Trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật

Khóa luận phân tích vai trò của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật, nhấn mạnh trách nhiệm và ảnh hưởng đến xã hội.

• Tác giả: Trần Duy Anh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 20
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA CƠ QUAN TRUYỀN THÔNG TRONG QUY TRÌNH XÂY DỰNG PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm và nội dung quy trình xây dựng pháp luật
• 1.2. Khái niệm của quy trình xây dựng pháp luật
• 1.3. Khối niệm trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong xây dựng pháp luật
• 1.4. Nội dung trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật
• 1.5. Các bước thực hiện truyền thông dự thảo chính sách
• 1.6. Trách nhiệm kiểm soát chất lượng dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
• 1.7. Vai trò của cơ quan truyền thông trong hoạt động phản biện xã hội
• 1.8. Nội dung và hình thức phổ biến xã hội của cơ quan truyền thông
• 1.9. Tiểu kết chương I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRÁCH NHIỆM CỦA CƠ QUAN TRUYỀN THÔNG TRONG QUY TRÌNH XÂY DỰNG PHÁP LUẬT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thành tựu đạt được của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật
• 2.2. Hoạt động truyền thông chính sách trong quy trình xây dựng pháp luật
• 2.3. Hoạt động phản biện xã hội trong quá trình xây dựng pháp luật
• 2.4. Hạn chế về trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật
• 2.5. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.6. Tiểu kết chương II
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TRÁCH NHIỆM CỦA CƠ QUAN TRUYỀN THÔNG TRONG QUY TRÌNH XÂY DỰNG PHÁP LUẬT
• 3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật
• 3.2. Nâng cao sự phối hợp của cơ quan truyền thông với các cơ quan, tổ chức trong quy trình xây dựng pháp luật
• 3.3. Nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện chức năng phản biện xã hội dựa trên cơ sở xác định rõ sáng và chính xác nội dung, hình thức và phương pháp thực hiện
• 3.4. Nâng cao chất lượng và hiệu quả dựa trên cơ sở hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm thực hiện chức năng phản biện xã hội
• 3.5. Nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện chức năng phản biện xã hội của báo chí Việt Nam
• 3.6. Đẩy mạnh nghiên cứu tổng kết thực tiễn, xây dựng và hoàn thiện các cơ sở pháp lý cho việc thực hiện chức năng phản biện xã hội của truyền thông
• 3.7. Xây dựng nền báo chí, truyền thông cách mạng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại
• 3.8. Tiểu kết chương III
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật

Trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các chính sách pháp luật. Vai trò của truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm việc tạo ra sự đồng thuận trong xã hội về các quy định pháp luật. Theo đó, trách nhiệm truyền thông bao gồm việc thông báo, giải thích và phản biện các chính sách, từ đó giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình. Thông tin pháp luật cần được truyền tải một cách chính xác và kịp thời để đảm bảo rằng người dân có thể tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và nội dung quy trình xây dựng pháp luật

Quy trình xây dựng pháp luật được hiểu là các bước và thủ tục mà các cơ quan nhà nước thực hiện để ban hành các văn bản quy phạm pháp luật. Quy trình này bao gồm việc hoạch định chính sách, soạn thảo văn bản, lấy ý kiến cộng đồng và thông qua các cơ quan có thẩm quyền. Cơ quan truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin về quy trình này đến với người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về các bước và ý nghĩa của từng quy định pháp luật. Việc tuyên truyền pháp luật không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân mà còn tạo ra sự tham gia tích cực của họ trong quá trình xây dựng pháp luật.

II. Thực trạng trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật tại Việt Nam

Thực trạng hiện nay cho thấy cơ quan truyền thông tại Việt Nam đã có những đóng góp tích cực trong quy trình xây dựng pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện trách nhiệm truyền thông. Nhiều thông tin pháp luật chưa được truyền tải đầy đủ và kịp thời, dẫn đến việc người dân không nắm rõ các quy định mới. Tác động của truyền thông đến việc hình thành ý kiến xã hội về các chính sách pháp luật cũng chưa được phát huy tối đa. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc nâng cao chất lượng công tác truyền thông là rất cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách pháp luật được hiểu và chấp nhận rộng rãi trong cộng đồng.

2.1. Thành tựu và hạn chế trong hoạt động truyền thông chính sách

Mặc dù đã có những thành tựu nhất định trong việc truyền thông chính sách, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Cơ quan truyền thông chưa thực sự phát huy được vai trò của mình trong việc phản biện xã hội và cung cấp thông tin chính xác về các quy định pháp luật. Nhiều thông tin vẫn còn mang tính chất một chiều, chưa tạo điều kiện cho người dân tham gia ý kiến. Điều này dẫn đến việc quy trình xây dựng pháp luật không được minh bạch và thiếu sự đồng thuận từ phía cộng đồng. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác truyền thông trong lĩnh vực này.

III. Giải pháp tăng cường trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật

Để nâng cao trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến truyền thông và chính sách, đảm bảo rằng các cơ quan truyền thông có đủ quyền hạn và trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo cho các cán bộ làm công tác truyền thông, giúp họ nắm vững kiến thức về pháp luật và kỹ năng truyền đạt thông tin. Cuối cùng, cần xây dựng một hệ thống phản hồi thông tin hiệu quả, giúp người dân có thể dễ dàng tiếp cận và tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm của cơ quan truyền thông

Việc hoàn thiện các quy định pháp luật về trách nhiệm của cơ quan truyền thông là rất cần thiết. Cần có những quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan truyền thông trong việc cung cấp thông tin pháp luật. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng công tác truyền thông mà còn tạo điều kiện cho người dân tham gia tích cực vào quá trình xây dựng pháp luật. Các cơ quan truyền thông cần được khuyến khích và tạo điều kiện để thực hiện tốt vai trò của mình trong việc tuyên truyền và giải thích các chính sách pháp luật đến với cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm của cải cách hành chính. Một văn bản quy phạm pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu lực điều chỉnh khi phản ánh đúng nhu cầu khách quan của đời sống, bảo đảm tính khả thi và nhận được sự đồng thuận của xã hội. Trong cơ chế đó, cơ quan truyền thông giữ vai trò là thiết chế kết nối hai chiều giữa Nhà nước và công dân: vừa đưa chủ trương, dự thảo chính sách đến với người dân, vừa tiếp nhận và phản ánh ý kiến đóng góp, phản biện xã hội trở lại các cơ quan lập pháp, hành pháp.

Thực tiễn xây dựng pháp luật thời gian qua cho thấy công tác thông tin, truyền thông dự thảo chính sách còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn; một số quy định khi ban hành thiếu tính đồng thuận hoặc chưa dự liệu hết tác động xã hội do thiếu thông tin đa chiều từ khâu soạn thảo. Trước yêu cầu đổi mới công tác lập pháp theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng và quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đề tài "Trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật" được tác giả Trần Duy Anh lựa chọn nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về quy trình xây dựng pháp luật, thiết chế cơ quan truyền thông và nội dung trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
2. Khảo sát, phân tích thực trạng thực hiện trách nhiệm của các cơ quan truyền thông tại Việt Nam trong hoạt động truyền thông chính sách và phản biện xã hội, chỉ ra những thành tựu đạt được, hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp có cơ sở khoa học và tính khả thi nhằm tăng cường trách nhiệm, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật giai đoạn hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm chính trị - xã hội của cơ quan truyền thông trong hoạt động xây dựng pháp luật.
• Phạm vi không gian: Tập trung nghiên cứu hoạt động của các cơ quan truyền thông và cơ quan nhà nước có thẩm quyền trên lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Xem xét các vấn đề lý luận và thực tiễn của quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật kể từ khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) có hiệu lực thi hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, truyền thông; quán triệt các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí (Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, XII, XIII; Nghị quyết Trung ương 5 khóa X; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2020; Quy chế giám sát và phản biện xã hội ban hành theo Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị).

Hệ thống khung pháp lý và chính sách trực tiếp điều chỉnh đề tài gồm:

• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP;
• Luật Báo chí năm 2016;
• Quyết định số 407/QĐ-TTg ngày 30/03/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Tổ chức truyền thông chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2022 - 2027";
• Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 21/03/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách.

Tác giả kế thừa các kết quả nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước về quản lý truyền thông và khoa học pháp lý, tiêu biểu như: lý thuyết quan hệ công chúng và quản lý truyền thông của Jane Johnston, Clara Zawawi (2009), Howard Nothaft (2010), Stephen W. Littlejohn và Karen A. Foss (2008); giáo trình và chuyên khảo của GS.TS. Tạ Ngọc Tấn (2004), PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng (2008, 2010), PGS.TS. Nguyễn Văn Dũng (2012), Đỗ Chí Nghĩa (2012), PTS. Nguyễn Hữu Khiển (1999), TS. Nguyễn Văn Hiển, TS. Đinh Trung Tụng và TS. Nguyễn Đức Đam.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp luận: Sử dụng phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử để xem xét mối quan hệ giữa truyền thông và quyền lực nhà nước trong bối cảnh cụ thể của hệ thống chính trị Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Khảo cứu, tổng hợp các văn kiện, công trình khoa học, báo cáo chuyên đề và văn bản pháp luật hiện hành.
• Phương pháp phân tích nội dung và quy phạm: Chiết tự, làm rõ nội hàm các khái niệm ("quy trình xây dựng pháp luật", "thiết chế truyền thông", "trách nhiệm pháp lý"), đối chiếu các điều khoản luật thực định.
• Phương pháp thống kê, so sánh và kết hợp lý luận với thực tiễn: Thu thập số liệu về hệ thống cơ quan báo chí từ Bộ Thông tin và Truyền thông; so sánh quy trình lập pháp của Việt Nam với kinh nghiệm quốc tế; phân tích các tình huống lập pháp thực tế trên báo chí để rút ra luận cứ khoa học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật

Chương 1 thiết lập hệ thống khái niệm nền tảng và phân tích cấu trúc quy trình lập pháp cùng nội dung trách nhiệm của cơ quan truyền thông:

• Khái niệm và đặc điểm quy trình xây dựng pháp luật: Quy trình xây dựng pháp luật được hiểu theo nghĩa hẹp là trình tự các bước thông qua, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; theo nghĩa rộng bao gồm chuỗi hoạt động từ lập chương trình, đề nghị, lấy ý kiến, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, chỉnh lý, thảo luận đến thông qua và công bố. Tác giả chỉ ra 5 lý do quy trình này phải tuân thủ nghiêm ngặt: (1) bảo đảm tính khoa học; (2) nâng cao tính khả thi; (3) bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch; (4) bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ; (5) xác định rõ cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm của các chủ thể.
• Quy trình 5 bước theo thủ tục thông thường:
  1. Bước 1: Lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật;
  2. Bước 2: Soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật;
  3. Bước 3: Thẩm định, thẩm tra dự thảo văn bản;
  4. Bước 4: Trình văn bản quy phạm pháp luật;
  5. Bước 5: Thông qua và ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
• Bản chất thiết chế và trách nhiệm của cơ quan truyền thông: Thiết chế truyền thông bao gồm tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất, nhân sự làm báo, kinh phí và cơ chế hoạt động. Trách nhiệm của cơ quan truyền thông theo nghĩa rộng là nghĩa vụ chủ động thực hiện đầy đủ các quyền và bổn phận theo luật định nhằm bảo đảm tính công khai, dân chủ; theo nghĩa hẹp là việc gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi khi vi phạm các quy định về thông tin, tuyên truyền trong quy trình lập pháp.
• Nội dung trách nhiệm theo hai giai đoạn trọng tâm:
  • Giai đoạn lập đề nghị (Truyền thông chính sách): Phân tích 4 tiêu chí bắt buộc phải tổ chức truyền thông dự thảo chính sách theo Quyết định số 407/QĐ-TTg; 5 yêu cầu bắt buộc đối với thông tin truyền thông (khách quan/chính xác, tính hệ thống, tương tác hai chiều, kịp thời/cẩn trọng, đa dạng hóa nền tảng số); quy trình 3 bước thực hiện (lựa chọn nội dung gắn với 5 nhóm tác động -> xây dựng kế hoạch -> tiếp nhận và xử lý tài liệu truyền thông từ cơ quan chủ trì).
  • Giai đoạn soạn thảo (Giám sát và phản biện xã hội): Xác định phản biện xã hội của truyền thông là công cụ kiểm chứng tính đúng đắn, khoa học, tính khả thi của chính sách; kiểm soát quyền lực nhà nước; phân định hai phương thức phản biện (phản biện trực tiếp bởi cơ quan báo chí/nhà báo và phản biện thông qua việc tạo diễn đàn cho chuyên gia, nhà khoa học, nhân dân).

Chương 2: Thực trạng trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật tại Việt Nam

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn về hoạt động của hệ thống truyền thông trong công tác xây dựng pháp luật, dựa trên các số liệu và trường hợp lập pháp điển hình:

• Quy mô hệ thống báo chí, truyền thông: Số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông cho thấy Việt Nam hiện có 808 cơ quan báo chí (gồm 138 báo, 670 tạp chí). Hệ thống truyền thông đa phương tiện chủ lực gồm 06 cơ quan: Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) với 15 cơ quan báo chí nòng cốt (11 báo, 03 tạp chí, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC). Tổng nhân sự báo chí đạt khoảng 41.000 người (khối báo in và báo điện tử chiếm hơn 24.000 người; khối phát thanh, truyền hình chiếm khoảng 16.000 người).
• Thành tựu trong truyền thông chính sách và phản biện xã hội:
  • Truyền thông chính sách ngày càng cởi mở, minh bạch; các phương tiện truyền thông mở rộng diễn đàn đối thoại trực tuyến, tạo không gian lấy ý kiến nhân dân đối với các dự thảo luật phức tạp.
  • Các ví dụ lập pháp thực tiễn được phân tích chi tiết:
    • Luật Bảo hiểm xã hội: Báo chí (tiêu biểu như VnExpress) phản ánh kịp thời các luồng ý kiến tranh luận tại Quốc hội và nguyện vọng của người lao động đối với quy định hưởng bảo hiểm xã hội một lần.
    • Hiến pháp năm 2013: Truyền thông toàn diện các chủ trương sửa đổi, đăng tải công khai toàn văn dự thảo để huy động hàng triệu lượt ý kiến đóng góp của nhân dân.
    • Dự án Luật Đất đai (sửa đổi): Báo điện tử VTV News triển khai chuỗi bài viết liên tục từ cuối năm 2022 đến các kỳ họp Quốc hội năm 2023, nhấn mạnh yêu cầu lấy ý kiến nhân dân phải thực chất, công khai, minh bạch, tránh hình thức.
    • Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi: Truyền thông đa chiều về quy định mang thai hộ vì mục đích nhân đạo (được Quốc hội thông qua ngày 19/06/2014, có hiệu lực năm 2015), vừa làm nổi bật tính nhân văn đối với các cặp vợ chồng hiếm muộn, vừa cảnh báo nguy cơ thương mại hóa để cơ quan soạn thảo bổ sung các điều kiện pháp lý chặt chẽ.
    • Bộ luật Lao động năm 2019: Báo chí tổ chức thăm dò ý kiến, phỏng vấn chuyên gia và công nhân về thời giờ làm việc, bảo đảm quyền lợi người lao động.
• Hạn chế và nguyên nhân tồn tại:
  • Một số cơ quan truyền thông còn đưa tin phiến diện, thiếu chiều sâu phân tích tác động chính sách; hoạt động phản biện xã hội đôi lúc còn chậm trễ hoặc mang tính hình thức.
  • Cơ chế phối hợp, cung cấp tài liệu từ cơ quan chủ trì soạn thảo sang cơ quan báo chí ở khâu lập đề nghị còn thiếu đồng bộ; nguồn lực, kỹ năng phân tích chính sách pháp luật của đội ngũ phóng viên, biên tập viên chưa đồng đều.

Chương 3: Giải pháp tăng cường trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng pháp luật

Chương 3 đề xuất hệ thống 8 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao trách nhiệm và chất lượng hoạt động của cơ quan truyền thông trong quy trình lập pháp:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm của cơ quan truyền thông: Chuẩn hóa trách nhiệm phối hợp, thời hạn cung cấp thông tin dự thảo văn bản quy phạm pháp luật giữa cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan báo chí.
2. Nâng cao năng lực của cơ quan truyền thông: Đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp lý, kỹ năng phân tích chính sách công cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên chuyên trách mảng lập pháp.
3. Bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức: Thiết lập đầu mối thông tin thường trực hai chiều giữa ban soạn thảo, tổ biên tập với các cơ quan truyền thông chủ lực.
4. Nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện chức năng phản biện xã hội: Xác định chính xác nội dung, hình thức, phương pháp phản biện; xây dựng các tuyến bài điều tra, tọa đàm khoa học có hàm lượng chuyên môn cao.
5. Hoàn thiện cơ chế, chính sách bảo đảm thực hiện chức năng phản biện xã hội: Ban hành cơ chế tiếp thu, phản hồi và giải trình bắt buộc của cơ quan soạn thảo đối với các kiến nghị phản biện từ báo chí.
6. Phát triển các nguồn lực báo chí: Đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và bảo đảm nguồn kinh phí ổn định cho hoạt động truyền thông dự thảo chính sách.
7. Đẩy mạnh nghiên cứu tổng kết thực tiễn, xây dựng cơ sở pháp lý cho phản biện xã hội: Đánh giá định kỳ hiệu quả tác động của báo chí trong từng dự án luật cụ thể để rút kinh nghiệm lập pháp.
8. Xây dựng nền báo chí, truyền thông "cách mạng, chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại": Thực hiện nghiêm quy hoạch báo chí, giữ vững tôn chỉ mục đích và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các tiêu chí pháp lý và quy trình tổ chức truyền thông chính sách trong xây dựng pháp luật theo các quy định hiện hành:

Tiêu chí xác định dự thảo chính sách cần truyền thông (Quyết định 407/QĐ-TTg)	Quy trình 3 bước tổ chức truyền thông chính sách của cơ quan truyền thông	Các khía cạnh đánh giá tác động chính sách cần truyền thông
Tiêu chí 1: Chính sách trong văn bản bắt buộc phải lập đề nghị xây dựng trước khi soạn thảo (Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết QH/UBTVQH, Nghị định CP, Nghị quyết HĐND cấp tỉnh).	Bước 1: Lựa chọn và xác định nội dung truyền thông dự thảo chính sách dựa trên 4 tiêu chí và 5 nội dung đánh giá tác động.	1. Tác động kinh tế (chi phí, lợi ích của đối tượng chịu tác động và ngân sách nhà nước).
Tiêu chí 2: Tác động trực tiếp làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.	Bước 2: Xây dựng kế hoạch tổ chức truyền thông (xác định rõ đối tượng, hình thức, tiến độ và phân bổ kinh phí).	2. Tác động xã hội (việc làm, an sinh, y tế, giáo dục).
Tiêu chí 3: Vấn đề khó, phức tạp, nhạy cảm, dư luận xã hội quan tâm hoặc có nhiều ý kiến khác nhau.	Bước 3: Tiếp nhận, biên tập và xử lý tài liệu truyền thông chính thống do cơ quan chủ trì soạn thảo cung cấp.	3. Tác động giới và nhóm yếu thế.
Tiêu chí 4: Chính sách có phạm vi tác động trên toàn quốc hoặc trên toàn địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.		4. Tác động thủ tục hành chính (khả năng tuân thủ, quy trình thực hiện).
		5. Tác động tới hệ thống pháp luật và điều ước quốc tế.

Đóng góp cụ thể của công trình:

• Về mặt lý luận: Phân định rõ hai nội dung trách nhiệm cơ bản của thiết chế truyền thông trong quy trình lập pháp: trách nhiệm truyền thông chính sách ở giai đoạn lập đề nghị và trách nhiệm phản biện xã hội kiểm soát chất lượng ở giai đoạn soạn thảo; làm rõ khái niệm thiết chế truyền thông dưới góc độ luật học.
• Về mặt thực tiễn: Khắc phục tính chung chung của các nghiên cứu trước đây bằng việc lượng hóa quy mô hệ thống báo chí Việt Nam, phân tích các trường hợp lập pháp cụ thể (Luật Đất đai, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Hôn nhân và Gia đình, Bộ luật Lao động) và đề xuất 8 nhóm giải pháp bám sát thực tiễn triển khai Quyết định 407/QĐ-TTg và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các cơ quan báo chí chính thống và khung pháp lý thực định tại Việt Nam từ năm 2015 đến năm 2023; chưa có điều kiện khảo sát sâu số liệu định lượng về mức độ tương tác của công chúng trên các nền tảng mạng xã hội và truyền thông số phi chính thức.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu cơ chế kiểm soát và xử lý thông tin sai lệch, tin giả đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên môi trường mạng xã hội;
  • Nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo trong việc thu thập, phân tích dư luận xã hội phục vụ công tác soạn thảo và thẩm định chính sách pháp luật.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu ngành Luật học, Báo chí học, Truyền thông đại chúng, Quản lý nhà nước và Chính sách công khi tìm hiểu về kỹ thuật lập pháp, truyền thông chính sách và phản biện xã hội.
• Cán bộ pháp chế, thành viên ban soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật tại các Bộ, ngành và địa phương: tham khảo khung 4 tiêu chí và quy trình 3 bước tổ chức truyền thông dự thảo chính sách để xây dựng kế hoạch phối hợp với cơ quan báo chí.
• Phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí, truyền hình: sử dụng làm tài liệu tham khảo về phương pháp tiếp cận, 5 nội dung phân tích đánh giá tác động chính sách khi thực hiện các tuyến bài phản biện pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận xác định 4 tiêu chí để một dự thảo chính sách bắt buộc phải thực hiện truyền thông theo Quyết định 407/QĐ-TTg là gì?
Dự thảo chính sách phải đáp ứng đủ 4 tiêu chí: (1) Được ban hành trong các văn bản quy phạm pháp luật mà Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định phải lập đề nghị trước khi soạn thảo; (2) Tác động trực tiếp làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của người dân, tổ chức, doanh nghiệp; (3) Được xác định là vấn đề khó, phức tạp, nhạy cảm, dư luận xã hội quan tâm hoặc có nhiều ý kiến khác nhau; (4) Có phạm vi tác động trên toàn quốc hoặc toàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

2. Quy mô hệ thống báo chí và lực lượng nhân sự tại Việt Nam được tác giả trích dẫn số liệu cụ thể như thế nào?
Theo số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông được trích dẫn trong Chương 2, Việt Nam có 808 cơ quan báo chí (138 báo, 670 tạp chí), trong đó có 06 cơ quan truyền thông đa phương tiện chủ lực với 15 cơ quan báo chí nòng cốt. Tổng nhân sự hoạt động trong lĩnh vực báo chí là khoảng 41.000 người (hơn 24.000 người thuộc khối báo in và báo điện tử; khoảng 16.000 người thuộc khối phát thanh, truyền hình).

3. Cơ quan truyền thông đã thể hiện vai trò phản biện xã hội đối với nội dung mang thai hộ trong Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi ra sao?
Báo chí (tiêu biểu như VnExpress) đã phản ánh đa chiều từ ý kiến chuyên gia y tế, pháp lý và bạn đọc về cả khía cạnh nhân đạo lẫn nguy cơ thương mại hóa. Nhờ đó, Quốc hội đã thông qua quy định cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo vào ngày 19/06/2014 nhưng đi kèm các điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt: chỉ được mang thai hộ 01 lần, phải là người thân thích cùng hàng bên vợ hoặc bên chồng, phải có xác nhận y tế, tư vấn pháp lý - tâm lý và có văn bản đồng ý của người chồng nếu người mang thai hộ đã kết hôn.

4. Trong giai đoạn lập đề nghị, cơ quan truyền thông cần tập trung đánh giá 5 nhóm tác động chính sách nào?
Cơ quan truyền thông cần bám sát 5 nội dung đánh giá tác động: (1) Tác động kinh tế (chi phí và lợi ích của các bên); (2) Tác động xã hội (việc làm, y tế, giáo dục); (3) Tác động giới và các nhóm yếu thế; (4) Tác động thủ tục hành chính (chi phí tuân thủ, thời gian, quy trình); (5) Tác động tới quyền cơ bản của công dân, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tính tương thích với các điều ước quốc tế.

5. Tác giả đề xuất bao nhiêu nhóm giải pháp nhằm tăng cường trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình lập pháp?
Tác giả xây dựng hệ thống gồm 8 nhóm giải pháp tại Chương 3: (1) Hoàn thiện quy định pháp luật; (2) Nâng cao năng lực cơ quan truyền thông; (3) Bảo đảm cơ chế phối hợp; (4) Nâng cao chất lượng phản biện xã hội về nội dung, hình thức, phương pháp; (5) Hoàn thiện cơ chế chính sách bảo đảm phản biện; (6) Phát triển nguồn lực báo chí; (7) Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ sở pháp lý; (8) Xây dựng nền báo chí cách mạng, chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Duy Anh đã giải quyết thấu đáo các vấn đề lý luận và thực tiễn về trách nhiệm của cơ quan truyền thông trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam. Công trình làm nổi bật tính tất yếu của việc truyền thông dự thảo chính sách ngay từ giai đoạn lập đề nghị và khẳng định giá trị của phản biện xã hội trong khâu soạn thảo nhằm nâng cao chất lượng lập pháp. Hệ thống 8 nhóm giải pháp được đề xuất có giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho việc hoàn thiện thể chế và nâng cao tính dân chủ, minh bạch của hệ thống pháp luật Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. KHÁI QUAT VE TRÁCH NHIEM CUA CƠ QUAN TRUYEN THONG TRONG QUY TRÌNH XÂY DỰNG PHAP LUAT 11. Khai niệm và nội dung quy trình xây dựng pháp luật LLL Khái niệm của quy trình xây dựng pháp Init Theo Tir điển Luật học 2006, pháp luật được hiểu là “một loat vẫn bản an phạm pháp luật do Quắc hội (Nght viên) ban hành, có hiện lực pháp I cao nhất. chỉ dười Hiễn pháp ”*.

Ngoài ra, pháp luật còn được hiểu là “văn bẩn uy pham pháp luật được ban lành đã quy đmh các vẫn để cơ bẩn thuộc Tĩnh vue kinh té, xã hội, quắc phòng, an ninh tài chính tién tô, ngân sách thud, dân tộc, tôn giáo, văn hóa, giáo đục, y 18. khoa học, công nghệ, môi trường đắt ngoại, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, chế độ công vụ, cán bộ, công chức, quyền và nghia vụ của công dân “5 Đồng thời, Điều 1 Luét Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 đã được sửa đãi, bỗ sung năm 2002 định nghĩa. “Văn bđn guy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thi tuc, trình tự luật định trong 46 cô qng tắc xử sự chưng. được Nhà nước bảo đâm tuc hiện nhằm điễu chính các quan hệ xã hội theo định hưởng xã hội chủ nghĩa Khai niệm sây dựng được định ngiĩa là “Iden cho hinh thành một 16 chức hay một chinh thé về xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa theo một phương Tướng nhất đinh "® Như vậy, Khải niệm xây dưng pháp luật cũng có nhiều "khái niêm, có thể hiểu như sau: Kay dựng pháp luật là việc đặt ra các quy phạm pháp 1s làm chuẩn mực cho cách xử swe của cá nhân, lỗ chức (guy pham pháp luệi) theo các _phương thức khác nhau và thé hiện ching dưới hình thức của pháp luật, có Thể là lập quán, tiên lệ pháp hay văn bản guy phạm pháp luật, là một hoạt động nhà nước, xây dung pháp luật được bắt đâu từ khâu hoạch định chính sách pháp luật, nhằm xác anh mục tiêu.

quan điểm, nguyên tắc xử I các quan hệ cần điều chỉnh pháp luật. Ý cain Luật học 2006- PiệnĐoa học áp - Bổ Tự phận trang 972 5 Giáo nnd Tý uận hung về nhà ước và pháp hi Trường Địt học TutHà Nội, WEB CAND 2010, tring, set Ê Từ đễn nắng Hật Chả tiên GS Boing Thả tự 1453 ~ Viên Ngôn ngĩ học, NX Hing Đức. 1 cheng pháp luật là một trong những hoạt động co bản, không thé 3ÿ nhà nước nào. Các nhà nước luôn phát tiễn hành xây chen _pháp luật đỗ có hộ thông pháp luật hoàn chỉnh làm cơ sẽ pháp lý cho việc 16 chức và hoạt động của các cơ quan, nhân viên nhà nước, các tỗ chức xã lột và việc từng xử cũa các cá nhiên trong toàn xã hội.

Ngày nay, pháp luật không chỉ giới han phạm vi tác động trong từng quốcgia mà còn nổ rộng pham vi tác động lên các mỗt quan hệ quốc 18. giữa các quốc gia dân tộc và các tổ chức quốc tế càng làm tăng thêm vai trò, mu đích § ngiữa của hoat động xập đựng pháp luật. Theo Đại từ didn tiếng Việt, quy trình là: “các bước phải huân theo khí tiến hành một công việc nào dé”. Trong pháp luật về văn tan quy pham pháp uất hiện hành không có định nghĩa vẻ quy trình xây dung, ban hành văn bản.

quy pham pháp luật. Tuy nhiên, căn cứ vào khải niềm quy trình nói chung và các quy định của pháp luật hiện hành, chủng ta có thể thấy quy trình xây dung, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nói chung là các bước, các thủ tục được quy định bởi văn ban của cơ quan nhà nước có thẩm quyển nhằm. thống nhất hoa các hoạt đồng xây dựng văn bản quy pham pháp luật, làm cho các chủ thể ay dưng và tham gia phải thực hiền đúng, đủ và nghiêm túc quy trình đó Tom lại, từ tắt cả các khái niệm, định nghĩa nếu trên, quy trình sảy dựng pháp luật được hiểu như sau: Theo nghia hep là việc thông qua, ban hành các VBQPPL, là trình he trong đỏ xác định rỡ các công đoạn, các bước trong quy trinh, cũng nue vai trò, trách nhiệm của các chủ thé trong từng công đoạn từng bước đó, bảo đâm sự phân công. phốihợp hiệu quả để xập dung các văn bản luật có chất lương, khả tht, đáp ting được yêu cẩu của xã hội.

Theo nghĩa rộng xật điơtg pháp luật bao gầm nhiễu hoạt động có mốt quan hệ mật thit (Lap chương trình xây đựng luật, lấp ý kiễn, chuẩn bi, soạn thảo dự án VBQPPL, thẫm đmh thẩm tra thảo liên, thông qu. Kay cueng pháp luật là một trong những hình thức hoạt động chủ yến nhất đặc biệt quan trọng của nhà nước, nhằm thiét lập, sửa đỗi, bd sung hay hủy 6 các QPPI, hoàn thiện pháp luật, được thuực hiện trần cơ số nhận thức các nahn cầu khách quan của xã hội. các lợi ích xã hội cần pháp luật điều chỉnh và phải tiên theo nhữững nguyên tắc, trình tự và thủ tục pháp I nhất ãịnh, để điều chỉnh các quan hệ xã hội. 'Vẻ đặc điểm, can nhận thay việc xây dựng, ban hảnh văn bản quy phạm.

pháp luật phải có quy trình và tuên theo quy trình bối các lý do sau: ‘Tmt nhất, việc tuân theo quy trình là điền kiện đâm bao văn ban được. an hành có tính khoa hoc. Tính khoa học thể hiện trước hết ở chính quy trình đó, một quy trình khoa học, hop lý là tiến dé quan trong để xây dựng được những văn bản quy phạm pháp luật có tính khoa học. Đó sẽ là kết qua của cả quả trình nghiên cửu, đảnh giá hệ thông pháp luật, tinh hình thực hiện pháp luật, yêu cầu của thực tiễn, là tổng hợp trí tuệ của các nhà khoa học, các nha hoạt động thực tiễn, các nha quản lý.

ma không chỉ la sản phẩm, ý chí một cá nhân hoặc tổ chức nao đó Thai, việc tuân theo quy trình là điểu kiên nâng cao tính khả thi của văn bản. Hiện nay, nhiễu văn bản quy pham pháp lut chưa đi vào đời sống, thiếu tính khả thí, hiệu quả kinhté — xã hồi thép. Nguyên nhân lá thiêu lý luận khoa học, thiếu sự tim toi sáng tao, chưa nghiên cứu kỹ, sâu các quy luật van động mang tính khoa học, chưa nghiên cứu để chuẩn bị các điều kiện có tỉnh. khả thi để thực hiện pháp luật, chưa phát huy được tính đẳng thuận zã hội đối với nội dung văn bản,.

Do đó, những nôi dung phải thực hiện trong quá trình xây dựng, ban hành van ban quy phạm pháp luật như cần làm tốt việc nghiên cứu, đánh giá tinh hình thực tiễn, làm tốt việc layý kiến các nha khoa. học, các nhà hoạt động thực tiễn và nhân dân đối với dự thảo văn ban. sẽ là điều kiên để nâng cao tinh khả thi của văn bản Tht ba, việc thực hiện theo quy trình là đảm bao tính khách quan, công khai, minh bạch của văn bản Đã một thời gian dai, do thôi quen xây đựng pháp luật “khép kin, cục bổ” nhằmbảo vệ lợi ich của ngành, lĩnh vực là một trong những nguyên nhân khiến việc xây dựng, ban hành văn bản thiểu tính khách quan; các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình xây dựng, ban hành. văn bản quy pham pháp luật thiếu thông tin (tiép nhân thông tin và xử lý thông tin), các ý tưởng, quan điểm vẻ xây dung pháp luật chưa được công khai ở phạm vi lớn nhất nên không tạo điêu kiện cho các nhà khoa học, các tổ chức, cả nhân tham gia vào nổi dung văn bin,.

Do đó, tính khách quan, công khai, minh bạch của văn bản chưa được đảm bảo, vì vay, néu viếc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ tuân theo quy trình, trong đó các nội dung cần thực hiện phải hạn chế đến mức thấp nhất cơ chế bảo vệ lợi ích cục bộ, tính khách quan, dân chủ, công khai phải được tôn trong sẽ là điểu kiện dam bao cho văn bản được ban hành có tinh khách quan, toàn điện. Tht việc tuân thủ quy trình đảm bảo văn bản được ban hảnh có tính. thông nhất, đồng bộ trong hệ thông pháp luật nói chung. Các giai đoạn phải.

thực hiện trong quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật như thẩm định, thẩmtra, lầyý kiến các đối tượng chịu sư tác động của văn ‘ban. là điều kiện đâm bảo tinh thống nhất, đồng bộ của văn bản. Thủ năm, quy trình xây dựng, ban ảnh văn bản quy phạm pháp luật tạo ra cơ chế phối hợp giữa các chủ thể, sác đính rõ va ting cường trách nhiệm của các chủ thé tham gia vào quy trình xây đựng, ban hành văn bản quy pham pháp luật. Quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gôm các bước khác nhau nhưng có mối quan hệ chất chế với nhau.

Việc xác định rổ giai đoạn bat đâu của quy trình xây dựng, ban hảnh văn bản. quy phạm pháp luật có ý nghĩa quan trong để từ đó có thể định rố phạm wi rach nhiệm và sự liên kết giữa các chủ thể trong quy tỉnh sây dựng, ban ‘hanh văn bản, phát huy vai tro của các chủ thể trong quy trình nay. Đảng thời, điểu này cũng góp phân dim bao sự chỉ đạo và điều hành trong qua trình xây dựng, ban hành văn bên quy phạm pháp luật để không bô qua những bước quan trong trong quy trình xây đựng, ban hành văn bản pháp luật Có thể thấy, quy trình sây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nói chung vẻ mit hình thức là cả một “day ehuyễn công nghệ “” của việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật bao gồm những hoạt đồng mang tính kế tiếp và bé trợ cho nhau, thực hiện tốt, có chất lương công đoạn trước tạo tiến. để, điều kiện thuân lợi để thực hiện tiếp các công đoạn sau.

Việc hoàn thiện. quy trình là một trong những điều kiện quan trọng nhất để đem đến sản phẩm. Ja các văn bản quy phạm pháp luật có chất lượng cao.