CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. TỔNG QUAN VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Khái niệm, đặc điểm đơn vị sự nghiệp có thu a. Khái niệm Đơn vị sự nghiệp có thu là đơn vị được Nhà nước thành lập để cung cấp các dịch vụ công, hoạt động trong các lĩnh vực y tế, giáo dục - đào tạo, văn hóa, thể thao.
và có nguồn thu trực tiếp từ các đối tượng sử dụng dịch vụ công đó. Do hoạt động mang tính chất phục vụ để thực hiện các chức năng của Nhà nước là chính nên nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị này chủ yếu là do ngân sách nhà nước cấp. Ngoài ra gắn với hoạt động, các chức năng hoạt động, các đơn vị này được nhà nước cho phép khai thác các nguồn thu để trang trải một phần chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị [3]. Đặc điểm Các đơn vị sự nghiệp có thu có các đặc điểm cơ bản sau: - Hoạt động trong khuôn khổ pháp luật qui định về ngành nghề, lĩnh vực chuyên môn và chịu sự điều tiết của cơ quan quản lý cấp trên.
- Sử dụng tài sản công như là một yêu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm, dịch vụ công cung ứng cho các đối tượng sử dụng. - Hoạt động không nhằm mục đích lợi nhuận. Sự tồn tại của các đơn vị sự nghiệp có thu thể hiện vai trò của nhà nước trong việc duy trì và hỗ trợ quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Với các sản phẩm, dịch vụ về y tế, giáo dục, văn hóa., các đơn vị sự nghiệp có thu mang lại các lợi ích chung và lâu dài cho xã hội, có tác động trực tiếp và gián tiếp tới quá trình phát triển đất nước.
- Có nguồn thu hợp pháp từ hoạt động sự nghiệp của đơn vị [3]. Phân loại, phân cấp quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu a. Phân loại - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động). Mức tự bảo đảm chi hoạt động thường xuyên bằng hoặc lớn hơn 100 %, NSNN không cấp kinh phí chi thường xuyên; - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động).
Mức tự bảo đảm chi hoạt động thường xuyên từ trên 10% đến dưới 100%, NSNN cấp thêm một phần kinh phí chi thường xuyên; - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động). Mức tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên nhỏ hơn 10%. Việc phân loại đơn vị sự nghiệp nêu trên, được ổn định trong thời gian 3 năm, sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp. Trong thời gian ổn định phân loại, trường hợp đơn vị sự nghiệp có thay đổi chức năng, nhiệm vụ, tổ chức thì được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét điều chỉnh phân loại lại cho phù hợp [4].
Phân cấp quản lý tài chính Các đơn vị sự nghiệp có thu trong cùng một ngành được phân thành các cấp như sau: + Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc Uỷ ban nhân dân giao. Đơn vị dự toán cấp I thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dưới trực thuộc; + Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị cấp dưới đơn vị dự toán cấp I, được 8 đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán được giao cho đơn vị dự toán cấp III (trường hợp được ủy quyền của đơn vị dự toán cấp I); + Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiêp sử dụng ngân sách (Đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước), được đơn vị dự toán cấp I hoặc cấp II giao dự toán ngân sách; + Đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp III: được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định [7]. Như vậy, đối với các đơn vị dự toán nhận quyết định giao dự toán của Thủ tướng Chính phủ và UBND các cấp không có đơn vị trực thuôc cấp dưới thì đơn vị đó là đơn vị vừa là cấp I cũng vừa là cấp III. Quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu a.
Nguồn kinh phí hoạt động Xuất phát từ đặc điểm do Nhà nước thành lập để cung cấp các dịch vụ công, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận mà mang tính chất phục vụ để thực hiện các chức năng quản lý của Nhà nước là chính nên nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị sự nghiệp (hay gọi là nguồn thu) được hình thành từ các nguồn: - Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp; - Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp: + Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của nhà nước; + Thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn và khả năng của đơn vị. - Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng từ các hoạt động dịch vụ; - Nguồn viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, cho theo quy định của pháp luật; - Nguồn khác: 9 + Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng và vốn huy động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; + Nguồn vốn tham gia liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật. Nội dung chi Tương ứng với các nguồn thu nêu trên thì việc sử dụng để chi thực hiện các nhiệm vụ được giao bắt buộc theo đúng quy định của Nhà nước. Các khoản chi của các đơn vị sự nghiệp có thu được hệ thống theo phân loại ngân sách nhà nước và theo các tính chất như: - Chi thường xuyên: + Chi hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp lương; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành; dịch vụ công cộng; văn phòng phẩm; các khoản chi nghiệp vụ; sửa chữa thường xuyên tài sản cố định và các khoản chi khác theo chế độ quy định.
+ Chi hoạt động thường xuyên phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí, gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp lương; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành cho số lao động trực tiếp phục vụ công tác thu phí và lệ phí; các khoản chi nghiệp vụ chuyên môn; sửa chữa thường xuyên tài sản cố định và các khoản chi khác theo chế độ quy định phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí. + Chi cho các hoạt động dịch vụ; gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp lương; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành; nguyên, nhiên, vật liệu, lao vụ mua ngoài; khấu hao tài sản cố định; sửa chữa tài sản cố định; chi trả lãi tiền vay, lãi tiền huy động theo hình thức vay của cán bộ, viên chức; chi các khoản thuế phải nộp theo quy định của pháp luật và các khoản chi khác. 10 - Chi không thường xuyên: + Chi thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; + Chi thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; + Chi thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia; + Chi thực hiện các nhiệm vụ do nhà nước đặt hàng như điều tra, quy hoạch, khảo sát, nhiệm vụ khác theo giá hoặc khung giá do Nhà nước quy định; + Chi vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài theo quy định; + Chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; + Chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do Nhà nước quy định; + Chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định thực hiện các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt; + Chi thực hiện các dự án từ nguồn vốn viện trợ nước ngoài; + Chi cho các hoạt động liên doanh, liên kết; + Các khoản chi khác theo quy định. Tính tự chủ tài chính - Tự chủ nguồn thu, mức thu: + Đơn vị sự nghiệp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ theo mức thu và đối tượng thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.
+ Đối với sản phẩm hàng hoá, dịch vụ được cơ quan nhà nước đặt hàng thì mức thu theo đơn giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định; + Đối với những hoạt động dịch vụ theo hợp đồng với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, các hoạt động liên doanh, liên kết, đơn vị được quyết định các khoản thu, mức thu cụ thể theo nguyên tắc bảo đảm đủ bù đắp chi phí và có tích luỹ. - Tự chủ về sử dụng nguồn tài chính: 11 + Căn cứ vào nhiệm vụ được giao và khả năng nguồn tài chính, đối với các khoản chi thường xuyên, thủ trưởng đơn vị được quyết định một số mức chi quản lý, chi hoạt động nghiệp vụ cao hoặc thấp hơn mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. + Căn cứ tính chất công việc, thủ trưởng đơn vị được quyết định phương thức khoán chi phí cho từng bộ phận, đơn vị trực thuộc. + Quyết định đầu tư xây dựng, mua sắm mới và sửa chữa lớn tài sản thực hiện theo quy định của pháp luật.
Sử dụng kết quả hoạt động tài chính trong năm - Trích tối thiểu 25% để lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp; - Trả thu nhập tăng thêm cho người lao động; - Trích lập Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi, Quỹ dự phòng ổn định thu nhập. Đối với 2 Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi, mức trích tối đa không quá 3 tháng tiền lương, tiền công và thu nhập tăng thêm bình quân thực hiện trong năm.