Tri Thức và Quyền Lực Tri Thức trong Tư Tưởng Chính Trị của Alvin Toffler

Tài liệu nghiên cứu Tri thức và quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị alvin toffler, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Ông Văn Năm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Đình Nghiệm
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử triết học
• Đề tài: Tri Thức và Quyền Lực Tri Thức trong Tư Tưởng Chính Trị của Alvin Toffler
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC CỦA ALVIN TOFFLER
• 1.1. Alvin Toffler - con người và sự nghiệp
• 1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề khoa học của sự hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler
• 1.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2.2. Tiền đề khoa học
• 1.3. Tiền đề lý luận hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler
• 1.3.1. Tư tưởng về Nhà nước lý tưởng của Plato và Aristotle
• 1.3.2. Tư tưởng về vai trò của khoa học từ Roger Bacon, Francis Bacon đến René Descartes
• 1.3.3. Khuynh hướng thực chứng – khoa học và thuyết kỹ trị trong triết học phương Tây
• 1.4. Những tư tưởng cơ bản trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler
• 1.4.1. Thuyết về sự thích nghi
• 1.4.2. Tư tưởng về ba làn sóng văn minh
• 1.4.3. Tư tưởng về quyền lực tri thức
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER VỀ TRI THỨC VÀ QUYỀN LỰC TRI THỨC
• 2.1. Quan điểm của Alvin Toffler về tri thức, quyền lực và chủ thể quyền lực
• 2.1.1. Quan điểm của Alvin Toffler về tri thức
• 2.1.2. Quan điểm của Alvin Toffler về quyền lực
• 2.1.3. Quan điểm của Alvin Toffler về chủ thể quyền lực
• 2.2. Tư tưởng của Alvin Toffler về phẩm chất của quyền lực và các loại quyền lực truyền thống
• 2.2.1. Phẩm chất của quyền lực
• 2.2.2. Quyền lực của bạo lực
• 2.2.3. Quyền lực của tiền
• 2.3. Tư tưởng của Alvin Toffler về bước chuyển của quyền lực và quyền lực của tri thức
• 2.3.1. Bước chuyển của quyền lực
• 2.3.2. Quyền lực của tri thức
• 2.4. Thực chất, hạn chế và giá trị của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.4.1. Thực chất, hạn chế của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.4.2. Giá trị của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: Ý NGHĨA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NGUỒN LỰC TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Ý nghĩa của tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức đối với việc xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam
• 3.2. Những vấn đề đặt ra từ tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam
• 3.2.1. Tóm lược về thực trạng đội ngũ trí thức khoa học ở nước ta hiện nay
• 3.2.2. Một số nguyên tắc và những vấn đề đặt ra nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Alvin Toffler Về Tri Thức Quyền Lực

Alvin Toffler, một trong những nhà tương lai học hàng đầu, đã có những đóng góp quan trọng trong việc phân tích vai trò của tri thức và quyền lực tri thức trong xã hội hiện đại. Ông dự báo về một nền văn minh mới, văn minh trí tuệ, nơi tri thức trở thành yếu tố then chốt quyết định sự phát triển của quốc gia và dân tộc. Toffler nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh kinh tế tri thức đang trỗi dậy, việc sở hữu và quản lý thông tin và tri thức là cơ sở của quyền lực mới về chính trị và kinh tế. Tư tưởng của ông đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, kinh tế, chính trị gia và xã hội học trên toàn thế giới. Quan điểm của Toffler về quyền lực tri thức được xem như một tuyên ngôn của thời đại mới, thời đại mà tri thức là sức mạnh đặc biệt và đang dần thay thế các hình thái quyền lực truyền thống.

1.1. Bối Cảnh Hình Thành Tư Tưởng Chính Trị Alvin Toffler

Tư tưởng của Alvin Toffler không hình thành trong chân không. Nó được định hình bởi những biến đổi sâu sắc trong kinh tế - xã hội và sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ. Sự trỗi dậy của xã hội thông tin, sự lan tỏa của Internet và vô tuyến đã tạo ra một môi trường cạnh tranh mới, nơi tri thức trở thành vũ khí chiến lược. Toffler nhận thấy rằng, nền kinh tế không còn dựa vào cơ bắp và tài nguyên thiên nhiên mà chủ yếu dựa vào tri thức, khoa học, và công nghệ. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu xã hội, với sự gia tăng của lực lượng lao động trí óc và sự nổi lên của giới thượng lưu tri thức trị.

1.2. Ảnh Hưởng Từ Các Học Thuyết Chính Trị Tiền Bối

Tư tưởng của Toffler chịu ảnh hưởng từ nhiều học thuyết chính trị tiền bối. Ông kế thừa tư tưởng về vai trò của khoa học từ Roger Bacon, Francis Bacon đến René Descartes. Đồng thời, ông cũng tiếp thu khuynh hướng thực chứng – khoa học và thuyết kỹ trị trong triết học phương Tây. Tuy nhiên, Toffler đã phát triển những tư tưởng này một cách sáng tạo, đặc biệt là trong việc nhấn mạnh vai trò của tri thức như một nguồn quyền lực mới trong xã hội thông tin. Ông cho rằng, tri thức không chỉ là công cụ để giải quyết vấn đề mà còn là yếu tố then chốt để định hình tương lai.

II. Thách Thức Tiếp Cận Quyền Lực Tri Thức Theo Alvin Toffler

Mặc dù tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức mang tính đột phá và có giá trị dự báo cao, nhưng việc tiếp cận và ứng dụng nó cũng đặt ra nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để đảm bảo dân chủ hóa tri thức, để mọi người đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng tri thức một cách bình đẳng. Bên cạnh đó, việc quản lý và bảo vệ sở hữu trí tuệ cũng là một vấn đề nan giải trong bối cảnh cách mạng tri thức. Ngoài ra, cần phải nhận diện và giải quyết những hạn chế trong tư tưởng của Toffler, đặc biệt là những hạn chế xuất phát từ lập trường giai cấp tư sản của ông.

2.1. Vấn Đề Dân Chủ Hóa Tri Thức Trong Xã Hội Hiện Đại

Trong xã hội thông tin, tri thức trở thành một nguồn tài nguyên quan trọng, nhưng không phải ai cũng có cơ hội tiếp cận nó một cách bình đẳng. Sự phân hóa giàu nghèo, sự khác biệt về trình độ học vấn và khả năng tiếp cận công nghệ có thể tạo ra những rào cản đối với việc dân chủ hóa tri thức. Do đó, cần có những chính sách và biện pháp để đảm bảo rằng mọi người, đặc biệt là những người yếu thế, đều có thể tiếp cận và sử dụng tri thức để cải thiện cuộc sống của mình. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào giáo dục, đào tạo, và cơ sở hạ tầng thông tin.

2.2. Quản Lý và Bảo Vệ Sở Hữu Trí Tuệ Trong Kỷ Nguyên Số

Trong kỷ nguyên số, việc sao chép và lan truyền thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Điều này đặt ra những thách thức lớn đối với việc quản lý và bảo vệ sở hữu trí tuệ. Cần có những cơ chế pháp lý và công nghệ hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của những người sáng tạo ra tri thức, đồng thời khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo. Tuy nhiên, cần tránh việc lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ để hạn chế sự tiếp cận tri thức của cộng đồng.

III. Phương Pháp Phân Tích Quyền Lực Tri Thức Của Alvin Toffler

Để hiểu rõ hơn về tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức, cần phải phân tích một cách hệ thống các khái niệm cơ bản mà ông sử dụng. Đó là các khái niệm về tri thức, quyền lực, chủ thể quyền lực, phẩm chất quyền lực, quyền lực của bạo lực, quyền lực của của cải, bước chuyển của quyền lực và quyền lực của tri thức. Bằng cách làm rõ nội dung của các khái niệm này, chúng ta có thể thấy được sự độc đáo và sâu sắc trong cách tiếp cận của Toffler về quyền lực trong xã hội thông tin.

3.1. Quan Điểm Của Toffler Về Tri Thức và Thông Tin

Theo Alvin Toffler, tri thức không chỉ đơn thuần là thông tin. Tri thức là thông tin đã được xử lý, phân tích và ứng dụng vào thực tiễn. Ông nhấn mạnh rằng, trong xã hội thông tin, việc thu thập và xử lý thông tin là rất quan trọng, nhưng quan trọng hơn là khả năng biến thông tin thành tri thức hữu ích. Tri thức là nguồn lực quan trọng nhất để tạo ra sự đổi mới và phát triển. Thông tin và tri thức là hai yếu tố không thể thiếu trong kinh tế tri thức.

3.2. Phân Tích Các Loại Hình Quyền Lực Theo Toffler

Toffler phân biệt ba loại hình quyền lực chính: quyền lực của bạo lực, quyền lực của của cải và quyền lực của tri thức. Ông cho rằng, quyền lực của bạo lực là hình thức quyền lực thấp kém nhất, chỉ được sử dụng để trừng phạt. Quyền lực của của cải linh hoạt hơn, có thể được sử dụng để khen thưởng hoặc trừng phạt. Tuy nhiên, quyền lực của tri thức là hình thức quyền lực cao cấp nhất, linh hoạt nhất và có tính dân chủ nhất. Ông dự báo rằng, trong tương lai, quyền lực của tri thức sẽ thay thế các hình thức quyền lực truyền thống.

IV. Ứng Dụng Tư Tưởng Toffler Vào Phát Triển Nguồn Lực Trí Tuệ

Tư tưởng của Alvin Toffler về quyền lực tri thức có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát huy nguồn lực trí tuệ ở Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế tri thức, việc nghiên cứu và ứng dụng tư tưởng của Toffler có thể giúp chúng ta định hướng phát triển khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần phải có sự điều chỉnh và vận dụng sáng tạo để phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

4.1. Xây Dựng Nền Kinh Tế Tri Thức Tại Việt Nam

Việc xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và cơ sở hạ tầng thông tin. Cần có những chính sách khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu phát triển công nghệ mới. Đồng thời, cần phải nâng cao trình độ dân trí, tạo ra một xã hội học tập, nơi mọi người đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng tri thức.

4.2. Phát Huy Nguồn Lực Trí Tuệ Việt Nam Trong Bối Cảnh Mới

Việt Nam có một đội ngũ trí thức đông đảo và giàu tiềm năng. Để phát huy tối đa nguồn lực này, cần phải tạo ra một môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Cần có những chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với những người có đóng góp vào sự phát triển khoa học công nghệ. Đồng thời, cần phải tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia giỏi từ nước ngoài về làm việc tại Việt Nam.

V. Kết Luận Giá Trị và Hạn Chế Tư Tưởng Alvin Toffler

Tóm lại, tư tưởng của Alvin Toffler về tri thức và quyền lực tri thức có giá trị to lớn trong việc giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự biến đổi của xã hội hiện đại và định hướng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, cần phải nhận thức rõ những hạn chế trong tư tưởng của ông, đặc biệt là những hạn chế xuất phát từ lập trường giai cấp tư sản. Việc vận dụng tư tưởng của Toffler vào thực tiễn cần phải có sự điều chỉnh và sáng tạo để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng quốc gia và từng giai đoạn phát triển.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Tư Tưởng Chính Trị Toffler

Tư tưởng của Alvin Toffler là một hệ thống quan điểm toàn diện về sự phát triển của xã hội, từ làn sóng thứ nhất đến làn sóng thứ ba và xa hơn nữa. Ông đã có những dự báo chính xác về sự trỗi dậy của xã hội thông tin và vai trò của tri thức trong nền kinh tế hiện đại. Tuy nhiên, cần phải phê phán những hạn chế trong tư tưởng của ông, đặc biệt là những quan điểm mang tính duy ý chí và thiếu tính biện chứng.

5.2. Tương Lai Của Tri Thức và Quyền Lực Trong Thế Giới Biến Động

Trong một thế giới ngày càng biến động và phức tạp, tri thức sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Tuy nhiên, cần phải đảm bảo rằng tri thức được sử dụng một cách có trách nhiệm và vì lợi ích chung của nhân loại. Cần phải xây dựng một hệ thống giáo dục và đào tạo tiên tiến, tạo ra những con người có khả năng tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và thích ứng với sự thay đổi.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự vận động của văn minh nhân loại trong thế kỷ XXI đánh dấu bước chuyển mang tính bản lề từ mô hình kinh tế dựa trên cơ bắp, tài nguyên thiên nhiên sang nền văn minh trí tuệ lấy tri thức khoa học và công nghệ cao làm động lực phát triển then chốt. Trong bối cảnh đó, tư tưởng chính trị của nhà tương lai học người Mỹ Alvin Toffler nổi lên như một hệ thống dự báo xã hội học và triết học chính trị có sức ảnh hưởng sâu rộng toàn cầu. Luận án tiến sĩ triết học chuyên ngành Lịch sử Triết học (Mã số: 62.01) của nghiên cứu sinh Ông Văn Năm với đề tài "Tri thức và quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị Alvin Toffler" (người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Đình Nghiệm, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM, 2012) là công trình nghiên cứu chuyên khảo toàn diện, giải mã bản chất, cấu trúc và bước chuyển của quyền lực tri thức trong tư tưởng Toffler dưới lăng kính phương pháp luận duy vật lịch sử.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết bắt nguồn từ thực tế: các công trình trong nước và quốc tế trước đây chủ yếu tiếp cận Toffler ở góc độ kinh tế học ứng dụng, xã hội học đại cương hoặc phân tích từng khía cạnh riêng lẻ của học thuyết ba làn sóng, nhưng chưa có công trình hàn lâm nào mổ xẻ có hệ thống bản chất triết học - chính trị học của phạm trù "quyền lực tri thức" và quy luật vận hành của nó trong cấu trúc quyền lực nhà nước đương đại.

Luận án xác lập 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 2 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) cốt lõi:

• RQ1: Những điều kiện kinh tế - xã hội, tiền đề khoa học - công nghệ và cội nguồn lý luận nào đã quy định sự hình thành tư tưởng quyền lực tri thức của Alvin Toffler?
• RQ2: Cấu trúc nội tại, phẩm chất quyền lực và cơ chế "bước chuyển quyền lực" (powershift) được Toffler luận giải như thế nào qua mối quan hệ tam giác Bạo lực - Của cải - Tri thức?
• RQ3: Dưới lập trường triết học Mác - Lênin, tư tưởng quyền lực tri thức của Toffler hàm chứa những giá trị khai phóng nào và bộc lộ những giới hạn thế giới quan tư sản nào?
• RQ4: Những nguyên tắc mang tính định hướng nào có thể được kế thừa nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế tri thức?
• H1: Tri thức trong kỷ nguyên hậu công nghiệp đã chuyển hóa thành công cụ quyền lực có phẩm chất cao nhất, linh hoạt nhất và dân chủ nhất, làm thay đổi căn bản cấu trúc phân tầng xã hội và phương thức quản trị chính trị truyền thống.
• H2: Dù mang tính đột phá về trực cảm tương lai học, học thuyết của Toffler vẫn mắc phải hạn chế của chủ nghĩa duy kỹ thuật (technological determinism) khi tuyệt đối hóa vai trò của công nghệ và xem nhẹ quy luật đấu tranh giai cấp cùng quan hệ sản xuất.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp phép biện chứng duy vật, học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Karl Marx và Friedrich Engels với lý thuyết ba làn sóng văn minh và mô hình tam nguyên quyền lực của Alvin Toffler. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ di sản trước tác của Toffler, tập trung vào bộ ba tác phẩm kinh điển (Future Shock, The Third Wave, Powershift), gắn liền với các mốc dữ liệu phát triển khoa học toàn cầu nửa sau thế kỷ XX: sự bùng nổ bản quyền sáng chế từ dưới 1 triệu bản trước thế kỷ XX lên 40 triệu bản trong thế kỷ XX; sự gia tăng của đội ngũ khoa học từ 1.000 người (năm 1800) lên 3.000.000 người (năm 1970); và vai trò đầu tàu của kinh tế tri thức Hoa Kỳ nơi chiếm 203/620 giải Nobel thế giới giai đoạn 1901–1991 (chiếm 30% toàn cầu, trong đó khoa học kinh tế chiếm 60% và tự nhiên chiếm 40%), sản xuất 1/4 GDP toàn cầu với quy mô dân số chỉ chiếm 1/22 nhân loại.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế và trong nước cho thấy ba dòng nghiên cứu chính xung quanh tư tưởng Alvin Toffler và lý thuyết xã hội hậu công nghiệp:

Thứ nhất, dòng nghiên cứu tương lai học và xã hội học phương Tây với các đại biểu tiêu biểu như Zbigniew Brzezinski (1970) với tác phẩm Between Two Ages: America's Role in the Technetronic Era, Daniel Bell (1971, 1973) với lý thuyết The Coming of Post-Industrial Society, James Burnham (1941) với The Managerial Revolution, Raymond Aron (1962), và Jean Fourastié (1950s). E. Capitonov trong Xã hội học thế kỷ XX: Lịch sử và công nghệ (2002) đánh giá Toffler đã kiến tạo một cách tiếp cận mang tính cách mạng về văn minh hậu công nghiệp. Ngược lại, Duganov trong Toàn cầu hóa và vận mệnh nhân loại (2003) một mặt ca ngợi dự báo cấp tiến của Toffler, mặt khác phê phán lập trường giai cấp tư sản khi Toffler che mờ bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản hiện đại.

Thứ hai, dòng nghiên cứu tiếp nhận và ứng dụng chính sách quốc tế. Tại Trung Quốc, Tần Ngôn Trước (Thời đại kinh tế tri thức, 2001), Thẩm Vinh Hoa và Ngô Quốc Diệu (Tôn trọng tri thức tôn trọng nhân tài kế lớn trăm năm chấn hưng đất nước, 2008) xem tư tưởng Toffler là kim chỉ nam cải cách. Tác phẩm của Toffler từng được nguyên Thủ tướng Chu Dung Cơ đưa vào danh mục tài liệu tham khảo chiến lược phát triển công nghệ cao. Tại Hoa Kỳ, cựu Tổng thống Bill Clinton đã vận dụng tư tưởng Toffler trong chiến lược "Chiếc cầu bắc vào tương lai" (A Bridge to the Future). Tại Hàn Quốc, cựu Tổng thống Kim Dae-jung đã trực tiếp mời Alvin Toffler tư vấn xây dựng lộ trình quá độ sang nền kinh tế làn sóng thứ ba, đặt nền móng cho kỳ tích công nghệ số của quốc gia này. James Canton (Tương lai khác thường, 2011) thừa nhận Toffler là người tiên phong định hình tư duy dự báo chiến lược cho giới hoạch định chính sách toàn cầu.

Thứ ba, dòng nghiên cứu học thuật tại Việt Nam gồm các công trình của Nguyễn Phúc Ân (1996), Trần Xuân Trường (1995 trên Tạp chí Cộng sản), Nguyễn Đức Bình (2003), Nguyễn Minh Hiền (2004), Nguyễn Đắc Hưng (2008), Trần Hồng Lưu (2009), Nguyễn An Ninh (2008), và Nguyễn Văn Khánh (2010). Các nghiên cứu này chủ yếu trích xuất ý nghĩa của khoa học - giáo dục hoặc phân tích sự vận động của lực lượng sản xuất, nhưng vẫn tồn tại cuộc tranh luận lý luận gay gắt:

• Quan điểm thứ nhất (Kỹ trị lạc quan): Tuyệt đối hóa cuộc cách mạng công nghệ, coi công nghệ thông tin là "phương thuốc vạn năng" tự động hóa giải mâu thuẫn xã hội, thiết lập "thiên đường công nghệ" mà không cần đến cách mạng xã hội.
• Quan điểm thứ hai (Mácxít phê phán): Khẳng định khoa học là lực lượng sản xuất trực tiếp nhưng kiên quyết bác bỏ quan điểm cho rằng công nghệ có thể triệt tiêu quan hệ sản xuất giai cấp và sự thống trị của tư bản.

Vị trí của luận án (Positioning): Luận án của NCS. Ông Văn Năm định vị là công trình đầu tiên tại Việt Nam giải phẫu có hệ thống bản chất triết học - chính trị của khái niệm "quyền lực tri thức" ở Toffler. Công trình vượt qua sự tán dương cảm tính lẫn sự phủ định giáo điều, thiết lập một khung đánh giá phê phán khoa học dựa trên duy vật lịch sử, so sánh trực tiếp với hai trường hợp cải cách kinh tế thành công của Hàn Quốc và Trung Quốc.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm rõ quá trình kế thừa và phát triển lý luận của Alvin Toffler đối với các trào lưu tư tưởng lớn trong lịch sử triết học nhân loại:

Giai đoạn / Học giả	Cốt lõi tư tưởng kế thừa	Bước chuyển lý thuyết của Alvin Toffler
Plato & Aristotle (Hy Lạp Cổ đại)	Mô hình Nhà nước lý tưởng (Republic), đẳng cấp vàng "Vua - Triết gia", đức hạnh trí tuệ, nguyên tắc trung dung chính trị.	Chuyển hóa quan niệm cai trị của triết gia thành sự trỗi dậy tất yếu của tầng lớp "thượng lưu trí thức trị" (meritocracy) và giới chuyên gia kỹ trị.
Roger Bacon, Francis Bacon & René Descartes (Cận đại)	Tuyên ngôn "Tri thức là sức mạnh" (Novum Organum), phương pháp quy nạp thực nghiệm và diễn dịch duy lý nhằm thống trị tự nhiên.	Nâng tầm tuyên ngôn Bacon: Tri thức không chỉ chế ngự tự nhiên mà trở thành công cụ tối thượng thống trị, tái cấu trúc kinh tế và chính trị xã hội.
Auguste Comte, Daniel Bell & James Burnham (Hiện đại)	Chủ nghĩa thực chứng, Thuyết kỹ trị, Managerial Revolution, sự thay thế của "áo cổ trắng" đối với "áo cổ xanh".	Xây dựng lý thuyết Bước chuyển quyền lực (Powershift): Quyền lực chuyển từ bạo lực và tiền bạc sang quyền lực của thông tin, tri thức và mạng lưới.
Michel Foucault (Hậu hiện đại)	Mối quan hệ tương thuộc biện chứng giữa tri thức và quyền lực (Power/Knowledge nexus).	Cụ thể hóa cấu trúc vi mô của quyền lực trong các tổ chức kinh tế, tập đoàn linh hoạt (adaptive corporation) và truyền thông đại chúng.

Hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions) được luận án chuẩn hóa:

• Mệnh đề 1 (P1): Phẩm chất của một công cụ quyền lực được xác định bởi tính linh hoạt, khả năng tạo ra giá trị gia tăng vô hạn và mức độ dân chủ hóa trong tiếp cận.
• Mệnh đề 2 (P2): Bạo lực là công cụ quyền lực phẩm chất thấp (chỉ mang tính cưỡng chế, trừng phạt); Của cải là công cụ bậc trung (vừa thưởng vừa phạt, linh hoạt tương đối); Tri thức là công cụ phẩm chất cao nhất (có khả năng sinh sản của cải, định hướng bạo lực và không bị triệt tiêu khi chia sẻ).
• Mệnh đề 3 (P3): Quy luật bước chuyển quyền lực tất yếu dẫn đến việc tái cấu trúc các thiết chế chính trị, trong đó quyền lực kinh tế và nhà nước dịch chuyển sang tay những chủ thể kiểm soát luồng thông tin và tri thức sáng tạo.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý luận:

1. Tiếp cận hình thái kinh tế - xã hội của Chủ nghĩa Mác: Xem xét cơ sở hạ tầng, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng như nền tảng khách quan quy định sự biến đổi quyền lực.
2. Tiếp cận văn minh học ba làn sóng của Toffler: Phân kỳ lịch sử thành Làn sóng thứ nhất (Nông nghiệp - Đất đai), Làn sóng thứ hai (Công nghiệp - Nhà máy, Cơ bắp, Nhiên liệu hóa thạch), và Làn sóng thứ ba (Hậu công nghiệp - Vi điện tử, Sinh học, Tin học, Tri thức).
3. Mô hình giải phẫu phẩm chất quyền lực (Quality of Power Matrix): Đánh giá hiệu năng của bạo lực, tiền bạc và tri thức trong việc kiểm soát hành vi xã hội.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Luận án chỉ rõ quyền lực tri thức không vận hành trong chân không thuần túy mà luôn bị chi phối bởi quan hệ sở hữu tư bản, lợi ích giai cấp và thể chế chính trị của từng quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế trên nền tảng bản thể luận và nhận thức luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích lịch sử tư tưởng chính trị và phân tích cấu trúc - chức năng xã hội học.

Thiết kế đa tầng bậc (Multi-level design) bao gồm:

• Tầng bậc 1 (Cội nguồn nhận thức luận): Khảo sát lịch sử triết học từ thời Cổ đại Hy Lạp (Plato, Aristotle) qua Cận đại (R. Bacon, F. Bacon, R. Descartes) đến trào lưu Kỹ trị thế kỷ XX (T. Veblen, D. Bell, Z. Brzezinski, J. Burnham, R. Aron, J. Fourastié).
• Tầng bậc 2 (Giải phẫu văn bản học chuyên sâu): Phân tích hệ thống phạm trù trong ba tác phẩm trụ cột của Toffler (Future Shock, 1970; The Third Wave, 1980; Powershift, 1990) cùng các chuyên khảo mở rộng (The Culture Consumers, War and Anti-War, Creating a New Civilization).
• Tầng bậc 3 (Hiện thực hóa bối cảnh chính sách): Đối sánh lý luận Toffler với thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát huy đội ngũ trí thức tại Việt Nam giai đoạn đổi mới.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu tuân thủ chuẩn mực nghiêm ngặt của phương pháp văn bản học (textology) và phương pháp logic - lịch sử:

• Chiến lược mẫu tư liệu: Khảo sát toàn văn các tác phẩm gốc tiếng Anh của Alvin Toffler và Heidi Toffler, đối chiếu với các bản dịch tiếng Việt, Nga, Trung Quốc; hệ thống hóa toàn bộ văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội VII đến Đại hội XI) và các công trình nghiên cứu chuyên khảo trong nước.
• Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation):
  • Tam giác hóa lý thuyết (đối thoại giữa triết học Mácxít và tương lai học tư sản).
  • Tam giác hóa tư liệu (văn bản gốc của Toffler, các bài phỏng vấn học thuật trên tạp chí Fortune, Life Matters, và nhận định của các nhà nghiên cứu độc lập quốc tế như E. Capitonov, Duganov).
  • Tam giác hóa phương pháp (kết hợp phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, đối chiếu - so sánh và nhân học văn hóa).
• Độ tin cậy và giá trị học thuật: Luận chứng dựa trên các cứ liệu văn bản chính xác, giữ nguyên ngữ cảnh của các luận điểm, bảo đảm tính khách quan khoa học, không cắt xén câu chữ để suy diễn chủ quan.

Data và phân tích

Luận án huy động hệ thống dữ liệu kinh tế - xã hội và lịch sử khoa học định lượng có độ xác thực cao để kiểm chứng các luận điểm:

• Dữ liệu tích lũy tri thức: Tri thức nhân loại trong thế kỷ XIX mất 50 năm để nhân đôi; đầu thế kỷ XX rút ngắn xuống 30 năm; giữa thập niên 50 của thế kỷ XX chỉ còn 10 năm; và dự báo đến năm 2020 tăng gấp 4 lần so với thời điểm nghiên cứu.
• Dữ liệu bùng nổ ấn loát và thông tin: Trước năm 1500, châu Âu sản xuất 1.000 đầu sách/năm; năm 1950 đạt 120.000 đầu sách/năm; thập niên 1960 đạt tốc độ 1.000 cuốn sách xuất bản mỗi ngày trên toàn cầu. Số lượng tạp chí chuyên đề tại Mỹ giai đoạn 1959–1969 tăng từ 126 lên 235 tờ; số lượng báo chí, ấn phẩm khoa học kỹ thuật thế giới tăng 600%. Giữa thế kỷ XVIII toàn cầu chỉ có 10 tạp chí khoa học, đến giữa thế kỷ XX đã vượt 100.000 tạp chí.
• Dữ liệu đầu tư R&D và nhân lực: Hệ thống R&D của Mỹ quy tụ hàng trăm trường đại học, hơn 700 phòng thí nghiệm liên bang với ngân sách đầu tư lên tới 150 tỷ USD/năm. Đội ngũ khoa học toàn cầu tăng trưởng theo cấp số nhân: 1.000 người (1800) $\rightarrow$ 10.000 người (1850) $\rightarrow$ 100.000 người (1900) $\rightarrow$ 3.000.000 người (1970).
• Dữ liệu tập trung bằng phát minh và giải thưởng Nobel: Tổng số bằng sáng chế trước thế kỷ XX dưới 1 triệu bản, tăng vọt lên 40 triệu bản trong thế kỷ XX. Riêng giai đoạn 1990–1998, các nhà khoa học Mỹ đoạt 54/72 giải Nobel toàn cầu (chiếm 75%).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, luận giải cấu trúc tam nguyên và bản chất bước chuyển quyền lực. Luận án chứng minh Toffler đã khái quát thành công sự thay đổi trật tự quyền lực nhân loại: Bạo lực là công cụ quyền lực phẩm chất thấp nhất vì chỉ có tính trừng phạt; Tiền tài là công cụ bậc trung, linh hoạt hơn nhưng vẫn hữu hạn; Tri thức là công cụ quyền lực tối cao vì có khả năng tạo ra giá trị mới vô tận. Đúng như Toffler nhận định:

"Con đường quyền lực và phát triển kinh tế của thế kỷ XXI không còn là con đường khai phát từ nguyên liệu và gân cốt của con người. Mà như chúng ta đã thấy là phải vận dụng con đường Tâm Trí mà thôi" [88, t2, 262].

Thứ hai, phát hiện quy luật gia tốc lịch sử và 'Cú sốc tương lai'. Luận án làm rõ luận điểm của Toffler về sự thay đổi với tốc độ bão táp khiến các thiết chế xã hội truyền thống bị đảo lộn:

"Tốc độ thay đổi gia tăng nhanh đến mức trí tưởng tượng của chúng ta cũng không thể theo kịp" [86, 29].

Sự thích nghi cá nhân và tập thể trở thành điều kiện sinh tồn cốt tử để nhân loại không rơi vào trạng thái suy sụp tâm lý và đứt gãy văn hóa.

Thứ ba, sự tương thích giữa dự báo của Toffler và luận điểm kinh điển của Chủ nghĩa Mác. Luận án chỉ ra sự gặp gỡ kỳ diệu giữa Toffler và các nhà kinh điển Mácxít về vai trò của khoa học. Friedrich Engels từng khẳng định:

"Trong một chế độ hợp lý vượt lên trên sự chia rẽ về lợi ích, thì yếu tố tinh thần sẽ được liệt kê là một trong các yếu tố của sản xuất và sẽ tìm được vị trí của nó trong các hạng mục chi phí sản xuất của chính trị kinh tế học..." [60, t20, 607].

Karl Marx cũng chỉ rõ:

"Những thời đại kinh tế khác nhau không phải ở chỗ chúng sản xuất ra cái gì, mà là, ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào với những tư liệu lao động nào" [62, t23, 269].

Toffler đã hiện đại hóa luận điểm này qua khái niệm "nền kinh tế nhuyễn tính", "mạng trí tuệ siêu việt" và văn minh Làn sóng thứ ba với tuyên ngôn:

"Chúng ta không thể đưa thế giới phôi thai của ngày mai vào thế giới truyền thống của ngày hôm qua" [87, 10].

Thứ tư, vạch trần sai lầm của thuyết kỹ trị và cách tiếp cận phi giai cấp. Luận án phê phán Toffler khi ông quy giản các cuộc cách mạng xã hội (tiêu biểu là Cách mạng Tháng Mười Nga 1917) thành xung đột thuần túy giữa kỹ thuật công nghiệp và nông nghiệp lạc hậu:

"Cuộc cách mạng năm 1917 là bản dịch của Nga về cuộc nội chiến Mỹ. Nó được chiến đấu không phải chủ yếu cho chủ nghĩa cộng sản, mà là cho vấn đề công nghiệp..." [87, 23].

Đây là biểu hiện của lập trường duy tâm kỹ trị, phủ nhận bản chất đấu tranh giai cấp và quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án làm phong phú kho tàng lý luận triết học chính trị tại Việt Nam, cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để phân biệt giữa tiến bộ công nghệ khách quan và ý thức hệ kỹ trị tư sản.
• Về mặt phương pháp luận: Đề xuất mô hình tích hợp giữa cách tiếp cận hình thái kinh tế - xã hội và cách tiếp cận văn minh trong việc nghiên cứu các trào lưu triết học phương Tây đương đại.
• Về mặt thực tiễn chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học phục vụ trực tiếp cho việc triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI về đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao tỷ trọng đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), và xây dựng kinh tế tri thức tại Việt Nam đến năm 2020.
• Về mặt phát triển nguồn nhân lực: Luận giải các nguyên tắc tôn trọng nhân tài, đãi ngộ đội ngũ trí thức khoa học - công nghệ, chuyển dịch cơ cấu lao động từ "cơ bắp" sang "tâm trí".

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn ý thức hệ của đối tượng: Tư tưởng Toffler chịu ảnh hưởng của lập trường tư sản, xem nhẹ vai trò của sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và quy luật mâu thuẫn giai cấp vô sản - tư sản.
2. Giới hạn bối cảnh tư liệu: Dữ liệu empiric của Toffler chủ yếu phản ánh thực tiễn nước Mỹ và các nước tư bản phát triển cao trong thế kỷ XX, đòi hỏi phải có sự gạn lọc khi áp dụng vào nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
3. Giới hạn phạm vi đề tài: Công trình tập trung vào khía cạnh triết học chính trị của quyền lực tri thức, chưa đi sâu phân tích toàn diện các khía cạnh phân tâm học, văn hóa học hoặc vi mô doanh nghiệp của Toffler.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Nghiên cứu sự biến đổi của quyền lực tri thức trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data) và thuật toán thuật trị (Algocracy).
• Khảo sát thực chứng sự biến đổi của giai cấp công nhân và đội ngũ "lao động áo trắng" trong các khu công nghệ cao tại Việt Nam.
• Xây dựng khung thể chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và an ninh tri thức quốc gia trước các thách thức chiến tranh mạng và xung đột thông tin toàn cầu.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho giảng dạy và nghiên cứu Lịch sử Triết học phương Tây, Triết học chính trị và Tương lai học tại các học viện, trường đại học trên cả nước.
• Tác động công nghiệp và kinh tế: Cung cấp luận cứ thúc đẩy chuyển dịch các ngành công nghiệp thâm dụng lao động sang các ngành thâm dụng tri thức, công nghệ sinh học và vật liệu mới.
• Tác động chính sách quốc gia: Đóng góp luận cứ cho các cơ quan hoạch định chiến lược (Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo) trong việc hoàn thiện chiến lược quốc gia về phát triển đội ngũ trí thức.
• Giá trị xã hội: Khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, thúc đẩy xã hội học tập và tôn vinh nguồn lực trí tuệ như quốc sách hàng đầu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới nghiên cứu triết học: Tiếp cận khung phương pháp luận đối thoại giữa Chủ nghĩa Mác và triết học phương Tây đương đại.
• Giảng viên đại học: Giáo trình tham khảo chuyên sâu về các học thuyết chính trị - xã hội học hiện đại.
• Lãnh đạo doanh nghiệp & Giám đốc công nghệ (CIO/CEO): Nhận diện mô hình tổ chức linh hoạt (adaptive corporation) để tái cấu trúc doanh nghiệp trong nền kinh tế số.
• Nhà hoạch định chính sách: Nắm vững các nguyên tắc phát huy vốn con người (human capital) và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Luận án đã hệ thống hóa và giải phẫu thành công bản chất triết học của phạm trù "Quyền lực tri thức" trong tư tưởng Toffler, mở rộng tuyên ngôn kinh điển của Francis Bacon ("Knowledge is power") và tích hợp nó với quy luật phát triển lực lượng sản xuất của Karl Marx, chỉ ra cơ chế tri thức trở thành công cụ quyền lực tối cao thay thế bạo lực và tiền bạc.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây là gì?
Trả lời: Thay vì tiếp cận thuần túy xã hội học thực nghiệm như các học giả phương Tây (E. Capitonov, D. Bell) hay phân tích phê phán đơn tuyến, luận án kết hợp sáng tạo phương pháp Logic - Lịch sử, Văn bản học với phương pháp tiếp cận phức hợp: đối chiếu cách tiếp cận Hình thái kinh tế - xã hội của Chủ nghĩa Mác với cách tiếp cận Ba làn sóng văn minh của Toffler.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất từ kết quả nghiên cứu?
Trả lời: Phát hiện về nghịch lý của thuyết kỹ trị Toffler: Dù Toffler ca ngợi quyền lực tri thức có tính dân chủ hóa cao nhất, nhưng trong khuôn khổ chủ nghĩa tư bản, việc tư nhân hóa thông tin và tri thức lại dẫn tới sự hình thành tầng lớp "siêu ưu tú" (super-elite) mới, tạo ra sự bất bình đẳng tri thức sâu sắc hơn giữa các quốc gia trung tâm và ngoại vi.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không?
Trả lời: Luận án thiết lập hệ thống ma trận khái niệm chuẩn hóa (Tri thức, Quyền lực, Chủ thể quyền lực, Phẩm chất quyền lực, Bước chuyển quyền lực) cùng bảng tiêu chí phân tầng quyền lực 3 giai đoạn văn minh, tạo tiền đề phương pháp luận hoàn chỉnh để các nhà nghiên cứu sau này mở rộng sang phân tích các học giả tương lai học khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được vạch ra như thế nào?
Trả lời: Tập trung vào 3 hướng mũi nhọn: (1) Phân tích quyền lực thuật toán và trí tuệ nhân tạo dưới góc độ tha hóa con người; (2) Đánh giá tác động của mạng lưới số toàn cầu đối với chủ quyền quốc gia; (3) Hoàn thiện chính sách trọng dụng nhân tài khoa học tại Việt Nam trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.

Kết luận

1. Luận án đã làm rõ hoàn cảnh lịch sử, tiền đề kinh tế - xã hội và cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Alvin Toffler về quyền lực tri thức, chỉ ra nguồn gốc từ triết học Cổ đại Hy Lạp, Cận đại Tây Âu đến thuyết Kỹ trị hiện đại.
2. Công trình luận giải sâu sắc cấu trúc tam nguyên của quyền lực (Bạo lực - Tiền tài - Tri thức), khẳng định tính ưu việt về phẩm chất và tính tất yếu lịch sử của quyền lực tri thức trong kỷ nguyên Làn sóng thứ ba.
3. Luận án đã đứng vững trên lập trường duy vật lịch sử để chỉ rõ những giá trị dự báo thiên tài cùng những giới hạn mang tính chất duy kỹ thuật và định kiến giai cấp tư sản trong tư tưởng Toffler.
4. Đề xuất hệ thống nguyên tắc định hướng có giá trị thực tiễn cao nhằm phát huy tối đa nguồn lực trí tuệ dân tộc, phục vụ mục tiêu đưa Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
5. Khẳng định tính quy luật của sự chuyển dịch từ nền kinh tế cơ bắp sang nền kinh tế trí tuệ, mở ra các hướng tiếp cận liên ngành mới giữa Triết học, Xã hội học và Khoa học chính trị trong nghiên cứu tương lai học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG VỀ QUYỀN LỰC TRI THỨC CỦA ALVIN TOFFLER 1. Alvin Toffler - con người và sự nghiệp Alvin Toffler sinh ngày 04 - 10 – 1928, tại New York – Mỹ và hiện ông đang sống cùng gia đình tại vùng Bel Air thuộc thành phố Los Angeles, bang California. Ông tốt nghiệp cử nhân văn chương tại đại học New York. Với bộ ba tác phẩm chủ đạo Alvin Toffler nổi lên như một nhà dự báo có ảnh hưởng lớn trên thế giới trong những năm cuối của thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI.

Trong những tác phẩm của mình, ông không trực tiếp phân tích tình hình thế giới như nó vốn có, mà chủ yếu là nêu lên những xu hướng biến đổi và phát triển của văn minh loài người. Như chính lời ông nói, những cuốn sách của ông “dựa vào giả thuyết cho rằng những thay đổi nhanh chóng của thế giới hiện thời không phải là hỗn loạn và ngẫu nhiên như người ta tưởng”, mà là một quá trình biến đổi từ nền văn minh này sang nền văn minh khác của loài người. Chỉ trong một thời gian dài bằng một đời người, “văn minh nhà máy” hay còn gọi là văn minh công nghiệp (Làn sóng thứ hai) từng thống trị thế giới nhiều thế kỷ sẽ bị thay thế bằng một nền văn minh mới, khác về cơ bản. Và theo ông, thời điểm chúng ta đang sống – thập kỷ 90 – trong cách nhìn ấy chính là một trong những thời điểm “bản lề” lớn nhất của lịch sử loài người.

Cũng cần phải nói rằng, Alvin Toffler không phải là người đầu tiên mô tả những thay đổi của văn minh loài người. Trước đó, đã có một số nhà nghiên cứu nổi tiếng đề cập đến những thay đổi đó. Brzezinski chẳng hạn, đã nêu lên khái niệm “xã hội hậu công nghiệp” từ giữa những năm 60 - 70. Nhưng có thể nói, đến Alvin Toffler, mọi vấn đề trở thành có hệ thống hơn, có sức thuyết phục hơn do ông có cái nhìn bao quát hơn, cụ thể hơn và cũng sâu hơn.

Hơn nữa bởi vì thực tiễn xã hội ở thập kỷ 80 – 90 có những biến động vô cùng to lớn trong điện tử, tin học, viễn thông, v. đã cung cấp dữ kiện nhiều hơn trước để nuôi dưỡng cho những tư tưởng 13 của ông. Ban đầu những tác phẩm đầu tay của ông tập trung vào vấn đề công nghệ và các tác động của công nghệ đến đời sống kinh tế – xã hội, văn hóa, v. Sau đó ông chuyển qua nghiên cứu phản ứng về những sự thay đổi của xã hội.

Các tác phẩm sau này của ông thường đề cập đến sức mạnh của vũ khí, công nghệ và chủ nghĩa tư bản của thế kỷ XXI. Cụ thể, năm 40 tuổi (1968), ông bắt đầu được chú ý với tác phẩm đầu tay The culture consumers (Văn hóa tiêu dùng) viết về con người và ứng xử của họ trong môi trường sản xuất và tiêu thụ. Năm 1970, ông trở nên rất nổi tiếng ở Mỹ khi cho xuất bản tác phẩm thứ hai: Future Shock (Cú sốc tương lai). Sau đó ông được thế giới biết đến với hàng loạt những tác phẩm nổi tiếng, The Third Wave (Làn sóng thứ ba, 1980), Powershift (Thăng trầm quyền lực, 1990), War and antiwar – Survival at the down of 21th century (Chiến tranh và chống chiến tranh – Sự sống còn của loài người ở buổi bình minh của thế kỷ XXI, 1993), Creating a new civilization – Politics of the Third Wave (Tạo dựng một nền văn minh mới – Chính trị của làn sóng thứ ba, 1995), The Eco-spasm report (Dự báo về sự bùng nổ kinh tế, 1975), Previews and Premises (Những tiên đoán và tiền đề, 1983), The adaptive corporation (Công ty uyển chuyển, 1984), Jamerica (1994).

Ngoài ra còn có những tác phẩm ông tham gia với các tác giả khác. Bên cạnh đó, sự thành công của ông trong lĩnh vực khoa học không thể không nhắc đến người đồng hành và cũng là người bạn đời của ông, bà Heidi Toffler. Tại Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều nước trên thế giới, một số tác phẩm của Alvin Toffler được đánh giá là những tác phẩm kinh điển, một thời từng là sách gối đầu dường trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nguyên thủ tướng Chu Dung Cơ. Các tác phẩm cũng như những tư tưởng của ông được sử dụng trong nghiên cứu và giảng dạy tại nhiều nước trên thế giới, chúng cũng là tài liệu được chính khách nhiều quốc gia tham khảo.

Các tác phẩm đó đã ảnh hưởng đến đường lối cai trị và lãnh đạo, cách 14 tư duy về tương lai của nhiều chính phủ. Tại Mỹ, các tác phẩm của Alvin Toffler cũng ảnh hưởng đến một số quan điểm của Nhà Trắng dưới thời cựu tổng thống Bill Clinton. Bill Clinton còn sử dụng các tác phẩm đó nhằm phục vụ cho chiến dịch “Chiếc cầu bắc vào tương lai” (A bridge to the future). Ở Hàn Quốc, trước đây cựu tổng thống Kim Dae Jung đích thân mời Alvin Toffler giúp Hàn Quốc trong việc thực hiện bước quá độ vào nền kinh tế làn sóng thứ ba.

Bằng định hướng chiến lược đó Hàn Quốc đã vươn lên cải thiện vị trí của mình trên bản đồ kinh tế thế giới. Ở Nhật có cả một chương trình tổ chức cho hàng chục nghìn người tham gia đề tìm hiểu nghiên cứu tư tưởng của Alvin Toffler. Theo đánh giá của tạp chí Time (Time magazine) thì Alvin Toffler và Heidi Toffler đã đem đến cho tất cả những ai muốn trở thành nhà tương lai học các chuẩn mực để định hướng suy nghĩ. Accenture, một công ty tư vấn quản lý, bầu ông là một trong những người có tiếng nói ảnh hưởng nhất trong giới doanh nhân, chỉ sau Bill Gates và Peter Drucker.

Financial Times coi ông là “nhà tương lai học nổi tiếng nhất thế giới”. Nhật báo People’s Daily xếp ông vào danh sách 50 người nước ngoài có ảnh hưởng lớn tới Trung Quốc thời hiện đại. Ngoài nghiên cứu viết sách, Alvin Toffler còn tham gia rất nhiều hoạt động. Ông đã từng là phó tổng biên tập của tạp chí Fortune.

Những bài viết của ông được đăng tải trên các tạp chí nổi tiếng như: Fortune, Washington Post, Reader’s Digest, New York Times, Observer, Los Angeles Times, El Pais, London Observer, Korea Economic Daily, Nikkei Business… Ông còn là giáo sư thỉnh giảng và diễn thuyết tại nhiều trường đại học; là thành viên của nhiều tổ chức như: Russell Sage Foudation (Mỹ), International Institute for Strategic Studies (Anh), Futuribles (Pháp), Center for Global Communication (Nhật), Multimedia Super Corridor (Malaysia)… Ngoài ra ông là cộng tác viên của Nhà Trắng, tư vấn cho công ty AT & T (American Telephone and Telegraph Company), Institute for the Future, Educational Facilities Laboratories, Inc… 15 1. Điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề khoa học của sự hình thành tư tưởng về quyền lực tri thức của Alvin Toffler 1. Điều kiện kinh tế - xã hội Nửa sau thế kỷ XX, nhất là thập kỷ 70 – 80 đến 90, loài người đã chứng kiến những thay đổi rất đáng kinh ngạc trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại. Có thể hình dung tốc độ phát triển vũ bão của khoa học và công nghệ như sau: “Số lượng tri thức khoa học của loài người tích lũy được trong một thế kỷ vừa qua bằng tổng toàn bộ tri thức khoa học mà loài người tích lũy được trong suốt lịch sử tồn tại của mình.

Số lượng tri thức ấy rất có thể được nhân đôi lên trong thế kỷ sau”[15, 213]. Quả thực chỉ trong vòng mấy chục năm gần đây, tri thức của nhân loại tích lũy được đã ngang bằng với tổng số tri thức có trong 2 thiên niên kỷ trước và người ta dự báo rằng, đến năm 2020, tri thức nhân loại sẽ tăng 4 lần so với tri thức đã có hiện nay.Toffler hiện nay chúng ta đang sống trong thời kỳ rực rỡ nhất của lịch sử loài người mà: “Tốc độ thay đổi gia tăng nhanh đến mức trí tưởng tượng của chúng ta cũng không thể theo kịp”[86, 29]. Bước nhảy vọt vĩ đại này được bắt đầu từ khi Gutenberg phát minh ra chữ in vào thế kỷ XV. Trước năm 1500 châu Âu sản xuất sách với tốc độ 1.

Vào năm 1950, bốn thế kỷ rưỡi sau đó, tốc độ tăng vọt với 120. Vào những năm 1960, chỉ một thập kỷ sau, việc xuất bản sách đã thực hiện một bước nhảy có ý nghĩa khác, số sách xuất bản trên thế giới là 1.000 cuốn mỗi ngày. Có thể nói số sách in ra tương đương với tốc độ con người phát hiện ra kiến thực mới. Giữa những năm 1959, và 1969, số lượng tạp chí Mỹ phát hành các đề tài đặc biệt nhảy vọt từ con số 126 lên 235.

Đối với sách cũng thế, số lượng đầu sách tăng lên rất nhanh hàng năm, có khoảng 30.000 đầu sách được in. Thời kỳ này theo con số của A.Toffler, chính phủ Mỹ tạo ra 100.000 bài báo, sách và tạp chí. Trên thế giới, số 16 lượng báo chí, sách vở khoa học và kỹ thuật tăng với tốc độ 600. Giữa thế kỷ XVIII, toàn thế giới chỉ có 10 tờ tạp chí khoa học thì đến giữa thế kỷ XX tăng lên 1.

Về khoa học nếu như năm 1800, số nhà khoa học chỉ là 1.000 người thì đến năm 1850 là 10.000 người, năm 1900 là 100.000 người và đến năm 1970 là 3. Tri thức loài người trong thế kỷ XIX, cứ 50 năm lại tăng lên một lần; đến đầu thế kỷ XX, cứ 30 năm lại tăng lên một lần, nhưng đến giữa những năm 50 của thế kỷ XX, cứ 10 năm lại tăng lên một lần. Hệ thống nghiên cứu và phát triển (R &D) ở Mỹ bao gồm các cơ sở nghiên cứu trong các công ty, hàng trăm trường đại học và hơn 700 phòng thí nghiệm liên bang. Kinh phí đầu tư cho hệ thống này hàng năm lên đến 150 tỷ USD.

Xét về mặt kỹ thuật , từ giữa thế kỷ XIV trở về trước, trên thế giới chỉ có khoảng 300 loại phát minh sáng tạo và thành tựu khoa học quan trọng. Từ thế kỷ XV đến nay, phát minh sáng tạo về khoa học nói chung được ghi nhận chủ yếu thông qua bản quyền. Tổng số bản quyền trước thế kỷ XX không tới 1 triệu bản, thì trong thế kỷ XX đã lên đến 40 triệu bản. Chỉ tính riêng ở Mỹ trong khoảng 90 năm (1901 – 1991), nước Mỹ chiếm 203 trong tổng số 620 giải thưởng Nobel của thế giới (30%), trong đó khoa học tự nhiên chiếm 40% và khoa học kinh tế chiếm 60%.

Con số này hiện nay càng tập trung vào Mỹ. Chỉ tính từ năm 1990 đến năm 1998, sau khi A.