sát BĐKH quốc gia); Nghị quyết, chỉ thị của Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương và địa phương; các thông tư, hướng dẫn, chỉ thị của các cấp, các ngành; các chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH; chiến lược quốc gia về BĐKH. Các văn bản này khá đầy đủ, hệ thống và nhất quán từ chỉ đạo, điều hành đến thực thi trong thực tiễn. Bằng nhiều cách thức và phương pháp khác nhau, Báo chí đã đăng tải, tuyên truyền, phổ biến, giải thích để giúp người dân và toàn xã hội hiểu rõ các quan điểm, chủ trương, sự quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước ta về BĐKH và ứng phó với BĐKH, từ đó có hành động chính trị trong thực tế. Thông qua đó, nhân dân hiểu được quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật rõ ràng của Nhà nước ta về BĐKH là: Phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; chủ động phòng ngừa và ứng phó với BĐKH; huy động mọi nguồn lực của đất nước và sự hỗ trợ của quốc tế để ứng phó, thích nghi với BĐKH; bảo đảm an sinh và tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là những nơi bị ảnh hưởng nặng nề của BĐKH.
Những chủ 24 trương, đường hướng đúng đắn đó đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ và thực hiện của nhân dân và cả hệ thống chính trị của đất nước. Tuyên truyền, phổ biến, quảng bá kinh nghiệm, giải pháp về ứng phó và thích nghi với BĐKH Trước những khó khăn thách thức của BĐKH, con người luôn phải nghĩ ra các kịch bản, kế hoạch, sáng kiến, giải pháp trước những tình hình đó. Báo chí truyền thông với đặc trưng là cung cấp thông tin, định hướng dư luận xã hội, báo chí nói riêng và truyền thông nói chung đã và đang tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại. Bằng cách luôn đồng hành cùng họ phản ánh kịp thời, phổ biến rộng rãi kinh nghiệm hay, giải pháp tốt, hiệu quả cao trong việc ứng phó, thích nghi với BĐKH.