Luận văn thạc sĩ bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh truyền hình từ thực tiễn tỉnh đắk nông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh truyền hình từ thực tiễn tỉnh đắk nông, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thị Việt Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thanh Hà
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG LĨNH VỰC PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH
• 1.1. Quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 1.1.1.1. Khái niệm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 1.2. Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 1.4. Kinh nghiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của quốc tế và một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG LĨNH VỰC PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình của tỉnh Đắk Nông
• 2.2. Thực trạng các quy định của Trung ương và tỉnh Đắk Nông về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 2.3. Thực trạng các hoạt động bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực Phát thanh - Truyền hình ở tỉnh Đắk Nông
• 2.4. Đánh giá thực trạng bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình của tỉnh Đắk Nông
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG LĨNH VỰC PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐẮK NÔNG
• 3.1. Quan điểm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 3.2. Giải pháp tăng cường bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình
• 3.3. Giải pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình tỉnh Đắk Nông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin

Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một xã hội dân chủ và minh bạch. Luận văn tập trung vào việc phân tích các quy định pháp luật liên quan đến quyền tiếp cận thông tin, đặc biệt trong lĩnh vực phát thanh truyền hình. Tác giả nhấn mạnh rằng việc công khai thông tin là điều kiện tiên quyết để đảm bảo trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn tình trạng quan liêu, tham nhũng mà còn tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình quản lý nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Quyền tiếp cận thông tin được định nghĩa là quyền của công dân được tiếp nhận, tìm kiếm và sử dụng thông tin từ các nguồn chính thức. Trong lĩnh vực phát thanh truyền hình, quyền này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời đến công chúng. Luận văn chỉ ra rằng, mặc dù Hiến pháp 2013 và Luật Tiếp cận thông tin 2016 đã ghi nhận quyền này, việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và miền núi như Đắk Nông.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin bao gồm thể chế pháp luật, nhận thức của xã hội, và năng lực thực thi của các cơ quan nhà nước. Luận văn nhấn mạnh rằng, tại Đắk Nông, việc thiếu hụt cơ sở hạ tầng và trình độ dân trí thấp là những rào cản chính trong việc thực hiện quyền này. Điều này dẫn đến tình trạng người dân chủ yếu tiếp cận thông tin một cách thụ động thông qua các kênh truyền thống như đài phát thanh và truyền hình địa phương.

II. Phát thanh truyền hình tại Đắk Nông

Phát thanh truyền hình là một trong những kênh thông tin chính thức và phổ biến nhất tại Đắk Nông. Luận văn phân tích thực trạng hoạt động của các đài phát thanh và truyền hình địa phương, đồng thời đánh giá hiệu quả của chúng trong việc cung cấp thông tin đến người dân. Tác giả chỉ ra rằng, mặc dù các đài này đã nỗ lực trong việc phổ biến thông tin, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về nội dung và hình thức truyền tải.

2.1. Thực trạng hoạt động

Các đài phát thanh và truyền hình tại Đắk Nông chủ yếu tập trung vào việc phổ biến các thông tin chính sách của nhà nước và địa phương. Tuy nhiên, nội dung thông tin thường mang tính một chiều, thiếu sự tương tác và phản hồi từ phía người dân. Điều này dẫn đến việc thông tin không được tiếp cận một cách đầy đủ và chính xác, đặc biệt là đối với các nhóm dân tộc thiểu số.

2.2. Đánh giá hiệu quả

Luận văn đánh giá rằng, mặc dù các đài phát thanh và truyền hình đã đóng góp tích cực trong việc cung cấp thông tin, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế do thiếu sự đa dạng trong nội dung và hình thức truyền tải. Tác giả đề xuất cần có sự cải thiện trong việc đa dạng hóa các kênh thông tin và tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình sản xuất và phổ biến thông tin.

III. Giải pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin

Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh truyền hình tại Đắk Nông. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao nhận thức của xã hội, và cải thiện năng lực thực thi của các cơ quan nhà nước.

3.1. Hoàn thiện thể chế pháp luật

Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quyền tiếp cận thông tin. Luận văn đề xuất cần có các hướng dẫn cụ thể và chi tiết hơn để đảm bảo việc thực thi quyền này một cách hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá việc thực hiện các quy định này.

3.2. Nâng cao nhận thức và năng lực

Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ nhà nước về quyền tiếp cận thông tin. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình đào tạo và tuyên truyền. Bên cạnh đó, cần cải thiện năng lực của các cơ quan nhà nước trong việc cung cấp và quản lý thông tin, đặc biệt là trong lĩnh vực phát thanh truyền hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền tiếp cận thông tin là quyền cơ bản của con người và công dân, được coi là một trong bốn trụ cột của nền quản trị công hiện đại cùng với trách nhiệm giải trình, tính dự đoán và sự tham gia của xã hội. Theo thống kê quốc tế, hơn 90 quốc gia đã hiến định quyền tiếp cận thông tin và hơn 140 quốc gia đã ban hành đạo luật chuyên ngành để bảo đảm quyền này trong thực tiễn. Tại Việt Nam, sau khi quyền tiếp cận thông tin được hiến định tại Điều 25 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa bằng Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 có hiệu lực từ ngày 01/7/2018, cơ chế bảo đảm quyền này đã có bước chuyển dịch quan trọng từ trạng thái thụ động sang chủ động thực thi.

Tại các địa phương miền núi có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù như tỉnh Đắk Nông, việc thực thi quyền tiếp cận thông tin qua phương tiện phát thanh - truyền hình giữ vai trò sống còn. Tỉnh Đắk Nông có địa hình phức tạp, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 31% dân số với hơn 40 dân tộc cùng sinh sống, đa số cư dân phân bố tại khu vực nông thôn. Hệ thống hạ tầng truyền thông địa phương hiện gồm 01 Đài Phát thanh và Truyền hình cấp tỉnh, 07 Đài Truyền thanh - Truyền hình cấp huyện và 280 trạm truyền thanh cấp xã.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng thực thi pháp luật và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình tại tỉnh Đắk Nông giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ tiếp cận thông tin chính sách của người dân địa phương lên trên 85%, giảm thiểu khoảng cách thông tin và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết và mô hình nghiên cứu nền tảng: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền; Lý thuyết Quyền con người và Quyền công dân theo chuẩn mực quốc tế ghi nhận tại Điều 19 Tuyên ngôn Nhân quyền năm 1948 và Điều 19 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 cùng Bình luận chung số 34 của Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc; và Bộ 9 nguyên tắc mẫu về tự do thông tin của Tổ chức Quốc tế ARTICLE 19 với hai trọng tâm là công khai tối đa và xác định rõ nghĩa vụ công khai.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh năm khái niệm cốt lõi:

• Quyền tiếp cận thông tin theo Điều 2 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 là việc đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra;
• Bảo đảm pháp lý quyền tiếp cận thông tin là tổng thể các quy phạm, cơ chế và thủ tục do Nhà nước thiết lập để hiện thực hóa quyền năng này;
• Phương tiện phát thanh - truyền hình với tư cách là kênh truyền tải thông tin đại chúng chủ lực;
• Chủ thể có nghĩa vụ cung cấp thông tin gồm các cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị sự nghiệp truyền thông;
• Giới hạn quyền tiếp cận thông tin đối với các loại tài liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước hoặc bảo vệ quyền riêng tư theo Điều 6 và Điều 7 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Trung ương như Hiến pháp năm 2013, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật Báo chí năm 2016, Nghị định số 13/2018/NĐ-CP, cùng các báo cáo tổng kết giai đoạn 2013-2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông, Sở Thông tin và Truyền thông và Đài Phát thanh - Truyền hình Đắk Nông. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ hoạt động tác nghiệp thực tế tại 08 phòng chuyên môn của Đài tỉnh và hệ thống truyền thanh cơ sở.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu định ngạch trên toàn bộ địa bàn 08 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Đắk Nông. Mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 128 cán bộ, viên chức và người lao động của Đài Phát thanh và Truyền hình Đắk Nông cùng đại diện quản lý của 280 trạm truyền thanh cấp xã. Phương pháp chọn mẫu này bảo đảm bao quát đầy đủ các tầng nấc quản lý và đặc thù địa bàn từ trung tâm đô thị đến các buôn làng vùng sâu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp thống kê xã hội học và phương pháp so sánh luật học là nhằm đối chiếu khách quan giữa quy định pháp luật thực định với thực tiễn áp dụng tại một địa bàn đa dân tộc. Timeline nghiên cứu tập trung thu thập, xử lý và đánh giá dữ liệu thực tiễn diễn ra từ năm 2013 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ chức bộ máy và nhân lực ngành phát thanh - truyền hình địa phương có bước phát triển nhanh nhưng cơ cấu chuyên môn chưa thật sự cân đối. Đài Phát thanh và Truyền hình Đắk Nông từ quy mô 22 cán bộ năm 2004 theo Quyết định số 23/2004/QĐ-UB đã phát triển lên 128 người vào năm 2020, tăng hơn 480%, bao gồm 83 biên chế chính thức và 08 phòng chức năng. Tuy nhiên, tỷ lệ biên tập viên và phóng viên phụ trách tiếng dân tộc thiểu số tại 07 đài truyền thanh cấp huyện chỉ chiếm khoảng 12% tổng nhân lực, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu biên dịch chuyên sâu.

Thứ hai, diện phủ sóng kỹ thuật phát thanh - truyền hình đạt tỷ lệ cao nhưng hạ tầng cơ sở thiếu đồng bộ. Toàn tỉnh đã xây dựng được 280 trạm truyền thanh cấp xã và gần 50 trạm phát lại truyền hình công suất vừa và nhỏ, đưa tỷ lệ phủ sóng phát thanh đạt trên 95% diện tích tự nhiên và truyền hình đạt trên 90% địa bàn dân cư. Dù vậy, theo ước tính có khoảng 25% số trạm truyền thanh tại các xã vùng sâu bị xuống cấp về trang thiết bị hoặc thiếu kinh phí bảo trì thường xuyên.

Thứ ba, phương thức tiếp cận thông tin của người dân còn mang tính thụ động. Hơn 70% người dân nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số tiếp nhận chủ trương, chính sách hoàn toàn dựa vào hệ thống loa phát thanh và lịch phát sóng cố định của đài truyền hình. Tỷ lệ người dân chủ động gửi văn bản yêu cầu cơ quan nhà nước cung cấp thông tin theo Điều 10 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đạt mức rất thấp, dưới 3%.

Thứ tư, công nghệ truyền thông hiện đại từng bước được tích hợp với 02 doanh nghiệp truyền hình cáp và dịch vụ truyền hình MyTV qua giao thức Internet của VNPT Đắk Nông. Dù hạ tầng số mở rộng, tỷ lệ người dân vùng dân tộc thiểu số tra cứu văn bản pháp luật trên cổng thông tin điện tử chỉ đạt khoảng 15%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ rào cản nhận thức pháp luật của người dân, thói quen tiếp nhận thông tin một chiều kéo dài, cùng với sự chia cắt phức tạp về mặt địa hình. Về phía cơ quan công quyền, đội ngũ cán bộ cơ sở đôi khi còn tâm lý e ngại cung cấp thông tin, thiếu kỹ năng phân loại tài liệu mật và chưa ban hành quy chế nội bộ chi tiết theo yêu cầu của Nghị định số 13/2018/NĐ-CP.

So sánh với các địa phương khác, tỉnh Sơn La đã tổ chức 180 cuộc tuyên truyền cho 17.560 lượt người nghe và phát triển trang thông tin phổ biến pháp luật bằng 03 thứ tiếng gồm tiếng Kinh, tiếng Thái, tiếng Mông; tỉnh Quảng Nam thiết lập mạng lưới đầu mối cung cấp thông tin tại 100% cơ quan hành chính. Trong khi đó, việc số hóa dữ liệu và công khai thông tin định kỳ tại Đắk Nông diễn ra chậm hơn.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phủ sóng phát thanh 95% và truyền hình 90% giữa khu vực trung tâm với các huyện biên giới, cùng bảng số liệu cơ cấu phân bổ 128 nhân sự theo 08 phòng ban chức năng của Đài tỉnh Đắk Nông. Điều này làm nổi bật mối tương quan giữa năng lực tổ chức bộ máy và hiệu quả bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trên thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ban hành và chuẩn hóa Quy chế cung cấp thông tin nội bộ tại 100% cơ quan hành chính nhà nước và các cơ quan truyền thông trên địa bàn tỉnh; do Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp triển khai hoàn thành trước quý IV năm 2021, nhằm rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu cung cấp thông tin xuống tối đa 03 ngày làm việc.

Thứ hai, nâng cấp toàn diện hạ tầng kỹ thuật cho 280 trạm truyền thanh cấp xã và lắp đặt bổ sung 15 trạm phát sóng FM công suất nhỏ tại các buôn làng xa xôi; do Sở Thông tin và Truyền thông phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh thực hiện trong giai đoạn 2021-2023, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ phủ sóng phát thanh chất lượng cao đạt 98% diện tích toàn tỉnh.

Thứ ba, mở rộng thời lượng và đa dạng hóa nội dung chương trình phát thanh - truyền hình bằng tiếng dân tộc thiểu số như tiếng M'Nông, Ê Đê từ mức 30 phút/ngày lên tối thiểu 90 phút/ngày; giao Đài Phát thanh và Truyền hình Đắk Nông triển khai từ năm 2021 đến năm 2022, hướng tới nâng tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số nắm bắt kịp thời chính sách an sinh xã hội lên trên 80%.

Thứ tư, tổ chức định kỳ 20 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ hàng năm về kỹ năng phát ngôn, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và phân loại bí mật nhà nước cho hơn 500 lượt cán bộ, công chức cấp huyện và cấp xã; do Sở Nội vụ phối hợp với Sở Tư pháp và Hội đồng Phối hợp Phổ biến Giáo dục Pháp luật tỉnh thực hiện trong giai đoạn 2021-2025.

Thứ năm, phát triển chuyên trang thông tin số đa phương tiện và tích hợp tính năng tiếp nhận phản ánh trực tuyến của công dân trên nền tảng di động; do Sở Thông tin và Truyền thông chủ trì cùng các doanh nghiệp viễn thông hoàn thiện trong năm 2022, phấn đấu đạt mức 40% người dân địa phương chủ động tra cứu thông tin quản lý hành chính qua Internet.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương các cấp tại khu vực Tây Nguyên và miền núi: Luận văn cung cấp khung tham chiếu toàn diện để hoàn thiện quy chế phát ngôn, tổ chức giao ban báo chí định kỳ và xây dựng kế hoạch đầu tư hạ tầng truyền thông cơ sở cho 280 xã, phường.

Nhóm lãnh đạo, biên tập viên và kỹ thuật viên tại các cơ quan phát thanh - truyền hình địa phương: Cung cấp giải pháp thực tế để tái cơ cấu 08 phòng chuyên môn, nâng cao chất lượng biên tập chương trình tiếng dân tộc và nâng cao tinh thần trách nhiệm giải trình của 128 cán bộ đài trước công chúng.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Báo chí truyền thông: Luận văn là tài liệu tham khảo giàu giá trị học thuật về việc áp dụng Điều 25 Hiến pháp năm 2013 và Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, hỗ trợ nghiên cứu các chuyên đề về quyền con người và thủ tục hành chính công.

Nhóm các tổ chức xã hội, luật sư và mạng lưới trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số: Giúp hiểu rõ quy trình pháp lý yêu cầu cung cấp thông tin về đất đai, quy hoạch và ngân sách địa phương, từ đó xây dựng tài liệu tuyên truyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hơn 31% cư dân thiểu số tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình có phải là quyền tuyệt đối của mọi công dân không? Theo Điều 14 Hiến pháp năm 2013 và Điều 6 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, đây không phải là quyền tuyệt đối. Cơ quan nhà nước có quyền từ chối cung cấp thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư hoặc các nội dung gây phương hại đến an ninh quốc gia. Nghĩa vụ cung cấp thông tin của 08 phòng ban tại Đài tỉnh luôn chịu sự giới hạn luật định nhằm bảo vệ trật tự công cộng.

Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 quy định công dân được tiếp cận thông tin qua những phương thức cụ thể nào? Điều 10 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 quy định 02 hình thức tiếp cận chính: tự do tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước chủ động công khai trên các phương tiện truyền thông và trực tiếp yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp thông tin. Tại Đắk Nông, người dân có thể tiếp nhận thông tin qua 280 trạm truyền thanh xã hoặc nộp phiếu yêu cầu trực tiếp tại cơ quan hành chính.

Đài Phát thanh và Truyền hình Đắk Nông có quy mô tổ chức và nhân sự như thế nào để phục vụ công chúng? Thành lập năm 2004 theo Quyết định số 23/2004/QĐ-UB với 22 cán bộ, đến năm 2020 Đài Phát thanh và Truyền hình Đắk Nông đã phát triển lên 128 cán bộ viên chức và người lao động, gồm 83 biên chế chính thức. Bộ máy gồm 08 phòng chức năng, trong đó Phòng Chương trình tiếng Dân tộc giữ vai trò cốt lõi trong việc biên dịch và phát sóng các chương trình tiếng M'Nông, Ê Đê.

Bài học kinh nghiệm từ tỉnh Sơn La có thể áp dụng như thế nào vào thực tiễn tỉnh Đắk Nông? Tỉnh Sơn La đã triển khai 180 cuộc tuyên truyền cho 17.560 lượt người tham dự và vận hành trang thông tin 03 thứ tiếng gồm Kinh, Thái, Mông. Đắk Nông có thể học tập mô hình này bằng cách đẩy mạnh truyền thông đa ngữ trên môi trường số, kết hợp hạ tầng sóng phát thanh với mạng Internet để phục vụ hơn 31% đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Rào cản lớn nhất của người dân vùng sâu tỉnh Đắk Nông khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin là gì? Rào cản lớn nhất là địa hình chia cắt phức tạp cùng thói quen tiếp nhận thông tin thụ động một chiều của hơn 70% người dân nông thôn. Dù toàn tỉnh có gần 50 trạm phát lại truyền hình, khoảng 25% trạm truyền thanh cấp xã vẫn gặp khó khăn về kinh phí bảo dưỡng kỹ thuật, làm gián đoạn việc tiếp cận chính sách tại các buôn làng xa xôi.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, khung pháp lý và 9 nguyên tắc quốc tế của ARTICLE 19 về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong hoạt động phát thanh - truyền hình.
• Phân tích bức tranh thực tiễn sinh động tại tỉnh Đắk Nông với quy mô 01 Đài cấp tỉnh gồm 128 nhân sự, 07 đài cấp huyện và 280 trạm truyền thanh cơ sở.
• Nhận diện chính xác các rào cản cốt lõi gồm sự phân tán địa lý, tỷ lệ 70% người dân tiếp nhận thụ động và tình trạng thiếu hụt biên tập viên tiếng dân tộc thiểu số.
• Thiết lập hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu nâng tỷ lệ phủ sóng phát thanh đạt 98% và thời lượng tiếng dân tộc lên 90 phút/ngày trong lộ trình 2021-2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng quan trọng giúp hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và nâng cao năng lực giải trình của bộ máy hành chính địa phương.

Về định hướng tiếp theo, tỉnh Đắk Nông cần tập trung số hóa 100% dữ liệu truyền thanh cơ sở trong giai đoạn 2021-2023 và chuẩn hóa bộ chỉ số đo lường mức độ hài lòng của người dân về tiếp cận thông tin công vụ trước năm 2025. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy chủ động khai thác toàn văn luận văn để cùng chung tay thúc đẩy một môi trường thông tin minh bạch, dân chủ và tiến bộ xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG LĨNH VỰC PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH 1. Quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình 1. Khái niệm, đặc điểm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình 1. Khái niệm quyền tiếp cận thông tin trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình Ngày nay, trong đời sống hàng ngày, thông tin là yếu tố thường xuyên được đề cập đến, ở đâu người ta cũng nói đến thông tin.

Nói cách khác, thông tin là nền tảng của tất cả các hoạt động của xã hội. Xét từ góc độ lịch sử, thông tin tạo ra các cuộc cách mạng về khoa học, kỹ thuật, gắn bó chặt chẽ, mật thiết và có tính quyết định đến sự phát triển của xã hội loài người. Mọi tri thức của nhân loại đều được cập nhật, lưu trữ và phổ biến dưới dạng thông tin về những điều đã diễn ra, về những điều người ta đã biết, đã nói, đã làm. Thông tin không thể cầm giữ như các hiện vật được.

Chính vì vậy, tùy theo góc độ và mục đích sử dụng, có rất nhiều cách hiểu về thông tin. Thông tin hình thành trong quá trình nhận biết hiện tượng xung quanh, trong quá trình giao tiếp. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa “thông tin là tin tức được truyền đi cho biết hoặc tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh”. Theo các cách hiểu trên, mọi tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế giới tự nhiên và xã hội đều trở thành thông tin.

Tuy nhiên, trong thực tế không phải mọi thông tin đều có ý nghĩa với nhà nước, xã hội và đều được sử dụng trong quản lý nhà nước, đều là nhu cầu cần tiếp cận của mọi công dân. Khoản 1 Điều 2 Luật TCTT năm 2016 quy định “Thông tin là tin, dữ liệu được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác do cơ quan nhà nước tạo ra” [41]. Theo đó, khái niệm thông tin được đề cập trong Luật TCTT có nghĩa rằng, thông tin đó 9 phải do cơ quan nhà nước tạo ra trong quá trình thực thi công vụ, được người có thẩm quyền ký, đóng dấu hoặc xác nhận bằng văn bản và được lưu giữ trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác. Như vậy, mỗi lĩnh vực nghiên cứu khác nhau thì có định nghĩa về thông tin khác nhau.

Các khái niệm, quan điểm về thông tin nêu trên rất đa dạng và đều phù hợp theo từng lĩnh vực nghiên cứu. Trong phạm vi đề tài, chỉ đề cập đến thông tin mà công dân có thể tiếp cận do cơ quan nhà nước tạo ra. Ngày nay, trong một thế giới mở, nhu cầu thông tin của cá nhân, tổ chức ngày càng nhiều, càng đa dạng, phong phú, tùy theo nhu cầu của mình mà cần những thông tin khác nhau: thông tin về tri thức của nhân loại trên các lĩnh vực tự nhiên, xã hội; thông tin chính trị, thông tin kinh tế, xã hội, thôngtin pháp luật; thông tin trong nước, thông tin quốc tế. Với vai trò của thông tin như đã nói ở trên thì nó có tầm quan trọng như một thứ tài sản, tài sản ấy thuộc sở hữu chung của cộng đồng mà không một cá nhân hay tổ chức nào được độc quyền nắm giữa hay ngăn cản và ngăn cấm người khác tiếp cận, trừ phi những thông tin này có liên quan đến việc đảm bảo an ninh quốc gia hoặc đời tư cá nhân được luật pháp quy định một cách rõ ràng, cụ thể.

Vì lẽ đó, tiếp cận thông tin dần trở thành một thuật ngữ ngày càng phổ biến. Đó là quyền được tiếp cận các thông tin đang được các cơ quan nhà nước quản lý, kiểm soát để thỏa mãn nhu cầu trong của sống của mình hay để bảo vệ và thực hiện các quyền năng khác được pháp luật ghi nhận. Nhận thức được tầm quan trọng của thông tin và nhu cầu TCTT đối với con người và xã hội, quyền TCTT được quốc tế cũng như các quốc gia ghi nhận ở hai góc độ là quyền con người và quyền công dân. Thứ nhất, quyền TCTT luôn là một bộ phận không thể thiếu của quyền con người.

Trong tất cả các công ước quan trọng về quyền con người như Tuyên ngôn thế giới về quyền con người, Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICCPR) năm 1966… đều ghi nhận quyền thông tin, quyền TCTT như một cấu thành căn bản. Điều 19 Tuyên ngôn thế giới về quyền con người của Liên hợp quốc năm 1948 quy định: “Mọi người đều có quyền tự do ngôn luận và bày 10 tỏ ý kiến, quyền này bao gồm quyền tực do giữ quan điểm không có sự can thiệp và tự do tìm kiếm, tiếp nhận cà chia sẻ các ý tưởng và và thông tin bằng bất kì bằng phương tiện nào mà không có giới hạn về biên giới”. Phát triển những nội trên, khoản 2 Điều 19 ICCPR cũng quy định: “Mọi người đều có quyền giữ quan điểm của mình mà không ai được can thiệp vào. Mặc dù Điều 19 ICCPR không đề cập đến thuật ngữ “quyền tiếp cận thông tin” nhưng tại Bình luận chung số 34 của Ủy ban nhân quyền (HRC) đã đặc biệt lưu ý đến quyền tiếp cận các thông tin được nắm giữ bởi cơ quan nhà nước.

HRC giải thích rằng, quyền này được bao hàm trong khoản 2 Điều 19 ICCPR. Theo đó, mọi người có quyền tiếp cận thông tin mà các cơ quan công quyền nắm giữ. Các thông tin ấy bao gồm các dạng hồ sơ do một cơ quan công quyền nắm giữ, bất kể hình thức lưu trữ, nguồn tin và ngày xác lập. Các cơ quan công quyền là các cơ quan được nêu trong đoạn 7 của Bình luận chung này bao gồm “Tất cả mọi nhánh quyền lực nhà nước (hành pháp, lập pháp và tư pháp) và các cơ quan công quyền và tổ chức của Chính phủ, dù ở cấp độ nào quốc gia, khu vực hay địa phương”.

Quyền TCTT làm tăng tính chủ động của chủ thể có nhu cầu thông tin khi có thể yêu cầu cơ quan, tổ chức nắm giữ thông tin phải cung cấp thông tin mà họ cần với điều kiện thông tin đó nằm trong giới hạn cho phép. Một điều cần lưu ý là quyền TCTT cũng chỉ có nghĩa là quyền tìm kiếm, tiếp nhận thông tin mà không bao gồm quyền chia sẻ, phổ biến thông tin được cơ quan nhà nước, các tổ chức và các nhân khác trong xã hội chia sẻ. Nó khác với thuật ngữ “quyền tự do thông tin”…hàm chứa một nội hàm rộng với nghĩa là công nhận và bảo hộ quyền của con người được tự do tìm kiếm, tiếp nhận, lưu giữ, phổ biến, sử dụng thông tin dưới tất cả các hình thức khác nhau với bất kỳ người nào khác. Như vậy, dưới góc độ quyền con người, quyền TCTT là quyền rất căn bản mà mọi người ở tất cả các quốc gia đều có quyền được hưởng.

Đó là quyền được biết thông tin của Nhà nước, nắm bắt được những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục và những vấn đề khác trực tiếp hay gián tiếp ảnh hưởng đến lợi ích, đến 11 cuộc sống của họ nhằm thỏa mãn các nhu cầu trong cuộc sống của mình cũng như để bảo vệ và thực hiện các quyền năng khác đã được pháp luật ghi nhận. Thứ hai, quyền TCTT là quyền cơ bản của công dân vì được pháp luật các nước ghi nhận trong Hiến pháp, được các văn bản pháp luật khác cụ thể hóa. Chủ thể của quyền TCTT luôn là các cá nhân đặt trong mối quan hệ với nhà nước, và nhà nước là một bên bảo đảm thực hiện quyền này bằng pháp luật dựa trên mối liên hệ pháp lý cơ bản giữa mỗi cá nhân công dân với một nhà nước cụ thể. Ở Việt Nam, quyền TCTT được Hiến định trong nhóm quyền cơ bản của con người, công dân tại Điều 25, Hiến pháp 2013 “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình.

Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định” [35]. Đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam hiến định về quyền TCTT, bởi quyền này trong Hiến pháp 1992 sửa đổi, bổ sung 2001 đã được ghi nhận với tên gọi là quyền được thông tin tại Điều 69. Tuy nhiên, khái niệm và nội hàm của quyền TCTT đến năm 2016 mới được giải thích một cách chính thức và đầy đủ trong Luật TCTT. Theo đó, Luật TCTT năm 2016 chỉ ra rằng TCTT là việc đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra vì đây là loại thông tin được đánh giá là quan trọng nhất và đại diện cho loại thông tin mà các công dân bình thường đều cần đến khi thực hiện các quyếtđịnh có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.

Với tư cách là một quyền công dân, quyền TCTT là một trong những hình thức, phương thức, phương tiện để nhân dân làm chủ đất nước, thật sự tham gia vào quản lý nhà nước và quản lý xã hội. Chỉ khi tiếp cận thông tin về hoạt động của bộ máy nhà nước một cách công khai, trung thực thì người dân mới có thể tham gia vào quản lý xã hội và thực hiện quyền làm chủ thực sự của mình, quản lý, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, vừa nâng cao tính minh bạch, tính trách nhiệm trong hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước, ngăn ngừa bệnh quan liêu, phòng ngừa tham nhũng. Như vậy theo ý nghĩa chung nhất, có thể hiểu quyền TCTT là quyền của mọi công dân được tiếp cận những thông tin được ban hành và lưu giữ tại các cơ quan, tổ chức công quyền đặc biệt là các cơ quan hành chính nhà nước. Công 12 dân có quyền yêu cầu các cơ quan nhà nước, các cán bộ, công chức cung cấp những thông tin, tiếp cận những thông tin mà họ nắm giữ một cách dễ dàng và nhanh chóng mà không bị ngăn cản, hạn chế vì những lý do xuất phát từ ý chí chủ quan của những những người này hoặc những lý do ngoài các quy định của pháp luật.