Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ HIỆN NAY Ở VIỆT NAM 1.1 HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ VÀ SỰ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ TỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN KINH TẾ VIỆT NAM Từ năm 1986, Đảng và Nhà nước ta bắt đầu thực hiện chiến lược đổi mới và mở cửa nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. “Nhiệm vụ của nhân dân ta là tập trung mọi lực lượng, tranh thủ thời cơ, vượt qua thử thách, đẩy mạnh công cuộc đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, “tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả cao và bền vững đi đôi với giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, cải thiện đời sống của nhân dân, nâng cao tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế, tạo tiền đề vững chắc cho bước phát triển cao hơn vào đầu thế kỷ sau” [ 1 ]. Với mục tiêu xây dựng, phát triển đó, Đảng và Nhà nước ta đã đạt được những kết quả về tăng trưởng sản xuất, đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng và toàn xã hội bằng cách cung cấp một lượng hàng hoá nhiều về số lượng, chủng loại, nhãn hiệu và kiểu dáng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, chúng ta cũng phải đương đầu với những mặt trái của nền kinh tế này, trong đó có nạn sản xuất, buôn bán hàng giả.
Hàng giả được sản xuất giống như hàng thật về mọi mặt (giả về nội dung, giả về hình thức hoặc giả cả về nội dung lẫn hình thức) khiến cho người tiêu dùng rất khó phân biệt. Hàng giả ngày càng xuất hiện tràn lan trên thị trường làm ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân, đến trật tự xã hội, an ninh quốc phòng, các công ty kinh doanh hợp pháp và đến lòng tin đối với người tiêu dùng. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vì vậy, nếu cứ để tình trạng hàng giả và hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả xuất hiện tràn lan trên thị trường mà không có các biện pháp xử lý hữu hiệu sẽ ảnh hưởng đến nhiều mặt về đời sống, kinh tế, an ninh, chính trị, lòng tin của người tiêu dùng, của doanh nghiệp đối với các cơ quan quản lý nhà nước, đến sự hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế. Cho nên, Nhà nước ta xác định rõ hậu quả ảnh hưởng của hàng giả làm thiệt hại lớn về kinh tế, vi phạm đạo đức, gây mất trật tự xã hội, ảnh hưởng đến chính trị xã hội, làm các nhà lãnh đạo khó hoạch định được đúng hướng.
Hiện nay, hàng giả không còn bó hẹp trong phạm vi một số sản phẩm có thương hiệu nổi tiếng mà nó lan tới hầu hết các chủng loại sản phẩm, đe doạ mọi khía cạnh của hoạt động kinh doanh. Vì vậy, việc phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn đang là bài toán không có lời giải. Từ các sản phẩm tiêu dùng đơn giản, rẻ tiền như bao diêm, cây bút đến đồ uống, quần áo, giày dép, đồ gia dụng, đồ mỹ phẩm, vật liệu xây dựng,…cho đến các sản phẩm cao cấp được sản xuất bằng công nghệ cao như xe máy, đồ điện tử, điện lạnh, các sản phẩm băng đĩa,… Mặt hàng nào bán chạy trên thị trường hoặc hàng hóa có thương hiệu là lập tức hàng nhái kiểu dáng, mẫu mã thậm chí sao chép hoàn toàn xuất hiện. Hàng giả có thể được sản xuất và tiêu thụ trong nước hoặc sản xuất trong nước tiêu thụ ở nước ngoài hoặc sản xuất ở nước ngoài và tiêu thụ ở trong nước.
Hàng giả có thể là được sản xuất, làm giả một phần hoặc toàn bộ từ bao bì cho đến nội dung bên trong - chất lượng của sản phẩm. Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đối với người tiêu dùng. Trong quá trình sinh hoạt, người tiêu dùng mua các sản phẩm, hàng hoá nhưng đã bị mua phải hàng giả, đáp ứng không đủ hoặc không đáp ứng được mục đích sử dụng sản phẩm, hàng hoá nên ngoài thiệt hại về kinh tế còn ảnh hưởng đến lòng tin của người tiêu dùng. Đối với những loại hàng giả như đồ gia dụng, mỹ phẩm không những không tăng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thêm sức khỏe, sắc đẹp cho người tiêu dùng mà còn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của họ, thậm chí có trường hợp gây tử vong.
Với người tiêu dùng, khi mua phải hàng giả, họ thường im lặng chịu thiệt vì ngại thủ tục pháp lý phiền phức, mất thời gian, công sức để chứng minh. Còn vấn đề trách nhiệm pháp lý? Trong phạm vi chức năng của mình, các tổ chức xã hội như Hội bảo vệ người tiêu dùng chỉ có thể xử lý theo hình thức hoà giải, yêu cầu người bán hàng đổi sản phẩm thật cho người tiêu dùng. Các cơ quan chức năng như Quản lý thị trường, Công an kinh tế chỉ chủ yếu xử phạt hành chính nhưng khung hình phạt quá thấp so với khoản lợi bất chính nên không có tác dụng răn đe đối với những người sản xuất và kinh doanh hàng giả. Để sản xuất các loại hàng hoá, các cơ sở sản xuất hoặc doanh nghiệp sản xuất phải sử dụng nguyên liệu để tiến hành sản xuất.
Nhưng các nguyên liệu dùng để sản xuất đó lại là hàng giả nên hàng hoá được làm ra đó sẽ là hàng kém chất lượng hoặc có khi không có giá trị sử dụng ảnh hưởng đến sự phát triển cả nền kinh tế, xã hội của đất nước, sức khoẻ của người tiêu dùng. Nguy hiểm nhất là các loại thực phẩm, mỹ phẩm giả vì chúng gây hại trực tiếp đến sức khoẻ con người. Ví dụ: Một số loại mỹ phẩm như dầu gội đầu, kem dưỡng da, phấn son được làm giả và bán ra thị trường. Khi người tiêu dùng mua về dùng thị bị dụng tóc, nấm đầu hoặc gây ra dị ứng da, nổi mụn, có những trường hợp dẫn đến gây tử vong,….
Hay đối với các công trình xây dựng, khi xây dựng các công trình xây dựng các đơn vị cung ứng vật tư hoặc các đơn vị thi công sử dụng các sản phẩm vật liệu xây dựng được làm giả để xây lên các công trình xây dựng như xi măng, sắt, thép,… các vật liệu làm giả đó kém chất lượng ảnh hưởng trực tiếp đến công trình xây dựng, giảm chất lượng công trình, làm rạn nứt và nguy hại hơn là công trình bị sụp đổ gây nguy hiểm đến tính mạng của nhiều người và làm thiệt hại đến nền kinh tế quốc dân. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả còn là một trong những nguyên nhân gây rối loạn thị trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Nó trở thành hiểm họa cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính, với nguy cơ đánh mất thị phần và uy tín đối với khách hàng. Vô hình chung, hành vi làm hàng giả, buôn bán hàng giả tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh.
Bởi vì, sản xuất, buôn bán hàng giả là hành vi cạnh tranh không lành mạnh, gây hại cho người tiêu dùng. Hàng giả được tung ra thị trường với các hình thức giả về chất lượng (chất lượng không đúng như ghi trên bao bì, giới thiệu, quảng cáo), giả về nhãn mác (nhái hoặc giả mạo nhãn mác hàng hoá của các cơ sở có uy tín lớn trên thị trường như giả nhãn mác hàng có chất lượng cao nhập khẩu từ các nước) hoặc nguy hại hơn là giả về chất lượng và nhãn mác (ví dụ: các loại mỹ phẩm của các hãng nổi tiếng được làm dởm mà khá đắt tiền). Mặc dù pháp luật đã có các quy định xử lý về sản xuất và buôn bán hàng giả nhưng trên thực tế việc thực thi và xử lý chưa nghiêm minh nên tình trạng này vẫn diễn ra. Nguy hại hơn là các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, buôn bán hàng giả đó còn thông đồng với cán bộ của cơ quan nhà nước như thuế, hải quan, công an, quản lý thị trường để cản trở, loại trừ đối thủ cạnh tranh, làm lũng đoạn thị trường và ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân.
Và như vậy, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả cùng một lúc có thể xâm hại trực tiếp hoặc gián tiếp đến người tiêu dùng, đối thủ cạnh tranh và khách hàng. Với nền kinh tế quốc dân, hàng giả và sản xuất, buôn bán hàng giả ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế quốc dân, đến các chính sách về kinh tế của Đảng và Nhà nước. Hàng giả xuất hiện tràn lan và ngày càng nhiều gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, điều phối, lưu thông hàng hoá cũng như trong việc quản lý thị trường. Đồng thời, Nhà nước bị mất một nguồn thu cho ngân sách.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quá trình hợp tác quốc tế, với đường lối và chính sách mở rộng hợp tác rộng rãi với tất cả các nước trên thế giới, nước ta đã gia nhập nhiều tổ chức kinh tế như Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN và sau hơn 11 năm đàm phán, ngày 07 tháng 11 năm 2006, tại Geneva, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã chính thức thông qua việc Việt Nam gia nhập và trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức này. Việc Việt Nam gia nhập WTO sẽ tạo ra những cơ hội mới thúc đẩy sự tăng trưởng của các ngành sản xuất, các ngành xuất khẩu và đầu tư nước ngoài. Sự kiện này cũng đưa nước ta trước sự cạnh tranh quyết liệt toàn cầu, tạo nên áp lực buộc Việt Nam phải cải cách nhanh, mạnh hơn nữa để tận dụng triệt để những lợi ích của việc gia nhập WTO. Chính vì vậy, nếu chúng ta không có những biện pháp tích cực phòng chống hàng giả thì sẽ gây ảnh hưởng xấu đến các ngành sản xuất trong nước, sự đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam, đến sự hội nhập trong khu vực và quốc tế của Việt Nam.2 KHÁI NIỆM HÀNG GIẢ; TỘI SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ 1.