mở đầu cho sự du nhập của thẻ thanh toán vào VN. Sự liên kết này chủ yếu là nhằm phục vụ cho lƣợng khách du lịch quốc tế đang đến VN ngày càng nhiều. Sau Ngân hàng Ngoại Thƣơng, Sài Gòn Thƣơng Tín cũng liên kết với trung tâm thanh toán thẻ Visa để làm đại lý thanh toán. Có lẽ chính sách mở cửa thông thoáng đã đem lại cho VN một bộ mặt kinh tế – xã hội nhiều triển vọng.
Các dự án đầu tƣ nƣớc ngoài tăng từ số lƣợng đến quy mô, các định chế tài chính lớn đã chú ý đến VN và đi theo những tập đoàn này là các dịch vụ song hành trong đó thẻ thanh toán là không thể thiếu đƣợc. Năm 1995, cùng với Ngân hàng Ngoại thƣơng TP.HCM, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Á Châu, Ngân hàng Liên doanh First-Vina-Bank và Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Eximbank đƣợc Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc VN cho phép chính thức gia nhập tổ chức thẻ quốc tế Mastercard. Năm 1996, Ngân hàng Ngoại thƣơng chính thức là thành viên của tổ chức Visa International. Tiếp sau đó là Ngân hàng Á Châu, Ngân hàng Công thƣơng VN cũng lần lƣợt là thành viên chính thức của tổ chức Visa Card, trong đó Ngân hàng Ngoại thƣơng và Á Châu thực hiện thanh toán trực tiếp với tổ chức này.
Cũng trong năm này Ngân hàng Ngoại thƣơng VN (Vietcombank) phát hành thí điểm thẻ ngân hàng đầu tiên, đồng thời Hội các ngân hàng thanh toán thẻ VN cũng đƣợc thành lập với bốn thành viên sáng lập gồm Vietcombank, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Á Châu, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Xuất nhập khẩu (Eximbank) và First Vinabank. Hành lang pháp lý cho hoạt động thẻ lúc ấy chỉ là quyết định số 74 do Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc ký ban hành ngày10/4/1993, qui định “thể lệ tạm thời về phát hành và sử dụng thẻ thanh toán”. Việc ứng dụng thẻ ở VN vào thời điểm đó còn bị giới hạn rất nhiều về cơ sở pháp lý, điều kiện kinh tế, hạ tầng kỹ thuật… Trên cơ sở thỏa thuận của Ngân hàng Nhà Nƣớc, ngân hàng thƣơng mại thí 3 download by : skknchat@gmail.com điểm phát hành thẻ tự xây dựng qui chế, hợp đồng phát hành và sử dụng thẻ, tức tính pháp lý chỉ dừng ở mức điều chỉnh “nội bộ” giữa ngân hàng phát hành và chủ thẻ. Thị trƣờng thẻ năm 2006, 2007 trở lên sôi động vì VN đã bƣớc vào sân chơi rộng là WTO, thị trƣờng tài chính VN càng cạnh tranh quyết liệt hơn khi có thêm nhiều ngân hàng nƣớc ngoài đầu tƣ vào đây và dịch vụ thẻ tín dụng, thẻ ATM là một loại “vũ khí” đắc lực để ngân hàng thâm nhập thị trƣờng.
Hàng loạt sản phẩm thẻ thanh toán ra đời, mở ra một cuộc “so tài” phát hành thẻ giữa các ngân hàng trong nƣớc. Đầu tiên là Ngân hàng TMCP Kỹ thƣơng VN – Techcombank, ngân hàng này đã tung ra hàng loạt thẻ thanh toán, nổi trội là thẻ Fastaccess. Tiếp theo đó, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thƣơng Tín – Sacombank đã kết hợp cùng tổ chức Visa ra mắt thẻ thanh toán Quốc tế Sacom Visa Debit. Đây là phƣơng tiện thanh toán năng động nhắm vào giới doanh nhân: chủ tài khoản có thể dùng thẻ để thanh toán trong và ngoài nƣớc.2 Khái niệm và phân loại thẻ thanh toán Khái niệm Thẻ thanh toán là một phƣơng tiện thanh toán không dùng tiền mặt đƣợc cung cấp bởi ngân hàng hoặc các công ty lớn.
Thẻ đƣợc dùng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ mà không dùng tiền mặt. Thẻ cũng đƣợc dùng để rút tiền mặt tại các ngân hàng đại lý hoặc các máy rút tiền tự động. Số tiền thanh toán hay rút ra phải nằm trong phạm vi số dƣ trong tài khoản tiền gửi hoặc hạn mức tín dụng ngân hàng cho phép. Nguyễn Thị Thu Hiền (2013) đã nhận định: “Kể từ khi ra đời, cấu tạo của thẻ luôn đƣợc cải tiến để phù hợp và thuận lợi cho việc sử dụng, thanh toán thẻ.
Thẻ đƣợc chế tạo dựa trên những thành tựu to lớn của công nghệ thông tin điện tử. Thẻ đƣợc làm bằng nhựa cứng, hình chữ nhật với kích thƣớc 9,6 cm x 5,4 cm x 0,076 cm. Mặt trƣớc của thẻ có in huy hiệu là tên của tổ chức phát hành thẻ (Ví dụ: Sacombank), số thẻ, ngày hiệu lực của thẻ, họ và tên, ảnh của chủ thẻ, số mật mã của ngày phát hành, ngoài ra còn một đặc điểm không thể thiếu, đó là biểu tƣợng riêng của tổ chức thẻ quốc tế (Ví dụ: Tổ chức thẻ Master Card có biểu tƣợng là hai hình tròn giao nhau nằm ở góc 4 download by : skknchat@gmail.com dƣới bên phải của thẻ. Hình tròn bên phải màu vàng cam, bên trái là màu đỏ, có chữ Master Card màu trắng chạy ngang giữa.
Phía bên trên hai hình tròn này là hai nửa hình tròn giao nhau in chìm). Riêng số thẻ, ngày hiệu lực và tên số thẻ đƣợc in nổi, Mặt sau của thẻ là một dải băng từ có khả năng lƣu giữ thông tin cần thiết. Phía dƣới băng từ là dải ô chữ ký của chủ thẻ.” Trên thế giới hiện nay, có nhiều loại thẻ do các tổ chức khác nhau phát hành nhƣng dù là loại thẻ nào thì về cơ bản cũng có đặc điểm nêu trên nhằm đảm bảo an toàn và thuận tiện cho các bên tham gia. Phân loại “- Căn cứ vào công nghệ sản xuất có 3 loại thẻ thanh toán sau: + Thẻ khắc chữ nổi: trên bề mặt thẻ đƣợc khắc chữ nổi.
Hiện nay ngƣời ta không còn dùng nữa vì dễ làm giả. + Thẻ băng từ: đƣợc sản xuất dựa trên kỹ thuật thƣ tín với 2 băng từ chứa thông tin ở mặt sau của thẻ. Loại này đã dùng phổ biến trong vòng 20 năm nay, nhƣng đã thể hiện một số nhƣợc điểm nhƣ khả năng bị lợi dụng cao do thông tin ghi trên thẻ không đƣợc mã hóa, có thể đọc đƣợc dễ dàng, thẻ chỉ mang một lƣợng thông tin hạn chế không áp dụng đƣợc kỹ thuật mã. Do những nhƣợc điểm này mà thẻ bị lợi dụng lấy cắp tiền.
+ Thẻ thông minh: đây là thế hệ thẻ mới nhất dựa trên kỹ thuật xử lý tin học nhờ gắn vào thẻ một “chip” điện tử có cấu trúc nhƣ một máy tính hoàn hảo, do đó ghi đƣợc nhiều thông tin hơn và an toàn hơn. - Căn cứ vào chủ thể phát hành thẻ đƣợc chia làm 2 loại: + Thẻ do ngân hàng phát hành: thẻ này do ngân hàng phát hành giúp cho khách hàng sử dụng linh động tài khoản của mình tại ngân hàng hoặc sử dụng một số tiền do ngân hàng cấp tín dụng. Nó hiện đang đƣợc sử dụng rộng rãi nhất và nó có thể lƣu hành trên toàn cầu. 5 download by : skknchat@gmail.com + Thẻ do các tổ chức phi ngân hàng phát hành: đó là thẻ du lịch, giải trí của các tập đoàn kinh doanh lớn phát hành nhƣ Diners club, Amex … - Căn cứ vào tính chất thanh toán thẻ đƣợc chia làm 3 loại: + Thẻ tín dụng (credit card): đƣợc sử dụng phổ biến nhất.
Chủ thẻ đƣợc phép sử dụng một hạn mức tín dụng không phải trả lãi để mua sắm tại những cơ sở kinh doanh chấp nhận loại thẻ này. + Thẻ ghi nợ (debit card): đây là loại thẻ có quan hệ trực tiếp và gắn liền với tài khoản tiền gửi. Loại thẻ này khi dùng để mua hàng sẽ đƣợc khấu trừ ngay lập tức vào tài khoản của chủ thẻ thông qua những thiết bị điện tử đặt tại các có sở kinh doanh. Thẻ ghi nợ còn dùng để rút tiền ở máy tự động.
Nó không có mức hạn mức tín dụng vì phụ thuộc vào số dƣ hiện hữu trên tài khoản của chủ thẻ. + Thẻ rút tiền mặt (cash card): đƣợc dùng để rút tiền mặt tại các máy tự động hoặc ở ngân hàng. - Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ, thẻ chia làm 2 loại: + Thẻ trong nƣớc: là thẻ đƣợc giới hạn sử dụng trong phạm vi một quốc gia, do vậy đồng tiền giao dịch phải là đồng bản tệ của nƣớc đó. + Thẻ quốc tế: là loại thẻ đƣợc chấp nhận trên toàn cầu, sử dụng các ngoại tệ mạnh để thanh toán.
Nó đƣợc khách du lịch rất ƣu chuộng vì sự an toàn, tiện lợi. Tuy nhiên do phạm vi sử dụng rộng nên quy trình hoạt động của thẻ này phức tạp hơn. Trên thực tế các ngân hàng thƣờng áp dụng song song cả hai loại thẻ trong nƣớc và thẻ quốc tế. - Căn cứ vào mục đích sử dụng và đối tƣợng sử dụng, thẻ có thể chia làm 4 loại sau đây: + Thẻ kinh doanh (business card): là loại thẻ đƣợc phát hành cho nhân viên các công ty sử dụng 6 download by : skknchat@gmail.com + Thẻ du lịch và giải trí (travel and entertainment card hay T&E): là loại thẻ thƣờng do các công ty tƣ nhân phát hành để phục vụ cho ngành du lịch và giải trí.
+ Thẻ vàng (Gold card): là loại thẻ phục vụ cho thị trƣờng cao cấp, hạng cao phù hợp với khách hàng có thu nhập cao, có uy tín, có khả năng tài chính lành mạnh, nhu cầu chi tiêu lớn. + Thẻ thƣờng (standard card): là một loại thẻ tín dụng do hệ thống Master phát hành. Nó là loại thẻ mang tính chất phổ thông đƣợc nhiều ngƣời ƣu dùng.” (Tổng quan về thẻ thanh toán, 2013) Ở Việt Nam hiện nay cũng đã xuất hiện nhiều loại thẻ khác nhau đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú, đa dạng của khách hàng.3 Quy trình phát hành và thanh toán thẻ Quy trình phát hành thẻ thanh toán “Khi muốn sử dụng thẻ, khách hàng phải đến ngân hàng để làm một số thủ tục cần thiết nhƣ điền vào giấy xin phát hành thẻ. Khi đến ngân hàng để xin phát hành thẻ, chủ thẻ cần xuất trình các giấy tờ tuỳ thân nhƣ chứng minh thƣ nhân dân hoặc quân đội hoặc hộ chiếu.
Ngoài ra còn phải xuất trình một số giấy tờ khác nhƣ: giấy thông hành, biên lai trả lƣơng, nộp thuế thu nhập. Khi nhận đủ hồ sơ, ngân hàng tiến hành thẩm định lại. Thông thƣờng ngân hàng xem xét tính chính xác của hồ sơ, tình hình tài chính (nếu khách hàng là công ty), hay các khoản thu nhập thƣờng xuyên của khách hàng (nếu là cá nhân) hoặc số dƣ trên tài khoản tiền gửi của khách hàng, mối quan hệ tín dụng trƣớc đây (nếu có). Nếu hồ sơ xin phát hành thẻ đã phù hợp thì ngân hàng sẽ tiến hành phân loại khách hàng.
Đối với thẻ ghi nợ, việc phát hành thẻ đơn giản vì khách hàng đã có tài khoản tại ngân hàng. Còn đối với thẻ tín tụng, ngân hàng phải tiến hành phân loại khách hàng để có một chính sách tín dụng riêng.