Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI KHỦNG BỐ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỘI KHỦNG BỐ 1. Khái niệm khủng bố, chủ nghĩa khủng bố Tội phạm là hiện tượng tiêu cực xã hội, tồn tại trong xã hội dưới những điều kiện nhất định, mang tính khách quan, ra đời cùng với sự xuất hiện của giai cấp và nhà nước, gắn liền với sự phát triển của xã hội. Để duy trì quyền lực và trật tự xã hội, trong bất cứ chế độ xã hội có giai cấp nào, giai cấp cầm quyền cũng phải xây dựng một bộ máy cưỡng chế đủ mạnh để trấn áp những phần tử chống đối, duy trì sự ổn định của trật tự xã hội có lợi cho giai cấp cầm quyền và cho toàn xã hội.
Trong những năm gần đây, khủng bố đã và đang trở thành vấn đề bức xúc mang tính toàn cầu. Hậu quả của các hành vi khủng bố gây ra không chỉ gây thiệt hại lớn về người, về tài sản mà còn nguy hại hơn là gây tâm lý hoang mang, lo sợ thường trực cho cả cộng đồng quốc tế. Hơn lúc nào hết, hành vi khủng bố bị cả thế giới lên án, pháp luật quốc tế coi đây là hành vi tội phạm cần phải bị trừng trị nghiêm khắc, thích đáng. Khi chủ nghĩa khủng bố trở thành mối quan tâm của nhiều quốc gia và thế giới, thì tội khủng bố đã được quy định trong luật hình sự của nhiều quốc gia và luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất về khái niệm khủng bố, bởi lẽ, ngày nay khi sự mâu thuẫn và xung đột trên thế giới ngày càng gia tăng, những hành vi được gọi là khủng bố và mục đích, thủ đoạn mà bọn khủng bố sử dụng vô cùng đa dạng, điều này đã cản trở nỗ lực đưa ra một định nghĩa đầy đủ và bao quát nhất về 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khủng bố của các quốc gia trên thế giới. Phần lớn các nước mới chỉ liệt kê được một số hành vi cụ thể, mục đích chung chung của khủng bố, mà chưa có được một định nghĩa có tính khái quát cao. Là sự kiện xã hội phức tạp, ngay từ khi ra đời cho đến nay, khủng bố đã có sự biến đổi về chất, chính vì thế việc đưa ra một cách hiểu thống nhất về nó là không dễ dàng. Theo "Từ điển tiếng Việt lý giải và liên tưởng", tác giả Nguyễn Văn Đạm cho rằng: "Khủng bố là dùng bạo lực trấn áp người dân thường".
Trong Từ điển tiếng Việt - Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2006 của Viện Ngôn ngữ, thì "Khủng bố là dùng biện pháp tàn bạo làm cho khiếp sợ để cai trị" [40]. Duglas MacKinnon, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu tội phạm xuyên quốc gia, Trường đại học tổng hợp Wollongoo, Singapore cho rằng hành vi khủng bố phải bao gồm 4 bộ phận cấu thành là: 1) hành vi bạo lực nghiêm trọng; 2) mục đích gây ảnh hưởng tới cộng đồng dân cư và các thiết chế của xã hội; 3) làm cho người dân hoảng loạn; 4) do những cá nhân hoặc tổ chức thực hiện một cách bất hợp pháp [44, tr. Các luật gia Hoa Kỳ thì cho rằng, một hành vi bị coi là khủng bố nếu đáp ứng được các điều kiện: 1) hành vi có sử dụng bạo lực hoặc đe dọa sử dụng bạo lực một cách bất hợp pháp; 2) hành vi bạo lực đó có mục đích chống lại các cá nhân hoặc tài sản của họ; 3) hành vi đó nhằm mục đích gây sức ép lên chính phủ hoặc cộng đồng dân cư; 4) hành vi đó hậu thuẫn cho các mục tiêu chính trị, tư tưởng hoặc tôn giáo [44, tr. Theo quan niệm về khủng bố trong đạo luật chống khủng bố năm 2000 của Vương quốc Anh, việc sử dụng vũ khí hoặc chất nổ cũng được coi là khủng bố dù có hay không có mục đích chính trị hay xã hội.
Nhiều nhà luật học tán đồng quan điểm: những hoạt động khủng bố được tiến hành không chỉ dừng lại vì các mục tiêu chính trị và xã hội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những quan điểm trên, có thể đưa ra định nghĩa khoa học của khái niệm khủng bố như sau: Khủng bố là hành vi có sử dụng hoặc đe dọa sử dụng bạo lực, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân nhằm mục đích gây hoảng loạn trong cộng đồng dân cư, do các cá nhân hoặc tổ chức thực hiện, trái với pháp luật quốc tế và pháp luật hình sự của các nước trên thế giới. Ngày nay, các hoạt động khủng bố đã phát triển thành tội ác chống lại nền văn minh và sự phát triển của nhân loại, đe dọa nghiêm trọng tính mạng, tài sản của người dân thường, đe dọa sự hòa bình, ổn định trên thế giới. Những hành vi khủng bố dù thực hiện bằng phương thức, thủ đoạn nào, đơn giản hay phức tạp đều là những hành vi trái với pháp luật hình sự của các quốc gia và trái với pháp luật quốc tế.
Khủng bố có thể phân chia thành khủng bố trong nước và khủng bố quốc tế dựa trên cơ sở phạm vi tác động và mục đích hướng tới của hành vi khủng bố. Khủng bố trong nước diễn ra trong phạm vi lãnh thổ của một quốc gia nhất định, xâm hại đến lợi ích của quốc gia thông qua việc gây thiệt hại cho công dân và tài sản của quốc gia đó. Theo Cục điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI), khủng bố trong nước là: Việc sử dụng bất hợp pháp hoặc đe dọa sử dụng vũ lực của một nhóm hoặc một cá nhân, được thiết lập và thực hiện hoàn toàn trong phạm vi lãnh thổ của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, các vùng lãnh thổ thuộc Hoa Kỳ, mà không nhằm vào mục tiêu nước ngoài và được thực hiện nhằm chống lại con người, tài sản với mục đích đe dọa hoặc cưỡng bức Chính phủ hoặc nhân dân để thực hiện mục tiêu chính trị hoặc xã hội [45]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hành vi khủng bố được coi là khủng bố quốc tế nếu nó mang yếu tố nước ngoài.
Là hành vi khủng bố do tổ chức, cá nhân nước ngoài thực hiện, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của công dân nước khác hoặc do tổ chức cá nhân của nước sở tại thực hiện nhưng có sự tài trợ của nước ngoài… thì những hành vi đó được coi là khủng bố quốc tế [33, tr.TS Nguyễn Xuân Yêm, thì khủng bố quốc tế là hoạt động bạo lực được thực hiện nhằm chống lại cá nhân, tổ chức hoặc mục tiêu được pháp luật quốc tế bảo vệ, với sự tiếp tay hoặc dung túng của một số nhà nước như: giết người cầm đầu Nhà nước, Chính phủ, đại diện ngoại giao và các đại diện khác, phá hủy Đại sứ quán, trụ sở của phái đoàn đại diện các tổ chức giải phóng dân tộc, các tổ chức quốc tế, phá hoại các công trình công cộng… Khủng bố quốc tế có thể hiểu là những hành động bạo lực hoặc đe dọa bạo lực mang tính quốc tế nhằm đạt được những mục đích chính trị, xã hội nhất định. Tính quốc tế thể hiện ở quốc tịch chủ thể thực hiện tội phạm (tổ chức, cá nhân khủng bố là người nước ngoài); phạm vi không gian xảy ra sự kiện (xảy ra ở nước ngoài) hoặc hoạt động khủng bố mang tính xuyên quốc gia (cá nhân, tổ chức có quốc tịch khác nhau, thực hiện hành vi tội phạm trên lãnh thổ nhiều quốc gia, nguồn tài trợ cho khủng bố từ bên ngoài quốc gia…). Vụ khủng bố đẫm máu ngày 11/9/2001 xảy ra tại New York, Washington DC và Pennylvania (Mỹ) là một sự kiện điển hình về khủng bố quốc tế. Những kẻ khủng bố đã khống chế máy bay dân sự, biến nó trở thành công cụ tấn công hai tòa nhà Trung tâm thương mại thế giới, Lầu năm góc… làm hàng nghìn người là công dân của nhiều quốc gia khác nhau bị thiệt mạng.
Những kẻ khủng bố mang nhiều quốc tịch khác nhau, đã nhận nguồn tiền tài trợ khủng bố từ bên ngoài Hoa Kỳ để thực hiện những hoạt động khủng bố nói trên. Ngoài ra, cần làm sáng tỏ khái niệm chủ nghĩa khủng bố. Thuật ngữ "chủ nghĩa khủng bố" (terrorism) trong tiếng Anh bắt nguồn từ cụm từ tiếng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp "regime de la terreur", lần đầu tiên xuất hiện ở Pháp năm 1793-1794. Khi đó "chủ nghĩa khủng bố" được coi là phương tiện của chính quyền cách mạng mới thành lập nhằm tập trung lực lượng chống những phần tử phá hoại.
Tuy nhiên, cùng với thời gian, chủ nghĩa khủng bố đã biến đổi theo chiều hướng tiêu cực và hiện nay, chủ nghĩa khủng bố được coi là việc sử dụng các phương tiện đe dọa cưỡng bức nhằm vào thường dân trong một cố gắng để đạt được các mục đích chính trị, tôn giáo hoặc các mục đích khác. Cục điều tra Liên bang Hoa Kỳ cũng đã đưa ra định nghĩa của khái niệm chủ nghĩa khủng bố như sau: Chủ nghĩa khủng bố là việc sử dụng phi pháp sức mạnh hoặc bạo lực do một nhóm hay một cá nhân có quan hệ với một cường quốc bên ngoài hoặc có hoạt động vượt ra ngoài biên giới, chống lại những người hay tài sản để đe dọa hoặc cưỡng ép một Chính phủ, những thường dân hoặc bất cứ một bộ phận nào trong đó, nhằm đẩy mạnh các mục tiêu chính trị hoặc xã hội [42]. Chúng tôi cho rằng, chủ nghĩa khủng bố là một hệ tư tưởng có tính hệ thống, được tổ chức thực hiện thông qua các tổ chức, cá nhân có sự liên kết chặt chẽ trên phạm vi toàn thế giới, sử dụng phi pháp sức mạnh và bạo lực để chống lại Chính phủ, thường dân nhằm thực hiện các mục tiêu chính trị hoặc xã hội. Căn cứ vào tính chất nguy hiểm và mức độ thiệt hại cũng như phương thức thủ đoạn áp dụng, có thể phân chia chủ nghĩa khủng bố thành hai loại là chủ nghĩa khủng bố truyền thống và chủ nghĩa khủng bố hiện đại.
Các phần tử khủng bố đều mong muốn nhiều người biết đến hành vi của họ, khiếp sợ và hoang mang vì nó, nhưng nếu chủ nghĩa khủng bố truyền thống không nhất thiết dùng các phương thức tàn bạo, có thể gây sát thương cho nhiều người, thì chủ nghĩa khủng bố hiện đại không từ một thủ đoạn nào kể 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cả tàn bạo nhất, gây hậu quả thiệt hại nghiêm trọng cả về người, tài sản nhằm đạt được mục đích của chúng.