phần mở đầu và phần kết luận, phần nội dung của Luận văn gồm 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 3: Tổ chức dạy học môn Access theo hƣớng tích hợp tại Trƣờng Cao Đẳng Công Nghệ Thủ Đức 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu: 1.1 Trên thế giới: Tháng 9/1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo trợ của UNESCO, đã tổ chức tại Varna (Bungari) "Hội nghị tích hợp việc giảng dạy các khoa học". Hội nghị này đặt ra 2 vấn đề: - Vì sao phải dạy học tích hợp các khoa học ? - Dạy học tích hợp các khoa học là gì ? Tiếp theo, UNESCO lại tổ chức Hội nghị đào tạo giáo viên để dạy học tích hợp các khoa học vào tháng 4/1973 tại Đại học tổng hợp Maryland. Dạy học tích hợp bắt đầu đƣợc đề cập đến vào cuối những năm 1980 – đầu những năm 1990. Vào giai đoạn này, giáo dục ở nhiều nƣớc bị phê phán là đã không chuẩn bị học sinh trở thành những công dân hữu ích, đáp ứng đƣợc yêu cầu của thế kỉ 21.
Một phần nguyên nhân ngƣời ta cho là chƣơng trình dạy học chƣa phù hợp, học sinh không thích học do chúng không tìm thấy ý nghĩa cá nhân trong các môn học. [10] Các nghiên cứu về não bộ cũng cho thấy, quá trình nhận thức có hiệu quả hơn khi có sự kết nối với nhau. Robert Ornstein và Richard F. Thompson đã từng nói: “Có lẽ có tới một trăm tỷ nơ ron, hoặc tế bào thần kinh trong bộ não ngƣời, và trong mỗi bộ não ngƣời số lƣợng mối liên kết có thể giữa các tế bào thần kinh này còn lớn hơn cả số lƣợng nguyên tử trong vũ trụ”.
Ngƣời ta cho rằng những mối liên kết trong bộ não ngƣời là vô tận và những mối liên kết giữa các môn học cũng vậy. Với những kết quả mới thu đƣợc từ việc nghiên cứu bộ não ngƣời (Caine, 1991) và biết cơ chế hoạt động của bộ não (Gardner, 1983), và do khối lƣợng tri thức của loài ngƣời ngày càng tăng lên, các nhà giáo dục Hoa Kỳ cho rằng việc tích hợp chƣơng trình học (To integrate the curriculum) cần phải đƣợc thực hiện rộng rãi.2 Ở Việt Nam: Dƣới đây là những công trình nghiên cứu về Dạy học tích hợp ở Việt Nam mà ngƣời nghiên cứu đã tìm hiểu đƣợc: 1. Đỗ Hƣơng Trà, Nguyễn Thị Thu Hằng, Dạy học tích hợp theo chủ đề trong dạy học Vật lý, Trƣờng Trung học phổ thông chuyên Vĩnh Phú. Bùi Thị Thanh Hƣơng, Dạy học tích hợp và những hướng vận dụng vào giảng dạy Địa lý, Khoa Địa lý – Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên.
Bùi Hồng Yến, Nguyễn Thị Thúy Hà, Vũ Thị Sơn, Cách nhìn tích hợp từ một bài tập thực hành của học sinh Tiểu học, Viện Nghiên cứu Giáo dục – Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Hồ Lam Hồng (2008), Dạy học tích hợp trong giáo dục Mầm Non và vấn đề đào tạo giáo viên, Viện Nghiên cứu Sƣ phạm – Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Hoàn (2009), Tích hợp các kiến thức về sản xuất điện năng khi dạy một số bài học Vật lý (chương trình và sách giáo khoa cơ bản) góp phần nâng cao chất lượng giáo dục kỹ thuật tổng hợp – hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên. Nguyễn Đoan Thùy Nhƣ Hồng Ngọc (2011), Áp dụng phương pháp dạy học tích hợp cho Mô đun Điện tử cơ bản nghề Điện tử công nghiệp tại Trường Trung Cấp Nghề Củ Chi Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sỹ Giáo dục học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
Luận văn đã giải quyết khá trọn vẹn những nội dung sau: Luận văn đã trình bày khá đầy đủ các lý thuyết về phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích hợp, làm cơ sở cho việc áp dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích hợp cho Mô đun Điện tử cơ bản tại Trƣờng Trung Cấp Nghề Củ Chi. Luận văn cũng đã phân tích khá rõ về hoạt động tích hợp đã đƣợc vận dụng vào tổ chức dạy học tích hợp cho Mô đun Điện tử cơ bản. 9 Luận văn đã đạt đƣợc mục đích chính là áp dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích hợp cho Mô đun Điện tử cơ bản nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh và nâng cao chất lƣợng giảng dạy Mô đun Điện tử cơ bản. Đặc biệt, luận văn đã phân tích khá rõ về hoạt động tích hợp là cơ sở để tổ chức dạy học tích hợp theo chủ đề.
Trần Chí Độ (2012), Dạy học tích hợp Mô đun Điều khiển Điện – Khí nén hệ trung cấp nghề Điện công nghiệp tại trường Cao đẳng Nghề An Giang, Luận văn Thạc sỹ Giáo dục học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã giải quyết khá trọn vẹn những nội dung sau: Luận văn đã trình bày khá đầy đủ các lý thuyết về dạy học tích hợp, làm nền tảng cho việc tổ chức, triển khai phƣơng pháp dạy học bài dạy tích hợp mô đun điều khiển điện – khí nén tại trƣờng Cao đẳng Nghề An Giang. Luận văn đã làm rõ vấn đề tích hợp trong dạy nghề với các mức độ cụ thể khác nhau về dạy học tích hợp trong đào tạo nghề. Đặc biệt, luận văn đã phân tích khá rõ về việc tổ chức, triển khai phƣơng pháp dạy học bài dạy tích hợp mô đun điều khiển điện – khí nén tại trƣờng Cao đẳng Nghề An Giang.
10 NHẬN XÉT CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN HỆ Các công trình nghiên cứu về dạy học tích hợp ở Việt Nam hiện nay đã giải quyết khá đầy đủ các cơ sở lý thuyết về dạy học tích hợp, cũng nhƣ việc áp dụng dạy học tích hợp vào giảng dạy ở các bậc học từ thấp đến cao nhƣ: Mầm Non, Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông, Trung cấp nghề, và đã áp dụng cụ thể vào các môn nhƣ: Vật lý, Địa lý (bậc trung học) và Mô đun Điện tử cơ bản (bậc trung cấp nghề). Tuy nhiên, dạy học tích hợp vẫn còn khá mới mẻ ở nƣớc ta. Việc tổ chức dạy học theo hƣớng tích hợp của một số giáo viên hiện nay còn mang tính nửa vời, chƣa khai thác hết những ƣu việt mà dạy học tích hợp mang lại. Một phần là do các giáo viên còn mơ hồ, chƣa hiểu thấu đáo về việc tổ chức dạy học theo tích hợp nên họ đã thử nghiệm theo những cách hiểu riêng với những mức độ khác nhau về tích hợp nhƣ là sự liên hệ, sự phối hợp, sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành.
Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu về dạy học tích hợp, ngƣời nghiên cứu nhận thấy đề tài tổ chức dạy học theo hướng tích hợp cho môn học Access ở bậc Trung cấp hiện nay chƣa đƣợc ai nghiên cứu nên ngƣời nghiên cứu đã quyết định chọn nghiên cứu đề tài này.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài: 1.1 Dạy học: Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hƣớng giúp ngƣời học từng bƣớc có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt đƣợc để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết đƣợc các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi ngƣời học. [31, trang 6] Khái niệm dạy học thƣờng đƣợc sử dụng một cách đơn giản, với ý nghĩa của một tiến trình truyền thụ những khái niệm. Trên thực tế, dạy học bao gồm nhiều tiến trình và nhiều hoạt động mà không một học thuyết nào có thể giải thích một cách đầy đủ. Dạy học đƣợc xác định nhƣ một nỗ lực để giúp một ngƣời nào đó có đƣợc, hoặc thay đổi một kỹ năng, kiến thức và các ý tƣởng.
Nói một cách khác, nhiệm vụ của ngƣời giáo viên là tạo ra hoặc gây ảnh hƣởng để có thể dẫn tới một sự thay đổi về hành vi mong muốn.2 Bài học: Bài học là hình thức tổ chức cơ bản của quá trình dạy học, ở đây trong một khoảng thời gian xác định (tiết học) tại một địa điểm dành riêng (lớp học), giáo viên tổ chức hoạt động nhận thức của một tập thể học sinh có sĩ số cố định, có trình độ phát triển nhất định (lớp học sinh) và có chú ý tới đặc điểm từng em, nhằm làm cho tất cả học sinh nắm vững trực tiếp ngay trong quá trình dạy học những cơ sở của tài liệu dạy học, đồng thời qua đó mà phát triển những năng lực nhận thức và giáo dục đạo đức cho các em. [31, trang 7] Trong định nghĩa trên đây, có những đặc điểm riêng mà chỉ bài học mới có và không có ở bất kỳ hình thức tổ chức dạy học khác. Đó là nhóm học sinh có sĩ số cố định và có trình độ phát triển nhất định tạo thành một tổ chức trọn vẹn, tham gia tập thể toàn bộ quá trình đào tạo, tức là lớp học sinh. Giáo viên chỉ đạo hoạt động của cả tập thể, nhƣng có tính đến đặc điểm nhận thức của mỗi em, giúp tập thể học sinh 12 nắm vững một cách trực tiếp ngay trên lớp đến mức tối đa những cơ sở của nội dung bài học.3 Phƣơng pháp dạy học: Theo Bách khoa toàn thƣ của Liên Xô năm 1965: “Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhận thức”.
Phƣơng pháp dạy học theo Nguyễn Ngọc Quang: “Cách thức làm việc của thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác, tích cực, tự lực, phát triển những năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan duy vật khoa học…”. [38, trang 49] Tóm lại, phương pháp dạy học là những cách thức, là con đường, là phương hướng hành động để giải quyết vấn đề nhận thức của học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạy học”.4 Tổ chức dạy học: Tổ chức dạy học là quá trình vận dụng các phương pháp dạy học nhằm thực hiện các hình thức tổ chức dạy học để đạt được các nhiệm vụ dạy học đã đề ra.[31, trang 9] * Hình thức tổ chức dạy học: Hình thức tổ chức dạy học là một phạm trù của phƣơng pháp dạy học.