phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học dự án. Chƣơng 2: Tổ chức dạy học dự án nội dung kiến thức “Phản ứng hạt nhân” môn Vật lý chƣơng trình đào tạo bậc đại học ở trƣờng Sĩ quan Phòng hoá. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN 1.
Bản chất của quá trình dạy học 1. Bản chất của quá trình dạy học Theo PGS. TS Phạm Viết Vƣợng: “Dạy học là một bộ phận của quá trình sƣ phạm, với một nội dung khoa học, đƣợc thực hiện theo một phƣơng pháp sƣ phạm đặc biệt, do nhà trƣờng tổ chức, giáo viên thực hiện nhằm giúp học sinh, sinh viên, học viên. (gọi chung là ngƣời học) nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và hình thành kỹ năng, nâng cao năng lực hoạt động, nâng cao trình độ học vấn, phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách” 30, tr.
Dạy học là hoạt động phối hợp của hai chủ thể, đó là giáo viên và ngƣời học, trong đó giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy, ngƣời học là chủ thể của hoạt động học tập. Giáo viên là ngƣời tổ chức, định hƣớng hoạt động học tập của ngƣời học, làm cho việc học tập của ngƣời học trở thành hoạt động độc lập có ý thức. Đối tƣợng hoạt động của giáo viên là hệ thống kiến thức, sự phát triển trí tuệ và nhân cách của ngƣời học. Mục đích của hoạt động dạy là làm cho học sinh chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng hoạt động, từ đó phát triển trí tuệ và nhân cách của ngƣời học.
Nội dung của hoạt động dạy là tổ chức cho học sinh nhận thức, rèn luyện kỹ năng và kiểm tra, định hƣớng hoạt động học. Hoạt động dạy dù diễn ra dƣới hình thức nào cũng không thể làm thay việc cho hoạt động học. Hoạt động học tập đƣợc tiến hành bởi ngƣời học và là hoạt động có ý thức, mang tính chủ động, tích cực và sáng tạo. Ngƣời học phải xác định mục đích học tập, có động cơ và thái độ học tập đúng đắn, có kế hoạch học tập chủ động và luôn tích cực thực hiện tốt kế hoạch đó.
Đối tƣợng của hoạt động học là hệ thống tri thức và hệ thống kỹ năng, năng lực tƣơng ứng. Ngƣời học phải chủ động tích cực chiếm lĩnh kiến thức trong chƣơng trình học để sử dụng chúng trong những tình huống học tập và thực tiễn cuộc sống. Mục đích của hoạt động học là tiếp thu nền tri 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức nhân loại để chuyển hoá thành trí tuệ và nhân cách bản thân để trở thành ngƣời lao động thông minh, năng động và sáng tạo. Theo quan điểm của dạy học hiện đại, hoạt động dạy học phải luôn hƣớng về ngƣời học, hƣớng về hoạt động học (quan điểm này đƣợc nhiều nhà lí luận dạy học gọi là “dạy học lấy học sinh làm trung tâm”).
Ngƣời học vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình dạy học. Ngƣời học là trung tâm của những cải tiến về nội dung, phƣơng pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học. Dù theo quan điểm nào thì hoạt động dạy và hoạt động học tập luôn gắn bó không thể tách rời, chúng thống nhất biện chứng với nhau tạo thành hoạt động chung. Bản chất của quá trình dạy học đại học Quá trình dạy học đại học là bộ phận quan trọng của quá trình dạy học và mang những đặc thù riêng.
Theo quan điểm tiếp cận hoạt động, quá trình dạy học đại học là quá trình hoạt động phối hợp thống nhất giữa giảng viên và sinh viên, trong đó giảng viên là chủ thể của hoạt động dạy và sinh viên là chủ thể của hoạt động học tập nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ dạy học đại học. Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt: “Quá trình nhận thức và học tập của sinh viên ở các trƣờng đại học là quá trình nhận thức có tính chất nghiên cứu. Trong quá trình học tập ở trƣờng đại học, mỗi sinh viên phải tự mình chiếm lĩnh hệ thống tri thức, kỹ năng, phải nắm vững những cơ sở nghề nghiệp tƣơng lai ở trình độ đại học và có tiềm năng vƣơn lên thích ứng với những yêu cầu do thực tiễn nghề nghiệp đòi hỏi và những yêu cầu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ đặt ra. Khi tiến hành hoạt động học tập ở đại học, ngƣời sinh viên tiến hành hoạt động nhận thức có tính chất nghiên cứu trên cơ sở khả năng tƣ duy độc lập, sáng tạo và phát triển ở mức độ cao.
Điều này có nghĩa dƣới vai trò chủ đạo của giảng viên, sinh viên không tiếp nhận máy móc tri thức sẵn có, mà họ tiếp nhận kiến thức với óc phê phán, có thể khẳng định, hoài nghi, phủ định, lật ngƣợc vấn đề, đào sâu hoặc mở rộng vv. Mặt khác, trong quá trình học tập ở đại học, sinh viên cũng tham gia vào quá trình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tìm kiếm chân lí mới, đó là hoạt động nghiên cứu khoa học. Quá trình nghiên cứu khoa học giúp sinh viên từng bƣớc vận dụng tri thức khoa học, phƣơng pháp luận khoa học, phƣơng pháp nghiên cứu, tự tu dƣỡng, rèn luyện những phẩm chất, tác phong của nhà nghiên cứu nhằm góp phần giải quyết một cách khoa học những vấn đề do thực tiễn xã hội, thực tiễn cuộc sống và thực tiễn nghề nghiệp đặt ra. Rõ ràng có thể thấy, hoạt động học tập, nhận thức của sinh viên cao hơn quá trình học tập, nhận thức của học sinh phổ thông và tiếp cận với quá trình nhận thức của các nhà khoa học” 15, tr.
Nếu nhƣ quá trình dạy học ở bậc trung học phổ thông giúp hình thành ở ngƣời học thế giới quan khoa học, cơ sở nhân sinh quan khoa học và những phẩm chất của một ngƣời công dân nói chung thì quá trình dạy học đại học giúp hình thành ở ngƣời học thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và những phẩm chất của một ngƣời cán bộ khoa học kỹ thuật, ngƣời cán bộ quản lí có trình độ cao. Đặc điểm về phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học đại học và đặc điểm của quá trình dạy học ở các trƣờng quân sự 1. Đặc điểm về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học đại học Phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học là hai thành tố đặc biệt quan trọng của quá trình dạy học đại học. Hai thành tố này quyết định trực tiếp đến chất lƣợng của dạy học đại học.
Phƣơng pháp dạy học đại học Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt: “Phƣơng pháp dạy học ở đại học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và sinh viên nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học ở đại học, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật, cán bộ quản lí, nghiệp vụ có trình độ đại học” 15, tr. Phƣơng pháp dạy đại học tạo nên cách thức hoạt động của giảng viên và sinh viên trong trong quá trình tổ chức điều khiển hoạt động dạy và quá trình tổ chức, tự điều khiển hoạt động học. Phƣơng pháp dạy học đại học bị chi phối bởi nội dung dạy học đại học, tức là phƣơng pháp dạy học đại học 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải phù hợp với nội dung dạy học đại học. Nếu nhƣ lựa chọn và vận dụng hợp lí các phƣơng pháp dạy học thì nội dung dạy học sẽ trở thành một bộ phận hữu cơ trong vốn kinh nghiệm riêng của sinh viên đại học.
Phƣơng pháp dạy học đại học mang những đặc điểm đặc trƣng riêng biệt. Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt, phƣơng pháp dạy học đại học có các đặc điểm sau: “Phƣơng pháp dạy học đại học gắn liền với nghề nghiệp đào tạo ở trƣờng đại học. Đặc điểm này thể hiện tính mục đích đào tạo rõ nét của trƣờng đại học, nó đòi hỏi phƣơng pháp dạy học các bộ môn cơ bản, cơ sở và chuyên ngành phải hƣớng vào mục tiêu đào tạo của nhà trƣờng, nó yêu cầu ngƣời giảng viên ngoài việc trang bị kiến thức khoa học còn cần phải chú ý rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp cho sinh viên. Phƣơng pháp dạy học đại học gắn liền với thực tiễn xã hội, thực tiễn cuộc sống và phát triển của khoa học, công nghệ.
Đặc điểm này phản ảnh mối liên kết có tính quy luật giữa giáo dục – đào tạo với khoa học và sản xuất của các trƣờng đại học. Nó đòi hỏi ngƣời giáo viên trong quá trình giảng dạy phải luôn bám sát yêu cầu thực tiễn kinh tế - xã hội và sự phát triển của khoa học, công nghệ để kịp thời đổi mới nội dung, phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo ở đại học. Phƣơng pháp dạy học đại học ngày càng tiếp cận với phƣơng pháp nghiên cứu khoa học. Đặc điểm này phản ánh yêu cầu cao về mục đích, nội dung dạy học ở đại học.
Nó đòi hỏi giáo viên trong quá trình giảng dạy phải chú ý trình bày các quan điểm khác nhau, các học thuyết khác nhau về một vấn đề nào đó, phải quan tâm bồi dƣỡng phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên. Phƣơng pháp dạy học đại học có tác dụng phát huy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của sinh viên. Đặc điểm này một mặt phản ánh yêu cầu của mục đích, nội dung dạy học ở đại học, mặt khác phản ánh đặc điểm của đối tƣợng sinh viên. Nó đòi hỏi thầy giáo phải tôn trọng ý kiến của sinh viên, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức, điều khiển sinh viên tích cực tham gia hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học.
Phƣơng pháp dạy học hiện đại rất đa dạng và thay đổi tuỳ theo loại trƣờng đại học, đặc điểm của môn học, điều kiện, phƣơng tiện dạy học, đặc điểm nhân cách của giảng viên và sinh viên. Đặc điểm này phản ánh tính chất phong phú, phức tạp của hoạt động dạy học ở đại học; nó đòi hỏi ngƣời giảng viên trong quá trình dạy học phải vận dụng các phƣơng pháp dạy học đại học một cách linh hoạt, sáng tạo, sao cho phù hợp với các yếu tố nói trên, đặc biệt là đặc điểm của bộ môn và đối tƣợng sinh viên. Phƣơng pháp dạy học đại học ngày càng gắn liền với các thiết bị và các phƣơng tiện dạy học hiện đại.