Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI TRUYỀN BÁ VĂN HÓA PHẨM ĐỒI TRỤY THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI TRUYỀN BÁ VĂN HÓA PHẨM ĐỒI TRỤY THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm văn hóa và văn hóa đồi trụy - Khái niệm văn hóa Văn hóa là một khái niệm trừu tượng, khái niệm này rất rộng lớn, liên quan đến nhiều mặt của đời sống con người. Vì vậy, có nhiều cách diễn đạt khác nhau về văn hóa, mỗi cách diễn đạt phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau về văn hóa.
Văn hóa cũng được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học, xã hội học. Trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó, khái niệm về văn hóa cũng có sự thể hiện khác nhau. Ở một nghĩa chung nhất, văn hóa được hiểu là toàn bộ tinh thần sáng tạo tác động vào tự nhiên, xã hội và con người nhằm tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao để vươn tới sự hoàn thiện và góp phần thúc đẩy sự tiến bộ không ngừng của đời sống xã hội. Nó biểu hiện trình độ hiểu biết, mức độ văn minh và phẩm giá của từng cá nhân và của cả cộng đồng.
Năm 2002, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc đã đưa ra khái niệm về văn hóa như sau: Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và cảm xúc của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng ngoài văn học và nghệ thuật cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin. Tháng 8/1943 khi còn trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã đưa ra định nghĩa về văn hoá như sau: 12 z Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [24, tr.
Ở Việt Nam, trên phương diện nghiên cứu về văn hóa, nhất là trong các tTừ điển ngôn ngữ, cũng có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm văn hóa. Mặc dù còn có những quan niệm khác nhau, nhưng dưới góc độ khoa học, các quan điểm vẫn thống nhất trong việc đưa ra bản chất của văn hóa. Có quan niệm cho rằng văn hóa là "tất cả các công trình nâng cao đời sống của con người, nhất là về phương diện tinh thần" [49, tr. Quan niệm này nói chung đã nêu được phần nào nguồn gốc hình thành của văn hóa cũng như giá trị của văn hóa đối với đời sống của con người.
Tuy nhiên, về mặt khái niệm mới chỉ nêu chung, chưa rõ ràng và chưa nêu được đầy đủ các giá trị của văn hóa đối với đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần của con người. Có quan điểm khác lại cho rằng văn hóa là "văn học và giáo hóa tức sự học hỏi, dạy dỗ bằng chữ nghĩa, văn chương" [45, tr. Quan điểm nêu trên theo chúng tôi chưa nêu được đầy đủ các giá trị của văn hóa đối với đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần của con người. Cũng chưa nêu được nguồn gốc hình thành và sự phát triển của văn hóa.
Mặt khác, về mặt khái niệm cũng mơ hồ và khó hiểu, không đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu và nghiên cứu về vấn đề này. 13 z Có quan điểm khác cho rằng: "Văn hoá là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử" [22, tr. Quan điểm này theo chúng tôi đã nêu được nguồn gốc hình thành và phát triển của văn hóa. Tuy nhiên, nếu nêu được giá trị của văn hóa đối với cuộc sống của con người và mục đích hướng đến của văn hóa thì sẽ đầy đủ và có giá trị hơn.
Có quan điểm khác về cơ bản liệt kê khá đầy đủ và chi tiết về các loại hình văn hóa vật thể cũng như văn hóa phi vật thể như sau: Văn hoá là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử (ví dụ như kho tàng văn hoá dân tộc, văn hoá phương đông). Văn hoá là những hoạt động của con người nhằm thoả mãn đời sống tinh thần (nói tổng quát, ví dụ như phát triển văn hóa, công tác văn hóa). Văn hóa là những tri thức, kiến thức khoa học (nói khái quát, ví dụ như học văn hóa, trình độ văn hóa). Văn hóa là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh (ví dụ như: sống có văn hóa, ăn nói thiếu văn hóa).
Văn hóa là nền văn hóa của một thời kỳ lịch sử cổ xưa, được xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật tìm thấy được có những đặc điểm giống nhau (ví dụ như: Văn hóa Đông Sơn, văn hóa gốm màu) [53, tr. Trên cơ sở nghiên cứu các khái niệm về văn hóa như đã nêu trên, chúng tôi cho rằng văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên, được con người xây dựng và phát triển, nhằm mục đích phục vụ cho đời sống của con người, đặc biệt là về mặt tinh thần. Nói một cách khác, văn hóa là tổng hòa những giá trị về vật chất và tinh thần của con người, do con người sáng tạo ra, được hình thành trong quá khứ, phát triển đến tương lai, phục vụ cho đời sống vật chất và tinh thần của con người. Ở Việt Nam, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách chiến lược về văn hóa cũng như xây dựng và phát triển nền văn 14 z hóa.
Những chính sách này được thể hiện một cách rõ nét trong một loạt những văn bản pháp luật của Nhà nước ban hành theo trình tự thời gian gắn với công cuộc đổi mới của đất nước, cụ thể là: Trong Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VII), Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện tầm cao của xã hội và chiều sâu về trình độ phát triển của một dân tộc" [9]. Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) tiếp tục khẳng định vị trí, tầm quan trọng của văn hóa: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Mọi hoạt động văn hóa phải nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, lối sống, tình cảm, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sự phát triển xã hội [10]. Trong báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, diễn ra trong tình hình đất nước phát triển mạnh mẽ dưới sự tác động của cơ chế thị trường, Đảng ta vẫn giữ vững quan điểm về xây dựng nền văn hóa như sau: Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.
Mọi hoạt động xây dựng văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, chính trị, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy ý chí tự cường xây dựng bảo vệ Tổ quốc. Để mọi người nâng cao ý thức, bản lĩnh, góp phần ngăn chặn, đẩy lùi sự xâm nhập của văn hóa độc hại, Ban Bí thư Trung ương Đảng (Khóa X) 15 z đã ban hành Chỉ thị 46-CT/TW ngày 27/7/2010 "Về chống sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại gây hủy hoại đạo đức xã hội". Tại Điều 30, chương III, Hiến pháp năm 1992 quy định: "Nhà nước và xã hội bảo tồn và phát triển nền văn hóa Việt Nam dân tộc, hiện đại, nhân văn, kế thừa và phát huy những giá trị của nền văn hiến của dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hóa văn hóa của nhân loại" [32].
Cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng và quy định trong Hiến pháp, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực quản lý văn hóa để làm cơ sở cho việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Như vậy, có thể thấy được những giá trị to lớn cũng như vai trò quan trọng của văn hóa thể hiện trong đường lối của Đảng, Nhà nước trong những năm qua. - Khái niệm văn hóa đồi trụy Khái niệm"đồi trụy" nói chung và "văn hóa đồi trụy" nói riêng là những khái niệm chưa được làm rõ trong khoa học xã hội nói chung và khoa học pháp lý nói riêng. Trong thực tế, có ý kiến cho rằng văn hóa là khái niệm dùng để chỉ những cái tinh hoa, tốt đẹp của con người, còn đồi trụy là những cái xấu xa, đồi bại; vì vậy, đồi trụy không thể gắn liền với văn hóa, nói cách khác là không có khái niệm văn hóa đồi trụy.
Có ý kiến cho rằng đồi trụy là sự suy đồi, trụy lạc. Trong đó,"suy đồi" là sự suy sụp và đồi bại còn"trụy lạc" là sa ngã vào chỗ hư hỏng [49, tr. Tuy nhiên, theo tác giả, cách giải thích này chưa thực sự phù hợp vì chỗ hư hỏng có nhiều loại khác nhau như nghiện rượu, trộm cắp, lưu manh, ma túy, mại dâm, cờ bạc… Có ý kiến khác lại cho rằng "đồi trụy" là mang những thói ăn chơi đàng điếm, dâm ô hoặc khêu gợi những ý định thúc đẩy con người sa vào đó [45, tr. 16 z Cũng như trên, cách giải thích này cũng chưa rõ nghĩa và còn trừu tượng như: hiểu thế nào là suy đồi, trụy lạc, đàng điếm, dâm ô, khêu gợi.