CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIN TRUYỀN HÌNH VÀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN TRUYỀN HÌNH 1. Một số khái niệm liên quan 1. Tin Tin được gọi là News trong tiếng Anh, còn người Trung Quốc gọi tin là Tân văn. Những từ này đều bắt nguồn từ nghĩa đen có nghĩa là “mới”.
Mặc dù tin là thể loại ra đời sớm, nó có thể được coi là thể loại đầu tiên của báo chí vì báo chí ra đời bằng những bản tin. Tin giữ vai trò xung kích, mũi nhọn trên các phương tiện thông tin đại chúng, song cho đến nay vẫn chưa có quan niệm chung thống nhất về thể loại này. Bởi tính chất của tin có mặt trong tất cả các thể loại báo chí khác. Tuy nhiên, thuật ngữ Tin có thể hiểu theo 2 nghĩa: Một là, tin là tất cả những gì trong đời sống xã hội (sự vật, sự việc, con người…) được chuyển tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng, các sản phẩm báo chí.
Với nghĩa này thì khái niệm Tin được hiểu rất rộng. Công chúng có thể có tin thông qua các tờ báo, chương trình, chuyên mục, trong bất kỳ thể loại báo chí nào (tin, phóng sự, phỏng vấn…) Hai là, Tin là một thể loại báo chí. Với cách hiểu này thì Tin đòi hỏi phải có hình thức nhất định với những dấu hiệu, tính chất đặc thù bền vững, cơ bản chỉ mình nó có. Những dấu hiệu và sự đặc thù đó thể hiện ở sự thống nhất, sự lặp đi lặp lại của các yếu tố trong một loạt tác phẩm báo chí.
Đó là yếu tố về nội dung và hình thức thể hiện; là dấu hiệu, là cơ sở phân biệt được với các thể loại khác. Theo tác giả Tạ Ngọc Tấn (chủ biên) và Nguyễn Tiến Hài (1995) trong cuốn “Tác phẩm báo chí” đã định nghĩa: “Tin là thể loại thông dụng nhất của báo chí. Nó phản ánh nhanh những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu” (12). Cũng khẳng định Tin là một thể loại báo chí, tác giả Đinh Văn Hường (2005) trong cuốn “Thể loại báo chí Thông tấn” đã bổ sung thêm và cho rằng: “Tin là một trong những thể loại thuộc nhóm thông tấn báo chí, trong đó, thông báo, phản ánh, bình luận có mức độ một cách ngắn gọn, chính xác và nhanh chóng nhất về sự kiện, vấn đề, con người, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định” (13).
Tác giả Đức Dũng (2002) trong tác phẩm “Sáng tạo tác phẩm báo chí” của mình cũng đã khẳng định: “Tin là thể loại phổ biến nhất, năng động nhất và thể hiện rõ nhất sự nhạy bén, tính xác thực của báo chí trong việc phản ánh một hiện thực luôn vận động, biến đổi.”, tin “có nhiệm vụ thông tin kịp thời về những sự việc, sự kiện thời sự”, và “tin có nhiệm vụ phản ánh các sự kiện mới chứ không có nhiệm vụ đi sâu vào giải quyết các vấn đề” (14). Như vậy, tuy có nhiều quan niệm, cách nói khác nhau về tin nhưng đều toát lên một số yếu tố tương đối thống nhất là: Tin là mới, ngắn gọn, súc tích, nhanh chóng, có ý nghĩa chính trị xã hội nhất định. Các quan niệm về tin cũng như các thể loại báo chí khác chắc chắn sẽ còn tiếp tục bổ sung, đổi mới và hoàn chỉnh để phù hợp với sự phát triển nhanh chóng, sôi động của báo chí hiện nay. Truyền hình Theo PGS.TS Dương Xuân Sơn (2009), truyền hình xuất hiện vào đầu thế kỷ thứ XX và phát triển với tốc độ như vũ bão nhờ sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, công nghệ, tạo ra một kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội (5).
Từ chỗ chỉ là một phương tiện giải trí ở thập kỷ 50 của thế kỷ XX, truyền hình đã dần trở thành một loại hình báo chí có tác động xã hội mạnh mẽ nhất hiện nay. Sự ra đời của truyền hình đã góp phần làm cho hệ thống truyền thông đại chúng càng thêm hùng mạnh, không chỉ tăng về số lượng mà còn tăng về chất lượng. Công chúng của truyền hình ngày càng đông đảo trên khắp hành tinh. Với những ưu thế về kỹ thuật và công nghệ, truyền hình đã làm cho cuộc sống như được cô đọng lại, làm giàu thêm ý nghĩa, sáng tỏ hơn về hình thức và phong phú hơn về nội dung.
Tác giả Dương Xuân Sơn (2009), “Giáo trình Báo chí truyền hình” , khoa Báo chí truyền hình Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội định nghĩa “Truyền hình là một phương tiện truyền thông đại chúng truyền đạt thông tin nhờ phương tiện kỹ thuật đến đối tượng tiếp nhận là người xem. Thông tin trong truyền hình gồm: hình ảnh và âm thanh. Hình ảnh trong truyền hình có cả hình ảnh động và hình ảnh tĩnh. Âm thanh là lời nói (lời bình, lời phát thanh viên, lời phóng viên, lời nhân vật…) tiếng động hiện trường (cường độ, cao độ, tiết tấu)” (5).
Tác giả Tạ Ngọc Tấn (2001), trong cuốn “Truyền thông đại chúng”, NXB Chính trị - Quốc gia Hà Nội cho rằng “Truyền hình là một loại hình phương tiện truyền thông đại chúng truyền tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh. Nguyễn nghĩa của thuật ngữ Vô tuyến truyền hình bắt đầu từ “Tele” có nghĩa là “ở xa” và “vision” nghĩa là “thấy được”, tức là “thấy được ở xa” (15). “Âm thanh trong truyền hình bao gồm lời nói của con người, âm nhạc, tiếng động và các âm thanh của hiện trường ghi như tiếng gió, mưa sấm, tiếng kêu cứu của muông thú, tiếng hót của chim chóc… Sự kết hợp của hình ảnh và âm thanh đã tạo cho truyền hình khả năng chuyển tải các nội dung thông tin vô cùng phong phú” (15). Trong cuốn “Thuật ngữ báo chí - truyền thông”, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả Phạm Thành Hưng (2007) đã đưa ra định nghĩa “Truyền hình là hệ thống kỹ thuật, chuyển hình ảnh, tiếng động đi xa qua tín hiệu truyền hình và được tiếp nhận trực tiếp qua màn huỳnh quang.
Chức năng truyền thông của đài truyền hình là sáng tạo và truyền phát các chương trình truyền hình” (16). Như vậy, các khái niệm trên đều xác định phương tiện ngôn ngữ của truyền hình là hình ảnh và âm thanh. Đây cũng chính là đặc trưng của truyền hình, yếu tố phân biệt truyền hình với các loại hình thông tin báo chí khác. Thực chất cội nguồn trực tiếp của truyền hình là điện ảnh.
Chính điện ảnh đã cung cấp cho truyền hình những ý tưởng, gợi ý đầu tiên về một phương thức truyền thông cũng như một kho tàng phương tiện biểu hiện phong phú, có sức thuyết phục mạnh mẽ, làm cơ sở cho truyền hình có thể thích ứng nhanh chóng với những kỹ thuật đặc trưng của mình. Về kỹ thuật, truyền hình được hoạt động theo nguyên lý cơ bản sau: hình ảnh về sự vật được máy ghi hình biến đổi thành tín hiệu điện trong đó mang thông tin về độ sáng tối, màu sắc, đó là tín hiệu hình (tín hiệu video). Sau khi được xử lý, khuếch đại, tín hiệu hình được truyền trên sóng truyền hình nhờ máy phát sóng hoặc hệ thống dây dẫn. Tại nơi nhận, máy thu tiếp nhận tín hiệu rồi đưa đến đèn hình để biến đổi ngược từ tín hiệu hình thành hình ảnh trên màn hình.
Phần âm thanh cũng được thực hiện theo nguyên lý tương tự như vậy để đưa ra loa. Có nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau, nhưng tựu chung lại truyền hình được hiểu theo nghĩa gốc, đơn nhất chính là nhìn thấy được từ xa. Sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố này đã tạo cho truyền hình khả năng chuyển tải các nội dung phong phú của đời sống xã hội, khả năng đặc biệt trong việc đa dạng hóa chức năng, đáp ứng nhu cầu thông tin cho đông đảo công chúng. Tin truyền hình Ra đời sau so với các loại hình báo chí khác, vì vậy truyền hình này đã tiếp thu những đặc trưng cơ bản nhất của các thể loại của các loại chí khác, rồi vận dụng cho phù hợp với đặc trưng của phương tiện truyền tải.
Tin truyền hình là một thể loại của loại hình báo chí truyền hình. Xét trên nhiều phương diện, về bản chất Tin truyền hình có chức năng giống với tin của các loại hình báo chí khác, đó là đều thông báo các sự kiện, sự việc mới xảy ra bằng hình thức ngắn gọn nhất, trực tiếp nhất. Tuy nhiên, do đặc trưng của loại hình báo chí này quy định - tức là được thể hiện thông qua ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh, cho nên Tin truyền hình có những đặc điểm riêng của nó, những đặc điểm này cho phép phân biệt Tin trên các loại hình báo chí khác nhau. Điểm khác nhau chủ yếu ở cách thức thể hiện và thời điểm đưa tin.
Nếu như ở báo viết việc thể hiện tin tức thông qua các con chữ, ở phát thanh là âm thanh (lời nói, tiếng động) thì ở truyền hình, đặc điểm thể hiện của nó là sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh. Trên cơ sở khái niệm về thể loại Tin nói chung và những tiêu chí về Tin nêu trên, có thể khái quát khái niệm về thể loại Tin truyền hình như sau: “Tin truyền hình là một thể loại quan trọng của loại hình báo chí truyền hình, dùng để thông báo ngắn gọn bằng hình ảnh và âm thanh những sự kiện mới, có ý nghĩa xã hội, giúp công chúng biết được một cách nhanh nhất, sinh động nhất về diện mạo của sự kiện ấy”. Từ khái niệm trên kết hợp với thực tiễn cho thấy, thể loại Tin truyền hình có một số dấu hiệu nhận biết như sau: Thứ nhất, về đối tượng phản ánh: Tin truyền hình phản ánh những sự kiện mới, có ý nghĩa xã hội được nhiều người quan tâm. Thứ hai, về mục đích phản ánh: Tin truyền hình thông báo nhanh nhất cho công chúng diện mạo của sự kiện.
Thứ ba, về cách thể hiện: Tin truyền hình cô đọng, ngắn gọn nhưng chính xác và khách quan. Thứ tư, về ngôn ngữ: Ngôn ngữ của Tin truyền hình giản dị, dễ hiểu, thường chỉ dừng lại ở sự thông báo về sự kiện với một số chi tiết điển hình, ít đi sâu bộc lộ cảm xúc. Tổ chức sản xuất Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tổ chức là việc sắp xếp, bố trí thành các bộ phận để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặc cùng một chức năng chung” (17). Với định nghĩa trên có thể thấy, tổ chức mang trong mình bản chất bài bản, có sự sắp đặt một cách khoa học và chỉ có ở trong cuộc sống con người.