Tổ Chức Kiểm Toán Hoạt Động Đối Với Chi Ngân Sách Nhà Nước Do Kiểm Toán Nhà Nước Thực Hiện

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu ngành kế toán tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do kiểm toán nhà nước thực, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Lương Thuyết
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Thị Bích Chi
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Tổ Chức Kiểm Toán Hoạt Động Đối Với Chi Ngân Sách Nhà Nước
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• CAM KẾT
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2.1. Các nghiên cứu về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công
• 1.2.2. Các nghiên cứu về tiêu chí kiểm toán hoạt động
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp tiếp cận
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Dự kiến các kết quả đạt được
• 1.8. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN
• 2.1. Tổng quan về chi ngân sách nhà nước và kiểm toán hoạt động
• 2.1.1. Khái quát về chi ngân sách nhà nước
• 2.1.2. Tổng quan về kiểm toán hoạt động
• 2.2. Tổng quan về tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 2.2.1. Khái niệm về tổ chức kiểm toán hoạt động
• 2.2.2. Yêu cầu tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 2.2.3. Nguyên tắc tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 2.3. Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện
• 2.3.1. Khái niệm về tiêu chí kiểm toán hoạt động
• 2.3.2. Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước
• 2.3.3. Nguồn xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động chi NSNN
• 2.4. Tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 2.5. Tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 2.5.1. Chuẩn bị kiểm toán
• 2.5.2. Thực hiện kiểm toán
• 2.5.3. Lập và gửi báo cáo kiểm toán
• 2.5.4. Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán
• 2.6. Kinh nghiệm về tổ chức kiểm toán hoạt động của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho KTNN Việt Nam
• 2.6.1. Kinh nghiệm về xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động
• 2.6.2. Kinh nghiệm của một số nước về tổ chức kiểm toán và thực hiện quy trình kiểm toán hoạt động
• 2.6.3. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với Kiểm toán nhà nước Việt Nam
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN
• 3.1. Khái quát chung về tổ chức kiểm toán hoạt động của KTNN
• 3.2. Tổng quan về Kiểm toán nhà nước
• 3.3. Sự phát triển kiểm toán hoạt động của Kiểm toán nhà nước
• 3.4. Kết quả kiểm toán hoạt động chi ngân sách nhà nước
• 3.5. Thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 3.6. Thực trạng tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 3.7. Thực trạng tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước
• 3.8. Thực trạng tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 3.9. Đánh giá chung về thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 3.10. Những kết quả trong xây dựng tiêu chí và tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 3.11. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
• 3.12. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KTNN THỰC HIỆN
• 4.1. Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện
• 4.3. Giải pháp tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước
• 4.5. Giải pháp hoàn thiện tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước
• 4.6. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 4.6.1. Đối với Nhà nước
• 4.6.2. Đối với Kiểm toán nhà nước
• 4.6.3. Đối với các đơn vị được kiểm toán
• 4.7. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Toán Hoạt Động Chi Ngân Sách Khái Niệm Vai Trò

Bài viết này cung cấp một cái nhìn tổng quan về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực chi ngân sách nhà nước. Kiểm toán hoạt động không chỉ đơn thuần là kiểm tra tính tuân thủ, mà còn đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực của việc sử dụng nguồn lực công. Việc kiểm toán này giúp phát hiện những điểm yếu trong quản lý ngân sách nhà nước, từ đó đưa ra các khuyến nghị kiểm toán để cải thiện hiệu quả. Vai trò của Kiểm toán nhà nước (KTNN) là then chốt trong việc đảm bảo trách nhiệm giải trình và quản lý ngân sách nhà nước minh bạch. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động này góp phần vào việc sử dụng ngân sách nhà nước một cách khôn ngoan và trách nhiệm hơn. Luật Ngân sách nhà nước quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc sử dụng ngân sách đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Kiểm Toán Hoạt Động và Mối Liên Hệ với Chi Ngân Sách

Kiểm toán hoạt động là một quá trình độc lập, khách quan và có hệ thống để đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực của các hoạt động, chương trình, dự án hoặc tổ chức. Khi áp dụng vào chi ngân sách nhà nước, nó tập trung vào việc xem xét liệu các nguồn lực tài chính đã được sử dụng một cách tối ưu để đạt được các mục tiêu đã đề ra hay chưa. Mối liên hệ mật thiết giữa kiểm toán hoạt động và chi ngân sách nằm ở việc đảm bảo rằng tiền thuế của người dân được sử dụng một cách khôn ngoan, minh bạch và có trách nhiệm. Mục tiêu là tối đa hóa giá trị mà ngân sách nhà nước mang lại cho xã hội.

1.2. Tầm Quan Trọng của Kiểm Toán Hoạt Động trong Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước

Kiểm toán hoạt động đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước trong việc sử dụng ngân sách. Nó cung cấp thông tin khách quan và tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý và công chúng về hiệu quả của các chương trình và dự án được tài trợ bằng ngân sách. Ngoài ra, kiểm toán hoạt động giúp phát hiện các rủi ro, gian lận và tham nhũng trong quản lý ngân sách, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và khắc phục. Cuối cùng, nó khuyến khích sự đổi mới và cải tiến trong cách thức ngân sách được sử dụng, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

II. Thách Thức Trong Tổ Chức Kiểm Toán Hoạt Động Ngân Sách Nhà Nước

Mặc dù có vai trò quan trọng, việc tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước vẫn còn nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm việc thiếu các tiêu chuẩn kiểm toán hoạt động chi tiết, sự phức tạp của các quy trình chi tiêu ngân sách, và sự thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực kiểm toán hoạt động. Ngoài ra, việc thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ và đáng tin cậy cũng là một khó khăn, đặc biệt khi các hoạt động chi tiêu ngân sách diễn ra trên diện rộng và có liên quan đến nhiều bên liên quan. Một thách thức khác là sự thiếu hợp tác từ các đơn vị được kiểm toán, do lo ngại về việc bị phát hiện các sai phạm. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự đầu tư vào việc xây dựng năng lực cho KTNN, cải thiện quy trình kiểm toán, và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

2.1. Thiếu Tiêu Chuẩn và Hướng Dẫn Chi Tiết Về Kiểm Toán Hoạt Động

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt các tiêu chuẩn kiểm toán hoạt động cụ thể và hướng dẫn chi tiết. Điều này gây khó khăn cho kiểm toán viên trong việc xác định phạm vi kiểm toán, lựa chọn phương pháp kiểm toán phù hợp và đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực của các hoạt động được kiểm toán. Hiện tại, các chuẩn mực kiểm toán chung chung không cung cấp đủ thông tin để kiểm toán viên có thể đưa ra các kết luận chính xác và đáng tin cậy về hiệu quả của việc sử dụng ngân sách.

2.2. Sự Phức Tạp của Quy Trình Chi Ngân Sách và Thu Thập Bằng Chứng

Quy trình chi ngân sách thường rất phức tạp và liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Điều này gây khó khăn cho kiểm toán viên trong việc theo dõi dòng tiền và xác định trách nhiệm của từng bên liên quan. Việc thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ và đáng tin cậy cũng là một thách thức, đặc biệt khi các hoạt động chi tiêu ngân sách diễn ra trên diện rộng và thông tin có thể bị phân tán hoặc không đầy đủ. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa KTNN và các cơ quan, đơn vị liên quan, cũng như việc áp dụng các phương pháp kiểm toán hiện đại như kiểm toán dựa trên rủi ro và kiểm toán dữ liệu.

III. Phương Pháp Kiểm Toán Hoạt Động Đánh Giá Tính Hiệu Quả Chi Ngân Sách

Để thực hiện kiểm toán hoạt động hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp kiểm toán phù hợp. Các phương pháp này bao gồm việc phân tích dữ liệu, phỏng vấn, khảo sát, và kiểm tra tài liệu. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng và khách quan, như tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực. Quan trọng là, phương pháp phải phù hợp với từng loại hình chi tiêu ngân sách và mục tiêu kiểm toán. Ví dụ, kiểm toán các dự án đầu tư công có thể sử dụng phương pháp phân tích chi phí - lợi ích, trong khi kiểm toán các chương trình xã hội có thể tập trung vào việc đánh giá tác động.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu và Kiểm Tra Chứng Từ Trong Kiểm Toán Ngân Sách

Phân tích dữ liệu đóng vai trò then chốt trong kiểm toán hoạt động, giúp kiểm toán viên xác định các xu hướng, mô hình và bất thường trong chi tiêu ngân sách. Các kỹ thuật phân tích dữ liệu có thể bao gồm phân tích hồi quy, phân tích chuỗi thời gian, và phân tích so sánh. Bên cạnh đó, việc kiểm tra chứng từ gốc như hóa đơn, hợp đồng và báo cáo tài chính là cần thiết để xác minh tính chính xác và hợp lệ của các khoản chi tiêu. Kết hợp cả hai phương pháp này giúp kiểm toán viên có được cái nhìn toàn diện và sâu sắc về việc sử dụng ngân sách.

3.2. Phỏng Vấn và Khảo Sát Thu Thập Thông Tin Trực Tiếp Từ Đối Tượng

Phỏng vấn và khảo sát là các phương pháp quan trọng để thu thập thông tin trực tiếp từ các bên liên quan, bao gồm các nhà quản lý, nhân viên, và người thụ hưởng. Phỏng vấn giúp kiểm toán viên hiểu rõ hơn về quy trình chi tiêu ngân sách, các vấn đề phát sinh, và các giải pháp đã được thực hiện. Khảo sát có thể được sử dụng để thu thập thông tin từ một số lượng lớn người tham gia, giúp kiểm toán viên đánh giá mức độ hài lòng của người dân đối với các dịch vụ công được cung cấp thông qua ngân sách.

IV. Ứng Dụng Kiểm Toán Tuân Thủ và Rủi Ro trong Kiểm Toán Hoạt Động

Kết hợp kiểm toán tuân thủ và kiểm toán dựa trên rủi ro có thể nâng cao hiệu quả của kiểm toán hoạt động. Kiểm toán tuân thủ đảm bảo rằng các hoạt động chi tiêu ngân sách tuân thủ các quy định pháp luật và chính sách. Kiểm toán dựa trên rủi ro tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro cao nhất về gian lận và tham nhũng, hoặc về việc không đạt được mục tiêu. Bằng cách xác định và đánh giá các rủi ro, kiểm toán viên có thể tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực quan trọng nhất và đưa ra các khuyến nghị có giá trị.

4.1. Kiểm Toán Tuân Thủ Đảm Bảo Tuân Thủ Quy Định Trong Chi Ngân Sách

Kiểm toán tuân thủ là một phần quan trọng của kiểm toán hoạt động, nhằm đảm bảo rằng các hoạt động chi tiêu ngân sách tuân thủ các quy định pháp luật, chính sách và thủ tục. Điều này bao gồm việc kiểm tra xem các khoản chi tiêu có được phê duyệt đúng thẩm quyền, có được ghi chép đầy đủ và chính xác, và có được thực hiện theo đúng mục đích hay không. Kiểm toán tuân thủ giúp phát hiện các sai phạm và vi phạm pháp luật, từ đó đề xuất các biện pháp khắc phục và phòng ngừa.

4.2. Kiểm Toán Rủi Ro Xác Định Nguy Cơ Sai Phạm và Ưu Tiên Kiểm Toán

Kiểm toán dựa trên rủi ro là một phương pháp hiệu quả để tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có rủi ro cao nhất về gian lận và tham nhũng, hoặc về việc không đạt được mục tiêu. Quá trình kiểm toán dựa trên rủi ro bao gồm việc xác định các rủi ro tiềm ẩn, đánh giá mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra của từng rủi ro, và ưu tiên kiểm toán các lĩnh vực có rủi ro cao nhất. Phương pháp này giúp kiểm toán viên tập trung vào các vấn đề quan trọng nhất và đưa ra các khuyến nghị có tác động lớn nhất.

V. Báo Cáo Kiểm Toán và Thực Hiện Khuyến Nghị Sau Kiểm Toán

Kết quả của kiểm toán hoạt động cần được trình bày trong một báo cáo kiểm toán rõ ràng, chính xác và khách quan. Báo cáo cần nêu rõ phạm vi kiểm toán, phương pháp kiểm toán, kết quả kiểm toán, và các khuyến nghị để cải thiện hiệu quả quản lý ngân sách. Quan trọng hơn, các khuyến nghị kiểm toán cần được thực hiện đầy đủ và kịp thời để mang lại lợi ích thực tế. KTNN cần theo dõi và đánh giá việc thực hiện các khuyến nghị này để đảm bảo rằng chúng đã được thực hiện và có tác động tích cực.

5.1. Yêu Cầu Đối Với Một Báo Cáo Kiểm Toán Hoạt Động Chất Lượng Cao

Một báo cáo kiểm toán hoạt động chất lượng cao cần đáp ứng các yêu cầu sau: Rõ ràng và dễ hiểu, trình bày thông tin một cách logic và mạch lạc; Chính xác, dựa trên bằng chứng kiểm toán đầy đủ và đáng tin cậy; Khách quan, không thiên vị và dựa trên các tiêu chí rõ ràng; Kịp thời, được phát hành trong thời gian hợp lý sau khi hoàn thành kiểm toán; và Có giá trị, cung cấp các khuyến nghị có thể thực hiện và có tác động tích cực đến hiệu quả quản lý ngân sách.

5.2. Theo Dõi và Đánh Giá Việc Thực Hiện Khuyến Nghị Kiểm Toán

Việc theo dõi và đánh giá việc thực hiện các khuyến nghị kiểm toán là một bước quan trọng để đảm bảo rằng kiểm toán hoạt động mang lại lợi ích thực tế. KTNN cần thiết lập một hệ thống theo dõi và đánh giá hiệu quả để xác định xem các khuyến nghị đã được thực hiện đầy đủ và kịp thời hay chưa, và liệu chúng có tác động tích cực đến hiệu quả quản lý ngân sách hay không. Nếu các khuyến nghị không được thực hiện hoặc không có tác động như mong đợi, KTNN cần tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất các biện pháp khắc phục.

VI. Hoàn Thiện Tổ Chức Kiểm Toán Hoạt Động Chi NSNN Giải Pháp Định Hướng

Để nâng cao hiệu quả kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước, cần có các giải pháp toàn diện, bao gồm việc hoàn thiện tiêu chí kiểm toán, nâng cao năng lực cho kiểm toán viên, cải thiện quy trình kiểm toán, và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Đồng thời, cần có định hướng rõ ràng về phát triển kiểm toán hoạt động, coi đây là một công cụ quan trọng để đảm bảo trách nhiệm giải trình và quản lý ngân sách nhà nước minh bạch, hiệu quả.

6.1. Xây Dựng Tiêu Chí Kiểm Toán Hoạt Động Cụ Thể và Khả Thi

Việc xây dựng các tiêu chí kiểm toán hoạt động cụ thể và khả thi là yếu tố then chốt để đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả kiểm toán. Các tiêu chí cần được xây dựng dựa trên các quy định pháp luật, chính sách và thông lệ tốt nhất, và cần phù hợp với từng loại hình chi tiêu ngân sách. Ngoài ra, cần có sự tham gia của các chuyên gia và các bên liên quan trong quá trình xây dựng tiêu chí để đảm bảo rằng chúng phản ánh các quan điểm và nhu cầu khác nhau.

6.2. Nâng Cao Năng Lực và Đào Tạo Chuyên Môn Cho Kiểm Toán Viên

Để thực hiện kiểm toán hoạt động hiệu quả, kiểm toán viên cần có kiến thức chuyên môn sâu rộng về quản lý ngân sách, kiểm toán, và các lĩnh vực liên quan. KTNN cần đầu tư vào việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, cung cấp cho kiểm toán viên các khóa đào tạo chuyên sâu về kiểm toán hoạt động, cũng như các kỹ năng mềm như giao tiếp, thuyết trình, và làm việc nhóm. Bên cạnh đó, cần khuyến khích kiểm toán viên tham gia các khóa đào tạo quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và kiến thức từ các nước tiên tiến.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN LƯƠNG THUYẾT TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI - NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN LƯƠNG THUYẾT TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM THỊ BÍCH CHI 2. VŨ VĂN HỌA HÀ NỘI - NĂM 2020 i CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Nguyễn Lương Thuyết ii MỤC LỤC CAM KẾT . ii DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG BIỂU .vi DANH MỤC SƠ ĐỒ . vii CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU . Tính cấp thiết của đề tài luận án . Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Các nghiên cứu về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công . Các nghiên cứu về tiêu chí kiểm toán hoạt động . Các nghiên cứu về tổ chức kiểm toán hoạt động . Các nghiên cứu về quy trình kiểm toán hoạt động. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu . Phương pháp tiếp cận . Phương pháp nghiên cứu . Dự kiến các kết quả đạt được . Kết cấu của luận án . 13 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN . Tổng quan về chi ngân sách nhà nước và kiểm toán hoạt động. Khái quát về chi ngân sách nhà nước. Tổng quan về kiểm toán hoạt động . Tổng quan về tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện . Khái niệm về tổ chức kiểm toán hoạt động . Yêu cầu tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Nguyên tắc tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện . Khái niệm về tiêu chí kiểm toán hoạt động . Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước . Nguồn xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động chi NSNN . Tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Chuẩn bị kiểm toán . Thực hiện kiểm toán . Lập và gửi báo cáo kiểm toán . Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán . Kinh nghiệm về tổ chức kiểm toán hoạt động của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho KTNN Việt Nam. Kinh nghiệm về xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động . Kinh nghiệm của một số nước về tổ chức kiểm toán và thực hiện quy trình kiểm toán hoạt động . Bài học kinh nghiệm rút ra đối với Kiểm toán nhà nước Việt Nam .51 Kết luận chương 2.53 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN . Khái quát chung về tổ chức kiểm toán hoạt động của KTNN. Tổng quan về Kiểm toán nhà nước . Sự phát triển kiểm toán hoạt động của Kiểm toán nhà nước . Kết quả kiểm toán hoạt động chi ngân sách nhà nước . Thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện . Thực trạng tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Thực trạng tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước . Thực trạng tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Đánh giá chung về thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện. Những kết quả trong xây dựng tiêu chí và tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế .84 Kết luận chương 3.89 CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KTNN THỰC HIỆN . Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện . Giải pháp tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN . Giải pháp hoàn thiện tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước . Giải pháp hoàn thiện tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước. Điều kiện thực hiện giải pháp . Đối với Nhà nước . Đối với Kiểm toán nhà nước . Đối với các đơn vị được kiểm toán .119 Kết luận chương 4.121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .123 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .124 DANH MỤC PHỤ LỤC .128 v DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ (Tiếng việt) ACCA Hiệp hội kế toán công chứng Anh Quốc ANAO Cơ quan kiểm toán Australia ASEANSAI Tổ chức các Cơ quan Kiểm toán tối cao Đông Nam Á ASOSAI Tổ chức các Cơ quan kiểm toán tối cao Châu Á CAG Cơ quan Tổng kiểm toán và kiểm soát Ấn Độ CAAF Cơ quan Tổng kiểm toán Canada DELOITTE Hãng kiểm toán độc lập thuộc Top 4 thế giới (Big4) GAO Cơ quan Giải trình trách nhiệm Chính phủ của Hoa Kỳ INTOSAI Tổ chức quốc tế các Cơ quan kiểm toán tối cao KTNN Kiểm toán nhà nước NSNN Ngân sách nhà nước vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Khái niệm về kiểm toán hoạt động . Mục tiêu của cuộc kiểm toán hoạt động . Quyết toán ngân sách nhà nước . Kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán .3 Tiêu chí kiểm toán đánh giá về các sự nghiệp chi NSNN . Tiêu chí kiểm toán đánh giá về chi ngân sách Huyện X . Công việc của giai đoạn chuẩn bị kiểm toán .1 Tiêu chí kiểm toán khâu lập dự toán NSNN . Tiêu chí kiểm toán về tính kinh tế theo lĩnh vực chi NSNN. Đề xuất quy trình lập kế hoạch kiểm toán . Đề xuất quy trình lập kế hoạch kiểm toán hoạt động trung hạn . Đề xuất tiêu chí để lựa chọn đối tượng hoạt động chi NSNN . Đề xuất đánh giá rủi ro đối tượng hoạt động chi NSNN . Đề xuất quy trình xây dựng chương trình kiểm toán . Biểu phương pháp kiểm toán . Mẫu bảng quan sát trực tiếp . Mẫu ghi chép lưu về cuộc phỏng vấn . Danh mục tài liệu thu thập để phân tích đánh giá .115 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1 Mô hình về phương pháp tiếp cận nghiên cứu . Mối quan hệ giữa tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực . Mô hình tổ chức nhân sự kiểm toán . Mô hình tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động chi NSNN . Quy trình kiểm toán hoạt động. Quy trình thiết lập tiêu chí kiểm toán của Viện Kiểm toán Cộng hòa Tác-ta-xtan . Quy trình xác định tiêu chí kiểm toán của cơ quan kiểm toán Cộng hoà Indonesia .45 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Luật Ngân sách nhà nước (2015, tr.3) quy định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Do ngân sách nhà nước (NSNN) có vai trò to lớn trong việc bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và là công cụ điều tiết vĩ mô nên luật cũng yêu cầu mọi cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân phải chấp hành nghĩa vụ nộp ngân sách theo đúng quy định của pháp luật và sử dụng kinh phí ngân sách đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả. Để đánh giá tính tuân thủ pháp luật, tiết kiệm và hiệu quả NSNN, xu hướng chung của các quốc gia trên thế giới đều thành lập cơ quan kiểm toán đồng thời gần đây hoạt động của các cơ quan kiểm toán này đã chuyển dịch từ kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ sang chủ yếu thực hiện kiểm toán hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu kịp thời của cơ quan lập pháp khi xem xét, đánh giá giá trị của đồng tiền được chi tiêu từ công quỹ để quyết định việc phân bổ nguồn lực cũng như các vấn đề quan trọng của quốc gia. Ở Việt Nam, Kiểm toán nhà nước (KTNN) do Quốc hội thành lập, được coi như công cụ đắc lực, hữu hiệu quan trọng và hoạt động của KTNN không nằm ngoài xu thế chung đó. Những năm qua, quy mô chi ngân sách của Việt Nam hằng năm đều có xu hướng tăng cao, tính bình quân tốc độ tăng chi NSNN giai đoạn từ năm 2011-2018 vào khoảng 11,25%/năm. Trong đó, tỷ trọng chi đầu tư khoảng 25-26% tổng chi NSNN và chi thường xuyên khoảng 62-64% tổng chi NSNN. Nợ công luôn ở mức cao và bội chi NSNN giai đoạn 2016-2020 bình quân 3,9%GDP. Mặc dù vậy, chi NSNN còn sai chế độ, không đúng tiêu chuẩn định mức, kém hiệu quả, nhất là tình trạng thất thoát, lãng phí nguồn lực chưa được ngăn chặn kịp thời, do đó luôn gây áp lực và ảnh hưởng đến tính bền vững của NSNN. Trước yêu cầu cung cấp thông tin kịp thời cho Quốc hội giám sát, quyết định NSNN thì vai trò của KTNN cần phải được nâng lên và kiểm toán hoạt động chi NSNN của KTNN cần phải được đẩy mạnh. Những năm qua, lý luận về kiểm toán hoạt động nói chung và kiểm toán hoạt động đối với NSNN đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm song chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, nhất là còn có các quan điểm khác nhau phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ hơn. 2 Thời gian gần đây, kiểm toán hoạt động đã được đề cao và được xem là loại hình kiểm toán độc lập trong hoạt động của KTNN.