Chương 1: Mô ̣t số vấ n đề lý luâ ̣n về trưng cầu giám đinh ̣ trong quá trình chứng minh vụ án hình sự. Chương 2: Quy định của pháp luật Việt nam về trưng cầu giám định và thực tiễn thi hành trong quá trình chứng minh vụ án hình sự tại tỉnh Thanh Hoá. Chương 3: Các yêu cầu và giải pháp nâng cao hiệu quả trưng cầu giám định trong quá trình chứng minh vụ án hình sự. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRƢNG CẦU GIÁM ĐỊNH TRONG QUÁ TRÌNH CHỨNG MINH VỤ ÁN HÌNH SỰ 1.
Khái niệm giám định và trƣng cầu giám định 1. Khái niệm giám định Điều tra vụ án hình sự do Điều tra viên chủ trì và bên cạnh đó có Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ kiểm sát điều tra. Như vậy, tất yếu sẽ có những trường hợp mà những tình tiết, nội dung liên quan đến người thực hiện hành vi phạm tội, năng lực trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo, người làm chứng, thủ đoạn, công cụ, phương tiện phạm tội, đối tượng tác động của tội phạm và những thiệt hại do tội phạm gây ra, nguyên nhân điều kiện xảy ra phạm tội để có biện pháp phòng ngừa tội phạm một cách hữu hiệu. vượt quá tầm hiểu biết của Điều tra viên, Kiểm sát viên hoặc sự hiểu biết của Điều tra viên, Kiểm sát viên không thể bằng những nhà chuyên môn trong các lĩnh vực đó được.
Trong những trường hợp này để có thể đưa ra những giả thuyết điều tra sát hợp và áp dụng những biện pháp điều tra hữu hiệu nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan về vụ án, ngăn chặn tội phạm có thể tiếp tục xảy ra, truy bắt các đối tượng kịp thời, giảm thiểu tác hại của tội phạm. thì các Cơ quan tiến hành tố tụng phải sử dụng đến những kiến thức của những người có chuyên môn trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật hoặc một lĩnh vực cụ thể của đời sống xã hội. Đây chính là hoạt động Trưng cầu giám định. Theo Từ điển Tiếng Việt, “giám định” là “việc xem xét và kết luận về một sự vật, hiện tượng mà cơ quan nhà nước cần tìm hiểu và xác định” [42, tr.
Từ điển Bách Khoa Việt Nam cũng có cách định nghĩa tương tự về nghĩa của từ giám định trong ngành luật là “kiểm tra và kết luận về một hiện tượng hoặc một vấn đề mà cơ quan nhà nước cần tìm hiểu và xác định”[41, tr. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy,“giám định” là việc sử dụng những kiến thức, phương tiện kỹ thuật, kinh nghiệm thực tiễn để nghiên cứu, xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận về một sự vật, hiện tượng, từ đó giúp cho con người có những nhận thức khách quan để giải quyết một vấn đề nào đó. Khái niệm trưng cầu giám định Trong quá trình giải quyết các vụ án hoặc vụ việc mang tính hình sự, các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử tiến hành trưng cầu giám định thì hoạt động trưng cầu giám định có thêm tên gọi khác là GĐTP hình sự. Như vậy, trưng cầu giám định trong tố tụng hình sự là quá trình chứng minh vụ án hình sự, đó chính là hoạt động giám định trong quá trình giải quyết các vụ án hoặc vụ việc mang tính hình sự do các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự (TTHS) trưng cầu.
Điều đó cũng đồng nghĩa, hoạt động trưng cầu giám định không những được quy định và chịu sự điều chỉnh của các quy định về GĐTP mà còn chịu sự điều chỉnh và được quy định trong các văn bản TTHS, trong đó Bộ luật TTHS là một trong những văn bản chính yếu và quan trọng nhất. Do đó, để các quy định về giám định trong Bộ luật TTHS thật sự phát huy được tác dụng và đi vào cuộc sống nhằm đạt được mục đích của TTHS, đòi hỏi ngoài việc phù hợp với các văn bản pháp luật quy định về trưng cầu giám định nói chung còn phải phù hợp với các định hướng trong xây dựng pháp luật của Đảng, Nhà nước và những yêu cầu của chính sách hình sự mà công cuộc cải cách tư pháp đang đặt ra. Theo quy định tại khoản 2 Điều 64 Bộ luật TTHS năm 2003 thì kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ để giải quyết một vụ án hoặc vụ việc mang tính hình sự nên hoạt động giám định đóng một vai trò hết sức quan trọng nhằm giúp các cơ quan tiến hành tố tụng ban hành các quyết định tố tụng một cách khách quan, đầy đủ, đúng đắn và kịp thời. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về trưng cầu giám định.
Theo 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cuốn sách Những vấn đề chung về khoa học điều tra hình sự - Tập 3 Chiến thuật điều tra hình sự do GS. Trần Đại Quang chỉ đạo biên soạn, Học viện Cảnh sát nhân dân chủ trì soạn thảo thì: Trưng cầu giám định là việc cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định trưng cầu những người có kiến thức chuyên môn của các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, văn hóa, thủ công… theo quy định của pháp luật để nghiên cứu kết luận những vấn đề cần làm rõ trong quá trình điều tra truy tố, xét xử, vụ án hình sự [24, tr. Còn giáo trình Chiến thuật điều tra hình sự của Trường Đại học kiểm sát Hà Nội, thì: Trưng cầu giám định là hoạt động của Cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện việc lấy ý kiến đánh giá, kết luận vấn đề liên quan đến nội dung vụ án của các nhà chuyên môn thuộc lĩnh vực họ có hiểu biết nhằm phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử vụ án đó thông qua một quyết định trưng cầu giám định [34, tr. Còn theo Từ điển Luật học – Viện Khoa học pháp lý Bộ Tư pháp xuất bản đưa ra khái niệm: Trưng cầu giám định là hoạt động tố tụng hình sự của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng thể hiện bằng việc ra quyết định yêu cầu những người có kiến thức chuyên môn cần thiết về các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ.
theo quy định của pháp luật để nghiên cứu, kết luận về những vấn đề cần làm rõ trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự [39, tr. Chúng tôi cho rằng trưng cầu giám định vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng khi xét thấy cần thiết phải sử dụng những kiến thức chuyên môn, chuyên ngành của một chủ thể thứ ba để làm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com rõ những tình tiết nào đó của vụ án hình sự vượt ra khỏi nhận thức của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, qua đó đảm bảo tính chính xác và tính khách quan của các chứng cứ thu về từ nguồn kết luận giám định. Qua nghiên cứu các khái niệm trên ta có thể thấy, hoạt động trưng cầu giám định trong tố tụng hình sự có những đặc điểm sau đây: Trưng cầu giám định trong TTHS là hoạt động của cơ quan chuyên môn nhằm đưa ra kết luận có tính chất khoa học về các vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự, phục vụ cho quá trình giải quyết vụ án hình sự. Hoạt động này được tiến hành bởi các cơ quan chuyên môn theo trình tự, thủ tục, thời hạn do BLTTHS quy định.
Các cơ quan chuyên môn sẽ sử dụng tri thức khoa học để nghiên cứu, kết luận các vấn đề cần giám định nhằm xác lập, thu thập, củng cố, kiểm tra và đánh giá các tài liệu, chứng cứ phục vụ cho khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Từ những phân tích trên có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của trưng cầu giám định trong TTHS như sau: Thứ nhất đây là hoạt động được thực hiện theo một quy trình bơi quy định của BLTTHS do cơ quan, người có thẩm quyền trưng cầu trong quá trình giải quyết vụ án hình sự hoặc người có yêu cầu giám định theo quy định của pháp luật. Hoạt động giám định phải được thực hiện theo một quy trình do pháp luật tố tụng hình sự quy định hết sức chặt chẽ về thủ tục, thời hạn, hình thức, chủ thể trưng cầu giám định, người có quyền yêu cầu giám định, trường hợp giám định. Các thủ tục này được quy định trong BLTTHS và trong Luật Giám định tư pháp.
Thứ hai đây là hoạt động không mang tính hành chính, mệnh lệnh – phục tùng mà mang tính khoa học, chất lượng, giá trị của kết luận giám định không phụ thuộc vào cấp hành chính mà phụ thuộc vào trình độ, năng lực và uy tín của tổ chức, người giám định. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trưng cầu giám định là hoạt động mang tính khoa học, chuyên môn cao. Tính chuyên môn khoa học trong quá trình thực hiện giám định thể hiện ở việc người thực hiện giám định hoàn toàn độc lập và chủ động lựa chọn phương pháp giám định phù hợp và tự chịu trách nhiệm về kết luận giám định mà không bị ràng buộc, áp đặt bởi các cơ quan chủ quản. Kết quả giám định và giá trị sử dụng của chúng cũng không phụ thuộc vào cấp hành chính hay lần giám định mà phụ thuộc vào năng lực chuyên môn của tổ chức giám định, người giám định và phương pháp khoa học được áp dụng.
Thứ ba các kết quả giám định đưa ra phải dựa trên các căn cứ khoa học, có độ tin cậy cao nhưng vẫn bị thay thế bằng các kết quả giám định khác. Hoạt động trưng cầu giám định trong TTHS được thực hiện trên cơ sở các phương pháp khoa học, trình tự thủ tục tiến hành giám định cũng trên cơ sở khoa học nên kết quả giám định được đưa ra cũng phải dựa trên các căn cứ khoa học đã được thừa nhận. Tuy nhiên không phải tất cả các kết luận giám định đều là bất di bất dịch mà kết luận giám đinh vẫn được bổ sung hoặc thay thế bởi các kết quả giám định khác. Luật Giám định tư pháp quy định trong trường hợp cơ quan THTT không đồng ý với kết luận giám định thì phải nêu rõ lý do, nếu kết luận giám định chưa rõ hoặc chưa đầy đủ thì phải giám định bổ sung hoặc giám định lại theo thủ tục đã quy định.
Có thể nói với những đặc điểm trên, kết quả giám định luôn được các CQTHTT coi là một nguồn chứng cứ đặc biệt quan trọng và hữu ích trong việc giải quyết vụ án hình sự.