CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI DOANH NGHIỆP VÀ ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Quan niệm về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Thuật ngữ TNXHDN xuất hiện chính thức lần đầu tiên năm 1953 trong cuốn sách “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” (Social Responsibilities of the Businessmen) của tác giả Howard Rothmann Bowen nhằm mục đích tuyên truyền và kêu gọi người quản lý tài sản không làm tổn hại đến các quyền và lợi ích của người khác, kêu gọi lòng từ thiện nhằm bồi hoàn những thiệt hại do các doanh nghiệp làm tổn hại cho xã hội. Từ đó đến nay, thuật ngữ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đang được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Nghĩa của từ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (TNXHDN) có thể được hiểu từ nghĩa của ba từ chứa đựng trong cụm từ này: doanh nghiệp, xã hội và trách nhiệm.
TNXHDN bao hàm mối quan hệ giữa các doanh nghiệp (hoặc các tổ chức lớn hơn) và xã hội mà họ có tác động qua lại.TNXHDN cũng bao gồm những trách nhiệm gắn liền với các bên liên quan trong các mối quan hệ này.TNXHDN xác định xã hội là một phạm trù rộng, gồm nhiều cấp độ, bao gồm tất cả các bên liên quan và nhóm phần tử có mối quan tâm thường xuyên đến các hoạt động của tổ chức đó.Tổng quan các công trình nghiên cứu về chủ đề TNXHDN đã cho thấy có sự đa dạng khá lớn các quan niệm về TNXHDN.1 sẽ tổng hợp các định nghĩa phổ biến về TNXHDN đã được phát triển từ những năm 1950 đến nay.1: Các định nghĩa về TNXHDN STT Tác giả/năm Định nghĩa Nghĩa vụ của doanh nhân là theo đuổi các chính sách, ra các Bowen 1 quyết định hay thực hiện những hành động phù hợp với các (1953) mục tiêu và các giá trị của xã hội. Trách nhiệm xã hội – “những quyết định và hành động của Davis doanh nhân vì những lý do mà ít nhất cũng một phần nào đó 2 (1960) vượt trên lợi ích trực tiếp về kinh tế và kỹ thuật của doanh nghiệp” 9 Trách nhiệm xã hội nghĩa là các doanh nhân cần giám sát được hoạt động của một hệ thống kinh tế nhằm thỏa mãn các kỳ vọng của công chúng. Điều này có nghĩa là quá trình sản xuất và phân phối phải tăng cường được tổng phúc lợi ích kinh tế - Frederick 3 xã hội. Suy cho cùng, trách nhiệm xã hội đề cập đến việc sử (1960) dụng các nguồn lực kinh tế và con người sao cho các nguồn lực đó được sử dụng cho những mục đích xã hội to lớn chứ không đơn thuần phục vụ cho những lợi ích hạn hẹp của một số những cá nhân hay doanh nghiệp nào đó.
Trách nhiệm xã hội là nghĩa vụ của một cá nhân phải xem xét ảnh hưởng của những quyết định và hành động của anh ta đến Davis và toàn bộ hệ thống xã hội. Doanh nghiệp cũng áp dụng trách 4 Blomstrom nhiệm xã hội khi nó cân nhắc tới những nhu cầu và lợi ích của (1966) những đối tượng bị ảnh hưởng bởi hoạt động kinh doanh. Như vậy có nghĩa là doanh nghiệp nhìn vượt ra khỏi những lợi ích hạn hẹp về kinh tế và kỹ thuật của mình. Trách nhiệm xã hội duy nhất của doanh nghiệp là gia tăng lợi Friedman 5 nhuận vì xã hội sẽ được lợi nhiều nhất khi các doanh nghiệp (1970) tập trung tối đa hóa sự thành công về mặt tài chính của họ.
Một doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội là doanh nghiệp mà những người quản lý nó biết cân bằng giữa các lợi ích đa Johnson chiều. Thay vì cố gắng để đạt được lợi nhuận lớn hơn cho các 6 (1971) cổ đông, một doanh nghiệp có trách nhiệm cũng sẽ cân nhắc đến những NLĐ, nhà cung ứng, đại lý, cộng đồng địa phương và quốc gia. Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế nhưng nó có những trách Steiner nhiệm giúp đỡ xã hội đạt được các mục tiêu cơ bản và vì vậy, 7 (1971) nó có trách nhiệm xã hội. Công ty càng lớn thì trách nhiệm càng lớn, nhưng tất cả các công ty đều có thể làm được những 10 trách nhiệm này mà không mất chi phí mà thậm chí còn có lợi nhuận trong ngắn và dài hạn.
Đây là một triết lý hướng đến lợi ích xã hội và lợi ích của doanh nghiệp trong dài hạn thay cho cách nhìn hạn hẹp và lạc hậu đến lợi ích cá nhân trong ngắn hạn. Doanh nghiệp là một thể chế tồn tại để phục vụ xã hội, tương Hội đồng lai của một doanh nghiệp là kết quả trực tiếp của việc quản trị Phát triển doanh nghiệp hiệu quả như thế nào để đáp ứng các kỳ vọng 8 kinh tế (CED) luôn thay đổi của công chúng. Trách nhiệm của một doanh (1971) nghiệp là đóng góp vào chất lượng cuộc sống chứ không đơn thuần chỉ là cung cấp hàng hóa và dịch vụ. Trách nhiệm của một doanh nghiệp là đánh giá trong các quá trình ra quyết định của nó những ảnh hưởng đến hệ thống xã Davis 9 hội theo cách thức nào đó sao cho đạt được những lợi ích xã (1973) hội cùng với những lợi ích kinh tế truyền thống mà doanh nghiệp kiếm tìm.
Có lẽ cách tốt nhất để hiểu khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp là nghĩ đến nó như “tình hàng xóm tốt”. Cách Eilbert và hiểu này có hai giai đoạn. Một mặt, nó nghĩa là không làm 10 Parket những gì phá hoại hàng xóm. Mặt khác, nó cũng được thể hiện (1973) như là nghĩa vụ tự nguyện giúp đỡ hàng xóm giải quyết các vấn đề của họ.
Theo nghĩa rộng nhất, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là Eells và sự quan tâm đến các nhu cầu và mục tiêu của xã hội vượt trên 11 Walton lợi ích kinh tế truyền thống và một sự quan tâm lớn hơn đến (1974) vai trò của doanh nghiệp trong việc hỗ trợ và cải thiện trật tự xã hội. Sethi Trách nhiệm xã hội nghĩa là đưa hành vi của doanh nghiệp lên 12 (1975) một cấp độ sao cho nó phù hợp với các tiêu chuẩn, các giá trị 11 và các kỳ vọng của xã hội. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp bao gồm sự mong đợi Carroll 13 của xã hội về kinh tế, luật pháp, đạo đức và lòng từ thiện đối (1979) với các tổ chức tại một thời điểm nhất định. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là quan niệm cho rằng doanh nghiệp phải có nghĩa vụ với các nhóm liên quan trong xã hội chứ không chỉ riêng các cổ đông và trách nhiệm đó phải vượt trên những gì được quy định trong luật và thỏa thuận với Jones công đoàn.
Trong khái niệm này có hai khía cạnh quan trọng. 14 (1980) Một là, nghĩa vụ này phải được chấp thuận một cách tự nguyện. Hai là, nghĩa vụ này là một nghĩa vụ rộng lớn, vượt trên nghĩa vụ truyền thống đối với các cổ đông mà vươn đến các nhóm xã hội khác như khác hàng, NLĐ, nhà cung ứng và cộng đồng xung quanh. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là chuyển hóa các vấn Drucker đề xã hội thành các cơ hội kinh tế và lợi ích kinh tế, thành khả 15 (1984) năng sản xuất, thành năng lực con người, thành các công việc được trả lương cao và thành của cải.
Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (TNXHDN) là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào việc phát triển kinh tế bền Ngân hàng vững, thông qua những hoạt động nhằm nâng cao chất lượng 16 Thế giới đời sống của NLĐ và các thành viên gia đình họ, cho cộng 2003) đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp cũng như phát triển chung của xã hội. Maignan và Một doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội khi quyết định và 17 Ferrell hoạt động của nó nhằm tạo ra và cân bằng các lợi ích khác (2004) nhau của những cá nhân và tổ chức liên quan 18 Kotler và Lee TNXHDN là sự cam kết cải thiện phúc lợi cộng đồng thông 12 (2008) qua các hoạt động kinh doanh tự nguyện và sự đóng góp các nguồn lực của doanh nghiệp Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được định nghĩa là “một Liên minh quá trình mà các công ty tích hợp các vấn đề xã hội, môi 19 Châu Âu trường và đạo đức vào các hoạt động kinh doanh và chiến lược (2011) của họ trong sự tương tác chặt chẽ với các bên liên quan, vượt trên những yêu cầu của pháp luật và thỏa ước tập thể” Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là sự tích hợp các hoạt động và giá trị của công ty sao cho các lợi ích của các bên liên 20 CSRwire.com quan như nhà đầu tư, khách hàng, nhân viên và môi trường được phản ánh trong các chính sách và hành động của công ty. (Nguồn: Tác giả tổng hợp) Trên thực tế, TNXHDN là một phạm trù phức tạp và được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, dù cách thể hiện hình thức diễn đạt ngôn từ có khác nhau song nội hàm phản ánh của TNXHDN về cơ bản đều có điểm chung là bên cạnh những lợi ích phát triển riêng của từng doanh nghiệp phù hợp với pháp luật hiện hành thì đều phải gắn kết với lợi ích phát triển chung của cộng đồng xã hội.
Nội hàm của TNXHDN bao gồm nhiều khía cạnh liên quan đến ứng xử của doanh nghiệp đối với các chủ thể và đối tượng có liên quan trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, từ người sản xuất, tiếp thị, tiêu dùng đến các nhà cung ứng nguyên liệu, vật liệu tại chỗ, từ đội ngũ cán bộ, nhân viên cho đến các cổ đông của doanh nghiệp, trong đó, có cả trách nhiệm về bảo vệ tài nguyên, môi trường mà thực chất cũng là có trách nhiệm chung với lợi ích cộng đồng xã hội, bao gồm cả những hoạt động nhân đạo, từ thiện, hoạt động đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước. Lợi ích của việc thực thi trách nhiệm xã hội đối với sự phát triển của doanh nghiệp Trong hơn một thập kỷ gần đây, số lượng các công ty trên toàn thế giới nhận ra lợi ích kinh tế của các chính sách và biện pháp TNXHDN đang ngày một gia tăng. Những cam kết TNXHDN vượt ra khỏi mong muốn gia tăng lợi nhuận, và cho thấy công ty đã nhận thức một cách đầy đủ về trách nhiệm của mình tới nhân viên, khách 13 hàng, cộng đồng và môi trường. Nhiều công ty đã sử dụng TNXHDN như một chiến lược kinh doanh mới khi nhận ra rằng nó có thể giúp cải thiện các tình hình tài chính, nâng cao động cơ làm việc của các nhân viên, đẩy mạnh lòng trung thành của khách hàng cùng danh tiếng công ty.