Luận văn thạc sĩ về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls giám định tư pháp trong tố tụng hình sự trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Nguyệt Ánh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 1.2. Khái niệm giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 1.3. Đặc điểm của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 1.4. Phân loại giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 1.5. Vai trò, ý nghĩa của giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 1.5.1. Vai trò của giám định tư pháp
• 1.5.2. Ý nghĩa của giám định tư pháp
• 1.6. Đối tƣợng, nội dung và thủ tục giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 1.7. Giám định tƣ pháp trong Luật TTHS một số nƣớc
• 1.8. Về khái niệm và chủ thể trưng cầu giám định
• 1.9. Về người giám định
• 1.10. Về cơ cấu các tổ chức giám định
• 1.11. Về việc sử dụng, đánh giá kết luận giám định
• 1.12. Về chi phí giám định
• 1.13. Về công tác quản lý
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 2.1. Pháp luật Việt Nam từ 1945 đến trƣớc 2003 về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 2.2. Pháp luật Việt Nam hiện hành về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 2.3. Đối tượng của giám định tư pháp
• 2.4. Trình tự, thủ tục giám định tư pháp
• 2.5. Thẩm quyền giám định tư pháp
• 2.6. Trách nhiệm pháp lý
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.1. Thực tiễn giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.2. Những kết quả đạt được
• 3.3. Một số bất cập trong hoạt động giám định tư pháp
• 3.4. Nguyên nhân của những bất cập
• 3.5. Cơ sở và yêu cầu của hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác giám định tƣ pháp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
• 3.5.1. Cơ sở và yêu cầu về mặt lập pháp
• 3.5.2. Cơ sở và yêu cầu về mặt thực tiễn
• 3.6. Hoàn thiện pháp luật về giám định tƣ pháp trong tố tụng hình sự
• 3.6.1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự
• 3.6.2. Hoàn thiện về luật giám định tư pháp
• 3.7. Các giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 3.7.1. Nâng cao nhận thức và năng lực của các chủ thể về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 3.7.2. Củng cố và xây dựng đội ngũ giám định viên tư pháp đủ về số lượng, chắc về nghiệp vụ
• 3.7.3. Tăng cường đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ giám định tư pháp cho các tổ chức giám định
• 3.7.4. Hoàn thiện bộ máy tổ chức giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• 3.7.5. Thực hiện xã hội hóa giám định tư pháp trong một số lĩnh vực giám định
• 3.7.6. Mở rộng hợp tác quốc tế trong giám định tư pháp trong tố tụng hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự tại Hà Nội

Giám định tư pháp là một hoạt động bổ trợ tư pháp quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự. Tại Hà Nội, giám định tư pháp không chỉ giúp làm rõ các tình tiết của vụ án mà còn đảm bảo tính khách quan và chính xác trong việc giải quyết các vụ án hình sự. Hoạt động này được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật, từ đó tạo ra khung pháp lý vững chắc cho việc thực hiện giám định tư pháp.

1.1. Khái niệm và vai trò của giám định tư pháp

Giám định tư pháp là việc sử dụng kiến thức chuyên môn để đưa ra kết luận về các vấn đề liên quan đến vụ án hình sự. Vai trò của giám định tư pháp rất quan trọng, giúp các cơ quan tố tụng có cơ sở để đưa ra quyết định chính xác.

1.2. Đặc điểm của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự

Giám định tư pháp có những đặc điểm riêng biệt như tính chuyên môn cao, yêu cầu về kỹ thuật và công nghệ hiện đại, cũng như sự tham gia của các giám định viên có trình độ chuyên môn.

II. Những thách thức trong giám định tư pháp tại Hà Nội

Mặc dù giám định tư pháp đã được quan tâm và đầu tư, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn lực, công nghệ lạc hậu và sự chậm trễ trong việc thực hiện giám định vẫn tồn tại.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và công nghệ

Nhiều cơ sở giám định tư pháp tại Hà Nội vẫn sử dụng thiết bị lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu của các vụ án phức tạp. Điều này dẫn đến việc giám định không chính xác và kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

2.2. Sự chậm trễ trong quy trình giám định

Thời gian giám định kéo dài do nhiều nguyên nhân, bao gồm việc bị hại không muốn đi giám định hoặc không có đủ điều kiện để thực hiện giám định kịp thời, gây khó khăn cho quá trình điều tra.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng giám định tư pháp

Để nâng cao chất lượng giám định tư pháp, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc cải thiện cơ sở vật chất đến việc đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ giám định viên.

3.1. Đầu tư vào cơ sở vật chất và công nghệ

Cần đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở vật chất và công nghệ hiện đại để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác giám định tư pháp, từ đó nâng cao hiệu quả và độ chính xác của kết luận giám định.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho giám định viên

Đào tạo liên tục cho giám định viên về các kỹ thuật mới và cập nhật kiến thức pháp luật sẽ giúp nâng cao chất lượng giám định, đảm bảo tính chính xác và khách quan trong các kết luận.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giám định tư pháp tại Hà Nội

Giám định tư pháp đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều vụ án hình sự tại Hà Nội, góp phần quan trọng trong việc giải quyết các vụ án phức tạp và đảm bảo công lý.

4.1. Các vụ án điển hình sử dụng giám định tư pháp

Nhiều vụ án hình sự tại Hà Nội đã sử dụng giám định tư pháp để làm rõ các tình tiết quan trọng, từ đó giúp các cơ quan tố tụng đưa ra quyết định chính xác.

4.2. Kết quả đạt được từ giám định tư pháp

Kết quả của giám định tư pháp không chỉ giúp giải quyết vụ án mà còn tạo ra niềm tin cho người dân vào hệ thống tư pháp, đảm bảo công lý được thực thi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giám định tư pháp

Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự tại Hà Nội đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc cải thiện chất lượng giám định sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

5.1. Tương lai của giám định tư pháp tại Hà Nội

Với sự phát triển của công nghệ và sự quan tâm của các cơ quan chức năng, giám định tư pháp tại Hà Nội có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

5.2. Những giải pháp cần thực hiện

Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những bất cập hiện tại, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giám định tư pháp giữ vị trí then chốt trong hoạt động tố tụng hình sự, đóng vai trò là cầu nối khoa học giúp các cơ quan tiến hành tố tụng xác định sự thật khách quan của vụ án. Theo số liệu thực tiễn tại Thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 - 2014, trung bình mỗi năm các cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý hàng nghìn vụ án hình sự, trong đó tỷ lệ các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tội phạm ma túy và kinh tế có trưng cầu giám định chiếm trên 70% tổng số vụ án được đưa vào điều tra, truy tố, xét xử. Tuy nhiên, hoạt động giám định tư pháp trên thực tế còn bộc lộ nhiều rào cản kỹ thuật và pháp lý: tình trạng giám định kéo dài quá thời hạn luật định, sự thiếu đồng bộ về trang thiết bị công nghệ giữa các đơn vị, bất cập trong việc bóc tách hàm lượng ma túy trong tân dược, cũng như việc người bị hại từ chối giám định tỷ lệ thương tật (dưới hoặc trên ngưỡng 11% theo Điều 104 Bộ luật Hình sự năm 1999) khiến quá trình khởi tố vụ án bị đình trệ.

Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự trên địa bàn Thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 - 2014, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức giám định. Nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn Thủ đô Hà Nội trong khung thời gian 5 năm, phản ánh bức tranh đa chiều về các vụ án hình sự cụ thể. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm giảm từ 15% đến 20% các trường hợp trả hồ sơ điều tra bổ sung có liên quan đến kết luận chuyên môn, góp phần thực hiện thắng lợi định hướng Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết chứng cứ và chứng minh trong tố tụng hình sự, xác định kết luận giám định là một trong bốn nguồn chứng cứ quan trọng được quy định tại Điều 64 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp Lý thuyết bổ trợ tư pháp và dịch vụ công nhằm phân tích cơ chế vận hành, quản lý và xã hội hóa các tổ chức giám định. Khung lý thuyết còn dựa trên định hướng cải cách tư pháp của Đảng theo Nghị quyết số 49-NQ/TW, xác định Tòa án giữ vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm, đòi hỏi các hoạt động bổ trợ phải đạt chuẩn mực khách quan, chính xác và kịp thời.

Các khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa trong công trình bao gồm:

• Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự: Việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để đưa ra kết luận chuyên môn về những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án hình sự theo quyết định trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền hoặc yêu cầu của người tham gia tố tụng.
• Kết luận giám định: Văn bản ghi nhận kết quả nghiên cứu khoa học của người giám định, là nguồn chứng cứ pháp lý độc lập không phụ thuộc vào cấp hành chính.
• Giám định viên tư pháp và người giám định theo vụ việc: Các chủ thể có đủ tiêu chuẩn chuyên môn từ 5 năm kinh nghiệm trở lên và phẩm chất đạo đức, được bổ nhiệm hoặc trưng cầu tham gia giải quyết vụ án.
• Phân hệ giám định tố tụng: Bao gồm 3 phân ngành nòng cốt là Giám định pháp y, Giám định pháp y tâm thần và Giám định kỹ thuật hình sự (với 10 chuyên ngành như dấu vết đường vân, súng đạn, cháy nổ, kỹ thuật số và điện tử theo Thông tư số 33/2014/TT-BCA), cùng 4 nhóm đối tượng giám định lớn trong tố tụng hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (từ Sắc lệnh số 68 năm 1945, Pháp lệnh Giám định tư pháp năm 2004 đến Luật Giám định tư pháp năm 2012), kết hợp các báo cáo tổng kết thực tiễn của Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hà Nội, Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội và Phòng Kỹ thuật hình sự Công an Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 5 năm (2010 - 2014).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 350 hồ sơ vụ án hình sự có trưng cầu giám định tư pháp và dữ liệu khảo sát từ 100% các tổ chức giám định công lập trên địa bàn Hà Nội. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên theo từng nhóm tội phạm trọng điểm: nhóm tội xâm phạm tính mạng và sức khỏe, nhóm tội phạm về ma túy, nhóm tội phạm kinh tế và chức vụ. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh đúng các điểm nghẽn đặc thù của từng loại hình giám định kỹ thuật và pháp y trên thực tế.

Phương pháp phân tích được áp dụng gồm: phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích sự phát triển của pháp luật; phương pháp phân tích quy phạm và tổng hợp định lượng để làm rõ các mâu thuẫn trong văn bản pháp luật; phương pháp thống kê mô tả nhằm lượng hóa các sai sót chuyên môn; và phương pháp so sánh luật học đối chiếu kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức, Pháp, Thụy Điển, Nhật Bản và Trung Quốc. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt quá trình đào tạo thạc sĩ từ năm 2013 và hoàn thành bảo vệ vào năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn tại Hà Nội giai đoạn 2010 - 2014 đã chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, rào cản trong giám định thương tật ở nhóm tội Cố ý gây thương tích. Thực tiễn cho thấy có khoảng 25% trường hợp người bị hại cố tình trì hoãn hoặc từ chối đi giám định thương tích, khiến cơ quan điều tra không thể xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể có đạt ngưỡng 11% hay không để ra quyết định khởi tố theo Điều 104 Bộ luật Hình sự và Điều 105 Bộ luật Tố tụng hình sự, làm kéo dài thời hạn xử lý tố giác tội phạm vượt quá khung thời gian quy định từ 20 đến 60 ngày.

Thứ hai, vướng mắc trong bóc tách hàm lượng ma túy tinh chất. Trong 100% các vụ án mua bán, vận chuyển các loại thuốc tân dược chứa chất ma túy (như Decolgen, Tiffy, Panadol), các cơ quan giám định địa phương chưa thể tách chiết hàm lượng chất ma túy nguyên chất trên tổng khối lượng mẫu thu giữ. Điều này dẫn đến sự lúng túng của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xác định chính xác khung hình phạt tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Thứ ba, sự mất cân đối về cơ cấu nhân lực và chất lượng kết luận. Căn cứ thống kê số lượng giám định viên tại Hà Nội (Bảng 3.1 trong công trình nghiên cứu), đội ngũ giám định viên chuyên trách chỉ chiếm khoảng 30%, trong khi giám định viên theo vụ việc chiếm tới 70%. Có khoảng 15% kết luận giám định tư pháp ghi nhận tình trạng chung chung, né tránh trách nhiệm chuyên môn khi ghi chú câu từ chỉ có giá trị tham khảo, gây khó khăn cho hoạt động đánh giá chứng cứ của Thẩm phán và Kiểm sát viên.

Thứ tư, tình trạng mâu thuẫn kết luận giữa các cấp giám định. Khoảng 8% các vụ án hình sự phức tạp phải tiến hành giám định lại hoặc giám định bổ sung do có sự sai lệch giữa kết luận của tổ chức giám định cấp thành phố và cấp trung ương, khiến thời gian xét xử vụ án bị kéo dài từ 6 tháng đến hơn 1 năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các bất cập trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ của các quy định pháp luật: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 chưa quy định biện pháp cưỡng chế đối với người bị hại từ chối giám định trong trường hợp khởi tố theo yêu cầu; quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân tích định lượng hóa chất chưa hoàn thiện; cơ sở vật chất và công nghệ giám định phân bổ không đồng đều trên địa bàn 29 quận, huyện, thị xã của Hà Nội giai đoạn 2010 - 2014.

Khi đối chiếu với pháp luật quốc tế, Cộng hòa Liên bang Đức và Thụy Điển đã cho phép người tham gia tố tụng được chủ động yêu cầu cơ quan chuyên môn độc lập giám định để thu thập chứng cứ tranh tụng, đồng thời Nhà nước hoàn trả chi phí nếu kết luận đó có ý nghĩa đối với vụ án. Trong khi đó, Cộng hòa Pháp áp dụng quy trình kiểm định năng lực chuyên môn định kỳ và giới hạn độ tuổi hành nghề từ 30 đến 65 tuổi nhằm đảm bảo tính chuẩn mực và sức khỏe của giám định viên.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua Bảng tổng hợp các dạng sai sót trong kết luận giám định phân theo nhóm tội phạm và Biểu đồ cột so sánh tỷ lệ các vụ án phải trưng cầu giám định lại giữa lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự trong 5 năm (2010 - 2014). Việc lượng hóa này mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp các cơ quan tư pháp nhận diện rõ điểm nghẽn để sửa đổi quy trình tố tụng, hạn chế tối đa nguy cơ làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ gồm các nội dung trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự. Kiến nghị Quốc hội bổ sung vào Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cho phép Cơ quan điều tra ra quyết định dẫn giải hoặc áp dụng biện pháp cưỡng chế giám định đối với người bị hại trong các vụ án cố ý gây thương tích khi có căn cứ xác định hành vi phạm tội có tính chất côn đồ, nguy hiểm; mục tiêu triệt tiêu 100% tình trạng ách tắc tin báo tội phạm do bị hại né tránh giám định, thực hiện trong kỳ sửa đổi luật giai đoạn 2015 - 2016.

Thứ hai, chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật và định lượng hàm lượng ma túy. Đề nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế và Bộ Tư pháp ban hành Thông tư liên tịch quy định quy trình tách chiết và xác định hàm lượng chất ma túy nguyên chất đối với các vụ án tân dược có chứa tiền chất ma túy, đảm bảo 100% các kết luận giám định ma túy phục vụ đúng nguyên tắc cá thể hóa hình phạt trước năm 2017.

Thứ ba, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị công nghệ hiện đại. Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và Bộ Công an cần ưu tiên phân bổ ngân sách trang bị máy móc phân tích hóa sinh hiện đại, thiết bị giám định gen ADN và hệ thống kỹ thuật số điện tử cho Phòng Kỹ thuật hình sự, nâng tỷ lệ hiện đại hóa thiết bị đạt trên 85% tại các cơ sở giám định công lập đến năm 2018.

Thứ tư, kiện toàn đội ngũ và đẩy mạnh xã hội hóa giám định tư pháp. Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ pháp lý định kỳ hàng năm cho 100% giám định viên theo vụ việc; đồng thời ban hành cơ chế khuyến khích các tổ chức chuyên môn ngoài công lập tham gia giám định trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, xây dựng và văn hóa nhằm giảm tải 30% áp lực vụ việc cho các tổ chức công lập trong giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ năm, mở rộng hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ giám định. Viện Khoa học hình sự và các cơ sở pháp y đẩy mạnh hợp tác với các viện nghiên cứu chuyên ngành của Đức, Pháp, Nhật Bản để cập nhật phương pháp giám định độc chất và dấu vết kỹ thuật số mới, thực hiện định kỳ 2 năm một lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Giúp người tiến hành tố tụng nắm vững giá trị chứng minh của kết luận giám định, cách thức đánh giá tính hợp pháp, tính khách quan của chứng cứ khoa học, đồng thời xử lý thuần thục các tình huống mâu thuẫn kết luận giám định trong các vụ án phức tạp.
2. Giám định viên tư pháp và Người giám định theo vụ việc: Cung cấp cẩm nang nghiệp vụ về quyền và nghĩa vụ pháp lý, quy chuẩn trình bày bản kết luận giám định khoa học, chuẩn xác, loại bỏ hoàn toàn việc đưa ra các kết luận chung chung thiếu trách nhiệm trước Tòa án.
3. Luật sư và Người bào chữa: Hỗ trợ người tham gia tố tụng phát hiện những vi phạm về trình tự, thủ tục trưng cầu hoặc những sai lệch trong phương pháp giám định, từ đó có căn cứ vững chắc để yêu cầu trưng cầu giám định lại, giám định bổ sung nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.
4. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên luật: Là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ công tác giảng dạy, học tập chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự, cung cấp hệ thống số liệu thực tiễn sinh động giai đoạn 2010 - 2014 trên địa bàn Hà Nội để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận giám định tư pháp có tính chất quyết định tuyệt đối trong việc định tội không? Không. Theo Điều 64 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, kết luận giám định là một nguồn chứng cứ quan trọng nhưng không có giá trị định trước tuyệt đối. Cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra, đánh giá kết luận này một cách toàn diện trong mối tương quan với lời khai, vật chứng và các tài liệu khác của vụ án để đưa ra phán quyết chính xác.

Cơ quan điều tra xử lý thế nào khi người bị hại từ chối đi giám định thương tích? Trong các vụ án khởi tố theo yêu cầu của người bị hại (như khoản 1 Điều 104 Bộ luật Hình sự năm 1999), nếu người bị hại từ chối giám định thương tật mà không thuộc trường hợp đặc biệt, cơ quan điều tra không có đủ căn cứ xác định tỷ lệ tổn thương từ 11% trở lên, dẫn đến việc phải ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự theo quy định tại Điều 105 và Điều 107 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.

Vì sao việc giám định tân dược chứa chất ma túy lại gặp nhiều khó khăn trên thực tế? Các loại thuốc chữa bệnh thông dụng như Decolgen, Tiffy chứa tỷ lệ rất nhỏ hoạt chất ma túy tổng hợp. Trong giai đoạn 2010 - 2014, nhiều đơn vị giám định địa phương thiếu hệ thống máy quang phổ và sắc ký khí chuyên sâu để bóc tách chính xác khối lượng chất ma túy tinh chất trên tổng trọng lượng tân dược, gây khó khăn cho việc định khung định lượng hình phạt.

Giám định viên tư pháp chuyên trách khác gì so với người giám định theo vụ việc? Giám định viên tư pháp chuyên trách (chiếm khoảng 30% tại Hà Nội) là cán bộ được bổ nhiệm chính thức, làm việc thường xuyên tại các tổ chức chuyên trách như Phòng Kỹ thuật hình sự, Trung tâm Pháp y. Người giám định theo vụ việc (chiếm khoảng 70%) là các chuyên gia, bác sĩ, kỹ sư được cơ quan tố tụng trưng cầu theo từng vụ án cụ thể, hoạt động kiêm nhiệm nhưng đều phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập về kết luận của mình.

Kinh nghiệm quốc tế nào về giám định tư pháp có thể áp dụng hiệu quả tại Việt Nam? Việt Nam có thể tiếp thu mô hình của Cộng hòa Liên bang Đức và Thụy Điển về việc mở rộng quyền cho người tham gia tố tụng được chủ động yêu cầu cơ quan giám định độc lập tiến hành giám định, kết hợp cơ chế hoàn trả chi phí giám định từ ngân sách nếu kết luận đó được Tòa án chấp nhận làm chứng cứ giải quyết vụ án.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định giám định tư pháp trong tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay.
• Công trình phản ánh bức tranh thực chứng sâu sắc thông qua việc phân tích số liệu 5 năm (2010 - 2014) về hoạt động giám định tại địa bàn trọng điểm Thành phố Hà Nội.
• Nghiên cứu chỉ rõ 4 nhóm hạn chế thực tiễn gồm: vướng mắc giám định thương tích, bóc tách hàm lượng ma túy, mất cân đối nhân lực và xung đột kết luận chuyên môn.
• Luận văn tiếp thu có chọn lọc các bài học kinh nghiệm lập pháp tiên tiến từ Đức, Pháp, Thụy Điển, Nhật Bản và Trung Quốc.
• Đề tài đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng, chuẩn hóa kỹ thuật nghiệp vụ, nâng cấp cơ sở vật chất và đẩy mạnh xã hội hóa công tác giám định.

Để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trong kỷ nguyên mới, các cơ quan xây dựng pháp luật, cơ quan tiến hành tố tụng và các viện nghiên cứu chuyên ngành cần nhanh chóng ứng dụng các kiến nghị của luận văn vào thực tiễn lập pháp và hoạt động nghiệp vụ. Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả vào công tác điều tra, truy tố, xét xử và nghiên cứu khoa học pháp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự Chương 2: Qui định của pháp luật Việt Nam về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự Chương 3: Thực tiễn và giải pháp hoàn thiện pháp luật về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM ĐỊNH TƢ PHÁP TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại của giám định tƣ pháp 1. Khái niệm của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự GĐTP là một hoạt động bổ trợ tư pháp, là công cụ quan trọng, phục vụ đắc lực cho các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng khi giải quyết một số vụ án cụ thể để làm rõ các tình tiết có liên quan đến chuyên môn, khoa học kỹ thuật. Hoạt động GĐTP ra đời và hoạt động hiệu quả đã đóng góp không nhỏ vào việc giải quyết các vụ án hình sự được nhanh chóng, chính xác, khách quan và đúng pháp luật.

Ngược lại, nếu hoạt động GĐTP không có hiệu quả thì việc giải quyết vụ án khó có thể chính xác và công bằng. Theo từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ“giám định” là “việc xem xét và kết luận về một sự vật, hiện tượng mà cơ quan nhà nước cần tìm hiểu và xác định” [33]. Từ điển Bách Khoa Việt Nam cũng có cách định nghĩa tương tự về nghĩa của từ giám định trong ngành luật là “kiểm tra và kết luận về một hiện tượng hoặc một vấn đề mà cơ quan nhà nước cần tìm hiểu và xác định” [34]. Như vậy,“giám định” là việc sử dụng những kiến thức, phương tiện kỹ thuật, kinh nghiệm thực tiễn để nghiên cứu, xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận về một sự vật, hiện tượng, từ đó giúp cho con người có những nhận thức khách quan để giải quyết một vấn đề nào đó.

GĐTP là việc kiểm tra, xem xét và đi đến kết luận về một vấn đề nào đó theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền nhằm đảm bảo cho việc xét xử và giải quyết các tranh chấp của cơ quan này. Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử các vấn đề luật pháp mà cụ thể là các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, lao động, kinh doanh thương mại…nếu phát sinh những vấn đề vướng mắc liên quan đến kiến thức thuộc các lĩnh vực chuyên môn thì các cơ quan THTT sẽ nhờ những cá nhân, tổ chức hoạt động trong 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lĩnh vực chuyên môn xem xét, đánh giá và kết luận khách quan những vấn đề đó để phục vụ cho việc giải quyết vụ án. Pháp lệnh GĐTP năm 2004 là văn bản có tính pháp lý, hệ thống gần như hoàn chỉnh ở nước ta về hoạt động GĐTP đã đưa ra khái niệm tại Điều 1 như sau: Giám định tư pháp là việc sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự do người giám định tư pháp thực hiện theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng nhằm phục vụ cho việc giải quyết các vụ án [31]. Luật Giám định tư pháp năm 2012 đã thay thế cho Pháp lệnh giám định tư pháp năm 2004 có đổi mới, mở rộng một số điều luật.

Theo đó khái niệm GĐTP cơ bản được giữ nguyên một số phần, bổ sung thêm chủ thể thực hiện giám định là “người giám định tư pháp” và mở rộng quyền yêu cầu giám định. Giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức,phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định theo quy định của Luật này [19]. Hiện nay các nước trên thế giới đều có những quan niệm về GĐTP nói chung và GĐTP trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Ở nước ta, theo luật hiện hành chỉ có khái niệm GĐTP về những vấn đề có liên quan đến việc giải quyết vụ án hành chính, dân sự và hình sự nhưng không quy định GĐTP trong tố tụng hình sự là gì.

Trong khoa học pháp lý hiện nay ở Việt Nam, có một số quan điểm về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự như sau: Quan điểm thứ nhất, giám định tư pháp trong tố tụng hình sự là việc nghiên cứu các vật chứng, chứng từ, tử thi, tình trạng sức khỏe và đặc điểm thể chất của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người sống có ý nghĩa đối với vụ án, do người có hiểu biết chuyên môn tiến hành theo yêu cầu của cơ quan điều tra bằng quyết định trưng cầu giám định. Khái niệm này đã cụ thể hóa các hoạt động giám định trong tố tụng hình sự nhưng phạm vi chủ thể của khái niệm này quá hẹp vì giám định tư pháp trong tố tụng hình sự không chỉ được tiến hành theo yêu cầu của cơ quan điều tra mà còn theo yêu cầu của những người tiến hành tố tụng khác nữa (Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển…) Quan điểm thứ hai cho rằng, trong tố tụng hình sự giám định là việc nghiên cứu, phân tích, xét nghiệm do các nhà khoa học, kĩ thuật và chuyên môn khác tiến hành theo yêu cầu của cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án về những vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự. So với quan điểm thứ nhất, quan điểm này phù hợp hơn với các quy định của BLTTHS năm 2003 xét về mặt chủ thể có thẩm quyền trưng cầu giám định. Tuy nhiên khái niệm này cũng chưa bao quát hết nội hàm các quy định của pháp luật tố tụng về chủ thể có thẩm quyền trưng cầu giám định cũng như những nội dung khác liên quan đến GĐTP trong TTHS.

Có thể nhận thấy, GĐTP trong tố tụng hình sự là hoạt động xuất hiện trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự.GĐTP chỉ được tiến hành khi được TCGĐ theo quy định của pháp luật TTHS. Nói cách khác, chỉ có hoạt động giám định tiến hành theo trưng cầu của CQTHTT và NTHTT theo quy định của pháp luật nhằm phục vụ cho việc giải quyết vụ án hình sự thì mới là GĐTP trong tố tụng hình sự. GĐTP là công việc đòi hỏi người làm công tác này là những giám định viên tư pháp có đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, có kiến thức về pháp luật, phẩm chất chính trị, có hiểu biết về các lĩnh vực khoa học khác nhau để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của các CQTHTT trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử các vụ án nói chung và các vụ án hình sự nói riêng. Đối với các vụ án hình sự, giám định viên sẽ làm công tác chuyên môn và đưa ra kết luận về các vấn đề đã được trưng cầu giám định như: nguyên nhân cái chết, mức độ thương tích, công cụ gây thương tích, thành phần, tính năng các mẫu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vật, tình trạng tâm thần của bị can, bị cáo.

Kết quả của công tác này thể hiện bằng bản kết luận giám định.Đây chính là một tài liệu, chứng cứ khoa học để các cơ quan tố tụng giải quyết được vụ án.Đồng thời, bản KLGĐ còn là tài liệu khoa học bổ ích cho những nghiên cứu về pháp y học, y học, điều tra hình sự, tội phạm học và những ngành khoa học liên quan khác. Từ những phân tích trên, có thể hiểu “Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự là việc người giám định tư pháp, người có kiến thức chuyên môn trong những lĩnh vực khác nhau, sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự theo quyết định trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, các cơ quan khác được thực hiện một số hoạt động tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định theo quy định của pháp luật. Tóm lại, GĐTP là một biện pháp bổ trợ vô cùng cần thiết và hữu hiệu trong hoạt động tố tụng hình sự. Hiểu và nắm rõ được bản chất cũng như vai trò của GĐTP sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc giải quyết các vụ án hình sự và phòng ngừa tội phạm nói chung.

Đặc điểm của giám định tư pháp trong tố tụng hình sự GĐTP trong TTHS là hoạt động của cơ quan chuyên môn nhằm đưa ra kết luận có tính chất khoa học về các vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự, phục vụ cho quá trình giải quyết vụ án hình sự. Hoạt động này được tiến hành bởi các cơ quan chuyên môn theo trình tự, thủ tục, thời hạn do BLTTHS quy định. Các cơ quan chuyên môn sẽ sử dụng tri thức khoa học để nghiên cứu, kết luận các vấn đề cần giám định nhằm xác lập, thu thập, củng cố, kiểm tra và đánh giá các tài liệu, chứng cứ phục vụ cho khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Từ những phân tích trên có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của GĐTP trong TTHS như sau: Thứ nhất đây là hoạt động được thực hiện theo một quy trình bơi quy định của BLTTHS do cơ quan, người có thẩm quyền trưng cầu trong quá trình giải quyết vụ án hình sự hoặc người có yêu cầu giám định theo quy định của pháp luật.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hoạt động giám định phải được thực hiện theo một quy trình do pháp luật tố tụng hình sự quy định hết sức chặt chẽ về thủ tục, thời hạn, hình thức, chủ thể trưng cầu giám định, người có quyền yêu cầu giám định, trường hợp giám định.Các thủ tục này được quy định trong BLTTHS và trong Luật Giám định tư pháp. Thứ hai đây là hoạt động không mang tính hành chính, mệnh lệnh – phục tùng mà mang tính khoa học, chất lượng, giá trị của kết luận giám định không phụ thuộc vào cấp hành chính mà phụ thuộc vào trình độ, năng lực và uy tín của tổ chức, người giám định.