Chương 1. Tổng quan về khai phá quan điểm 1. Giới thiệu Chúng ta đã biết, cùng với sự phát triển của Internet, các mạng xã hội, diễn đàn, blog như Facebook, Twitter, Zing Me,… thu hút hàng triệu người Việt Nam sử dụng. Tại đó mọi người thể hiện quan điểm của mình về rất nhiều vấn đề, rất nhiều đối tượng.
Đặt tình huống chẳng hạn một người cần mua máy điện thoại mới nhưng anh ta chưa biết nên mua loại nào. Anh ta có thể hỏi ý kiến của bạn bè, nhờ sự tư vấn của người bán hàng. Một cách thông minh hơn là anh ta có thể tham khảo thông tin trên mạng, nhưng sẽ phải đọc rất nhiều bài viết. Một doanh nghiệp khi đưa một sản phẩm ra thị trường, họ rất cần biết người tiêu dùng có phản ứng như thế nào về sản phẩm của họ.
Họ có thể thuê nhân viên tra cứu các thông tin trên các trang mạng xã hội – nơi mà người tiêu dùng có thể đưa ra Chiếc điện thoại này rất tốt Quan điểm Người giữ quan điểm Đối tượng Hình 1. Mô hình khai phá quan điểm các ý kiến về sản phẩm đó sau khi họ đã sử dụng. Tuy nhiên, việc thực hiện tổng hợp các ý kiến đánh giá đó thành một bản tổng hợp có thể nhìn trực quan nhất thì việc tổng hợp thủ công mất rất nhiều thời gian. Vì vậy, cần thiết phải có một công cụ thực hiện tổng hợp các ý kiến đó một cách tự động.
Việc tự động tổng hợp ý kiến, quan điểm về một đối tượng hay vấn đề cụ thể nào đó gọi là tổng hợp quan điểm. Khi đó máy tính sẽ trợ giúp người dùng bằng cách thu thập và phân tích văn bản chứa quan điểm và đưa ra kết quả tổng hợp. Quan điểm là ý kiến của cá nhân một người về một đối tượng nào đó trong một thời gian nhất định. Theo định nghĩa của Liu [13], một quan điểm bao gồm 5 yếu tố (ei, aij, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 sijkl, hk, tl) trong đó ei là tên của chủ thể, aij là đặc trưng của ei, sijkl là quan điểm về đặc trưng aij của ei, hklà người giữ quan điểm và tl là thời điểm mà quan điểm đó được đưa ra bởi hk.
Quan điểm sijkl có thể tích cực, tiêu cực, trung lập hoặc có thể biểu diễn bởi các mức độ khác nhau. Trong định nghĩa của Liu có một số khái niệm về đối tượng, đặc trưng, người giữ quan điểm được làm rõ như sau: 1. Đốitượng Đối tượng được dùng để chỉ thực thể (người, sản phẩm, sự kiện, chủ đề,…) được đánh giá. Mỗi đối tượng có một tập các thành phần (components) hay thuộc tính (attributes) gọi chung là các đặc trưng(tính năng) (features) [12].
Mỗi thành phần hay thuộc tính lại có một tập các thành phần hay thuộc tính con. Như vậy, một đối tượng O được biểu diễn bởi một cặp [T, A] trong đó T là một cấu trúc phân cấp gồm các thành phần cha vàcon; A là tập các thuộc tính của đối tượng O. Ví dụ: Máy ảnh có một tập thành phần nhưống kính, pin và các thuộc tínhnhưkích cỡ, cân nặng, chất lượng ảnh. Thành phần pin có các thuộc tính con nhưkích cỡ, thời gian, dung lượng.
Các đặc trưng ẩn và hiện Với mỗi đánh giá r bao gồm tập các câu r = {s1, s2, … sm}. Nếu đặc trưng f xuất hiện trong r, ta nói f là đặc trưng hiện (explicit feature). Ngược lại, ta nói f là đặc trưng ẩn(implicit feature) [12]. Ví dụ: Máy ảnh này đắt quá.
Đặc trưng giá là đặc trưng ẩn. Màu sắc này đẹp ghê. Đặc trưng màu sắc là đặc trưng hiện. Đoạn đánhgiá Đoạn đánh giá về một đặc trưng f của đối tượng O trong r là một tập các câu liên tiếp trong r diễn tả quan điểm tích cực hay tiêu cực về đặc trưng f.
Đoạn đánh giá bao gồm tối thiểu ít nhất một câu [12]. Ví dụ: Bộ nhớ của chiếc điện thoại này là nhỏ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Hôm qua, tôi mua một chiếc điện thoại Iphone 5S ở siêu thị điện máy Trần Anh. Tôi rất thích nó.
Kích thước của nó phù hợp với tay tôi cầm. Giá cả phải chăng mà chất lượng cũng tốt. Hai ví dụ trên có số lượng câu và độ dài là khác nhau nhưng chúng đều là các đoạn đánh giá cho sản phẩm điện thoại. Quan điểm ẩn,hiện Quan điểm hiện (explicit opinion) về một đặc trưng f là quan điểm mang tính chủ quan, diễn trả trực tiếp quan điểm tích cực hay tiêu cực của tác giả.
Quan điểm ẩn (implicit opinion) về một đặc trưng f là quan điểm tích cực hay tiêu cực được thể hiện một cách không tường minh [12]. Ví dụ: Điện thoại này đẹp quá. Quan điểm hiện – khen chiếc điện thoại đẹp. Máy ảnh mới mua và đã hỏng.
Quan điểm ẩn – chê chiếc máy ảnh không tốt. Người đánhgiá Là người hay tổ chức cụ thể đưa ra các ý kiến đánh giá của cá nhân (tổ chức). Trong trường hợp đánh giá các sản phẩm trên các forum, blog thì người đánh giá luôn là các tác giả của các đánh giá hay bài viết đó [12]. Các thách thứctrong khai phá quan điểm 1.
Những người khác nhau có phong cách viết khác nhau Các ý kiến đánh giá được đưa ra bởi những người khác nhau thì họ có các cách diễn đạt khác nhau, từ cách thức sử dụng ngôn từ, chữ viết tắt hay ngữ pháp trong câu là một thách thức riêng khi xử lý. Quan điểm thay đổi theo thời gian Một thách thức khác cần phải xét đến là vấn đề làm thế nào để có thể theo dõi các quan điểm thay đổi theo thời gian. Một sản phẩm có thể là tốt nhất tại thời điểm này nhưng tại thời điểm 2,3 năm sau thì nó không phải là tốt nhất nữa, người ta sẽ có nhiều sự lựa chọn hơn khi các sản phẩm mới tốt hơn về giá cả và chất lượng. Tuy nhiên, cũng có những sản phẩm ban đầu đưa ra ngoài thị trường chưa được tốt nhưng qua quá trình cải thiện chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ thì lại được người tiêu dùng đánh giá cao hơn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Ví dụ: Tại thời điểm năm 2012, dòng điện thoại Iphone 4 được người tiêu dùng đánh giá rất cao. Nhưng năm 2014, sản phẩm Iphone 5 ra đời thì mọi người chuyển sang sử dụng Iphone 5. Lúc này, chất lượng, tốc độ xử lý của Iphone 4 được người tiêu dùng đánh giá thấp hơn hẳn 1. Độ mạnh của quan điểm Xác định độ mạnh của một quan điểm là một thách thức phải đối mặt trong khai phá quan điểm.
Nhiều nỗ lực đã được thực hiện để xác định các yếu tố quyết định sức mạnh của một ý kiến trong một bối cảnh nào đó. Bổ sung thêm việc phân lớp các từ thành các mức độ xu hướng quan điểm khác nhau, một số từ bổ nghĩa có thể được dùng để xác định độ mạnh của quan điểm(“rất”, “một chút”, “hết sức”, “hơi”,…). Cụm từ “rất hài lòng” và “hơi hài lòng” sẽ được phân lớp thành rất tích cực và kém tích cực nếu “rất” và “hơi” được phân tích và sử dụng để xác định mức độ đối lập. Quan điểm theo ngữ cảnh Tương tự như phân loại một quan điểm là tích cực, tiêu cực hoặc trung lập có thể là một nhiệm vụ khó khăn trong khai phá quan điểm.
Một từ quan điểm có thể được coi là tích cực trong một tình huống này nhưng nó lại mang tính tiêu cực trong tình huống khác. Một quan điểm về một sản phẩm hoặc một tính năng sản phẩm cũng có thể gây hiểu lầm cho một hệ thống khai phá quan điểm để đánh giá. Ví dụ từ “dài” nếu được sử dụng để mô tả tuổi thọ của pin của máy tính xách tay theo một cách đó là “tuổi thọ pin của máy tính xách tay là dài”, nó sẽ được coi là tích cực nhưng nếu nó được sử dụng theo một cách khác đó là “thời gian khởi động của máy tính xách tay dài”, nó sẽ được coi là một ý kiến tiêu cực. Các câu đánh giá có sự pha trộn Một thách thức lớn đối với khai phá quan điểm xuất hiện khi mọi người thể hiện đánh giá tích cực và tiêu cực trong cùng một câu.
Mọi người có nhiều ý kiến khác nhau trong cùng một câu. Những câu như vậy có thể gây khó khăn để phân tích cú pháp hoặc khai phá quan điểm. Trong luận văn của mình, tôi đã cố gắng để giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng công cụ tách các ý quan điểm trong các câu có đánh giá về nhiều tính năng thành các ý nhỏ. Trong đó, mỗi ý chỉ bao gồm một tính năng và một ý kiến đánh giá.(Chi tiết tôi xin trình bày ở chương 3) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Quan điểm mang tính châm biếm, mỉa mai Các quan điểm mang tính châm biếm, mỉa mai tồn tại khá nhiều trong văn bản. Trong đó một quan điểm tiêu cực nhưng lại được người nêu quan điểm thể hiện dưới dạng quan điểm tích cực. Điều này gây khó khăn rất lớn trong quá trình phân tích quan điểm. Ví dụBộ phim hay thế này mà anh cũng rủ tôi đi xem khác với Bộ phim này rất hay 1.
Xử lý ngôn ngữ tự nhiên trong câu quan điểm Các ý kiến mà mọi người nêu lên trên các trang mạng xã hội thường là họ viết theo ngôn ngữ rất tự nhiên của họ. Họ có thể dùng ngôn ngữ, cách viết tắt hay các biểu tượng cảm xúc riêng. Mỗi người khác nhau sẽ có các phong cách viết khác nhau. Vì thế nên các câu đánh giá thường ở dạng bán cấu trúc.
Trong khi việc cần thiết là từ những dữ liệu bán cấu trúc, được viết bằng ngôn ngữ rất tự nhiên đó, chúng ta phải đưa ra được các thông tin hữu ích. Tuy nhiên, trong đánh giá của người tiêu dùng thường, họ thường dùng các ngôn ngữ văn bản là không chính thức và không theo quy tắc ngữ pháp. Vì vậy, vấn đề xử lý ngôn ngữ tự nhiên trong việc xử lý các ý kiến đánh giá là một vấn đề cực kỳ khó khăn. Các ứng dụng trong khai phá quan điểm 1.
Nghiên cứu thị trường dành cho người mua và bán Khi chúng ta muốn mua một sản phẩm nào, chúng ta không biết được loại sản phẩm này có phù hợp hay không, cửa hàng nào có dịch vụ khách hàng tốt, giá bán ở đâu rẻ hơn, chất lượng ở đâu tốt hơn,… thì các quan điểm về sản phẩm của những người dùng trước là một kênh thông tin quan trọng cho chúng ta.