phần mở đầu và kết luận, kết cấu của luận văn bao gồm 03 Chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận chung về tổ chức kế toán trong các đơn vị Sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức kế toán tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông. 7 Chƣơng 3: Các giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.
Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Theo Điều 2 Nghị định 16/2015/NĐ- CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 “Quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị SNCL”, “đơn vị SNCL do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” [17,tr. Theo giáo trình “Quản trị tài chính đơn vị hành chính sự nghiệp”: đơn vị SNCL là “đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo anh ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này được Nhà nước cấp kinh phi và hoạt động theo nguyên tắc không hồi hoàn trực tiếp” 15,tr.29 Theo giáo trình “Tài chính Hành chính sự nghiệp”: đơn vị sự nghiệp Nhà nƣớc (Đơn vị SNCL) là “các đơn vị có hoạt động cung ứng các hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội và các hàng hóa, dịch vụ khác trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa thông tin, thể dục thể thao, nông - lâm ngư nghiệp, kinh tế., nhằm duy trì hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân. Đặc tính chủ yếu của các đơn vị sự nghiệp là hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, mang tính chất phục vụ cộng đồng là chính” 13,tr.
Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp đƣợc chia thành: 8 - Đơn vị SNCL tự bảo đảm kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên, là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị; - Đơn vị SNCL tự bảo đảm một phần kinh phí hoạt động thƣờng xuyên: là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN phải cấp một phần cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị; - Đơn vị SNCL do Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Căn cứ theo lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp đƣợc phân thành: - Các đơn vị sự nghiệp giáo dục gồm: các trƣờng học từ mầm non đến đại học (không bảo gồm các trƣờng tƣ); - Các đơn vị sự nghiệp y tế bao gồm: Các bệnh viên, cơ sở khám chữa bệnh, trung tâm y tế dự phòng (không bảo gồm các bệnh viện tƣ); - Các đơn vị sự nghiệp văn hóa, thể thao bao gồm: các viện nghiên cứu về văn hóa, trung tâm chiếu phim, thƣ viện, đài phát thanh truyền hình, báo chí xuất bản, trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, viện bảo tàng,. - Các đơn vị sự nghiệp kinh tế bao gồm: các viện nghiên cứu kinh tế, trung tâm nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi,. Căn cứ theo phân cấp quản lý tài chính tại đơn vị sử dụng NSNN, theo giáo trình “Kế toán hành chính sự nghiệp” trƣờng Đại học Lao động Xã hội 16, tr13, các đơn vị SNCL đƣợc chia thành: - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận và quyết toán kinh phí với cơ quan quản lý ngân sách trung ƣơng nhƣ các Bộ, Ủy ban Nhân dân các 9 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng,.
Các đơn vị dự toán cấp I đƣợc giao nhiệm vụ trực tiếp quan lý và cấp phát ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp II; - Đơn vị dự toán cấp II: là các đơn vị nhận và quyết toán kinh phí đƣợc ngân sách cấp với các đơn vị dự toán cấp I và trực tiếp quản lý ngân sách của các đơn vị dự toán cấp III. Đơn vị dự toán cấp II là các đơn vị thuộc đơn vị dự toán cấp I và là đơn vị trung gian thực hiện nhiệm vụ quản lý kinh phí nối liền giữa đơn vị dự toán cấp I với đơn vị dự toán cấp III; - Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiếp chi tiêu kinh phí cho hoạt động của đơn vị và chịu trách nhiệm quyết toán kinh phí với đơn vị dự toán cấp trên theo quy định. Đặc điểm hoạt động và quản lý đơn vị sự nghiệp công lập 1. Đặc điểm hoạt động Hoạt động của các đơn vị SNCL không nhằm mục đích lợi nhuận trực tiếp mà nhằm cung cấp những sản phẩm mang lại lợi ích chung, lâu dài và bền vững cho xã hội.
Hoạt động của các đơn vị SNCL luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội của Quốc gia. Đơn vị SNCL có quyền chủ động tự quyết, tự chịu trách nhiệm, sử dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động, sắp xếp bộ máy tổ chức và lao động hợp lý góp phần tăng thu nhập, phúc lợi cho ngƣời lao động. Đặc điểm quản lý Tổ chức bộ máy quản lý của đơn vị SNCL đƣợc các cơ quan nhà nƣớc cấp trên có thẩm quyền phê duyệt và quyết định sao cho phù hợp với loại hình, chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao của từng đơn vị SNCL. Các đơn vị SNCL hoạt động theo cơ chế thủ trƣởng, nghĩa là luôn có một ngƣời đứng đầu mỗi đơn vị.
10 Ngƣời đứng đầu đơn vị SNCL đƣợc pháp luật giao rất nhiều nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng, quyết định về tài chính, nhân sự, điều hành hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Tùy thuộc vào loại hình, phân cấp và chức năng nhiệm vụ đƣợc giao mà các đơn vị SNCL có cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý khác nhau. Một số kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại các đơn vị SNCL nhƣ sau: - Cơ cấu trực tuyến: Cơ cấu trực tuyến là một mô hình tổ chức, quản lý, trong đó nhà quản trị ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dƣới và ngƣợc lại, mỗi ngƣời cấp dƣới chỉ nhận đƣợc sự điều hành và chịu trách nhiệm trƣớc một ngƣời lãnh đạo trực tiếp cấp trên; - Cơ cấu chức năng: Cơ cấu theo chức năng là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng quản lý đƣợc tách riêng do một bộ phận, một cơ quản đảm nhận. Cơ cấu này có đặc điểm là những nhân viên chức năng phải là ngƣời am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình; - Cơ cấu trực tuyến - chức năng: Mối quan hệ giữa cấp dƣới và cấp trên là một đƣờng thẳng còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ chuẩn bị những lời chỉ dẫn, những lời khuyên và kiểm tra sự hoạt động của các bộ phận trực tuyến; - Cơ cấu trực tuyến - tham mƣu: Cơ cấu này có đặc điểm là ngƣời lãnh đạo ra mệnh lệnh và chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình, khi gặp các vấn đề phức tạp, ngƣời lãnh đạo phải tham khao ý kiến của các chuyên gia ở bộ phận tham mƣu giúp việc.
Đặc điểm quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập 1. Cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập Hiện nay các đơn vị SNCL thực hiện cơ chế quan lý tài chính theo Nghị định 16/2015-NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính Phủ về “Quy định quyền tự 11 chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị SNCL”. Theo đó thì quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đƣợc trao cho đơn vị SNCL trong việc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao; phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ chất lƣợng cao cho xã hội; tăng nguồn thu nhằm từng bƣớc giải quyết thu nhập cho ngƣời lao động. Nhà nƣớc thự hiện chủ trƣơng xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động sự đóng góp của cộng đồng xã hội để phát triển các hoạt động sự nghiệp, từng bƣớc giảm dần bao cấp từ NSNN.
Thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với đơn vị sự nghiệp, nhƣng Nhà nƣớc vẫn quan tâm đầu tƣ để hoạt động sự nghiệp ngày càng phát triển. Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban chấp hành Trung ƣơng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập đã nêu rõ quan điểm “Đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lƣợng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là một trong những nhiệm vụ trọng tâm ƣu tiên hàng đầu”. Trong lĩnh vực Y tế có Nghị định số 85/2012/NĐ-CP ngày 15/10/2012 về cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp y tế công lập và giá dịch vụ khám, chữa bệnh của các cơ sở khám, chữa bệnh công lập nhằm tăng cƣờng hơn nữa quyền tự chủ các đơn vị sự nghiệp y tế công lập”. Theo quy định hiện hành, các đơn vị SNCL đƣợc tự chủ trên các mặt sau: - Tự chủ về các khoản thu, mức thu: Đơn vị SNCL đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ, thu kịp thời theo mức thu và đối tƣợng thu do cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quy định.