Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Phạm Trong Lĩnh Vực Chứng Khoán Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và pháp lý.

• Tác giả: Phạm Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Các Tội Phạm Trong Lĩnh Vực Chứng Khoán Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC CHỨNG KHOÁN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Cơ sở của việc qui định các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 1.2. Khái niệm chứng khoán và thị trường chứng khoán
• 1.3. Sự cần thiết phải tội phạm hoá một số hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán
• 1.4. Khái niệm và đặc điểm của các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 1.5. Khái niệm tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 1.6. Đặc điểm của các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 1.7. Quá trình phát triển của các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.8. Các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán trước khi Bộ luật hình sự năm 2015 được ban hành
• 1.9. Các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán sau khi Bộ luật hình sự năm 2015 được ban hành
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC CHỨNG KHOÁN THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015
• 2.1. Khái quát chung về các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 2.2. Khách thể của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 2.3. Mặt khách quan của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 2.4. Chủ thể của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 2.5. Mặt chủ quan của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 2.6. Đánh giá chung về các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.7. Những kết quả đạt được của các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.8. Những nội dung trong các quy định về các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán trong Bộ luật hình sự năm 2015 cần tiếp tục hoàn thiện
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI PHẠM TRONG LĨNH CHỨNG KHOÁN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các các quy định về tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.2. Tình hình vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.3. Tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.5. Hoàn thiện pháp luật về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.6. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán
• 3.7. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội phạm chứng khoán theo luật hình sự Việt Nam

Tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán là một vấn đề phức tạp và ngày càng trở nên nghiêm trọng trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển. Theo luật hình sự Việt Nam, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán không chỉ ảnh hưởng đến các nhà đầu tư mà còn tác động đến sự ổn định của nền kinh tế. Việc quy định các tội phạm này là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và duy trì trật tự trong thị trường chứng khoán.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm chứng khoán

Tội phạm chứng khoán được định nghĩa là các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến giao dịch chứng khoán, bao gồm việc công bố thông tin sai lệch, thao túng giá chứng khoán và sử dụng thông tin nội bộ. Đặc điểm của các tội phạm này là tính chất tinh vi và khó phát hiện, đòi hỏi cơ quan chức năng phải có các biện pháp giám sát chặt chẽ.

1.2. Tình hình tội phạm chứng khoán hiện nay

Thực tế cho thấy, tình hình tội phạm chứng khoán tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp với nhiều hình thức vi phạm khác nhau. Các hành vi như thao túng giá, công bố thông tin sai lệch ngày càng gia tăng, gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư và làm mất niềm tin vào thị trường.

II. Các loại tội phạm chứng khoán theo Bộ luật hình sự năm 2015

Bộ luật hình sự năm 2015 đã quy định rõ ràng về các loại tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán, bao gồm tội cố ý công bố thông tin sai lệch, tội sử dụng thông tin nội bộ và tội thao túng giá chứng khoán. Những quy định này nhằm tạo ra khung pháp lý vững chắc để xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán.

2.1. Tội cố ý công bố thông tin sai lệch

Hành vi này được quy định tại Điều 181a của Bộ luật hình sự, nhằm xử lý các cá nhân hoặc tổ chức cố tình cung cấp thông tin không chính xác về tình hình tài chính của công ty, gây thiệt hại cho nhà đầu tư.

2.2. Tội sử dụng thông tin nội bộ

Theo Điều 181b, việc sử dụng thông tin chưa công bố để thực hiện giao dịch chứng khoán là hành vi vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự công bằng trong giao dịch trên thị trường chứng khoán.

2.3. Tội thao túng giá chứng khoán

Điều 181c quy định về hành vi thao túng giá chứng khoán, một trong những tội phạm phổ biến nhất trong lĩnh vực chứng khoán, gây ra sự bất ổn cho thị trường và thiệt hại cho nhà đầu tư.

III. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội phạm chứng khoán

Mặc dù có các quy định pháp luật rõ ràng, việc xử lý tội phạm chứng khoán vẫn gặp nhiều khó khăn. Các hành vi vi phạm thường rất tinh vi, khó phát hiện và chứng minh. Hơn nữa, năng lực của các cơ quan chức năng trong việc điều tra và xử lý các vụ án này còn hạn chế.

3.1. Khó khăn trong việc phát hiện tội phạm

Nhiều hành vi vi phạm diễn ra trong bóng tối, không dễ dàng phát hiện bằng các biện pháp giám sát thông thường. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải áp dụng các công nghệ hiện đại và phương pháp điều tra chuyên sâu.

3.2. Thiếu hụt nguồn lực và chuyên môn

Năng lực và kinh nghiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong lĩnh vực chứng khoán còn hạn chế, dẫn đến việc xử lý các vụ án không hiệu quả. Cần có sự đầu tư và đào tạo chuyên sâu cho các cán bộ làm công tác này.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội phạm chứng khoán

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội phạm chứng khoán, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng. Việc tăng cường giám sát và kiểm tra cũng là một yếu tố quan trọng.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn, đồng thời bổ sung các quy định mới nhằm xử lý hiệu quả hơn các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán.

4.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ làm công tác điều tra, truy tố và xét xử các tội phạm chứng khoán là cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm chứng khoán

Nghiên cứu về tội phạm chứng khoán không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các hành vi vi phạm mà còn cung cấp cơ sở để đề xuất các giải pháp hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này còn nhiều hạn chế, cần có sự cải cách mạnh mẽ.

5.1. Tình hình vi phạm và xử lý tội phạm chứng khoán

Thực tiễn cho thấy, số lượng vụ án liên quan đến tội phạm chứng khoán ngày càng tăng, tuy nhiên, tỷ lệ xử lý thành công còn thấp. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để xử lý triệt để các hành vi vi phạm.

5.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng là hai yếu tố then chốt để giảm thiểu tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán.

VI. Kết luận và tương lai của tội phạm chứng khoán tại Việt Nam

Tội phạm chứng khoán là một vấn đề cần được quan tâm đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phát triển. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường.

6.1. Tương lai của tội phạm chứng khoán

Dự báo rằng, với sự phát triển của công nghệ và thị trường, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán sẽ ngày càng tinh vi hơn. Do đó, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với các thách thức này.

6.2. Định hướng phát triển pháp luật về tội phạm chứng khoán

Cần có các định hướng rõ ràng trong việc phát triển pháp luật về tội phạm chứng khoán, nhằm tạo ra một môi trường pháp lý ổn định và minh bạch cho các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn hai thập kỷ hình thành đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn thiết yếu cho nền kinh tế quốc dân. Tính đến giai đoạn 2018 - 2019, quy mô vốn hóa thị trường đã đạt trên 70% GDP, thu hút hơn 2,2 triệu tài khoản giao dịch. Tuy nhiên, cơ cấu thị trường tồn tại sự chênh lệch lớn khi các nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 96% tổng số tài khoản, trong khi nhà đầu tư có tổ chức chỉ chiếm vỏn vẹn 4%. Đặc điểm này khiến thị trường dễ bị tổn thương trước các hành vi gian lận tinh vi, gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng và làm xói mòn niềm tin công chúng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự bất cập giữa mức độ tinh vi, phức tạp của các hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán với hiệu quả xử lý hình sự trên thực tế. Mặc dù Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã hình sự hóa 3 nhóm hành vi, số lượng các vụ án bị khởi tố, truy tố và xét xử từ năm 2012 đến 2019 còn rất hạn chế, phần lớn chỉ dừng lại ở xử phạt vi phạm hành chính.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về tội phạm chứng khoán, phân tích chi tiết cấu thành 4 tội danh được quy định tại Mục 2 Chương XVIII Bộ luật Hình sự năm 2015 (từ Điều 209 đến Điều 212), đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý tại Việt Nam với dữ liệu thực tiễn được khảo cứu từ năm 2012 đến năm 2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hàng triệu nhà đầu tư và phòng ngừa rủi ro hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam làm nền tảng phân tích bốn yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp lý thuyết bất cân xứng thông tin và lý thuyết thị trường hiệu quả từ khoa học kinh tế tài chính để giải thích bản chất phát sinh các hành vi trục lợi phi pháp.

Hệ thống khái niệm then chốt được xây dựng chuẩn xác gồm 5 nội dung chính:

• Chứng khoán và thị trường chứng khoán: Tài sản và môi trường giao dịch hàng hóa vốn đặc biệt dựa trên nền tảng niềm tin và minh bạch thông tin.
• Tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán: Hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do cá nhân hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý, xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước đối với thị trường vốn.
• Giao dịch nội gián (Điều 210 BLHS 2015): Hành vi sử dụng thông tin nội bộ chưa công bố để mua bán chứng khoán hoặc tiết lộ cho bên thứ ba nhằm trục lợi.
• Thao túng thị trường chứng khoán (Điều 211 BLHS 2015): Các thủ thuật tạo cung cầu giả tạo, liên tục mua bán khớp lệnh chéo hoặc cấu kết lôi kéo nhà đầu tư để điều khiển giá chứng khoán.
• Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại (Điều 75, 76 BLHS 2015): Cơ chế quy kết trách nhiệm đối với tổ chức kinh tế khi thực hiện tội phạm nhân danh và vì lợi ích của tổ chức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm 100% hệ thống văn bản pháp luật hình sự, chứng khoán từ năm 1985 đến năm 2019 (nổi bật là Bộ luật Hình sự 1999, Luật sửa đổi 2009, Bộ luật Hình sự 2015, Luật Chứng khoán 2006 sửa đổi 2010, Nghị định 108/2013/NĐ-CP và Nghị định 145/2016/NĐ-CP). Dữ liệu thực tiễn được thu thập qua cỡ mẫu gồm hơn 50 vụ việc vi phạm hành chính điển hình do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử lý và toàn bộ các vụ án hình sự về chứng khoán được điều tra, truy tố, xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp trong giai đoạn 2012 - 2019.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các vụ án thao túng giá, làm giả hồ sơ và công bố thông tin sai lệch có giá trị giao dịch lớn hoặc gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên. Tác giả kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê xã hội học pháp lý. Việc lựa chọn phương pháp này giúp chỉ rõ những khoảng trống trong kỹ thuật lập pháp, giải thích nguyên nhân gây bế tắc trong công tác giám định tư pháp và lượng hóa hậu quả thiệt hại trên thị trường tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu thực tiễn và phân tích quy phạm pháp lý đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

• Bước tiến vượt bậc về kỹ thuật lập pháp của Bộ luật Hình sự năm 2015: Luật đã lượng hóa cụ thể các định lượng định tội và định khung (như gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1 tỷ đồng đến dưới 3 tỷ đồng, thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng tại Điều 209), khắc phục triệt để sự mơ hồ của cụm từ "hậu quả rất nghiêm trọng" trong luật cũ. Đồng thời, luật bổ sung tội danh mới tại Điều 212 (Tội làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán).
• Mở rộng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự: Lần đầu tiên pháp nhân thương mại chính thức trở thành chủ thể của 3 tội danh chứng khoán (Điều 209, 210, 211), với khung phạt tiền bổ sung tối đa lên tới 5 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.
• Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa xử lý hành chính và hình sự: Trong giai đoạn 2012 - 2019, cơ quan quản lý nhà nước đã ban hành hàng trăm quyết định xử phạt hành chính mỗi năm với mức phạt tiền lên tới 1,2 tỷ đến 2 tỷ đồng, nhưng tỷ lệ vụ việc chuyển hóa thành án hình sự chỉ chiếm dưới 1% tổng số hành vi có dấu hiệu tội phạm.
• Cơ cấu hành vi vi phạm tập trung vào 3 nhóm chính: Thao túng thị trường chiếm khoảng 60% tổng số vụ việc có tính chất nghiêm trọng, công bố thông tin sai lệch chiếm 25%, và hành vi sử dụng thông tin nội bộ chiếm khoảng 15%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng xử lý hình sự hạn chế bắt nguồn từ ranh giới mong manh giữa thủ thuật kinh doanh tài chính thông thường và hành vi phạm tội có chủ đích. Bản chất của chứng khoán là tài sản phi vật chất, biến động liên tục theo từng mili-giây, khiến việc xác định chính xác danh tính người bị thiệt hại và giá trị khoản thu lợi bất chính gặp trở ngại lớn. Đa số các đối tượng thao túng thường sử dụng hàng chục, thậm chí hàng trăm tài khoản mượn danh để tạo cung cầu giả tạo, phân tán dòng tiền qua nhiều ngân hàng.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây trong ngành luật hình sự, nhưng luận văn đã tiến xa hơn khi phân tích tính tương thích của Bộ luật Hình sự 2015 trong bối cảnh số hóa thị trường giao dịch.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả thông qua hai công cụ:

• Biểu đồ tròn cơ cấu vi phạm: Minh họa trực quan tỷ trọng áp đảo của hành vi thao túng giá (60%) so với các vi phạm công bố thông tin và giao dịch nội gián.
• Bảng ma trận so sánh chế tài: Đối chiếu chi tiết khung hình phạt tù và mức phạt tiền giữa Bộ luật Hình sự 1999 và 2015, làm rõ xu hướng chuyển dịch từ chế tài giam giữ đơn thuần sang tăng mạnh chế tài kinh tế đối với cá nhân và tổ chức vi phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả răn đe đối với các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng Điều 209 - 212 Bộ luật Hình sự năm 2015: Cần quy định rõ phương pháp tính toán "khoản thu lợi bất chính" và "thiệt hại thực tế của nhà đầu tư", đồng thời hướng dẫn chi tiết căn cứ "đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm" để làm cơ sở khởi tố dứt điểm. Mục tiêu là chuẩn hóa 100% quy trình xử lý tố tụng. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2020 - 2021. Chủ thể chủ trì: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Tài chính.
• Sửa đổi, nâng mức chế tài xử phạt tiền và tịch thu tài sản: Tăng mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại từ 2 đến 5 lần giá trị thu lợi bất chính thay vì áp dụng mức trần cố định 5 tỷ đồng, bảo đảm nguyên tắc triệt tiêu hoàn toàn động cơ kinh tế của tội phạm. Thời gian thực hiện: Lộ trình sửa đổi luật 2021 - 2023. Chủ thể: Quốc hội và các cơ quan lập pháp.
• Ứng dụng hệ thống giám sát giao dịch thông minh tích hợp công nghệ phân tích dữ liệu lớn: Đầu tư nâng cấp phần mềm cảnh báo sớm các lệnh giao dịch bất thường, liên kết dữ liệu định danh tài khoản ngân hàng và tài khoản chứng khoán để phát hiện các nhóm tài khoản mượn danh. Mục tiêu: Rút ngắn 50% thời gian xác minh dấu hiệu vi phạm ban đầu. Thời gian thực hiện: 2020 - 2022. Chủ thể: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và hai Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.
• Thành lập bộ phận điều tra chuyên trách tội phạm kinh tế tài chính số hóa: Tăng cường đào tạo nghiệp vụ phân tích chứng khoán chuyên sâu cho Điều tra viên và Kiểm sát viên, phấn đấu nâng tỷ lệ khởi tố và truy tố đúng tội danh đạt trên 90% số vụ việc có dấu hiệu hình sự. Thời gian thực hiện: Triển khai định kỳ hàng năm. Chủ thể: Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Nắm vững cấu thành pháp lý 4 tội danh chứng khoán, áp dụng các kỹ năng phân tích chứng cứ và phương pháp lượng hóa thiệt hại để giải quyết dứt điểm các vụ án kinh tế phức tạp.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Tiếp cận cơ sở khoa học để rà soát, hoàn thiện Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn xử phạt hành chính, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
• Doanh nghiệp niêm yết, công ty chứng khoán và chuyên viên pháp chế: Nhận diện sớm các rủi ro pháp lý của pháp nhân thương mại theo Điều 75 Bộ luật Hình sự 2015, thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ, ngăn ngừa vi phạm về công bố thông tin và quản trị minh bạch.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật học - tài chính: Sử dụng làm nguồn tài liệu tham khảo chất lượng cao, cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh cùng các số liệu khảo cứu thực tiễn điển hình giai đoạn 2012 - 2019.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi thao túng thị trường chứng khoán bị xử lý hình sự theo Điều 211 BLHS 2015 khi nào?
Hành vi thao túng bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi người thực hiện thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1 tỷ đồng trở lên, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà vẫn tiếp tục tái phạm.

Pháp nhân thương mại có phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chứng khoán không?
Có. Bộ luật Hình sự 2015 lần đầu tiên quy định pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự đối với 3 tội danh (Điều 209, Điều 210, Điều 211) khi hành vi được thực hiện nhân danh, vì lợi ích và dưới sự chỉ đạo của tổ chức.

Tại sao việc chứng minh thiệt hại trong tội phạm chứng khoán lại rất khó khăn?
Do giá chứng khoán biến động từng giây theo quy luật thị trường, việc tách bạch giữa thiệt hại do hành vi gian lận gây ra với thiệt hại do xu hướng thị trường chung đòi hỏi kỹ thuật giám định tài chính vô cùng phức tạp và dữ liệu giao dịch khổng lồ.

Bộ luật Hình sự 2015 có điểm gì mới so với Bộ luật Hình sự 1999 về tội phạm chứng khoán?
Luật mới đã lượng hóa chính xác số tiền thu lợi bất chính và mức độ thiệt hại (từ 500 triệu đến trên 3 tỷ đồng), bổ sung tội danh làm giả tài liệu tại Điều 212, và mở rộng chủ thể xử lý sang pháp nhân thương mại.

Nhà đầu tư cá nhân có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại do thao túng giá chứng khoán bằng cách nào?
Nhà đầu tư có thể tham gia tố tụng với tư cách nguyên đơn dân sự hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự, hoặc nộp đơn khởi kiện dân sự độc lập yêu cầu bên vi phạm bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế đã được chứng minh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực chứng khoán theo luật hình sự Việt Nam.
• Làm rõ cấu thành pháp lý và những điểm đổi mới mang tính bước ngoặt của 4 tội danh chứng khoán (từ Điều 209 đến Điều 212) trong Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2012 - 2019, chỉ rõ nguyên nhân khiến số lượng vụ án hình sự được đưa ra xét xử còn ở mức khiêm tốn (dưới 1% tổng số vi phạm).
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, kết hợp giữa hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, tăng nặng chế tài kinh tế và ứng dụng công nghệ số trong giám sát giao dịch.
• Xác định lộ trình hoàn thiện thể chế giai đoạn 2020 - 2025 nhằm bảo vệ an toàn thị trường vốn, củng cố niềm tin cho hơn 2 triệu nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Các cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và nhà đầu tư hãy cùng chung tay nghiên cứu, áp dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm xây dựng một thị trường chứng khoán Việt Nam minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC CHỨNG KHOÁN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Cơ sở của việc qui định các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán 1. Khái niệm chứng khoán và thị trường chứng khoán Hiểu theo khía cạnh kinh tế, chứng khoán là một khoản đầu tư dài hạn dưới hình thức cho tổ chức phát hành vay hoặc góp vốn vào tổ chức phát hành. Về mặt bản chất, khi một người đầu tư vào một chứng khoán thì được hiểu là người đó góp vốn vào hoặc cho tổ chức phát hành vay một khoản tiền nhất định.

Đương nhiên, nhà đầu tư sẽ được ghi nhận một số quyền nhất định. Ví dụ: quyền được trả lãi định kỳ (đối với trái phiếu, chứng chỉ nợ), quyền hưởng cổ tức (cổ phần). Như vậy, dưới góc độ pháp lý, chứng khoán là một văn bản xác nhận một khoản đầu tư mà nhà đầu tư đóng góp vào chủ thể phát hành dưới hình thức góp vốn hoặc cho vay.1 Luật Chứng khoán năm 2006 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2010) định nghĩa chứng khoán như sau: Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại sau đây: a) Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; b) Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; c) Hợp đồng góp vốn đầu tư; d) Các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giáo trình Pháp luật về thị trường chứng khoán của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội định nghĩa chứng khoán là: “Chứng khoán là giấy tờ có giá, xác nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu chứng khoán đối với tài sản hoặc vốn của tổ chức phát hành” [28, tr. Giáo trình Pháp luật về thị trường chứng khoán của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội cũng chỉ ra các đặc điểm của chứng khoán bao gồm: - Chứng khoán xác nhận quyền sở hữu tài sản nhất định và nó có thể được chuyển nhượng từ chủ thể này sang chủ thể khác [28, tr. - Quyền phát sinh từ chứng khoán đi liền với quyền đối với chứng khoán và đồng thời quyền đối với chứng khoán đi liền với quyền phát sinh từ chứng khoán [28, tr. - Mệnh giá của chứng khoán không phải là giá trị thực tế mà chỉ là giá trị danh nghĩa [28, tr.

24] - Chứng khoán có khả năng sinh lời [28, tr. 24] - Chứng khoán có tính thanh khoản [28, tr. 25] - Chứng khoán có tính rủi ro cao [28, tr. 25] Học viên đồng tình với các tiếp cận của Giáo trình Pháp luật về thị trường chứng khoán của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Một yếu tố quan trọng là chứng khoán có thể ghi danh hoặc không ghi danh. Chứng khoán ghi danh là chứng khoán mà tên và đặc điểm nhân thân khác của chủ sở hữu quyền, lợi ích được ghi nhận bởi chứng khoán được ghi trên bề mặt của chứng khoán. Chứng khoán không ghi danh là chứng khoán mà tên của chủ sở hữu quyền, lợi ích được ghi nhận bởi chứng khoán không được ghi trên bề mặt của chứng khoán. Thay vào đó, người cầm giữ chứng khoán được coi là chủ sở hữu chứng khoán trừ trường hợp có chứng cứ chứng minh việc cầm giữ không ngay tình.

Từ đó, học viên đưa ra định nghĩa về chứng khoán như sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chứng khoán là văn bản ghi nhận các quyền và lợi ích có thể được chuyển nhượng của người được ghi danh trên văn bản hoặc cầm giữ văn bản này đối với tài sản hoặc vốn góp của tổ chức phát hành ra văn bản này. Chứng khoán bao gồm các loại cơ bản sau đây: - Cổ phiếu là một loại chứng khoán do công ty cổ phần phát hành ghi nhận một người nào đó có cổ phần trong công ty, hay nói cách khác ghi nhận quyền và lợi ích của người này đối với tài sản và lợi nhuận của công ty. Cổ phiếu có thể được phát hành dưới hình thức bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử. Trong lý thuyết và thực tiễn, cổ phiếu bao gồm cổ phiếu thường (ghi nhận cổ đông sở hữu cổ phần phổ thông) và cổ phiếu ưu đãi (ghi nhận cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi).

- Trái phiếu là loại chứng khoán được phát hành bởi doanh nghiệp, chính phủ hoặc chính quyền địa phương ghi nhận tổ chức phát hành nợ người sở hữu trái phiếu một khoản tiền nhất định và có nghĩa vụ trả gốc khi đáo hạn và trả lãi theo lãi suất xác định theo định kỳ. - Chứng chỉ quỹ đầu tư là loại chứng khoán do công ty quản lý quỹ phát hành, xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp của quỹ đầu tư. - Các loại chứng khoán khác: Khi thị trường chứng khoán phát triển thì sẽ phát sinh ra những loại chứng khoán khác, phái sinh từ các chứng khoán trên như chứng quyền, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng góp vốn đầu tư và các loại chứng khoán khác. Như phần trên đã nêu, chứng khoán có thể được chuyển nhượng và có tính thanh khoản.

Điều đó có nghĩa rằng chứng khoán có thể được mua bán như các hàng hoá trên thị trường. Nói cách khác, chứng khoán cũng được coi là một loại hàng hoá đặc biệt. Như vậy, khi khối lượng giao dịch mua, bán, trao đổi các hàng hoá đặc biệt này đạt được một mức độ nhất định, thị trường của các loại hàng hoá đặc biệt này được hình thành. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ban đầu thị trường chỉ đơn giản là nơi tụ tập của các thương gia trao đổi mua bán hàng hoá.

Sau đó, khi khối lượng giao dịch ngày càng tăng lên, cùng với sự tăng lên của số người tham gia, nơi tụ tập phát triển thành một khu chợ để trao đổi, mua bán hàng hoá. Sau một thời gian, khi các giao dịch ngày càng lớn và phức tạp, trong khu chợ này đã hình thành các các quy tắc hoạt động riêng. Tiếp theo, khi khối lượng và tính phức tạp của giao dịch lại tiếp tục tăng lên dẫn đến hình thành các thị trường riêng biệt. Thị trường chứng khoán được ra đời từ sự phân tách này.

Hiện nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, về cơ bản hầu hết các nhà khoa học đều có nhận định chung về thị trường chứng khoán, đó là: - Là nơi tổ chức chứng khoán trực tiếp hoặc thông qua trung gian, chào bán chứng khoán cho nhà đầu tư (thị trường sơ cấp); và - Là nơi trao đổi, mua, bán chứng khoán giữa các nhà đầu tư (thị trường thứ cấp) Vì vậy, thị trường chứng khoán là nơi chào bán, giao dịch các hàng hoá đặc biệt gọi là chứng khoán. Sự cần thiết phải tội phạm hoá một số hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán Cần phải hiểu rằng chứng khoán được coi là giấy tờ có giá. Nhưng giá trị được ghi trên tờ giấy (mệnh giá) và giá thị trường của nó (có thể cao hơn hoặc thấp hơn) lại vô hình và đôi khi “ảo”.

Ví dụ, trên tờ trái phiếu có ghi mệnh giá là 10.000 đồng, lãi suất 7%/năm (trả định kỳ vào ngày 31/12 hàng năm), đáo hạn 31/05/2020. Như vậy, trái phiếu ghi nhận rằng chủ sở hữu trái phiếu sẽ được tổ chức phát hành trả nợ gốc 10.000 đồng vào ngày đáo hạn (31/05/2020) và được trả lãi định kỳ vào ngày 31/12 hàng năm. Tuy nhiên, việc chủ sở hữu trái phiếu có được trả nợ gốc đúng hạn hay 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không sẽ phụ thuộc vào năng lực tài chính của tổ chức phát hành tại thời điểm đáo hạn. Trong khi đó, số tiền 10.000 đồng (có thể nhiều hơn hoặc ít hơn) mà chủ sở hữu trái phiếu bỏ ra để mua trái phiếu này là số tiền thật.

Điều đó có nghĩa là chủ sở hữu trái phiếu có thể mất trắng số tiền này, nếu như tổ chức phát hành lâm vào tình trạng phá sản hoặc chây ì không trả. Đây chính là rủi ro của chứng khoán. Về mặt lý thuyết và thực tế, thị trường chứng khoán là thương trường khốc liệt mà ở đó thông tin đóng vai trò quyết định. Nhà đầu tư bỏ tiền ra đầu tư vào một hoặc một số chứng khoán cụ thể, vì trên cơ sở thông tin có được, nhà đầu tư tin rằng chứng khoán mang lại lợi nhuận cho mình về ngắn hạn hoặc dài hạn.

Nhưng thông tin đó là gì và từ đâu? Đó là thông tin về cơ cấu tổ chức, lĩnh vực hoạt động, tình hình hoạt động, tình hình tài chính của tổ chức phát hành và những thông tin khác liên quan đến tổ chức phát hành. Liệu thông tin này có thực sự sẵn có ở công cộng không? Câu trả lời là không. Những thông tin này là những thông tin trong nội bộ của tổ chức phát hành, nó chỉ được công khai theo quy định của pháp luật. Ví dụ, khi chào bán chứng khoán ra công chúng, tổ chức phát hành phải công bố bản cáo bạch.

Đối với tổ chức niêm yết thì phải công bố thông tin định kỳ, thông tin bất thường và thông tin theo yêu cầu. Tuy nhiên, các thông tin này đến từ bộ máy quản lý nội bộ của tổ chức phát hành. Vì vậy, những người bên trong tổ chức phát hành sẽ nắm được nhiều thông tin hơn so với các nhà đầu tư trên thị trường. Đó chính là sự bất cân xứng thông tin.

Nhìn chung, hầu hết các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán dựa trên sự bất cân xứng thông tin. Các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán chủ yếu bao gồm: Thứ nhất, che giấu hoặc cung cấp thông tin không đúng sự thật để trục lợi. Chứng khoán dù tồn tại dưới hình thức nào thì cũng là sự ghi nhận mối quan hệ ít nhất giữa hai chủ thể cơ bản, đó là tổ chức phát hành và nhà đầu tư. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khi chào bán chứng khoán cho nhà đầu tư, tổ chức phát hành có nghĩa vụ công bố cho nhà đầu tư những thông tin (đặc biệt là tình hình và năng lực tài chính của tổ chức phát hành).

Các thông tin này là những thông tin của tổ chức phát hành.