TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA NHÀ CUNG ỨNG HÀNG HÓA THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY

Tìm hiểu trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa theo pháp luật Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu chuyên sâu về quyền lợi người tiêu dùng và nghĩa vụ của doanh nghiệp.

• Tác giả: Lại Sơn Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mai Thanh
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Trách Nhiệm Sản Phẩm Của Nhà Cung Ứng Hàng Hóa Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề nghiên cứu đặt ra
• 1.3. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM VÀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA NHÀ CUNG ỨNG HÀNG HÓA
• 2.1. Lý luận về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa
• 2.2. Lý luận pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA NHÀ CUNG ỨNG HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng pháp luật về xác định hàng hóa có khuyết tật
• 3.2. Thực trạng pháp luật về xác định tư cách chủ thể trong xác định trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa
• 3.3. Thực trạng pháp luật về cơ sở xác định trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa
• 3.4. Thực trạng pháp luật về các hình thức trách nhiệm sản phẩm và phạm vi trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa
• 3.5. Thực trạng giải quyết tranh chấp về trách nhiệm sản phẩm giữa người tiêu dùng với nhà cung ứng hàng hóa và xử lý vi phạm
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA NHÀ CUNG ỨNG HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa ở Việt Nam
• 4.3. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa ở Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Trách Nhiệm Sản Phẩm Lựa Chọn

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, trách nhiệm sản phẩm (TNSP) nổi lên như một công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (QLNTD). Việc bảo vệ QLNTD tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh và thúc đẩy sự phát triển bền vững. Trong mối quan hệ giữa nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH) và người tiêu dùng, NTD thường ở vị thế yếu hơn do nhà cung ứng có kinh nghiệm và thông tin đầy đủ hơn về sản phẩm. Việc kiểm soát chất lượng từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng là bất khả thi đối với NTD. Do đó, sản phẩm có thể tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại mà NTD khó nhận biết. Các nghiên cứu về TNSP của chủ thể kinh doanh nói chung và nhà sản xuất nói riêng đã được quan tâm, nhưng chưa có nghiên cứu chuyên sâu về TNSP của nhà CƯHH. Nghiên cứu này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ QLNTD, nâng cao TNSP của nhà CƯHH đối với NTD khi sản phẩm gây thiệt hại. Nghiên cứu sinh đã chọn đề tài Trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa theo pháp luật Việt Nam để làm luận án tiến sĩ Luật học.

1.1. Nghiên Cứu Lý Luận Về Trách Nhiệm Sản Phẩm

Hiện nay, thuật ngữ Trách nhiệm sản phẩm chưa được ghi nhận chính thức trong văn bản pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên nhiều công trình đã đề cập đến khái niệm này. Các tác giả Lê Hồng Hạnh, Đoàn Tử Tích Phước, Đinh Thị Mai Phương và Trường Đại học Luật Hà Nội đều thống nhất về việc xác định TNSP là một loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại (BTTH), phát sinh khi sản phẩm có khuyết tật gây thiệt hại cho NTD. Theo Giáo trình Luật Bảo vệ QLNTD của Trường Đại học Luật Hà Nội, “Trách nhiệm sản phẩm là trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hàng hóa có khuyết tật gây ra ngay cả trong trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh không có lỗi”. Tính “đặc biệt” của loại trách nhiệm BTTH này đó là chủ thể kinh doanh cũng phải chịu trách nhiệm ngay cả khi không có lỗi trong việc tạo ra khuyết tật của sản phẩm.

1.2. Nghiên Cứu Các Công Trình Nước Ngoài Về TNSP

Từ góc độ quốc tế, A. Mitchell Polinsky và Steven Shavell cho rằng TNSP là trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm bị khuyết tật do sản xuất, thiết kế hoặc không cảnh báo mà gây ra thiệt hại cho khách hàng. Paul Stephen Dempsey định nghĩa TNSP là trách nhiệm BTTH, thương tật cho người mua, người sử dụng hoặc người thứ ba do sử dụng sản phẩm có khuyết tật mà nhà sản xuất hoặc nhà bán hàng đã cung cấp. Simon Whittaker và nhóm tác giả khẳng định TNSP là một loại trách nhiệm đặc thù của chủ thể kinh doanh, liên quan đến các quy định về trách nhiệm bảo hành sản phẩm, chống sai sót, khiếm khuyết của sản phẩm và trách nhiệm BTTH do sản phẩm khiếm khuyết gây ra cho NTD.

II. Thách Thức Thực Tiễn Về Trách Nhiệm Sản Phẩm Tại VN

Thực tiễn thực hiện pháp luật về TNSP của nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH) ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều nhà CƯHH từ chối trách nhiệm khi sản phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng (NTD) do chế tài xử phạt chưa đủ mạnh. Quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa đầy đủ và thiếu tính khả thi, làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Số liệu thống kê từ Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho thấy nhiều vụ việc thu hồi sản phẩm có khuyết tật, phản ánh thực trạng thực thi pháp luật bảo vệ QLNTD. Cần có nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về TNSP của nhà CƯHH để nâng cao hiệu quả bảo vệ QLNTD và tăng cường trách nhiệm của nhà CƯHH đối với NTD.

2.1. Bất Cập Trong Chế Tài Xử Phạt Vi Phạm TNSP

Một trong những bất cập lớn nhất là việc nhiều nhà cung ứng hàng hóa chối bỏ trách nhiệm khi sản phẩm do họ cung ứng gây thiệt hại cho người tiêu dùng (NTD). Nguyên nhân chính là do chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm TNSP chưa đủ mạnh để răn đe. Điều này dẫn đến tình trạng NTD phải tự gánh chịu thiệt hại, gây mất niềm tin vào hệ thống pháp luật và thị trường.

2.2. Quy Định Pháp Luật Chồng Chéo Thiếu Tính Khả Thi

Các quy định pháp luật liên quan đến TNSP của nhà cung ứng hàng hóa còn chồng chéo, chưa đầy đủ và thiếu tính khả thi. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng và thực thi pháp luật, đồng thời tạo ra kẽ hở để các nhà CƯHH lợi dụng trốn tránh trách nhiệm. Cần có sự rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng và dễ thực hiện.

III. Cơ Sở Pháp Lý Lý Luận Trách Nhiệm Sản Phẩm Cách Tiếp Cận

Luận án này tập trung nghiên cứu về các khía cạnh lý luận và thực tiễn của pháp luật về TNSP của nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH). Nghiên cứu sẽ làm rõ khái niệm, đặc điểm của TNSP của nhà CƯHH; phân biệt TNSP của nhà CƯHH với trách nhiệm xã hội của nhà CƯHH và với TNSP của nhà sản xuất. Nghiên cứu cũng sẽ phân tích nhu cầu điều chỉnh pháp luật TNSP của nhà CƯHH, cũng như các nguồn pháp luật liên quan. Mục tiêu là đưa ra các kiến nghị để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam.

3.1. Xác Định Rõ Khái Niệm và Đặc Điểm TNSP của NCC

Luận án sẽ đi sâu vào việc làm rõ khái niệm trách nhiệm sản phẩm (TNSP) của nhà cung ứng hàng hóa (NCC). Nghiên cứu sẽ xác định các yếu tố cấu thành nên TNSP của NCC, bao gồm: hàng hóa có khuyết tật, thiệt hại gây ra cho người tiêu dùng (NTD), và mối quan hệ nhân quả giữa khuyết tật và thiệt hại. Bên cạnh đó, luận án cũng sẽ phân tích các đặc điểm riêng biệt của TNSP của NCC so với các loại trách nhiệm khác.

3.2. Phân Biệt TNSP của NCC với Các Loại Trách Nhiệm Khác

Việc phân biệt trách nhiệm sản phẩm (TNSP) của nhà cung ứng hàng hóa (NCC) với các loại trách nhiệm khác là rất quan trọng để tránh nhầm lẫn và đảm bảo áp dụng đúng pháp luật. Luận án sẽ phân biệt TNSP của NCC với trách nhiệm xã hội của NCC, cũng như với TNSP của nhà sản xuất. Việc phân biệt này dựa trên các tiêu chí như: bản chất của trách nhiệm, phạm vi trách nhiệm, và căn cứ phát sinh trách nhiệm.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Trách Nhiệm Sản Phẩm Top Đề Xuất

Luận án đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về TNSP của nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH) ở Việt Nam. Các giải pháp bao gồm: Hợp nhất thuật ngữ "hàng hóa có khuyết tật" và "hàng hóa không đảm bảo chất lượng" thành "hàng hóa không bảo đảm an toàn"; bổ sung quy định về "trách nhiệm kế tiếp"; hoàn thiện quy định về các loại thiệt hại do hàng hóa không bảo đảm an toàn gây ra; và cho phép một NTD đại diện nhiều NTD khởi kiện về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Mục tiêu là tạo ra một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch và hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của NTD.

4.1. Hợp Nhất Thuật Ngữ Hàng Hóa Để Đảm Bảo An Toàn

Việc hợp nhất thuật ngữ "hàng hóa có khuyết tật" và "hàng hóa không đảm bảo chất lượng" thành "hàng hóa không bảo đảm an toàn" sẽ giúp đơn giản hóa các quy định pháp luật và tạo ra sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng. Thuật ngữ mới này sẽ bao hàm tất cả các trường hợp hàng hóa không đáp ứng được các tiêu chuẩn về an toàn, bất kể nguyên nhân gây ra sự không an toàn.

4.2. Bổ Sung Quy Định Về Trách Nhiệm Kế Tiếp Của NCC

Quy định về "trách nhiệm kế tiếp" sẽ giúp xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng hàng hóa. Theo đó, nhà cung ứng hàng hóa sẽ chịu trách nhiệm về các khuyết tật của hàng hóa mà họ đã biết hoặc phải biết, ngay cả khi khuyết tật đó không do họ gây ra. Điều này sẽ khuyến khích các nhà CƯHH kiểm tra chất lượng hàng hóa một cách kỹ lưỡng trước khi cung cấp cho người tiêu dùng (NTD).

V. Đề Xuất Về Tố Tụng Tập Thể Trong Trách Nhiệm Sản Phẩm

Mặc dù pháp luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể về khởi kiện tập thể, việc cho phép một người tiêu dùng (NTD) đại diện nhiều NTD khởi kiện về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (QLNTD), đặc biệt là khởi kiện nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH) chịu trách nhiệm sản phẩm (TNSP), là một giải pháp tối ưu. Điều này giúp NTD dễ dàng hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình khi bị thiệt hại do sản phẩm lỗi. Cần sớm nghiên cứu và ban hành các quy định liên quan để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của hình thức khởi kiện này.

5.1. Lợi Ích Của Khởi Kiện Tập Thể Về TNSP

Khởi kiện tập thể mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng (NTD). Nó giúp giảm chi phí và thời gian theo đuổi vụ kiện, tăng cơ hội thành công, và tạo ra sức ép lớn hơn đối với nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH). Đồng thời, nó cũng giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi người tiêu dùng (QLNTD).

5.2. Thách Thức Khi Áp Dụng Khởi Kiện Tập Thể Tại VN

Việc áp dụng khởi kiện tập thể tại Việt Nam gặp phải một số thách thức, bao gồm: thiếu quy định pháp luật cụ thể, thủ tục tố tụng phức tạp, và khó khăn trong việc tập hợp và quản lý các thành viên trong nhóm khởi kiện. Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý và tổ chức để đảm bảo hình thức khởi kiện này được thực hiện một cách hiệu quả.

VI. Giá Trị Lý Luận và Ứng Dụng Của Nghiên Cứu TN Sản Phẩm

Nghiên cứu này làm sâu sắc thêm các vấn đề lý luận về TNSP và pháp luật về TNSP của nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH). Nó cũng phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam, tạo cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp phù hợp. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, cũng như cho các nhà CƯHH, người tiêu dùng (NTD) và các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

6.1. Giá Trị Tham Khảo Cho Nghiên Cứu và Giảng Dạy

Luận án cung cấp một nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các hoạt động nghiên cứu và giảng dạy về TNSP và pháp luật về TNSP của nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH). Nó giúp sinh viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề này.

6.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Cho NCC NTD và Cơ Quan Quản Lý

Kết quả nghiên cứu có thể được các nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH) sử dụng để nâng cao nhận thức về TNSP và tuân thủ pháp luật. Người tiêu dùng (NTD) có thể sử dụng nó để bảo vệ quyền lợi của mình. Các cơ quan quản lý nhà nước có thể sử dụng nó để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về TNSP, cũng như để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa theo pháp luật Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lại Sơn Tùng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Mai Thanh, chuyên ngành Luật kinh tế (mã số 9 38 01 07) tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (Hà Nội, 2024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh nền sản xuất hiện đại được tự động hóa và sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trách nhiệm sản phẩm (TNSP) được xác định là công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng (NTD) và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh. Trong mối quan hệ với nhà cung ứng hàng hóa (CƯHH), NTD luôn ở vị thế yếu thế do tình trạng bất cân xứng thông tin và sự phân đoạn, tách rời của chuỗi sản xuất - phân phối - tiêu thụ, khiến NTD không thể kiểm soát chất lượng từ đầu vào đến lưu thông. Khi sản phẩm có khuyết tật phát sinh nguy cơ gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe và tính mạng, NTD khó nhận biết bằng hiểu biết thông thường.

Theo số liệu từ Báo cáo thường niên (2011–2023) của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (tiền thân là Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng), cơ quan này đã tiếp nhận, xử lý và giám sát 190 vụ việc thu hồi sản phẩm có khuyết tật. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam cho thấy nhiều nhà CƯHH chối bỏ trách nhiệm do thiếu chế tài xử phạt đủ mạnh; đồng thời các quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa đầy đủ và thiếu tính khả thi.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra là: Các công trình khoa học trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận TNSP của chủ thể kinh doanh nói chung hoặc TNSP của nhà sản xuất nói riêng, chưa phân định rành mạch giữa TNSP của nhà sản xuất và TNSP của nhà CƯHH, đồng thời chưa có công trình nghiên cứu toàn diện, riêng biệt về TNSP của nhà CƯHH theo pháp luật Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những luận cứ khoa học và đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật nhằm đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam.

Để thực hiện mục đích trên, luận án xác định bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan, đánh giá tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, chỉ ra kết quả kế thừa và nhận diện khoảng trống nghiên cứu.
2. Làm rõ những vấn đề lý luận về TNSP và lý luận pháp luật về TNSP của nhà CƯHH (khái niệm, đặc điểm, phân biệt với trách nhiệm xã hội và trách nhiệm của nhà sản xuất, nhu cầu điều chỉnh, nguồn và nội dung pháp luật).
3. Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam, nhận diện các hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân.
4. Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH trong giai đoạn hiện nay.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu và ba giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1: Những vấn đề lý luận cốt lõi gắn với TNSP của nhà CƯHH là gì? Nội dung pháp luật và nguồn pháp luật điều chỉnh TNSP của nhà CƯHH bao gồm những thành tố và cơ sở nào?
  • Giả thuyết 1: Lý luận về TNSP của nhà CƯHH còn bỏ ngỏ một số khía cạnh cốt lõi cũng như các thành tố pháp luật và nguồn pháp luật điều chỉnh TNSP của nhà CƯHH chưa được nhận diện một cách đầy đủ, toàn diện.
• Câu hỏi nghiên cứu 2: Thực trạng pháp luật điều chỉnh TNSP của nhà CƯHH đã đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đối với TNSP của nhà CƯHH trong mối quan hệ với NTD hay chưa?
  • Giả thuyết 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn tổ chức thực hiện TNSP của nhà CƯHH còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản và quyền lợi hợp pháp khác cho NTD khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa do nhà CƯHH cung ứng trên thị trường.
• Câu hỏi nghiên cứu 3: Những phương hướng và giải pháp nào để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam hiện nay?
  • Giả thuyết 3: Các luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam hiện nay chưa được nghiên cứu đầy đủ gắn với mục tiêu điều chỉnh pháp luật; cần xác định các phương hướng và giải pháp cụ thể trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện pháp luật về TNSP của nhà CƯHH ở Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Nghiên cứu pháp luật về TNSP của nhà CƯHH dưới góc độ là một bộ phận của pháp luật bảo vệ QLNTD và pháp luật bồi thường thiệt hại (BTTH). TNSP của nhà CƯHH được nghiên cứu gắn với nhà phân phối (chủ thể trực tiếp cung cấp hàng hóa đến tay NTD), vai trò của nhà sản xuất được xem xét dưới góc độ chủ thể chịu trách nhiệm liên đới. Đối tượng của TNSP giới hạn ở sản phẩm hữu hình (hàng hóa có khuyết tật), không bao gồm sản phẩm dịch vụ.
  • Về không gian: Phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
  • Về thời gian: Từ khi ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 đến năm 2024.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan hệ thống tài liệu trong nước và quốc tế theo ba nhóm vấn đề chính:

Nhóm vấn đề	Các công trình và tác giả tiêu biểu	Nội dung học thuật đã đạt được
Lý luận về TNSP và pháp luật TNSP	Lê Hồng Hạnh (2010, 2013), Đoàn Tử Tích Phước (2009), Đinh Thị Mai Phương (2008), Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Nguyễn Văn Cương (2010), Nguyễn Thị Hải Hà (2010), Nguyễn Tiến Hùng (2020), Nguyễn Trường Ngọc (2022), Chu Đức Nhuận (2012); A. M. Polinsky & S. Shavell (2010), P. S. Dempsey (2014), S. Whittaker (2010), Frumer, Friedman & Sklaren, Marshall S. Shapo (1993), Zhen He & Hong Liu.	Xác định TNSP là trách nhiệm BTTH do hàng hóa có khuyết tật gây ra, không phụ thuộc vào yếu tố lỗi (trách nhiệm nghiêm ngặt). Làm rõ các học thuyết nền tảng (bất cẩn, vi phạm nghĩa vụ bảo đảm, trách nhiệm nghiêm ngặt) và cấu trúc pháp luật TNSP.
Thực trạng và thực tiễn thi hành pháp luật	Đặng Anh Đào (2008), Tăng Văn Nghĩa (2008), Phan Chí Hiếu (2010), Hồ Tất Thắng (2010), Trương Hồng Quang (2011, 2013), Nguyễn Minh Thư (2012), Nguyễn Hữu Phúc (2016), Ngô Thu Trang (2016), Nguyễn Thị Mai (2018), Phạm Thị Hạnh (2020), Nguyễn Thị Quế Anh & Nguyễn Bích Thảo (2020), Nguyễn Thị Phương Châm (2020).	Phân tích quy định tại Luật Bảo vệ QLNTD 2010, Bộ luật Dân sự (BLDS); chỉ ra mâu thuẫn chứng minh lỗi giữa Điều 23 và Điều 42 Luật Bảo vệ QLNTD 2010; sự thiếu thống nhất giữa khái niệm "hàng hóa có khuyết tật" và "hàng hóa không bảo đảm chất lượng"; thực trạng NTD khó khôi phục quyền lợi qua tố tụng.
Phương hướng và giải pháp hoàn thiện	Phạm Thị Phương Anh (2010), Đinh Thị Hồng Trang (2014), Nguyễn Minh Thư (2013), Nguyễn Trường Ngọc (2018, 2022), Nguyễn Tiến Hùng (2020), Chu Đức Nhuận (2012), Phạm Thị Hạnh (2020).	Kiến nghị mở rộng chủ thể có quyền yêu cầu, hoàn thiện căn cứ miễn trừ TNSP (áp dụng trình độ khoa học kỹ thuật khách quan, học thuyết người trung gian), bổ sung chế tài thu hồi hàng hóa có khuyết tật và nâng cao năng lực cơ quan quản lý.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy các nghiên cứu trước đây chưa thống nhất về việc TNSP có mở rộng cho dịch vụ hay không (trong khi luật của Philippines năm 1992 và Indonesia năm 1999 đã ghi nhận), chưa có định nghĩa hoàn chỉnh về nhà CƯHH và vẫn tranh luận về việc trách nhiệm bảo hành có thuộc nội hàm TNSP hay không. Đặc biệt, còn thiếu vắng công trình khoa học nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về cơ chế xác định TNSP riêng biệt cho nhà CƯHH trong mối quan hệ phân định với nhà sản xuất theo pháp luật Việt Nam. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc xây dựng lý luận chuyên biệt về TNSP của nhà CƯHH và đề xuất các cơ chế quy kết trách nhiệm cụ thể ("trách nhiệm kế tiếp" và "trách nhiệm liên đới").

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án vận dụng năm lý thuyết và học thuyết pháp lý - kinh tế học nền tảng:

1. Lý thuyết về sự bất cẩn (Negligence): Bắt nguồn từ án lệ Donoghue v. Stevenson (1932) tại Anh với phán quyết của thẩm phán Lord Atkin về nghĩa vụ quan tâm hợp lý (duty of care). Theo lý thuyết này, NTD phải chứng minh bốn yếu tố: (i) có nghĩa vụ quan tâm của chủ thể kinh doanh, (ii) có hành vi vi phạm nghĩa vụ, (iii) có thiệt hại thực tế, và (iv) có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại.
2. Lý thuyết về sự vi phạm nghĩa vụ bảo đảm (Breach of Warranty): Phát triển từ các án lệ tại Hoa Kỳ như Guarino v. Mine Safety Appliance (học thuyết nguy hiểm mời gọi giải cứu) và Carpenter v. Donohoe (1964); được pháp điển hóa trong Bộ luật Thương mại thống nhất Hoa Kỳ (UCC) với ba hình thức: bảo đảm công khai, bảo đảm ngầm định về tính thương mại và bảo đảm ngầm định về tính phù hợp cho công dụng cụ thể.
3. Lý thuyết về trách nhiệm nghiêm ngặt (Strict Liability): Hình thành từ án lệ Rylands v Fletcher (1868) tại Anh, được phát triển qua các phán quyết tại Hoa Kỳ như Escola v. Coca Cola Bottling Co of Fresno (1944) của thẩm phán Roger John Traynor và Indiana Harbor Belt Railroad v. American Cyanamid Co. (1990) của thẩm phán Richard Posner. Học thuyết loại bỏ yếu tố lỗi của chủ thể kinh doanh, giảm gánh nặng chứng minh cho NTD nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của bên bị thiệt hại.
4. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory): Được xây dựng bởi George Akerlof (1970), Michael Spence (1973) và Joseph Stiglitz (1975). Lý thuyết luận giải sự chênh lệch thông tin giữa nhà CƯHH (chủ thể nắm giữ và kiểm soát thông tin sản phẩm) và NTD (chủ thể thiếu thông tin kỹ thuật), tạo cơ sở buộc nhà CƯHH phải chịu trách nhiệm pháp lý cao hơn.
5. Lý thuyết về bảo vệ bên yếu thế: Xuất phát từ luật tư và pháp luật hợp đồng thế kỷ XIX, được thừa nhận rộng rãi trong cả hai hệ thống Common Law và Civil Law, nhằm thiết lập cơ chế pháp lý tái lập sự cân bằng lợi ích giữa NTD và thương nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án thuộc nhóm nghiên cứu khoa học pháp lý định tính, sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt các chương để mổ xẻ các khái niệm lý luận, đánh giá quy phạm thực định và xây dựng hệ thống giải pháp.
• Phương pháp hệ thống và phương pháp lịch sử: Sử dụng tại Chương 1 và Chương 2 nhằm phân loại các dòng nghiên cứu học thuật theo tiến trình thời gian và xây dựng hệ thống khái niệm đồng bộ.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh quy định pháp luật về TNSP của Việt Nam với các hệ thống pháp luật của Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu (Chỉ thị 85/374/EEC), Đức, Nhật Bản, Canada, Philippines và Indonesia để rút ra bài học lập pháp.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case study): Phân tích các tranh chấp thực tế và các vụ việc thu hồi sản phẩm để nhận diện bất cập trong quy trình thực thi pháp luật tại Việt Nam.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: BLDS, Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS), Luật Bảo vệ QLNTD (năm 2010 và các văn bản sửa đổi), Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Luật Thương mại và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Văn bản pháp luật quốc tế: UCC (Hoa Kỳ), Chỉ thị 85/374/EEC (EU), Luật Bảo vệ người tiêu dùng Indonesia 1999, Đạo luật người tiêu dùng Philippines 1992.
• Báo cáo thống kê thực tiễn: Báo cáo thường niên giai đoạn 2011–2023 của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia / Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng; các bản án, quyết định giải quyết tranh chấp của Tòa án nhân dân các cấp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về TNSP trong và ngoài nước, phân định ba mảng nội dung lớn: lý luận TNSP, thực trạng pháp luật và giải pháp hoàn thiện. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận học thuật về tính chất nghiêm ngặt của TNSP, đồng thời nhấn mạnh các vấn đề còn bỏ ngỏ như sự thiếu vắng khái niệm chuẩn xác về nhà CƯHH và cơ chế phân bổ trách nhiệm giữa nhà phân phối và nhà sản xuất. Chương này cũng thiết lập khung lý thuyết gồm năm học thuyết nền tảng (sự bất cẩn, vi phạm nghĩa vụ bảo đảm, trách nhiệm nghiêm ngặt, thông tin bất cân xứng, bảo vệ bên yếu thế) và ba câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Lý luận về trách nhiệm sản phẩm và lý luận pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận chuyên sâu về TNSP của nhà CƯHH:

• Khái niệm hàng hóa có khuyết tật (HHCKT): Luận án định nghĩa HHCKT là hàng hóa không bảo đảm an toàn, không đáp ứng nhu cầu hoặc không như mong đợi hợp lý của NTD, tiềm ẩn sự nguy hiểm bất hợp lý phát sinh từ khâu thiết kế, sản xuất hoặc do không cảnh báo/hướng dẫn đầy đủ, từ đó gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho NTD. Luận án phân loại khuyết tật thành ba dạng chính: khuyết tật thiết kế, khuyết tật sản xuất và khuyết tật cảnh báo/hướng dẫn (tiếp thị).
• Bản chất và khái niệm TNSP của nhà CƯHH: Phân tích trách nhiệm pháp lý dưới cả hai góc độ: nghĩa tích cực (nghĩa vụ tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, cảnh báo, thu hồi) và nghĩa tiêu cực (chế tài bồi thường thiệt hại và gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi). Luận án phân biệt rõ TNSP của nhà CƯHH với trách nhiệm bảo hành, trách nhiệm hợp đồng và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
• Cơ chế quy kết trách nhiệm: Luận án xây dựng hai mô hình phân định trách nhiệm:
  1. Cơ chế trách nhiệm kế tiếp: Truy ngược chuỗi cung ứng từ nhà bán lẻ, nhà phân phối đến nhà sản xuất; trách nhiệm dừng lại ở chủ thể trực tiếp gây ra hoặc chịu trách nhiệm về khuyết tật tương ứng.
  2. Cơ chế trách nhiệm liên đới: Kích hoạt khi khuyết tật xuất hiện ở cả khâu sản xuất lẫn khâu cung ứng (vận chuyển, bảo quản, phân phối) và cùng dẫn đến thiệt hại cho NTD.

Chương 3: Thực trạng pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa ở Việt Nam

Chương 3 khảo sát và đánh giá toàn diện các quy định thực định và thực tiễn áp dụng qua năm nội dung:

• Xác định hàng hóa có khuyết tật: Chỉ ra sự thiếu đồng bộ giữa khái niệm "hàng hóa có khuyết tật" trong Luật Bảo vệ QLNTD và "hàng hóa không bảo đảm chất lượng" trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và BLDS, gây khó khăn cho việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm.
• Xác định tư cách chủ thể: Đánh giá quy định về các nhóm chủ thể CƯHH có nghĩa vụ bồi thường; phân tích thực trạng xác định trách nhiệm của nhà nhập khẩu, nhà bán buôn và nhà bán lẻ trong chuỗi cung ứng.
• Cơ sở xác định trách nhiệm: Phân tích mâu thuẫn pháp lý giữa Điều 23 (áp dụng nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt không phụ thuộc lỗi) và Điều 42 Luật Bảo vệ QLNTD 2010 (buộc thương nhân phải chứng minh mình không có lỗi để thoát trách nhiệm), làm phát sinh bất cập trong phân bổ nghĩa vụ chứng minh.
• Hình thức và phạm vi trách nhiệm: Đánh giá quy định về trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật (với 190 vụ việc được giám sát từ 2011 đến 2023), nghĩa vụ cảnh báo, bồi thường thiệt hại tính mạng, sức khỏe, tài sản và các hạn chế trong bồi thường thiệt hại gián tiếp, tổn thất tinh thần.
• Thực trạng giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm: Đánh giá các phương thức thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án; chỉ ra rào cản tố tụng khiến NTD ít khởi kiện, sự vắng bóng của cơ chế khởi kiện tập thể hiệu quả và mức xử phạt hành chính chưa đủ sức răn đe.

Chương 4: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

• Phương hướng hoàn thiện: Quán triệt đường lối xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; cân bằng lợi ích giữa NTD và nhà CƯHH; nội luật hóa phù hợp với các cam kết và điều ước quốc tế.
• Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
  1. Hợp nhất thuật ngữ "hàng hóa có khuyết tật" và "hàng hóa không bảo đảm chất lượng" thành một khái niệm duy nhất là "hàng hóa không bảo đảm an toàn" để thống nhất áp dụng trong BLDS, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Luật Bảo vệ QLNTD.
  2. Pháp điển hóa quy tắc truy tìm chủ thể theo cơ chế "trách nhiệm kế tiếp" và cơ chế "trách nhiệm liên đới" trong chuỗi CƯHH.
  3. Mở rộng và làm rõ các loại thiệt hại được bồi thường, bao gồm tổn thất tinh thần và thiệt hại phát sinh đối với người thứ ba.
  4. Sửa đổi BLTTDS và Luật Bảo vệ QLNTD theo hướng thiết lập thủ tục tố tụng cho phép một NTD được đại diện cho nhóm nhiều NTD cùng khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại do HHCKT.
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi: Kiện toàn bộ máy cơ quan quản lý chuyên trách (Ủy ban Cạnh tranh quốc gia); tăng cường chế tài xử phạt vi phạm hành chính; hoàn thiện cơ chế phối hợp kiểm soát và cảnh báo hàng hóa khuyết tật liên ngành; đẩy mạnh công tác tuyên truyền và nâng cao năng lực tự bảo vệ của các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về TNSP chuyên biệt của nhà CƯHH; phân định rành mạch nội hàm của TNSP với trách nhiệm bảo hành, trách nhiệm theo hợp đồng và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
2. Xây dựng và luận giải khoa học mô hình xác định TNSP của nhà CƯHH theo hai cơ chế:
   • Trách nhiệm kế tiếp: Thực hiện việc truy ngược dòng lưu thông hàng hóa từ mắt xích tiếp xúc trực tiếp với NTD về mắt xích trước đó và dừng lại ở chủ thể có lỗi hoặc chủ thể chịu trách nhiệm kỹ thuật về khuyết tật.
   • Trách nhiệm liên đới: Kích hoạt khi khuyết tật của hàng hóa phát sinh đồng thời ở cả khâu sản xuất và khâu cung ứng lưu thông, buộc cả nhà sản xuất và nhà phân phối cùng liên đới chịu trách nhiệm bồi thường cho NTD.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp lập pháp

1. Đánh giá có hệ thống thực trạng áp dụng pháp luật và chỉ ra các xung đột quy phạm giữa Luật Bảo vệ QLNTD 2010 với BLDS và Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa liên quan đến khái niệm khuyết tật và nghĩa vụ chứng minh lỗi.
2. Đề xuất nhóm giải pháp lập pháp trọng tâm:
   • Thống nhất thuật ngữ lập pháp bằng việc sử dụng khái niệm "hàng hóa không bảo đảm an toàn".
   • Luật hóa nguyên tắc áp dụng trách nhiệm nghiêm ngặt đồng bộ, loại bỏ mâu thuẫn về nghĩa vụ chứng minh lỗi của tổ chức kinh doanh.
   • Bổ sung quy định tố tụng đặc thù cho phép một cá nhân đại diện cho tập thể người tiêu dùng khởi kiện nhà CƯHH chịu TNSP nhằm khắc phục sự yếu thế của NTD đơn lẻ trong tố tụng dân sự.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Về đối tượng sản phẩm: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu ở sản phẩm hàng hóa hữu hình, chưa mở rộng sang phạm vi sản phẩm dịch vụ vô hình (nội dung mới chỉ được pháp điển hóa tại số ít quốc gia như Philippines và Indonesia).
• Về phân đoạn chủ thể: Trọng tâm nghiên cứu đặt vào nhà CƯHH với tư cách là nhà phân phối trung gian và bán lẻ trực tiếp đến tay NTD; vai trò của nhà sản xuất chỉ được phân tích ở khía cạnh liên đới và truy xét trách nhiệm kế tiếp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu TNSP đối với các loại hình hàng hóa đặc thù trong thời đại kinh tế số, internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và phương tiện tự hành (lái xe tự động).
• Nghiên cứu khả năng mở rộng chế định trách nhiệm sản phẩm đối với lĩnh vực cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ toàn diện quyền lợi của người tiêu dùng trong giai đoạn phát triển mới.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, BLDS và BLTTDS; hỗ trợ Ủy ban Cạnh tranh quốc gia xây dựng quy trình giám sát thu hồi hàng hóa có khuyết tật.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu chuyên khảo trong các chương trình đào tạo đại học và sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Tố tụng dân sự.
• Cộng đồng doanh nghiệp và nhà cung ứng: Giúp các nhà phân phối, bán buôn, bán lẻ nhận diện rõ các rủi ro pháp lý, nghĩa vụ bảo đảm an toàn và thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng hàng hóa, cảnh báo và thu hồi sản phẩm khuyết tật theo đúng quy định.
• Người tiêu dùng và tổ chức xã hội: Cung cấp cơ sở pháp lý giúp NTD và các Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực hiện quyền khiếu nại, yêu cầu bồi thường thiệt hại và khởi kiện khi quyền lợi bị xâm phạm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt cơ chế "trách nhiệm kế tiếp" và "trách nhiệm liên đới" của nhà cung ứng hàng hóa như thế nào?

Luận án xác định hai cơ chế dựa trên nguồn gốc phát sinh khuyết tật:

• Trách nhiệm kế tiếp: Quá trình truy tìm chủ thể chịu trách nhiệm được thực hiện bằng cách truy ngược lại con đường hàng hóa đi đến tay NTD (từ người bán lẻ, đại lý, nhà phân phối đến nhà sản xuất) và dừng lại ở chủ thể chịu trách nhiệm trực tiếp về khuyết tật tương ứng của hàng hóa.
• Trách nhiệm liên đới: Được kích hoạt khi khuyết tật xuất hiện đồng thời ở cả công đoạn sản xuất lẫn công đoạn cung ứng (bảo quản, vận chuyển, đóng gói) và các khuyết tật này cùng gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại cho NTD. Khi đó, cả nhà sản xuất và nhà cung ứng đều phải liên đới bồi thường.

2. Tác giả đề xuất giải pháp gì đối với sự không thống nhất giữa các khái niệm hàng hóa trong luật hiện hành?

Tác giả đề xuất hợp nhất hai thuật ngữ "hàng hóa có khuyết tật" (trong Luật Bảo vệ QLNTD) và "hàng hóa không đảm bảo chất lượng" (trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và BLDS) thành một thuật ngữ duy nhất là "hàng hóa không bảo đảm an toàn". Giải pháp này giúp loại bỏ sự chồng chéo, tạo căn cứ pháp lý rõ ràng, thống nhất để xác định điều kiện phát sinh TNSP của nhà CƯHH.

3. Vì sao lý thuyết trách nhiệm nghiêm ngặt được chọn làm nền tảng cốt lõi của chế định trách nhiệm sản phẩm?

Lý thuyết trách nhiệm nghiêm ngặt loại bỏ yếu tố lỗi của chủ thể kinh doanh ra khỏi cấu thành trách nhiệm BTTH do hàng hóa có khuyết tật gây ra. Việc áp dụng nguyên tắc này giúp giải phóng NTD khỏi nghĩa vụ chứng minh lỗi kỹ thuật phức tạp của nhà sản xuất/nhà cung ứng, qua đó bảo vệ hữu hiệu quyền lợi của bên yếu thế và phân bổ công bằng các rủi ro vốn có trong nền sản xuất - phân phối hiện đại.

4. Luận án đưa ra đề xuất cụ thể nào về mặt tố tụng để hỗ trợ người tiêu dùng khởi kiện nhà cung ứng?

Luận án kiến nghị bổ sung quy định pháp luật cho phép một cá nhân NTD có thể đại diện cho nhiều NTD cùng khởi kiện một vụ việc về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với nhà CƯHH chịu TNSP. Cơ chế đại diện khởi kiện này giúp giảm thiểu chi phí tố tụng, khắc phục tình trạng NTD hành động đơn lẻ và tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền lợi tập thể trước các vi phạm diện rộng.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Lại Sơn Tùng là công trình khoa học chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống về trách nhiệm sản phẩm của nhà cung ứng hàng hóa theo pháp luật Việt Nam. Bằng việc kết hợp năm học thuyết nền tảng và phương pháp so sánh luật học, tác giả đã làm sáng tỏ bản chất pháp lý, xây dựng mô hình quy kết trách nhiệm kép ("kế tiếp" và "liên đới"), đồng thời chỉ rõ các bất cập trong hệ thống pháp luật thực định. Hệ thống giải pháp đề xuất bao gồm việc hợp nhất khái niệm "hàng hóa không bảo đảm an toàn", hoàn thiện nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt và bổ sung cơ chế đại diện khởi kiện tập thể, tạo cơ sở khoa học thiết thực cho công tác hoàn thiện thể chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài TNSP của nhà CƯHH là một nội dung nằm trong sự điều chỉnh của TNSP của các chủ thể kinh doanh hàng hóa nói chung; đồng thời, pháp luật về TNSP của nhà CƯHH cũng được nhìn nhận là một nội dung nằm trong sự điều chỉnh của pháp luật về TNSP nói chung. Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp cận các tài liệu như luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, giáo trình, sách báo, bài viết… của các học giả trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án, nghiên cứu sinh tổng quan tài liệu theo các vấn đề cụ thể sau đây. Các công trình nghiên cứu lý luận về trách nhiệm sản phẩm và lý luận pháp luật về trách nhiệm sản phẩm 1.

Các công trình nghiên cứu lý luận về trách nhiệm sản phẩm Về khái niệm TNSP. Hiện nay, thuật ngữ “trách nhiệm sản phẩm” vẫn chưa được nhìn nhận là một thuật ngữ mang tính pháp lý chính thức được ghi nhận trong các văn bản pháp luật của Việt Nam. Mặc dù vậy, về khái niệm TNSP, đã có nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu, đề cập đến. Các công trình nghiên cứu của các tác giả Lê Hồng Hạnh (2013), Chế định trách nhiệm sản phẩm trong pháp luật Việt Nam [27]; Đoàn Tử Tích Phước (2009), Trách nhiệm sản phẩm và nội dung của trách nhiệm sản phẩm trong cơ chế pháp lý về bảo vệ người tiêu dùng [52]; Đinh Thị Mai Phương (2008), Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo vệ người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam [53]; Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo trình Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng [68]; A.Mitchell Polinsky, Steven Shavell (2010), The Uneasy Case for Product Liability (tạm dịnh: “Trường hợp khó chịu về trách nhiệm sản phẩm”) [73]; Paul Stephen Dempsey (2014), The Law of Products Liability (tạm dịch: “Luật trách nhiệm sản phẩm”) 8 [100] đều có sự thống nhất về việc xác định TNSP là một loại trách nhiệm BTTH, phát sinh khi sản phẩm có khuyết tật đã gây thiệt hại cho NTD.

Tính “đặc biệt” của loại trách nhiệm BTTH này đó là chủ thể kinh doanh cũng phải chịu trách nhiệm ngay cả khi không có lỗi trong việc tạo ra khuyết tật của sản phẩm. Theo Giáo trình Luật Bảo vệ QLNTD của Trường Đại học Luật Hà Nội [68, tr.133], “Trách nhiệm sản phẩm là trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hàng hóa có khuyết tật gây ra ngay cả trong trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh không có lỗi”. Tác giả Đinh Thị Mai Phương [53, tr.180] cũng cho rằng, nội dung cơ bản của chế định TNSP là việc nhà sản xuất, phân phối sản phẩm phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại mà NTD phải gánh chịu khi sử dụng sản phẩm có khuyết tật mà nhà sản xuất, phân phối cung cấp ngay cả khi nhà sản xuất, phân phối không có lỗi trong việc gây ra khuyết tật đó. Tác giả Lê Hồng Hạnh [27, tr.24-25] chỉ ra rằng TNSP là trách nhiệm của người sản xuất hoặc người bán hàng trong việc bồi thường cho các thiệt hại gây ra bởi khuyết tật của hàng hóa mà họ đã cung cấp cho NTD trong quá trình kinh doanh.

Hay tác giả Đoàn Tử Tích Phước [52, tr.113] cho rằng TNSP được hiểu theo nghĩa chung nhất là trách nhiệm BTTH phát sinh do sản phẩm có khuyết tật gây ra. Về phía công trình nước ngoài, A. Mitchell Polinsky và Steven Shavell [73, tr.1438-1439] cho rằng TNSP là trách nhiệm của nhà sản xuất đối với các sản phẩm bị khuyết tật do sản xuất, do thiết kế và do không cảnh báo mà gây ra thiệt hại cho khách hàng. Cũng theo Paul Stephen Dempsey [100, tr.2], TSNP là trách nhiệm BTTH, thương tật cho người mua, người sử dụng hoặc người thứ ba của nhà sản xuất hoặc nhà bán hàng do sử dụng sản phẩm có khuyết tật mà nhà sản xuất, nhà bán hàng đã cung cấp.

Trong phạm vi tiếp cận rộng hơn, Simon Whittaker, University of Oxford (2010), The development of product liability (tạm dịch: “Quá trình phát triển của chế định trách nhiệm sản phẩm”) [105]. Cuốn sách do tác giả Simon Whittaker - trường Đại học Oxford làm chủ biên. Nhóm tác giả khẳng định TNSP là một loại trách nhiệm đặc thù của chủ thể kinh doanh, liên quan 9 đến các quy định về trách nhiệm bảo hành sản phẩm, chống sai sót, khiếm khuyết của sản phẩm, trách nhiệm BTTH do sản phẩm khiếm khuyết gây ra đối với NTD. Nội dung tiếp cận này cũng được tác giả Nguyễn Văn Cương (2010), Các quan điểm lý luận, học thuyết chủ yếu về trách nhiệm sản phẩm với tư cách là công cụ bảo vệ người tiêu dùng ở một số nước [16, tr.216] và Nguyễn Thị Hải Hà (2010), Trách nhiệm sản phẩm - Những vấn đề đặt ra trong thương mại quốc tế [23, tr.10] nhìn nhận qua lăng kính xác định chế định TNSP là các quy tắc trách nhiệm nghiêm ngặt áp dụng cho nhà sản xuất (hoặc phân phối) sản phẩm khi sản phẩm có khuyết tật gây ra thiệt hại cho NTD hoặc nạn nhân khác có liên quan.

Theo đó, chế định TNSP bao gồm ba bộ phận cấu thành: i) Chế độ bảo hành sản phẩm; ii) Chế độ BTTH ngoài hợp đồng khi nhà sản xuất có lỗi; iii) Chế độ BTTH ngoài hợp đồng ngay cả khi nhà sản xuất, phân phối không có lỗi (trách nhiệm nghiêm ngặt). Luận giải rõ hơn nội dung này, tác giả Nguyễn Tiến Hùng (2020), Pháp luật về trách nhiệm sản phẩm ở Việt Nam [33, tr.52-53] cho rằng, theo nghĩa rộng, TNSP là tổng hợp các nghĩa vụ mà chủ thể kinh doanh phải tuân thủ nhằm đảm bảo sản xuất, cung ứng sản phẩm an toàn cho thị trường và gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi khi vi phạm các nghĩa vụ đó hoặc khi sản phẩm mà họ sản xuất, cung ứng cho thị trường được xác định là không đảm bảo an toàn. Còn theo nghĩa hẹp, TNSP là tổng hợp các trách nhiệm của chủ thể kinh doanh đối với NTD do pháp luật quy định, phát sinh từ thời điểm sản phẩm mà họ sản xuất, cung ứng cho thị trường được xác định là không đảm bảo an toàn. Về đặc điểm của TNSP, trong Chế định trách nhiệm sản phẩm trong pháp luật Việt Nam [27], tác giả Lê Hồng Hạnh trình bày một số đặc điểm của TNSP: i) TNSP là một loại trách nhiệm BTTH phát sinh dựa trên căn cứ pháp luật hoặc những thỏa thuận theo hợp đồng; ii) Chủ thể chịu TNSP bao gồm: người sản xuất ra sản phẩm, người thực hiện vai trò phân phối trung gian đối với sản phẩm và người cung cấp sản phẩm đến tay NTD; iii) Cơ sở xác định TNSP là việc sản phẩm có khuyết tật và khuyết tật đó gây thiệt hại cho NTD.

Tiếp cận ở giác độ nghiên cứu khác, tác giả Nguyễn Tiến Hùng (2020), Pháp 10 luật về trách nhiệm sản phẩm ở Việt Nam [33, tr.54-56] chỉ ra ba đặc điểm đặc trưng của TNSP gồm: i) Chủ thể chịu TNSP có thể là nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối hoặc bán hàng; ii) TNSP rất đa dạng, bao gồm nhiều dạng trách nhiệm như: trách nhiệm ngừng cung cấp sản phẩm có khuyết tật; trách nhiệm khắc phục khuyết tật của sản phẩm; trách nhiệm cảnh báo về khuyết tật của sản phẩm; trách nhiệm thu hồi sản phẩm có khuyết tật và trách nhiệm BTTH do sản phẩm có khuyết tật gây ra; iii) TNSP được quy định là một loại trách nhiệm nghiêm ngặt. Về bản chất của TNSP, tác giả Nguyễn Trường Ngọc (2022), Trách nhiệm sản phẩm của nhà sản xuất ở Việt Nam hiện nay [44, tr.42] đưa ra nhận định TNSP chính là sự ràng buộc về mặt pháp luật trách nhiệm của các nhà sản xuất, phân phối cũng như người bán lẻ đối với công chúng khi cung ứng sản phẩm trên thị trường. Điều đó được thể hiện thông qua việc khi một sản phẩm được nhà cung cấp đưa ra thị trường thì nghiễm nhiên sản phẩm đó phải được coi là an toàn mà không nhất thiết phải phụ thuộc vào việc người sản xuất hay cung ứng có công bố là sản phẩm đó có an toàn hay không. Sự ràng buộc trách nhiệm này giữa nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm được tạo nên nhằm giảm thiểu hoặc loại trừ những hậu quả pháp lý mà sản phẩm khuyết tật gây ra thiệt hại cho NTD; buộc nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm khi đưa sản phẩm ra thị trường sẽ phải nỗ lực để loại trừ khuyết tật của sản phẩm, từ đó đem lại cho NTD những sản phẩm đảm bảo an toàn.

Về phân biệt TNSP với các loại trách nhiệm khác của chủ thể kinh doanh, nội dung này được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Trường Ngọc (2022), Trách nhiệm sản phẩm của nhà sản xuất ở Việt Nam hiện nay [44]; Chu Đức Nhuận (2012), Trách nhiệm của doanh nghiệp đối với chất lượng sản phẩm, hàng hóa [47]. Trong đó, tác giả Nguyễn Trường Ngọc [44] phân biệt TNSP với trách nhiệm bảo đảm chất lượng sản phẩm, trách nhiệm bảo hành sản phẩm của nhà sản xuất. Còn tác giả Chu Đức Nhuận [47] phân biệt trách nhiệm của doanh nghiệp đối với chất lượng sản phẩm, hàng hóa với trách nhiệm của doanh nghiệp về bảo đảm chất lượng sản 11 phẩm; trách nhiệm bảo hành sản phẩm; trách nhiệm theo hợp đồng của doanh nghiệp đối với chất lượng sản phẩm, hàng hóa; trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng do sản phẩm gây ra. Những nghiên cứu được đề cập ở trên là cơ sở để nghiên cứu sinh xây dựng được khái niệm, đặc điểm, bản chất về TNSP và phân biệt TNSP với các loại trách nhiệm khác của nhà CƯHH như trách nhiệm xã hội.

hay phân biệt TNSP của nhà CƯHH với TNSP của nhà sản xuất hàng hoá. Các công trình nghiên cứu lý luận pháp luật về trách nhiệm sản phẩm Về các học thuyết, nguyên tắc pháp lý của pháp luật về TNSP. Trong Products Liability, Frumer, Friedman và Sklaren [85] đã phân tích cụ thể, chi tiết các nguyên lý cơ bản của chế định TNSP, trong đó nổi bật là nguyên lý về trách nhiệm nghiêm ngặt, nguyên lý về sự bất cẩn và nguyên lý về sự vi phạm nghĩa vụ bảo đảm. Những học thuyết này cũng được Zhen He và Hong Liu đề cập đến trong công trình A Comparative Study of Product Liability of The United States and China (tạm dịch “Nghiên cứu so sánh về trách nhiệm sản phẩm của Hoa Kỳ và Trung Quốc”) [113].