CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN VÀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ 1. Kế toán – cơ sở quan trọng của các quyết định kinh doanh: 1. Định nghĩa về kế toán: Có nhiều cách tiếp cận về kế toán, vì vậy có rất nhiều định nghĩa khác nhau về kế toán. Tuy nhiên, những định nghĩa này đều thống nhất với nhau ở chỗ: Kế toán là một hệ thống của những khái niệm và phương pháp, hướng dẫn chúng ta thu thập, đo lường, xử lý và truyền đạt những thông tin cần thiết cho việc ra những quyết định tài chính hợp lý.9] Cùng với sự phát triển của sản xuất xã hội, kế toán được xem như một khoa học mà mục đích của nó là nhằm vào giải quyết các quan hệ pháp lý và phương diện kinh tế của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Bởi lẽ, trong quá trình tái sản xuất xã hội, luôn luôn diễn ra quan hệ pháp lý giữa doanh nghiệp với nhà nước, giữa các doanh nghiệp với nhau thông qua các quyền lợi và trách nhiệm về việc chấp hành luật pháp chính sách thuế, luật thương mại, chính sách giá cả, hợp đồng kinh tế, lương bổng, phúc lợi,… Bản chất kế toán có cả phương diện khoa học cũng như phương diện thực hành: - Về phương diện khoa học: kế toán là khoa học về bản chất của các sự kiện trong hoạt động kinh doanh. Mục đích của nó là vạch rõ nội dung và mối liên hệ giữa các phạm trù pháp lý và phạm trù kinh tế của các sự kiện kinh tế, nhờ đó mà những sự kiện này được nhận thức. [4,10] - Về phương diện thực hành: kế toán là quá trình tổ chức có tính định hướng thực hành gắn với việc theo dõi, ghi sổ, tổng hợp, phân tích và truyền đạt các số liệu về các sự kiện của đời sống kinh tế. Mục đích của nó là thu thập thông tin cho các quyết định quản lý.
[4,10] 1 Định nghĩa kế toán nhấn mạnh đến chức năng cung cấp thông tin – và chức năng này được coi là chức năng cơ bản nhất của kế toán. Theo Hiệp hội kế toán Mỹ: “Kế toán là quá trình ghi nhận, đo lường, và công bố các thông tin kinh tế, giúp người sử dụng phán đoán và ra quyết định dựa trên thông tin này”. [4,12] Còn theo Uỷ ban nguyên tắc kế toán của Mỹ (APB) định nghĩa: “Kế toán là một hoạt động dịch vụ. Chức năng của nó là cung cấp thông tin định lượng được của các tổ chức kinh tế, chủ yếu là thông tin tài chính giúp người sử dụng đề ra các quyết định kinh tế”.
[4,12] Uỷ ban thuật ngữ của học viện kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA) đã định nghĩa: “Kế toán là một nghệ thuật dùng để ghi chép, phân loại, và tổng hợp theo một phương pháp riêng có dưới hình thức tiền tệ về các nghiệp vụ, các sự kiện kinh tế và trình bày kết quả của nó cho người sử dụng ra quyết định”. [4,12] Luật kế toán được ban hành: kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. [4,12] Điều lệ tổ chức kế toán nhà nước Việt Nam định nghĩa: Kế toán là công việc ghi chép, tính toán bằng con số dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động, chủ yếu dưới hình thức giá trị để phản ánh kiểm tra tình hình vận động của các loại tài sản, quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh, sử dụng vốn và kinh phí nhà nước, cũng như từng tổ chức, xí nghiệp. Hội kế toán Hoa kỳ (AAA): kế toán là một quá trình nhận diện, tổng hợp, đo lường, và truyền đạt thông tin kinh tế để giúp cho người sử dụng các thông tin đó đánh giá và ra quyết định.
Như vậy để định nghĩa về kế toán cần phải dựa vào bản chất của kế toán, mà bản chất này lại tuỳ thuộc vào hình thái kinh tế xã hội – nơi hoạt động kế toán diễn ra. Vì vậy, trong điều kiện nền kinh tế vận hành theo 1 cơ chế thị trường, kế toán có thể được định nghĩa như sau: “Kế toán là một khoa học liên quan đến việc thu thập, đo lường, xử lý và truyền đạt các thông tin tài chính và phi tài chính hữu ích cho một tổ chức đến các đối tượng sử dụng để trên cơ sở đó đề ra các quyết định hợp lý”. Chức năng và mục tiêu của kế toán: 1. Chức năng của kế toán: Hoạt động kế toán có bốn chức năng, đó là chức năng thông tin chức năng kiểm tra, chức năng bảo vệ tài sản và chức năng phân tích.
- Với chức năng thông tin: kế toán sẽ cung cấp các thông tin hữu ích cho việc ra các quyết định kinh tế, xã hội, và diễn đạt được khả năng, trách nhiệm và cương vị quản lý. Đồng thời, cung cấp các thông tin hữu ích cho việc đánh giá hiệu quả tổ chức và lãnh đạo. - Với chức năng kiểm tra: kế toán thực hiện việc giám sát kiểm tra các hoạt động kinh tế tài chính, tình hình sử dụng và bảo quản tài sản trong doanh nghiệp, đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp có hiệu quả thiết thực, đạt được các mục tiêu đã đề ra, đồng thời tuân thủ luật pháp của nhà nước. - Với chức năng bảo vệ tài sản: chức năng này phụ thuộc vào hệ thống kế toán hiện hành của doanh nghiệp: o Doanh nghiệp có kho bãi chứa hàng hoá, tài sản với thiết bị có hiện đại hay không? o Hệ thống kế toán của doanh nghiệp có hoàn thiện hay không? o Việc sử dụng các phương tiện, trang thiết bị phục vụ việc thu thập, phân tích, tổng hợp và chuyển tải thông tin được thực hiện tại doanh nghiệp như thế nào? - Với chức năng phân tích: chức năng này cho phép nhà quản lý nghiên cứu tiềm năng phát triển của doanh nghiệp, nhận ra 1 những lỗ hổng, sai sót trong quản lý, hoạch định ra chiến lược phát triển của công ty.
Mục tiêu của kế toán: Kế toán không thuần tuý là công việc giữ sổ hay ghi chép và lưu trữ các dữ liệu, mà quan trọng hơn là thiết lập một hệ thống thông tin cho công tác quản lý, cho người ra quyết định. Những thông tin do kế toán cung cấp cho phép các nhà kinh tế có được những lựa chọn hợp lý để định hướng hoạt động kinh doanh. Vì vậy, mục tiêu cơ bản của kế toán hiện đại là cung cấp thông tin tài chính kể cả một số thông tin phi tài chính về một thực thể kinh tế để người sử dụng có được một quyết định sáng suốt về việc sử dụng một cách hữu hiệu nguồn tài nguyên vốn có giới hạn. Thông tin kế toán không những cần thiết cho các nhà quản trị điều hành doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch, kiểm tra, và đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch, mà còn cần cho cả những người ở bên ngoài doanh nghiệp như: các chủ sở hữu, các nhà cung cấp tín dụng, các nhà đầu tư tiềm năng.
Vai trò và nội dung của kế toán quản trị 1. Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán tài chính và kế toán quản trị 1. Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán tài chính Trên thế giới Từ khi hình thành xã hội loài người, con người luôn mong muốn đánh giá hiệu quả công việc của mình làm và dự báo kết quả ở tương lai cho các hoạt động đó và họ đã tìm ra công cụ - đó là kế toán. Kế toán hình thành và phát triển gắn liền với sự phát triển của xã hội.
Khi nền sản xuất của xã hội phát triển và thay đổi, kế toán cũng phát triển và thay đổi tương ứng để đáp ứng nhu cầu thông tin phát sinh. 1 Kế toán là một công cụ hữu hiệu giúp cho không chỉ các nhà quản lý nắm được thực trạng tài chính nhằm hoạch định kế hoạch phát triển cho tương lai của công ty mà còn là mối quan tâm của các nhà đầu tư tài chính, các ngân hàng, nhà nước nhằm phục vụ cho mục đích của mình. Hạch toán kế toán gắn liền với sản xuất do đó ngay từ thời kỳ nguyên thuỷ người ta đã sử dụng hạch toán kế toán để ghi chép theo dõi quá trình sản xuất. Các bản ghi kế toán đã xuất hiện từ năm 8500 trước công nguyên ở Trung Á, viết bằng đất sét thể hiện các hàng hoá như bánh mì, dê, quần áo… bản ghi này được gọi là bullae, một dạng hoá đơn ngày nay.
Bullae được gửi cùng với hàng hoá nhằm giúp người nhận kiểm tra lại chất lượng và giá cả của số hàng mình nhận được. Lúc này vẫn chưa có hệ số đếm khác nhau. Đến năm 850 trước công nguyên, hệ số đếm Hindus – Arabic ra đời và được sử dụng cho đến ngày nay. Việc giữ các bản ghi vẫn chưa được hình thức hoá cho đến mãi thế kỷ 13, xuất phát từ các giao dịch kinh doanh và ngân hàng tại Florence, Venice và Genoa.
Tuy nhiên, các tài khoản không thực sự thể hiện được bản chất nghiệp vụ giao dịch và hiếm khi cân đối. Phải đến năm 1299 con người mới phát hiện hệ thống thông tin tài chính gồm tất cả các yếu tố cấu thành của hệ thống kế toán kép và vào năm 1494, Luca Pacioli tác giả cuốn Summa, hệ thống kế toán kép mới được miêu tả một cách cụ thể và rõ nét. Sau đó 377 năm, Josial Wedwood là người đầu tiên hoàn thiện hệ thống kế toán giá thành. Hệ thống kế toán từ đó đã ngày càng được hoàn chỉnh hơn với việc hoàn thiện hệ thống kế toán giá thành hiện đại của Donaldson Brown – Giám đốc điều hành của General Motor.
1 Hiện nay trên thế giới đã có một tổ chức riêng ban hành các chuẩn mực kế toán quốc tế. Tổ chức thiết lập chuẩn mực kế toán quốc tế gồm Tổ chức Ủy Ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASCF), Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB), Hội đồng cố vấn chuẩn mực (SAC), Hội đồng hướng dẫn báo cáo tài chính quốc tế (IFRIC): - IASCF có trách nhiệm giám sát IASB, là tổ chức ban hành chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). SAC có trách nhiệm tư vấn các vấn đề kỹ thuật và lịch làm việc cho IASB. IFRIC, dưới sự quản lý của IASB, có trách nhiệm ban hành các hướng dẫn báo cáo tài chính quốc tế.