Chương 1: TỔNG QUAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN KHÔNG GIAN SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG VEN CÁC HỒ NỘI THỊ TẠI CÁC ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1. THỰC TRẠNG KIẾN TRÚC CẢNH QUAN KHÔNG GIAN SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG VEN MỘT SỐ HỒ CHÍNH Ở HẢI PHÒNG Hải Phòng là đô thị có quy mô, mật độ xây dựng lớn mà diện tích cây xanh, mặt nước không nhiều, bởi vậy bên cạnh hệ thống sông thì các hồ và các vùng cây xanh trong đô thị đóng một vai trò quan trọng trong cấu trúc đô thị. Hải Phòng hiện có sáu hồ lớn (hồ An Biên, hồ Tam Bạc, hồ Phương Lưu, hồ Tiên Nga, hồ Sen, hồ Dư hàng), ngoài ra còn một số hồ, đầm, ao nhỏ nằm sen kẽ trong các khu dân cư (hồ Cát Bi, hồ Mắm Tôm, hồ Lâm Tường,…) và hồ trong dự án chưa thi công là hồ Đôn Nghĩa (hình 1.1 giới thiệu các hồ lớn điển hình trong nội thành Hải Phòng. Danh sách các hồ lớn diển hình trong nội thành Hải Phòng (Nguồn: tác giả) Phân Diện tích Độ sâu Vị trí, Stt Tên hồ Hình thái loại (ha) trung bình địa điểm Q.
Hồng Bàng 1 Tam Bạc 4 3m và Lê Chân Hồ đô thị cũ An 2 24 3m Q. Ngô Quyền Biên 3 Hồ Sen 2 2. Lê Chân Hàng Tiên Quận Hồ đô thị mới 5 2.5m Nga Ngô Quyền Phương Q.5 Lưu và Hải An 9 Hình 1. Sơ đồ vị trí các hồ lớn diển hình trong nội thành Hải Phòng (Nguồn: Quy hoạch chung thành phố Hải Phòng đến năm 2025 – VQH HP) 1.
Thực trạng KTCQ không gian sinh hoạt cộng đồng ven hồ An Biên 1. Vị trí Hồ An Biên nằm trên địa bàn quận Ngô Quyền, là hồ có diện tích lớn nhất nội thành Hải Phòng khoảng 22ha, trong đó Hồ An Biên còn được nối liền với Hồ Quần Ngựa (diện tích 2ha) tạo thành quần thể hồ An Biên. Một đặc điểm nổi bật khu vực xung quanh hồ An Biên thể hiện sự ổn định và mối liên kết truyền thống giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, rất nhiều công trình tôn giáo như Đình, Chùa có giá trị văn hoá và lịch sử nằm trên giải đất xung quanh hồ như: Chùa - miếu An Đà, Đình - chùa Đông Khê, Đình Bắc, Chùa Nguyệt Quang, Chùa Linh Quang, chùa Vân Quang, Đình Gia Viên, Nhà thờ Nam Pháp. Và các công trình văn hoá thể thao được xây dựng như: Sân vận động Lạch Tray, Nhà Văn hoá Thanh Niên, Cung Văn hoá Lao động Hữu nghị Việt - Tiệp, Cung văn hoá thiếu nhi, Đài tưởng niệm anh hùng liệt sĩ, Công viên An Biên,.cùng với các nhà hàng, khách sạn (Tray Hotel), tạo nên nét riêng biệt của hồ so với các hồ khác (hình 1.
Sơ đồ vị trí hồ An Biên Khách sạn Tray Đài tưởng niệm liệt sỹ Cung văn hoá hữu nghị Việt Tiệp Các công trình ven hồ 1. Hiện trạng kiến trúc cảnh quan Không gian ven hồ: Hồ An Biên nằm trong công viên, có thể được coi như lá phổi của Thành phố Hải Phòng. Ven hồ An Biên là quần thể các công trình văn hoá thể thao và giải trí. Thực trạng cảnh quan: Với diện tích khá lớn, cây xanh, mặt nước, đường đi dạo, quảng trường, sân khấu ngoài trời tạo thành không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi nghỉ ngơi, không gian giao tiếp thoáng đãng, bố trí hợp lý… Hồ An Biên có cảnh quan khá đẹp với những đường cong mềm mại của đường dạo ven bờ, màu sắc hài hoà giữa cây xanh, mặt nước, công trình ven hồ; thảm cỏ sạch sẽ, cắt tỉa gọn gàng có tổ chức, không khí trong lành và mát mẻ.
Tuy nhiên cũng có một số góc hồ cũng trong tình trạng ô nhiễm và cảnh quan kiến trúc bị xâm hại do sự thiếu ý thức của người dân, nhất là khu vực tiếp 11 giáp với khu dân cư phía bắc hồ giáp với đường Lê Lợi, khu vực này nước hồ đen có bọt khí, đọng nhiều rác thải và mùi hôi, lác đác có cá chết nổi (hình 1. Ảnh hiện trạng KTCQ không gian hồ và ven hồ An Biên Toàn cảnh hồ An Biên Lan can, đường dạo, cây xanh, cột đèn trang trí ven hồ An Biên Thực trạng kiến trúc: Do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường, những năm gần đây, đất đai xung quanh hồ có giá trị cao. Đất trồng hoa, cây cảnh đang dần bị mất đi; những vị trí đẹp nhất, những làng nghề truyền thống nhất như làng hoa Đằng Hải, Đằng Lâm nay được thay thế bởi các công trình khách sạn và những công trình cao tầng. Ngoài những công trình kiến trúc được nghiên cứu đầu tư xây dựng đã góp phần tích cực vào kiến trúc cảnh quan khu vực hồ, có những công trình kiến trúc cao tầng đồ sộ, khô cứng đã lấn át, phá vỡ không gian tĩnh mịch của các công trình tôn giáo nhỏ bên cạnh, ví dụ: khu vực phía Đông của hồ, hiện nay vẫn đang được đầu tư nâng cấp khu vực ven hồ, đang được xây dựng các vườn hoa, đường đi dạo, tuy nhiên nằm trên trục đường Đông Khê, khu phía bắc hồ giáp với trục đường Lê Lợi nhà dân xây dựng theo phong cách kiến trúc tự do, màu sắc đường nét cũng như chiều cao không đồng bộ theo quy định, không phù hợp với kiến trúc cũ, phá vỡ cảnh quan, làm mất đi các giá trị văn hoá kiến trúc cảnh quan đô thị.
Văn hoá cốt lõi của hồ An Biên đang bị phá vỡ dần dần. Thực trạng KTCQ không gian sinh hoạt cộng đồng ven hồ Tam Bạc 1. Vị trí: Hồ Tam Bạc thuộc quận Hồng Bàng và Lê Chân, nằm trên một dải công viên trung tâm thành phố với một vị trí quan trọng bậc nhất trong các hồ nội thị Hải Phòng, mặt nước nơi đây là một bộ phận cấu thành của không gian quảng trường trung tâm. Trên dải vườn hoa trung tâm có các công trình đáng kể là Nhà hát lớn, Nhà triển lãm, tượng đài Lê Chân, bến xe Tam Bạc, chợ Sắt, vườn trẻ… (hình 1.4) chợ Đổ, chợ Ga, phố Phan Bội Châu, Ký Con, Tôn Đản cũng là những phố buôn bán truyền thống của Hải Phòng, tiếp đến là các nhà hàng khách sạn và đặc biệt là các khối cơ quan.
Xung quanh hồ là các khu dân cư cũ, trước kia là khu vực thương mại sầm uất của người Tàu, người Việt xưa, dải vườn hoa xưa kia là để phân chia khu phố Tây và phố Việt (hình 1. Sơ đồ vị trí hồ Tam Bạc Công trình gần hồ Tam Bạc: Nhà hát lớn - Bến xe Tam Bạc - Tượng bà Lê Chân và nhà triển lãm - Chợ Sắt Xung quanh hồ Tam Bạc là nơi tập trung diễn ra các hoạt động văn hoá, vui chơi giải trí thường xuyên, trong những ngày lễ tết, không gian ven hồ rực rỡ sắc màu, các hoạt động thương mại dịch vụ diễn ra sầm uất, chợ hoa, chợ hàng tết được thành phố cho phép bố trí dọc tuyến ven hồ cho đến dải cây xanh 13 công viên vườn hoa trung tâm, các hoạt động tôn giáo tín ngưỡng như lễ hội Phật đản hàng năm. Đây là nơi mà hầu hết cái nhìn đầu tiên của du khách thập phương khi đặt chân đến thành phố Hải phòng, bởi bên hồ là Bến xe Tam Bạc đầu mối giao thông quan trọng của Hải Phòng, đây là nơi ngày ngày đón hàng ngàn khách các địa phương và thập phương đi - về. Đây cũng là đặc trưng của hồ Tam Bạc so với các hồ khác trong thành phố.
Tuy nhiên bến xe với lưu lượng giao thông lớn và các hoạt động quanh bến xe tạo nên sự lộn xộn ở khu vực cửa ngõ trung tâm và ảnh hưởng đến cảnh quan ven hồ Tam Bạc. Hiện trạng kiến trúc cảnh quan Không gian quanh hồ tương đối hẹp, vỉa hè bao quanh rộng. Cảnh quan môi trường: Cây xanh và mặt nước là hai yếu tố chủ đạo trong cấu trúc cảnh quan mặt hồ. Khi thuỷ triều dâng lên nước sông dâng cao có thể tràn vào hồ qua hệ thống cống, các cửa xả và kênh dẫn, do vậy nước hồ thể đ- ược rửa sạch thường xuyên.
Hồ Tam Bạc với diện tích khoảng 4,4ha, chiều rộng trung bình 60 m kéo dài 800m; hiện tại hồ Tam Bạc chưa được khai thác triệt để yếu tố cảnh quan mặt nước. Việc khai thác dịch vụ xe đạp nước tại điểm kết của hồ Tam Bạc manh mún, không hợp lý. Công trình cống ngăn nước triều rút, điều tiết mực nước trong lòng hồ Tam Bạc, có giá trị về mặt kỹ thuật, hình thức kiến trúc không phù hợp với cảnh quan trong khu vực. Xung quanh hồ Tam Bạc được bố trí đường dạo, cây xanh và quảng trường vườn hoa, đài phun nước, đặc biệt là tượng đài nữ tướng Lê Chân, ngoài ra còn có không gian thương mại, quán hoa quán sách,… (hình 1.
Ảnh hiện trạng KTCQ không gian hồ và ven hồ Tam Bạc (nguồn tác giả) Mặt nước và đường dạo ven hồ Công trình kỹ thuật hồTam Bạc 14 1. Thực trạng KTCQ không gian sinh hoạt cộng đồng ven Hồ Sen. Vị trí Hồ Sen giáp với các phố Nguyễn Công Trứ, phố Chợ Con, phố Hồ Sen và ngõ Hàn Lâm. Hồ thuộc địa bàn xã Hàng Kênh cũ, nay thuộc phường Hàng Kênh, ở trung tâm quận Lê Chân, đối diện với Quận Uỷ, Uỷ ban nhân dân, Nhà Văn hoá quận Lê Chân, nhà thi đấu Hồ Sen, gần hồ có chợ Con, chùa Hàng Kênh (hình 1.
Sơ đồ vị trí hồ Sen Sân vận động hồ Sen UB quận Lê Chân 15 Hồ vốn khá rộng nhưng sau 1975, đã bị lấp một phần. Diện tích Hồ Sen hiện nay xấp xỉ 20.000m2, chỗ sâu nhất khoảng 2,5m. Trước kia, hồ thả toàn sen hồng, nên gọi là Hồ Sen. Hiện trạng kiến trúc cảnh quan Không gian ven hồ hẹp, chỉ có tuyến đường giao thông bao quanh, vỉa hè nhỏ.
Thực trạng khai thác: Tuy được hình thành sau các hồ khác trong đô thị nhưng Hồ Sen nằm trong khu dân cư chật hẹp, nên việc tổ chức kiến trúc cảnh quan chưa được quan tâm, xung quanh hồ chỉ được kè, lòng hồ được nạo vét, hồ có hình chữ nhật kéo dài, xung quanh bốn phía của hồ chỉ có phía Tây của hồ là được trồng cây xanh, các phía còn lại đều được làm đường đi cho khu dân cư cho sát đến mặt hồ, phía Đông không có vỉa hè, nhà dân xây dựng san sát bao quanh. Khu vực ven hồ không có không gian công cộng phục vụ nghỉ ngơi, vui chơi, chưa đáp ứng được nhu cầu của nhân dân. Ảnh hiện trạng KTCQ không gian hồ và ven hồ Sen Đường bên hồ Bờ kè, lan can thấp Công trình kiến trúc bên hồ Hồ Sen lúc sáng sớm Hồ Sen về đêm 16 1.