Bộ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO - Bộ Y TÉ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÉ CÔNG CỘNG ••• TÓNG QUAN VÈ CÁC VẤN ĐÈ LIÊN QUAN ĐÉN RUNG CHUYỀN NGHÈ NGHIỆP TẠI VIỆT NAM VÀ TRÊN THÉ GIỚI KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP CỬ NHÂN Y TÉ CÔNG CỘNG « • • Giảng viên hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thúy Quỳnh Chữ ký HÀ NỘI, 5/2009 LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp tôi đã nhận được sự chi báo, hướng dẫn tận tình của thầy cớ giáo cùng với sự chia sè, bào ban giúp đỡ từ gia đình và bạn bè. Đặc biệt, để đạt được kết quả như hôm nay, tôi xinh bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng sâu sắc tới ThS. Nguyễn Thúy Quỳnh đã tận tĩnh bảo ban, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận vân tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cám cm Viện K học lao động và Vệ Sinh môi trường, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Viện Nghiên cứu Khoa học kỹ thuật và Bảo hộ lao động, Cục Y tế dự phòng, Tnrờng Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Y tế Công cộng, Bộ Giao thông vận tải, đã tạo điều kiện tốt nhất cho tói trong quá trình tìm kiêm và thu thập tài liệu liên quan tới luận văn tốt nghiệp. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giám hiệu, các thầy giáo, có giáo và các phòng ban trong trường Đại học Y tể công cộng đã hết sức giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập tại trường và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lỏng biết ơn sâu sac tới những người thân yêu trong gia đình, những người bạn thân thiết đã giúp đỡ tồi, chia sẻ cùng tôi những khó khăn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu của tôi, cũng như giành cho tói những tình cảm, sự chăm sóc quý giá nhất. Hà Nọi, ngày 20 tháng 5 năm 2009 Nguyễn Kim Ngân MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIÉT TẮT.
ii DANH MỤC HÌNH VẺ. iii DANH MỤC BẢNG. iv DANH MỤC PHỤ LỤC. V PHÀN 1: GIỚI THIỆU ĐÈ TÀI.
1 PHẦN 2: MỤC TIÊU. 3 PHẦN 3: CÁCH THỬC THU THẬP SỐ LIỆU. Tiêu chuẩn chấp nhận và loại trừ tài liệu tham khảo. Phương pháp thu thập số liệu.
Cách thức tổng hợp thông tin và quản lý số liệu.5 PHẦN 4: NỘI DUNG LUẬN VĂN. Một số thuật ngữ. Các ngành nghề phát sinh rung nghề nghiệp. Ánh hường của rung nghề nghiệp tới sức khỏe người lao động.
Những can thiệp phòng chống ành hường cùa rung nghề nghiệp tới sức khõe người lao động. 27 PHẦN 5: KÉT LUẬN.32 PHẦN 6: KHUYẾN NGHỊ. 34 TÀI LIỆU THAM KHẢO.43 Phụ lục 1: Mô tã thao tác làm việc cùa công nhân khoan tay 44 Phụ lục 2: Kết quà mức rung của một số loại máytrong công nghiệp 45 ii khai mỏ Phụ lục 3: Các dấu hiệu X - Quang cùa tổn thương xương - khớp do 46 rung cục bộ gây ra Phụ lục 4: Biểu hiện và thang phân loại hội chứng ngón tay trắng 47 Phụ lục 5: Nguyên nhân gây bệnh đau thắt lưng 48 Phụ lục 6: Một số tác giả và các nghiên cứu đã được tiến hành về tình 50 hình bệnh đau thắt lưng trong lao động Phụ lục 7: Phân loại mức độ đau thắt lưng 51 Phụ lục 8: Rối loạn hệ cơ xương khớp và bệnh đau thắtlưng 52 Phụ lục 9: Thực trạng rung chuyền nghề nghiệp trong ngành đường sắt 54 tại Việt Nam và trên thế giới Phụ lục 10: Rung chuyển trong các ngành nghề khác 55 Phụ lục 11: Ánh hường của rung cục bộ trên thế giới 56 Phụ lục 12: Mức rung động cùa ô tô phụ thuộc vào các điều kiện tác 58 động Ill DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BKĐ Búa khoan điện BNN Bệnh nghề nghiệp BNNĐBH Bệnh nghề nghiệp được bào hiểm BRC Bệnh rung chuyển ĐTL Bệnh đau thát lưng EAV Exposure Action Value ELV Exposure Limited Value ILO International Labour Organization HSE Health and Safety Executive TCL Thợ chống lò BKKN Búa khoan khí nén DANH MỤC HÌNH VẼ Tên hình Trang Hình 1: Hướng tác động của rung toàn thân 7 Hình 2: Hướng tác động cùa rung cục bộ 9 Hỉnh 3: Giá trị EAV và ELV cho phép tùy vào thời gian phơi nhiễm theo ngày 10 Hình 4: Hướng tác động rung toàn thân đo lường trong nghề lái xe 13 22 16 Hình 6: Đau that lưng do rung toàn 28 Hình 5: Hội chứng ngón tay trắng Hình 7: Găng tay bảo hộ chống DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1: Rung nghề nghiệp ở một số ngành nghề 12 Bảng 2: Mức rung cục bộ của các công cụ cẩm tay trong nên công nghiệp khai 16 mỏ Bảng 3: Quy định bệnh rung chuyển cục bộ được bảo hiểm tại Việt Nam 29 PHÀN 1 GIỚI THIỆU ĐÈ TÀI Gần 1 thế kỷ trước, những tồn thương rối loạn vận chuyền mao mạch ở tay và ngón tay bắt đầu được phát hiện trong những công nhân sử dụng công cụ lao động băng máy rung cầm tay. Kể từ phát hiện này, các nghiên cứu về ảnh hưởng của rung động từ máy tới khả năng lao động của con người đã được thực hiện [73].
Rung chuyển nghề nghiệp gặp ở một trong hai dạng là rung toàn thân và rung cục bộ, đôi khi gặp đồng thời cả 2 dạng. Rung toàn thân gặp ở nghề làm lái xe bus, xe thi công công trường, lái xe ba gác, lái máy cày, lái xe chở hàng. Rung cục bộ gặp ở những nghe thường xuyên sử dụng dụng cụ rung cầm tay như dụng cụ cưa, máy khoan tay, các công cụ điện, máy khí nén. Những công nhân đúc bê tông làm việc với máy khoan đường có thê gặp rung động tổ họp của cả hai loại.
Các báo cáo khoa học trên the giới đã liệt kê rất nhiều ngành nghề chịu ảnh hưởng của rung chuyển nghề nghiệp, trong đó có nhiều ngành nghề phổ biến ở Việt Nam như kim khí (che tạo sẳt, thép), chế tạo máy, khai thác gỗ (nghề rừng), mỏ (khai thác than, khai thác đá, khai thác khoáng sản), giao thông vận tải (lái xe khách, lái xe vận tải, lái tàu, máy bay. Tất cả những người lao động trong các ngành nghề này đều có the mac bệnh do rung chuyên nghề nghiệp [6; 73], Trong thời đại công nghiệp hóa, yếu tố rung động phát sinh trong các ngành nghề càng đa dạng do sự đa dạng của máy móc, trang thiết bị kỹ thuật. Rung chuyển nghề nghiệp xuất hiện trong nhiều ngành nghề lao động đồng nghĩa với các bệnh do rung chuyển nghề nghiệp gầy ra sẽ ảnh hường tới số lượng lớn người lao động không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thể giới. Rung chuyển nghề nghiệp ành hưởng tới sức khỏe người lao động thông qua các dụng cụ, máy móc mà người lao động sừ dụng.
Bệnh rung chuyển (BRC) có triệu chửng làm sàng đa dạng và có đặc thù riêng vê tiên triên. BRC gây ra các tác động tới hệ thần kinh, hệ vận động, hệ tuần hoàn, hệ tiêu hóa. Hậu quả điển hình nhất của rung toàn thân là gây ra các rối loạn cơ - xương — khớp. Một trong những bệnh do rung toàn thân gây ra là đau thắt lung.
Sau đỏ là các tác hại tới hệ tiêu hóa, hệ thần kinh như rối loạn thần kinh trung ương, với các triệu chứng về tim, não gây cảm giác nặng đầu, nhức đầu, buồn nôn, rối loạn tiền đinh (hội chứng Menie). Rung cục bộ gây rối loạn vận mạch, trước hết là ở tay. Song song với các dấu hiệu bệnh lý là biển đổi cơ, xương, rổi loạn -2- chức năng thần kinh. Rung cục bộ gây bệnh hư khớp giả xương thuyền (Kohler), bệnh hoại tử vô khuẩn xương bán nguyệt (Kienbock), hệ tuần hoàn như rối loạn vận mạch (Raynaud), hệ tiêu hóa như biến đổi nhu động ruột.
Tại Việt nam, các nghiên cứu về tác động rung cục bộ tới sức khỏe của các công nhân sử dụng máy khoan rung cầm tay cho thấy có tổn thương xương khớp ở cổ tay và khuỷu tay bao gồm gai xương, mất vôi và dị tật khớp, rối loạn thần kinh ngoại vi, tê buốt và đau ngón tay [13; 17]. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cửu tìm hiểu ảnh hưởng của rung toàn thân tới sức khỏe người lao động tại Việt Nam. Gần đây, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Toán (2005) đã phát hiện biểu hiện do rung toàn thân tần sổ thấp ở công nhân như tình trạng ĐTL, giảm độ giãn cột sống thăt lưng, xẹp đôt sông, đà đệm, biên dạng đôt sống hình thang L2, đau khớp cổ tay, vùng bả vai hay vùng trước ngực, hạ sườn phải.[ 15] Tất cả những ảnh hưởng trên của rung chuyển trong các ngành nghề trước tiên sẽ dẫn tới suy giảm khả năng lao động, sau đó là giảm năng suât lao động. Điêu này đông nghĩa với suy giảm chất lượng cuộc sổng của người lao động.
Do những tác hại về sức khỏe mà rung chuyển nghề nghiệp gây ra, to chức lao động quốc te ILO đã đưa ra các tiêu chuẩn về rung. Tiêu chuẩn thế giới đầu tiên về rung toàn thân trong lao động đã được công bổ và thực hiện vào năm 1974 (ISO 2631 - 1974), rung cục bộ là ISO - 5349-1 [50]. Tại Việt Nam, bệnh rung chuyển nghề nghiệp do rung cục bộ gây ra đã được nhà nước công nhận và đưa vào danh mục bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm từ năm 1991 và đã có tiêu chuẩn rung cục bộ được ban hành [6]. Tuy nhiên, rung toàn thân vẫn chưa được đưa vào danh mục này.
Từ những nhìn nhận trên, việc thực hiện tổng quan tài liệu về các yeu tố liên quan tới rung chuyển nghề nghiệp trong lao động trên thế giới và Việt Nam là vô cùng cần thiết. Tổng quan nhằm mô tả một số ngành nghề phát sinh yếu tố rung chuyển nghề nghiệp. Hơn nữa, tổng quan còn nhàm mô tả những ảnh hưởng về sức khỏe mà rung chuyển nghề nghiệp gây ra ở người lao động, tìm hiểu một số biện pháp đã được thực hiện để giảm tác hại cùa rung chuyển nghề nghiệp tới sức khỏe người lao động, từ đó đưa ra những khuyến nghị để góp phần nâng cao sức khỏe của người lao động làm việc trong môi trường phơi nhiễm với rung chuyển nghề nghiệp. PHÀN 2 MỤC TIÊU 1.
Mô tả một số ngành nghề phát sinh yếu tổ rung chuyển nghe nghiệp. Mô tả ảnh hưởng của yếu tố rung chuyển nghe nghiệp đối với sức khỏe người lao động. Một số can thiệp đã được thực hiện để giảm thiểu tác hại của rung chuyển nghề nghiệp tới sức khỏe của người lao động trên thể giới và tại Việt Nam.