Tri Thức và Quyền Lực Tri Thức trong Tư Tưởng Chính Trị của Alvin Toffler

Alvin Toffler, một trong những nhà tương lai học hàng đầu, đã có những đóng góp quan trọng trong… 201 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2012.

• Tác giả: Ông Văn Năm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Đình Nghiệm
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử triết học
• Đề tài: Tri Thức và Quyền Lực Tri Thức trong Tư Tưởng Chính Trị của Alvin Toffler
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC CỦA ALVIN TOFFLER
• 1.1. Alvin Toffler - con người và sự nghiệp
• 1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề khoa học của sự hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler
• 1.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2.2. Tiền đề khoa học
• 1.3. Tiền đề lý luận hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler
• 1.3.1. Tư tưởng về Nhà nước lý tưởng của Plato và Aristotle
• 1.3.2. Tư tưởng về vai trò của khoa học từ Roger Bacon, Francis Bacon đến René Descartes
• 1.3.3. Khuynh hướng thực chứng – khoa học và thuyết kỹ trị trong triết học phương Tây
• 1.4. Những tư tưởng cơ bản trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler
• 1.4.1. Thuyết về sự thích nghi
• 1.4.2. Tư tưởng về ba làn sóng văn minh
• 1.4.3. Tư tưởng về quyền lực tri thức
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER VỀ TRI THỨC VÀ QUYỀN LỰC TRI THỨC
• 2.1. Quan điểm của Alvin Toffler về tri thức, quyền lực và chủ thể quyền lực
• 2.1.1. Quan điểm của Alvin Toffler về tri thức
• 2.1.2. Quan điểm của Alvin Toffler về quyền lực
• 2.1.3. Quan điểm của Alvin Toffler về chủ thể quyền lực
• 2.2. Tư tưởng của Alvin Toffler về phẩm chất của quyền lực và các loại quyền lực truyền thống
• 2.2.1. Phẩm chất của quyền lực
• 2.2.2. Quyền lực của bạo lực
• 2.2.3. Quyền lực của tiền
• 2.3. Tư tưởng của Alvin Toffler về bước chuyển của quyền lực và quyền lực của tri thức
• 2.3.1. Bước chuyển của quyền lực
• 2.3.2. Quyền lực của tri thức
• 2.4. Thực chất, hạn chế và giá trị của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.4.1. Thực chất, hạn chế của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.4.2. Giá trị của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: Ý NGHĨA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NGUỒN LỰC TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Ý nghĩa của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức đối với việc xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam
• 3.2. Những vấn đề đặt ra từ tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam
• 3.2.1. Tóm lược về thực trạng đội ngũ trí thức khoa học ở nước ta hiện nay
• 3.2.2. Một số nguyên tắc và những vấn đề đặt ra nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Alvin Toffler Về Tri Thức Quyền Lực

Alvin Toffler, một trong những nhà tương lai học hàng đầu, đã có những đóng góp quan trọng trong việc phân tích vai trò của tri thức và quyền lực tri thức trong xã hội hiện đại. Ông dự báo về một nền văn minh mới, văn minh trí tuệ, nơi tri thức trở thành yếu tố then chốt quyết định sự phát triển của quốc gia và dân tộc. Toffler nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh kinh tế tri thức đang trỗi dậy, việc sở hữu và quản lý thông tin và tri thức là cơ sở của quyền lực mới về chính trị và kinh tế. Tư tưởng của ông đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, kinh tế, chính trị gia và xã hội học trên toàn thế giới. Quan điểm của Toffler về quyền lực tri thức được xem như một tuyên ngôn của thời đại mới, thời đại mà tri thức là sức mạnh đặc biệt và đang dần thay thế các hình thái quyền lực truyền thống.

1.1. Bối Cảnh Hình Thành Tư Tưởng Chính Trị Alvin Toffler

Tư tưởng của Alvin Toffler không hình thành trong chân không. Nó được định hình bởi những biến đổi sâu sắc trong kinh tế - xã hội và sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ. Sự trỗi dậy của xã hội thông tin, sự lan tỏa của Internet và vô tuyến đã tạo ra một môi trường cạnh tranh mới, nơi tri thức trở thành vũ khí chiến lược. Toffler nhận thấy rằng, nền kinh tế không còn dựa vào cơ bắp và tài nguyên thiên nhiên mà chủ yếu dựa vào tri thức, khoa học, và công nghệ. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu xã hội, với sự gia tăng của lực lượng lao động trí óc và sự nổi lên của giới thượng lưu tri thức trị.

1.2. Ảnh Hưởng Từ Các Học Thuyết Chính Trị Tiền Bối

Tư tưởng của Toffler chịu ảnh hưởng từ nhiều học thuyết chính trị tiền bối. Ông kế thừa tư tưởng về vai trò của khoa học từ Roger Bacon, Francis Bacon đến René Descartes. Đồng thời, ông cũng tiếp thu khuynh hướng thực chứng – khoa học và thuyết kỹ trị trong triết học phương Tây. Tuy nhiên, Toffler đã phát triển những tư tưởng này một cách sáng tạo, đặc biệt là trong việc nhấn mạnh vai trò của tri thức như một nguồn quyền lực mới trong xã hội thông tin. Ông cho rằng, tri thức không chỉ là công cụ để giải quyết vấn đề mà còn là yếu tố then chốt để định hình tương lai.

II. Thách Thức Tiếp Cận Quyền Lực Tri Thức Theo Alvin Toffler

Mặc dù tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức mang tính đột phá và có giá trị dự báo cao, nhưng việc tiếp cận và ứng dụng nó cũng đặt ra nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để đảm bảo dân chủ hóa tri thức, để mọi người đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng tri thức một cách bình đẳng. Bên cạnh đó, việc quản lý và bảo vệ sở hữu trí tuệ cũng là một vấn đề nan giải trong bối cảnh cách mạng tri thức. Ngoài ra, cần phải nhận diện và giải quyết những hạn chế trong tư tưởng của Toffler, đặc biệt là những hạn chế xuất phát từ lập trường giai cấp tư sản của ông.

2.1. Vấn Đề Dân Chủ Hóa Tri Thức Trong Xã Hội Hiện Đại

Trong xã hội thông tin, tri thức trở thành một nguồn tài nguyên quan trọng, nhưng không phải ai cũng có cơ hội tiếp cận nó một cách bình đẳng. Sự phân hóa giàu nghèo, sự khác biệt về trình độ học vấn và khả năng tiếp cận công nghệ có thể tạo ra những rào cản đối với việc dân chủ hóa tri thức. Do đó, cần có những chính sách và biện pháp để đảm bảo rằng mọi người, đặc biệt là những người yếu thế, đều có thể tiếp cận và sử dụng tri thức để cải thiện cuộc sống của mình. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào giáo dục, đào tạo, và cơ sở hạ tầng thông tin.

2.2. Quản Lý và Bảo Vệ Sở Hữu Trí Tuệ Trong Kỷ Nguyên Số

Trong kỷ nguyên số, việc sao chép và lan truyền thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Điều này đặt ra những thách thức lớn đối với việc quản lý và bảo vệ sở hữu trí tuệ. Cần có những cơ chế pháp lý và công nghệ hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của những người sáng tạo ra tri thức, đồng thời khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo. Tuy nhiên, cần tránh việc lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ để hạn chế sự tiếp cận tri thức của cộng đồng.

III. Phương Pháp Phân Tích Quyền Lực Tri Thức Của Alvin Toffler

Để hiểu rõ hơn về tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức, cần phải phân tích một cách hệ thống các khái niệm cơ bản mà ông sử dụng. Đó là các khái niệm về tri thức, quyền lực, chủ thể quyền lực, phẩm chất quyền lực, quyền lực của bạo lực, quyền lực của của cải, bước chuyển của quyền lực và quyền lực của tri thức. Bằng cách làm rõ nội dung của các khái niệm này, chúng ta có thể thấy được sự độc đáo và sâu sắc trong cách tiếp cận của Toffler về quyền lực trong xã hội thông tin.

3.1. Quan Điểm Của Toffler Về Tri Thức và Thông Tin

Theo Alvin Toffler, tri thức không chỉ đơn thuần là thông tin. Tri thức là thông tin đã được xử lý, phân tích và ứng dụng vào thực tiễn. Ông nhấn mạnh rằng, trong xã hội thông tin, việc thu thập và xử lý thông tin là rất quan trọng, nhưng quan trọng hơn là khả năng biến thông tin thành tri thức hữu ích. Tri thức là nguồn lực quan trọng nhất để tạo ra sự đổi mới và phát triển. Thông tin và tri thức là hai yếu tố không thể thiếu trong kinh tế tri thức.

3.2. Phân Tích Các Loại Hình Quyền Lực Theo Toffler

Toffler phân biệt ba loại hình quyền lực chính: quyền lực của bạo lực, quyền lực của của cải và quyền lực của tri thức. Ông cho rằng, quyền lực của bạo lực là hình thức quyền lực thấp kém nhất, chỉ được sử dụng để trừng phạt. Quyền lực của của cải linh hoạt hơn, có thể được sử dụng để khen thưởng hoặc trừng phạt. Tuy nhiên, quyền lực của tri thức là hình thức quyền lực cao cấp nhất, linh hoạt nhất và có tính dân chủ nhất. Ông dự báo rằng, trong tương lai, quyền lực của tri thức sẽ thay thế các hình thức quyền lực truyền thống.

IV. Ứng Dụng Tư Tưởng Toffler Vào Phát Triển Nguồn Lực Trí Tuệ

Tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ ở Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế tri thức, việc nghiên cứu và ứng dụng tư tưởng của Toffler có thể giúp chúng ta định hướng phát triển khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần phải có sự điều chỉnh và vận dụng sáng tạo để phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

4.1. Xây Dựng Nền Kinh Tế Tri Thức Tại Việt Nam

Việc xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và cơ sở hạ tầng thông tin. Cần có những chính sách khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu phát triển công nghệ mới. Đồng thời, cần phải nâng cao trình độ dân trí, tạo ra một xã hội học tập, nơi mọi người đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng tri thức.

4.2. Phát Huy Nguồn Lực Trí Tuệ Việt Nam Trong Bối Cảnh Mới

Việt Nam có một đội ngũ trí thức đông đảo và giàu tiềm năng. Để phát huy tối đa nguồn lực này, cần phải tạo ra một môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Cần có những chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với những người có đóng góp vào sự phát triển khoa học công nghệ. Đồng thời, cần phải tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia giỏi từ nước ngoài về làm việc tại Việt Nam.

V. Kết Luận Giá Trị và Hạn Chế Tư Tưởng Alvin Toffler

Tóm lại, tư tưởng của Alvin Toffler về tri thức và quyền lực tri thức có giá trị to lớn trong việc giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự biến đổi của xã hội hiện đại và định hướng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, cần phải nhận thức rõ những hạn chế trong tư tưởng của ông, đặc biệt là những hạn chế xuất phát từ lập trường giai cấp tư sản. Việc vận dụng tư tưởng của Toffler vào thực tiễn cần phải có sự điều chỉnh và sáng tạo để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng quốc gia và từng giai đoạn phát triển.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Tư Tưởng Chính Trị Toffler

Tư tưởng của Alvin Toffler là một hệ thống quan điểm toàn diện về sự phát triển của xã hội, từ làn sóng thứ nhất đến làn sóng thứ ba và xa hơn nữa. Ông đã có những dự báo chính xác về sự trỗi dậy của xã hội thông tin và vai trò của tri thức trong nền kinh tế hiện đại. Tuy nhiên, cần phải phê phán những hạn chế trong tư tưởng của ông, đặc biệt là những quan điểm mang tính duy ý chí và thiếu tính biện chứng.

5.2. Tương Lai Của Tri Thức và Quyền Lực Trong Thế Giới Biến Động

Trong một thế giới ngày càng biến động và phức tạp, tri thức sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Tuy nhiên, cần phải đảm bảo rằng tri thức được sử dụng một cách có trách nhiệm và vì lợi ích chung của nhân loại. Cần phải xây dựng một hệ thống giáo dục và đào tạo tiên tiến, tạo ra những con người có khả năng tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và thích ứng với sự thay đổi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ triết học chuyên ngành Lịch sử Triết học (mã số 62.01) của nghiên cứu sinh Ông Văn Năm, được thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Đình Nghiệm, tập trung nghiên cứu đề tài: "Tri thức và quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị Alvin Toffler".

Về tính cấp thiết, luận án xuất phát từ bối cảnh nhân loại bước vào thập kỷ thứ hai của thế kỷ XXI với những bước chuyển biến căn bản về lực lượng sản xuất dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Nền kinh tế thế giới chuyển dịch từ mô hình dựa trên tài nguyên thiên nhiên và cơ bắp sang nền kinh tế tri thức. Trong cơ cấu xã hội, tầng lớp lao động trí óc dần thay thế lao động chân tay truyền thống, và đội ngũ chuyên gia, nhà quản lý, nhà kỹ trị nắm giữ vị trí quan trọng trong quản trị xã hội. Dẫn lời của nhà tương lai học Alvin Toffler: "Con đường quyền lực và phát triển kinh tế của thế kỷ XXI không còn là con đường khai phát từ nguyên liệu và gân cốt của con người. Mà như chúng ta đã thấy là phải vận dụng con đường Tâm Trí mà thôi", luận án khẳng định tri thức đã trở thành một dạng quyền lực trung tâm thay thế dần các dạng thức quyền lực truyền thống. Đồng thời, việc nghiên cứu tư tưởng này đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI nhằm phát triển kinh tế tri thức, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa để tạo nền tảng đưa đất nước cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Mặc dù các tác phẩm của Alvin Toffler đã được dịch và giới thiệu rộng rãi, song các nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận tản mạn về phương diện kinh tế tri thức, giáo dục hoặc lý thuyết ba làn sóng văn minh, chưa có một công trình học thuật chuyên sâu nào phân tích toàn diện, hệ thống về phạm trù quyền lực tri thức và thông tin trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler dưới góc độ lịch sử triết học.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ quan điểm của Alvin Toffler về vai trò của tri thức khoa học và quyền lực tri thức; từ đó rút ra ý nghĩa đối với Việt Nam và đề xuất một số nguyên tắc định hướng nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ dân tộc.

Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu tiền đề thực tiễn và tiền đề lý luận hình thành tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức.
2. Phân tích nội dung tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức.
3. Nhận xét, đánh giá những hạn chế, giá trị và rút ra ý nghĩa của tư tưởng Alvin Toffler đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quan điểm về tri thức và quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các phân tích của tác giả về vai trò của tri thức khoa học và thông tin trong làn sóng văn minh thứ ba, được trình bày trong các tác phẩm tiêu biểu như Future Shock (1970), The Third Wave (1980), Powershift (1990) cùng một số công trình liên quan, không đi sâu vào toàn bộ các tác phẩm khác nằm ngoài hệ thống này.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng của Alvin Toffler theo hai nhóm:

Nhóm tài liệu quốc tế bao gồm các công trình nghiên cứu, khảo cứu và dịch thuật:

• E. Capitonov trong công trình Xã hội học thế kỷ XX: Lịch sử và công nghệ (Nguyễn Quý Thanh dịch, NXB Đại học Quốc gia, 2002) đánh giá Alvin Toffler đã đưa ra phương thức tiếp cận khác biệt đối với văn minh công nghiệp và phác thảo các đặc trưng cơ bản của xã hội hậu công nghiệp.
• Duganov với tác phẩm Toàn cầu hóa và vận mệnh nhân loại (Tạp chí Thông tin những vấn đề lý luận, số 19, 2003) phân tích các luận điểm của Alvin Toffler về thông tin, văn hóa, sự chuyển dịch của quyền lực chính trị, đồng thời chỉ rõ những giới hạn mang tính giai cấp tư sản của học giả này.
• A. Finley với công trình Các làn sóng của Toffler, phân tích mô hình vận động xã hội qua các làn sóng văn minh.
• Tần Ngôn Trước trong cuốn Thời đại kinh tế tri thức (NXB Chính trị quốc gia, 2001), tiếp nối và diễn giải hệ thống quan điểm của Toffler về nền kinh tế mới.
• Thẩm Vinh Hoa và Ngô Quốc Diệu (chủ biên) với Tôn trọng tri thức tôn trọng nhân tài kế lớn trăm năm chấn hưng đất nước (Nguyễn Như Diệm dịch, NXB Chính trị quốc gia, 2008), tiếp cận tư tưởng tôn vinh tri thức dưới góc độ quản trị quốc gia.
• James Canton trong tác phẩm Tương lai khác thường (NXB Trẻ, 2011) khẳng định tầm ảnh hưởng của Toffler trong việc định hình các phương pháp dự báo xu hướng tương lai và hoạch định chiến lược.

Nhóm tài liệu trong nước trực tiếp hoặc gián tiếp nghiên cứu tư tưởng Toffler và vấn đề tri thức:

• Nguyễn Phúc Ân với cuốn Một số khía cạnh xã hội (NXB Trẻ, 1996), tóm lược nội dung làn sóng thứ hai và thứ ba.
• Nguyễn Đức Bình trong tác phẩm Góp phần nhận thức thế giới đương đại (NXB Chính trị quốc gia, 2003), phân tích kiến trúc thượng tầng, vai trò của nhà nước và dân chủ trong nền kinh tế tri thức chịu ảnh hưởng từ Toffler.
• Trần Xuân Trường với bài viết Tương lai dưới con mắt nhà tương lai học Alvin Toffler (Tạp chí Cộng sản, số 7 & 8, 1995), vừa tiếp nhận các dự báo công nghệ, vừa phản biện quan điểm của Toffler về gia đình, thiết chế chính trị và quan hệ giai cấp.
• Nguyễn Minh Hiền (2004) với luận văn Bước đầu tìm hiểu học thuyết ba làn sóng văn minh của Alvin Toffler, khái quát đặc trưng ba nền văn minh và đánh giá ưu, nhược điểm trong mô hình dự báo của ông.
• Các công trình nghiên cứu về vai trò trí thức và kinh tế tri thức tại Việt Nam như: Vũ Dương Ninh (1997), Lê Văn Giạng, Ngô Thị Phượng (2007), Nguyễn Đắc Hưng (2008), Nguyễn An Ninh (2008), Trần Hồng Lưu (2009), Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2010), Nguyễn Văn Khánh (2010).

Vị trí của luận án: Kế thừa các tư liệu điểm luận trên, luận án của NCS. Ông Văn Năm tập trung trực tiếp vào mối quan hệ giữa tri thức và quyền lực chính trị trong hệ thống lý thuyết của Alvin Toffler dưới lăng kính lịch sử triết học, giải quyết khoảng trống nghiên cứu mang tính hệ thống về bản chất của quyền lực tri thức trong bối cảnh quá độ sang nền văn minh mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án được xây dựng dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các văn kiện và nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó chủ nghĩa duy vật lịch sử và quan điểm thực tiễn giữ vai trò nền tảng.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo hướng định tính thuần túy thuộc khoa học triết học:

• Phương pháp luận xuyên suốt: Phép biện chứng duy vật, kết hợp phương pháp tiếp cận hình thái kinh tế - xã hội với phương pháp tiếp cận văn minh.
• Nguyên tắc nghiên cứu: Kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp logic và phương pháp lịch sử để khảo cứu quá trình tiến triển tư tưởng của Toffler trong dòng chảy lịch sử tư tưởng phương Tây.
• Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp văn bản học (nghiên cứu, dịch thuật, so sánh câu chữ và thuật ngữ trong các văn bản gốc), phân tích và tổng hợp lý thuyết, đối chiếu, khái quát hóa, phương pháp chuyên gia (hội đồng) và nhân học văn hóa.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu: Luận án sử dụng các văn bản tác phẩm nguyên tác và bản dịch của Alvin Toffler (Future Shock, The Third Wave, Powershift, War and Anti-war, Creating a New Civilization, The Eco-spasm Report, Previews and Premises, The Adaptive Corporation), các công trình kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, các tư liệu lịch sử triết học phương Tây từ Cổ đại đến Hiện đại, cùng số liệu thống kê khoa học - xã hội được trích dẫn từ các nguồn công bố chính thức.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những điều kiện và tiền đề hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler

Chương 1 làm rõ bối cảnh lịch sử, con người, sự nghiệp và nguồn gốc lý luận dẫn đến sự ra đời tư tưởng quyền lực tri thức của Alvin Toffler.

Alvin Toffler sinh ngày 04/10/1928 tại New York (Mỹ), tốt nghiệp cử nhân văn chương tại Đại học New York, từng là phó tổng biên tập tạp chí Fortune và cộng tác với nhiều cơ quan nghiên cứu quốc tế. Cùng người vợ là bà Heidi Toffler, ông đã xây dựng các tác phẩm gây ảnh hưởng lớn đến giới chính khách và doanh nhân toàn cầu, bao gồm các nhà lãnh đạo như Bill Clinton (với chiến dịch "Chiếc cầu bắc vào tương lai"), Chu Dung Cơ và Kim Dae Jung.

Về điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề khoa học, nửa sau thế kỷ XX chứng kiến sự tích lũy tri thức tăng theo cấp số nhân:

• Tốc độ ấn loát: Thế kỷ XV, Johannes Gutenberg phát minh ra kỹ thuật in chữ rời; trước năm 1500 châu Âu in sách với tốc độ 1.000 đầu sách/năm; đến năm 1950 đạt 120.000 đầu sách/năm; thập niên 1960 đạt tốc độ 1.000 cuốn sách/ngày.
• Ấn phẩm định kỳ và tạp chí: Giai đoạn 1959-1969, số tạp chí chuyên đề tại Mỹ tăng từ 126 lên 235 tờ; chính phủ Mỹ xuất bản hàng năm khoảng 100.000 bài báo, sách và tạp chí. Số tạp chí khoa học toàn cầu từ 10 tờ vào giữa thế kỷ XVIII tăng lên 100.000 tờ vào giữa thế kỷ XX; ấn phẩm khoa học kỹ thuật tăng với tốc độ 600% mỗi thế kỷ.
• Đội ngũ nhà khoa học: Năm 1800 toàn thế giới có khoảng 1.000 nhà khoa học; năm 1850 tăng lên 10.000 người; năm 1900 đạt 100.000 người và đến năm 1970 con số này là 3.200.000 người.
• Chu kỳ nhân đôi tri thức: Thế kỷ XIX là 50 năm/lần; đầu thế kỷ XX là 30 năm/lần; giữa thập niên 50 của thế kỷ XX rút ngắn xuống 10 năm/lần.
• Tiềm lực R&D và bằng sáng chế: Tại Mỹ, hệ thống R&D gồm các công ty, đại học và hơn 700 phòng thí nghiệm liên bang với kinh phí đầu tư 150 tỷ USD/năm. Tổng số bằng sáng chế trước thế kỷ XX dưới 1 triệu bản, đến thế kỷ XX đạt 40 triệu bản. Giai đoạn 1901-1991, Mỹ chiếm 203 trong tổng số 620 giải Nobel thế giới (30%); riêng giai đoạn 1990-1998, Mỹ chiếm 54 trên tổng số 72 giải Nobel. Mỹ sản xuất 1/4 GDP toàn cầu dù dân số chỉ chiếm 1/22 nhân loại.

Về tiền đề lý luận, Toffler kế thừa nhiều luồng tư tưởng trong lịch sử triết học:

1. Tư tưởng Hy Lạp Cổ đại: Plato trong tác phẩm Cộng hòa xác lập bảng phân tầng quyền lực dựa trên cấu trúc ba phần của linh hồn, đặt triết gia cai trị (đẳng cấp vàng - lý trí) lên vị trí lãnh đạo tối cao, xếp trên chiến binh (đẳng cấp bạc - ý chí) và người lao động/buôn bán (đẳng cấp đồng, sắt - dục vọng). Aristotle khẳng định con người là thực thể chính trị, đề cao đức hạnh trí tuệ, phân tích ba hình thức cai trị kiểu mẫu (quân chủ, quý tộc, công cộng) đối lập với ba hình thức lệch lạc (bạo chính, hoạt đầu, dân chủ) và nhấn mạnh nguyên tắc trung dung.
2. Tư tưởng Cận đại: Roger Bacon (1214–1294) đề xướng phương pháp thực nghiệm khoa học với khẩu hiệu "tri thức là sức mạnh". Francis Bacon (1561–1626) trong Novum Organum khởi xướng chương trình "Đại phục hồi khoa học", biến tri thức thành công cụ nhận thức và cải tạo tự nhiên. René Descartes (1596–1650) thiết lập phương pháp diễn dịch duy lý.
3. Khuynh hướng thực chứng và thuyết kỹ trị: Chủ nghĩa thực chứng của Auguste Comte, H. Spencer, E. Mach, B. Russell. Thuyết kỹ trị của Thorstein Veblen, Daniel Bell, Zbigniew Brzezinski, Jean Fourastié, Raymond Aron và James Burnham (với tác phẩm The Managerial Revolution, 1991) chỉ ra quyền kiểm soát tư bản chuyển từ giới chủ sở hữu sang các chuyên gia, nhà quản lý.

Dưới đây là bảng tổng hợp các chỉ số phân tầng quyền lực của thuyết "Thiên đường công nghệ" được tác giả trình bày trong luận án:

Các chỉ số	Xã hội tiền công nghiệp	Xã hội công nghiệp	Xã hội hậu công nghiệp
Tài nguyên	Đất đai	Máy móc	Tri thức
Thiết chế xã hội chủ yếu	Trang trại, đồn điền	Các công ty tư nhân	Trường Đại học, viện nghiên cứu
Nhân vật chiếm ưu thế	Chủ đất – nhà binh	Nhà kinh doanh	Bác học, cán bộ khoa học
Phương thức quyền lực	Kiểm soát trực tiếp bằng bạo lực chính trị	Tác động trực tiếp bằng chính trị	Cân bằng các lực lượng kỹ thuật – quyền lựa chọn
Cơ sở giai cấp	Sở hữu. Sức mạnh quân sự	Sở hữu tổ chức chính trị, trình độ chuyên môn kỹ thuật	Trình độ chuyên môn kỹ thuật
Phương thức lập nghiệp	Thừa kế. Chiếm đoạt bằng quân sự	Tạo dựng. Học vấn kỹ thuật	Tổ chức chính trị, trình độ học vấn, trau dồi

Các tư tưởng cơ bản trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler bao gồm:

• Thuyết về sự thích nghi (Future Shock): Cảnh báo "cú sốc tương lai" do tốc độ thay đổi quá nhanh của xã hội vượt quá khả năng thích ứng tâm sinh lý của con người.
• Tư tưởng về ba làn sóng văn minh (The Third Wave): Chia lịch sử thành làn sóng thứ nhất (văn minh nông nghiệp), làn sóng thứ hai (văn minh công nghiệp) và làn sóng thứ ba (văn minh hậu công nghiệp dựa trên máy tính, thông tin và công nghệ sinh học).
• Tư tưởng về quyền lực tri thức (Powershift): Nhận định sự dịch chuyển nền tảng quyền lực từ bạo lực và của cải sang tri thức.

Chương 2: Nội dung cơ bản trong tư tưởng Alvin Toffler về tri thức và quyền lực tri thức

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống khái niệm và logic phát triển quyền lực trong tư tưởng Toffler.

Về các khái niệm nền tảng:

• Tri thức: Được hiểu là dữ liệu và thông tin đã qua xử lý, có tính chất phi vật thể, không bị hao mòn hay mất đi qua quá trình sử dụng và có thể tái sinh không giới hạn.
• Quyền lực: Là khả năng áp đặt ý chí hoặc điều khiển hành vi của đối tượng khác phục vụ cho mục tiêu của chủ thể.
• Chủ thể quyền lực: Dịch chuyển từ tầng lớp phong kiến nắm giữ đất đai (làn sóng thứ nhất), giới tư sản tài chính công nghiệp sở hữu máy móc (làn sóng thứ hai) sang đội ngũ chuyên gia, kỹ trị và những người sở hữu tri thức, thông tin (làn sóng thứ ba).

Về phẩm chất của quyền lực và các loại quyền lực truyền thống:

• Quyền lực của bạo lực: Là loại quyền lực có phẩm chất thấp nhất vì thiếu tính linh hoạt, chỉ có thể dùng để trừng phạt hoặc ngăn cấm mà không tạo ra giá trị mới hay của cải vật chất.
• Quyền lực của của cải (tiền tệ): Là loại quyền lực có phẩm chất trung bình, linh hoạt hơn bạo lực vì có khả năng vừa trừng phạt vừa ban thưởng, nhưng bị giới hạn bởi tính hữu hạn của vật chất (khi tiêu xài thì nguồn lực giảm dần).

Về bước chuyển quyền lực và quyền lực của tri thức:

• Tri thức là nguồn quyền lực có phẩm chất cao nhất do tính linh hoạt tuyệt đối, tính dân chủ hóa (bất kỳ ai cũng có thể sở hữu thông tin) và khả năng tạo ra giá trị gia tăng vô hạn. Tri thức có thể điều khiển và nâng cao hiệu quả của cả bạo lực và tiền tệ, đồng thời có khả năng thay thế các yếu tố sản xuất truyền thống như tài nguyên, sức lao động và thời gian.

Về thực chất, hạn chế và giá trị của tư tưởng:

• Giá trị: Dự báo sớm và chính xác xu hướng trỗi dậy của kinh tế tri thức, vai trò của công nghệ thông tin và sự thay đổi trong quản trị chính trị - xã hội hiện đại.
• Hạn chế: Đứng trên lập trường của thế giới quan tư sản, tuyệt đối hóa yếu tố kỹ thuật - công nghệ (thuyết quyết định luận công nghệ), phủ nhận quy luật đấu tranh giai cấp và tính chất quyết định của quan hệ sản xuất đối với sự biến đổi của các hình thái kinh tế - xã hội.

Chương 3: Ý nghĩa và những vấn đề đặt ra từ tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 vận dụng các kết quả nghiên cứu vào điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Ý nghĩa đối với việc xây dựng kinh tế tri thức:

• Cung cấp khung tham chiếu lý thuyết để nhận diện bước chuyển văn minh, từ đó xác định khoa học và công nghệ là động lực then chốt của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Định hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng gia tăng hàm lượng chất xám và dịch vụ công nghệ cao.

Thực trạng đội ngũ trí thức và nguồn lực khoa học ở Việt Nam:

• Đội ngũ trí thức có bước phát triển về số lượng nhưng phân bố chưa đồng đều, tỷ lệ chuyên gia đầu ngành còn mỏng, cơ chế đãi ngộ và môi trường làm việc còn nhiều bất cập, sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn sản xuất còn hạn chế.

Các nguyên tắc và vấn đề đặt ra nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ:

• Hoàn thiện hệ thống thể chế và chính sách trọng dụng nhân tài, tạo môi trường tự do học thuật và sáng tạo khoa học.
• Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục - đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn mực quốc tế và kinh tế tri thức.
• Tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính cho hệ thống R&D quốc gia, gắn kết các viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp sản xuất.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước và điều hành xã hội.

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt lý luận: Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ một cách toàn diện các khái niệm cấu thành tư tưởng chính trị của Alvin Toffler về tri thức và quyền lực tri thức, bao gồm: bản chất tri thức, phân loại phẩm chất quyền lực (bạo lực, của cải, tri thức), cơ chế chuyển dịch quyền lực và vai trò của chủ thể kỹ trị. Công trình đóng góp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu cho lịch sử triết học phương Tây và tương lai học tư sản.
2. Về mặt thực tiễn: Luận án chỉ ra những mặt hợp lý có thể kế thừa và những giới hạn thế giới quan cần phê phán từ tư tưởng Toffler; đề xuất hệ thống nguyên tắc định hướng và giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ trí thức, phát huy nguồn lực trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế tri thức tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình: Luận án chủ yếu tập trung nghiên cứu tư tưởng của Alvin Toffler qua các tác phẩm bàn về làn sóng thứ ba và quyền lực tri thức (Future Shock, The Third Wave, Powershift), chưa bao quát toàn bộ mọi bài viết, tiểu luận và các công trình hợp tác khác của tác giả.

Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục so sánh học thuyết quyền lực của Alvin Toffler với các lý thuyết triết học chính trị phương Tây đương đại khác (như Michel Foucault, Daniel Bell); đồng thời khảo sát định lượng sâu hơn về sự thay đổi cơ cấu lao động trí thức trong quá trình chuyển đổi số tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Triết học, Lịch sử Triết học, Xã hội học và Khoa học Chính trị trong việc giảng dạy, học tập các chuyên đề về Lịch sử triết học phương Tây thế kỷ XX, Triết học chính trị và Xã hội học tri thức.
• Các nhà quản lý, hoạch định chính sách thuộc các cơ quan nghiên cứu chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc xây dựng cơ chế phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chiến lược kinh tế tri thức.
• Các phần có giá trị tham khảo cao gồm: Chương 1 (hệ thống hóa các tiền đề lịch sử triết học từ Plato đến Francis Bacon và thuyết kỹ trị) và Chương 2 (phân tích chi tiết ba cấp độ phẩm chất quyền lực).

Câu hỏi thường gặp

1. Theo Alvin Toffler, ba nguồn quyền lực cơ bản của xã hội loài người có phẩm chất và đặc tính như thế nào? Alvin Toffler phân chia ba nguồn quyền lực gồm bạo lực, tiền tài (của cải) và tri thức. Bạo lực có phẩm chất thấp nhất và kém linh hoạt nhất vì chỉ dùng để trừng phạt. Của cải có phẩm chất bậc trung, linh hoạt hơn vì vừa dùng để khen thưởng vừa dùng để trừng phạt, nhưng bị tiêu hao khi sử dụng. Tri thức là nguồn quyền lực có phẩm chất cao nhất, linh hoạt nhất, dân chủ nhất và không bao giờ cạn kiệt, có khả năng thay thế và chi phối cả bạo lực lẫn của cải.

2. Những tiền đề triết học Cổ đại và Cận đại nào đã trực tiếp đặt nền tảng cho tư tưởng quyền lực tri thức của Alvin Toffler? Toffler kế thừa mô hình nhà nước lý tưởng và phân tầng quyền lực theo lý trí (đẳng cấp vàng - triết gia cai trị) của Plato, nguyên tắc đức hạnh trí tuệ và chính trị trung dung của Aristotle, tư tưởng khoa học thực nghiệm của Roger Bacon, phương pháp diễn dịch của René Descartes, và trực tiếp nhất là khẩu hiệu "Tri thức là sức mạnh" (Knowledge is power) cùng chương trình "Đại phục hồi khoa học" trong tác phẩm Novum Organum của Francis Bacon.

3. Luận án đã trích dẫn những số liệu thống kê cụ thể nào để chứng minh sự bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ nửa sau thế kỷ XX? Luận án dẫn chứng: Số lượng nhà khoa học tăng từ 1.000 người (năm 1800) lên 3.200.000 người (năm 1970); chu kỳ nhân đôi tri thức rút ngắn từ 50 năm (thế kỷ XIX) xuống còn 10 năm (giữa thế kỷ XX); số bằng sáng chế thế kỷ XX đạt 40 triệu bản; tốc độ in ấn đạt 1.000 cuốn sách/ngày vào thập niên 1960; kinh phí R&D của Mỹ đạt 150 tỷ USD/năm; và Mỹ chiếm 203/620 giải Nobel giai đoạn 1901-1991.

4. Bảng phân tầng quyền lực của thuyết "Thiên đường công nghệ" trong văn bản phân định sự khác nhau giữa xã hội công nghiệp và xã hội hậu công nghiệp ra sao? Trong xã hội công nghiệp, tài nguyên chủ yếu là máy móc, thiết chế trung tâm là công ty tư nhân, nhân vật chiếm ưu thế là nhà kinh doanh, cơ sở giai cấp dựa trên sở hữu tổ chức chính trị và trình độ kỹ thuật. Trong xã hội hậu công nghiệp, tài nguyên chuyển sang tri thức, thiết chế trung tâm là trường đại học và viện nghiên cứu, nhân vật chiếm ưu thế là các bác học và cán bộ khoa học, cơ sở giai cấp hoàn toàn dựa trên trình độ chuyên môn kỹ thuật.

5. Luận án chỉ ra hạn chế căn bản nào trong thế giới quan của Alvin Toffler khi nhìn nhận lịch sử xã hội? Hạn chế lớn nhất của Toffler là đứng trên lập trường giai cấp tư sản và rơi vào thuyết quyết định luận công nghệ. Ông tuyệt đối hóa vai trò của khoa học - kỹ thuật, xem các cuộc cách mạng xã hội (như Cách mạng Tháng Mười Nga 1917) chỉ là sự xung đột giữa hai nền văn minh công nghiệp và nông nghiệp chứ không phải kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp, từ đó phủ nhận quy luật vận động của các hình thái kinh tế - xã hội theo quan điểm Mácxít.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Ông Văn Năm đã thực hiện việc phân tích có hệ thống tư tưởng chính trị của Alvin Toffler về tri thức và quyền lực tri thức từ góc độ lịch sử triết học. Tác giả đã làm rõ các tiền đề kinh tế - xã hội, khoa học kỹ thuật và cơ sở lý luận từ triết học Cổ đại, Cận đại đến thuyết kỹ trị hiện đại đã định hình nên quan điểm của Toffler. Công trình chỉ ra bước chuyển dịch tất yếu từ các hình thái quyền lực truyền thống (bạo lực, của cải) sang quyền lực của tri thức, đồng thời đánh giá khách quan cả giá trị dự báo lẫn những giới hạn thế giới quan tư sản của học thuyết này. Trên cơ sở đó, luận án rút ra những bài học và nguyên tắc định hướng có giá trị tham khảo thiết thực cho quá trình phát huy nguồn lực trí tuệ và xây dựng kinh tế tri thức tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC CỦA ALVIN TOFFLER 1. Alvin Toffler - con người và sự nghiệp Alvin Toffler sinh ngày 04 - 10 – 1928, tại New York – Mỹ và hiện ông đang sống cùng gia đình tại vùng Bel Air thuộc thành phố Los Angeles, bang California. Ông tốt nghiệp cử nhân văn chương tại đại học New York. Với bộ ba tác phẩm chủ đạo Alvin Toffler nổi lên như một nhà dự báo có ảnh hưởng lớn trên thế giới trong những năm cuối của thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI.

Trong những tác phẩm của mình, ông không trực tiếp phân tích tình hình thế giới như nó vốn có, mà chủ yếu là nêu lên những xu hướng biến đổi và phát triển của văn minh loài người. Như chính lời ông nói, những cuốn sách của ông “dựa vào giả thuyết cho rằng những thay đổi nhanh chóng của thế giới hiện thời không phải là hỗn loạn và ngẫu nhiên như người ta tưởng”, mà là một quá trình biến đổi từ nền văn minh này sang nền văn minh khác của loài người. Chỉ trong một thời gian dài bằng một đời người, “văn minh nhà máy” hay còn gọi là văn minh công nghiệp (Làn sóng thứ hai) từng thống trị thế giới nhiều thế kỷ sẽ bị thay thế bằng một nền văn minh mới, khác về cơ bản. Và theo ông, thời điểm chúng ta đang sống – thập kỷ 90 – trong cách nhìn ấy chính là một trong những thời điểm “bản lề” lớn nhất của lịch sử loài người.

Cũng cần phải nói rằng, Alvin Toffler không phải là người đầu tiên mô tả những thay đổi của văn minh loài người. Trước đó, đã có một số nhà nghiên cứu nổi tiếng đề cập đến những thay đổi đó. Brzezinski chẳng hạn, đã nêu lên khái niệm “xã hội hậu công nghiệp” từ giữa những năm 60 - 70. Nhưng có thể nói, đến Alvin Toffler, mọi vấn đề trở thành có hệ thống hơn, có sức thuyết phục hơn do ông có cái nhìn bao quát hơn, cụ thể hơn và cũng sâu hơn.

Hơn nữa bởi vì thực tiễn xã hội ở thập kỷ 80 – 90 có những biến động vô cùng to lớn trong điện tử, tin học, viễn thông, v. đã cung cấp dữ kiện nhiều hơn trước để nuôi dưỡng cho những tư tưởng 13 của ông. Ban đầu những tác phẩm đầu tay của ông tập trung vào vấn đề công nghệ và các tác động của công nghệ đến đời sống kinh tế – xã hội, văn hóa, v. Sau đó ông chuyển qua nghiên cứu phản ứng về những sự thay đổi của xã hội.

Các tác phẩm sau này của ông thường đề cập đến sức mạnh của vũ khí, công nghệ và chủ nghĩa tư bản của thế kỷ XXI. Cụ thể, năm 40 tuổi (1968), ông bắt đầu được chú ý với tác phẩm đầu tay The culture consumers (Văn hóa tiêu dùng) viết về con người và ứng xử của họ trong môi trường sản xuất và tiêu thụ. Năm 1970, ông trở nên rất nổi tiếng ở Mỹ khi cho xuất bản tác phẩm thứ hai: Future Shock (Cú sốc tương lai). Sau đó ông được thế giới biết đến với hàng loạt những tác phẩm nổi tiếng, The Third Wave (Làn sóng thứ ba, 1980), Powershift (Thăng trầm quyền lực, 1990), War and antiwar – Survival at the down of 21th century (Chiến tranh và chống chiến tranh – Sự sống còn của loài người ở buổi bình minh của thế kỷ XXI, 1993), Creating a new civilization – Politics of the Third Wave (Tạo dựng một nền văn minh mới – Chính trị của làn sóng thứ ba, 1995), The Eco-spasm report (Dự báo về sự bùng nổ kinh tế, 1975), Previews and Premises (Những tiên đoán và tiền đề, 1983), The adaptive corporation (Công ty uyển chuyển, 1984), Jamerica (1994).

Ngoài ra còn có những tác phẩm ông tham gia với các tác giả khác. Bên cạnh đó, sự thành công của ông trong lĩnh vực khoa học không thể không nhắc đến người đồng hành và cũng là người bạn đời của ông, bà Heidi Toffler. Tại Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều nước trên thế giới, một số tác phẩm của Alvin Toffler được đánh giá là những tác phẩm kinh điển, một thời từng là sách gối đầu dường trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nguyên thủ tướng Chu Dung Cơ. Các tác phẩm cũng như những tư tưởng của ông được sử dụng trong nghiên cứu và giảng dạy tại nhiều nước trên thế giới, chúng cũng là tài liệu được chính khách nhiều quốc gia tham khảo.

Các tác phẩm đó đã ảnh hưởng đến đường lối cai trị và lãnh đạo, cách 14 tư duy về tương lai của nhiều chính phủ. Tại Mỹ, các tác phẩm của Alvin Toffler cũng ảnh hưởng đến một số quan điểm của Nhà Trắng dưới thời cựu tổng thống Bill Clinton. Bill Clinton còn sử dụng các tác phẩm đó nhằm phục vụ cho chiến dịch “Chiếc cầu bắc vào tương lai” (A bridge to the future). Ở Hàn Quốc, trước đây cựu tổng thống Kim Dae Jung đích thân mời Alvin Toffler giúp Hàn Quốc trong việc thực hiện bước quá độ vào nền kinh tế làn sóng thứ ba.

Bằng định hướng chiến lược đó Hàn Quốc đã vươn lên cải thiện vị trí của mình trên bản đồ kinh tế thế giới. Ở Nhật có cả một chương trình tổ chức cho hàng chục nghìn người tham gia đề tìm hiểu nghiên cứu tư tưởng của Alvin Toffler. Theo đánh giá của tạp chí Time (Time magazine) thì Alvin Toffler và Heidi Toffler đã đem đến cho tất cả những ai muốn trở thành nhà tương lai học các chuẩn mực để định hướng suy nghĩ. Accenture, một công ty tư vấn quản lý, bầu ông là một trong những người có tiếng nói ảnh hưởng nhất trong giới doanh nhân, chỉ sau Bill Gates và Peter Drucker.

Financial Times coi ông là “nhà tương lai học nổi tiếng nhất thế giới”. Nhật báo People’s Daily xếp ông vào danh sách 50 người nước ngoài có ảnh hưởng lớn tới Trung Quốc thời hiện đại. Ngoài nghiên cứu viết sách, Alvin Toffler còn tham gia rất nhiều hoạt động. Ông đã từng là phó tổng biên tập của tạp chí Fortune.

Những bài viết của ông được đăng tải trên các tạp chí nổi tiếng như: Fortune, Washington Post, Reader’s Digest, New York Times, Observer, Los Angeles Times, El Pais, London Observer, Korea Economic Daily, Nikkei Business… Ông còn là giáo sư thỉnh giảng và diễn thuyết tại nhiều trường đại học; là thành viên của nhiều tổ chức như: Russell Sage Foudation (Mỹ), International Institute for Strategic Studies (Anh), Futuribles (Pháp), Center for Global Communication (Nhật), Multimedia Super Corridor (Malaysia)… Ngoài ra ông là cộng tác viên của Nhà Trắng, tư vấn cho công ty AT & T (American Telephone and Telegraph Company), Institute for the Future, Educational Facilities Laboratories, Inc… 15 1. Điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề khoa học của sự hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler 1. Điều kiện kinh tế - xã hội Nửa sau thế kỷ XX, nhất là thập kỷ 70 – 80 đến 90, loài người đã chứng kiến những thay đổi rất đáng kinh ngạc trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại. Có thể hình dung tốc độ phát triển vũ bão của khoa học và công nghệ như sau: “Số lượng tri thức khoa học của loài người tích lũy được trong một thế kỷ vừa qua bằng tổng toàn bộ tri thức khoa học mà loài người tích lũy được trong suốt lịch sử tồn tại của mình.

Số lượng tri thức ấy rất có thể được nhân đôi lên trong thế kỷ sau”[15, 213]. Quả thực chỉ trong vòng mấy chục năm gần đây, tri thức của nhân loại tích lũy được đã ngang bằng với tổng số tri thức có trong 2 thiên niên kỷ trước và người ta dự báo rằng, đến năm 2020, tri thức nhân loại sẽ tăng 4 lần so với tri thức đã có hiện nay.Toffler hiện nay chúng ta đang sống trong thời kỳ rực rỡ nhất của lịch sử loài người mà: “Tốc độ thay đổi gia tăng nhanh đến mức trí tưởng tượng của chúng ta cũng không thể theo kịp”[86, 29]. Bước nhảy vọt vĩ đại này được bắt đầu từ khi Gutenberg phát minh ra chữ in vào thế kỷ XV. Trước năm 1500 châu Âu sản xuất sách với tốc độ 1.

Vào năm 1950, bốn thế kỷ rưỡi sau đó, tốc độ tăng vọt với 120. Vào những năm 1960, chỉ một thập kỷ sau, việc xuất bản sách đã thực hiện một bước nhảy có ý nghĩa khác, số sách xuất bản trên thế giới là 1.000 cuốn mỗi ngày. Có thể nói số sách in ra tương đương với tốc độ con người phát hiện ra kiến thực mới. Giữa những năm 1959, và 1969, số lượng tạp chí Mỹ phát hành các đề tài đặc biệt nhảy vọt từ con số 126 lên 235.

Đối với sách cũng thế, số lượng đầu sách tăng lên rất nhanh hàng năm, có khoảng 30.000 đầu sách được in. Thời kỳ này theo con số của A.Toffler, chính phủ Mỹ tạo ra 100.000 bài báo, sách và tạp chí. Trên thế giới, số 16 lượng báo chí, sách vở khoa học và kỹ thuật tăng với tốc độ 600. Giữa thế kỷ XVIII, toàn thế giới chỉ có 10 tờ tạp chí khoa học thì đến giữa thế kỷ XX tăng lên 1.

Về khoa học nếu như năm 1800, số nhà khoa học chỉ là 1.000 người thì đến năm 1850 là 10.000 người, năm 1900 là 100.000 người và đến năm 1970 là 3. Tri thức loài người trong thế kỷ XIX, cứ 50 năm lại tăng lên một lần; đến đầu thế kỷ XX, cứ 30 năm lại tăng lên một lần, nhưng đến giữa những năm 50 của thế kỷ XX, cứ 10 năm lại tăng lên một lần. Hệ thống nghiên cứu và phát triển (R &D) ở Mỹ bao gồm các cơ sở nghiên cứu trong các công ty, hàng trăm trường đại học và hơn 700 phòng thí nghiệm liên bang. Kinh phí đầu tư cho hệ thống này hàng năm lên đến 150 tỷ USD.

Xét về mặt kỹ thuật , từ giữa thế kỷ XIV trở về trước, trên thế giới chỉ có khoảng 300 loại phát minh sáng tạo và thành tựu khoa học quan trọng. Từ thế kỷ XV đến nay, phát minh sáng tạo về khoa học nói chung được ghi nhận chủ yếu thông qua bản quyền. Tổng số bản quyền trước thế kỷ XX không tới 1 triệu bản, thì trong thế kỷ XX đã lên đến 40 triệu bản. Chỉ tính riêng ở Mỹ trong khoảng 90 năm (1901 – 1991), nước Mỹ chiếm 203 trong tổng số 620 giải thưởng Nobel của thế giới (30%), trong đó khoa học tự nhiên chiếm 40% và khoa học kinh tế chiếm 60%.

Con số này hiện nay càng tập trung vào Mỹ. Chỉ tính từ năm 1990 đến năm 1998, sau khi A.